Kalika Purana · Chapter 18

kālikāpurāṇam aṣṭādaśo'dhyāyaḥ śivaviṣādavarṇanam
atha kālikā purāṇa adhyāya १८
// mārkaṇḍeya uvāca //
dākṣāyaṇīguṇagaṇān gaṇayan goraṅgastadā /
vilalāpātiduḥkhārto manujaḥ prākṛto yathā

vilapantaṃ tadā bharga vijñāya makaradhvajaḥ /
ratībasantasahita āsasāda maheśvaram

taṃ śucātiparibhraṣṭaṃ yugapat sa ratipatiḥ /
jaghāna pañcabhirbāṇaiḥ rudantaṃ bhraṣṭacetanam

śokābhihatacitto'pi smarabāṇa samākulaḥ /
saṅkīrṇabhāvamāpannaḥ śuśoca ca mumoha ca

kṣaṇaṃ bhūmau nipatati kṣaṇamutthāya dhāvati /
kṣaṇaṃ bhramati tatraiva nimīlati vibhuḥ punaḥ

dhyāyan dākṣāyaṇīṃ devīṃ hasamānaḥ kadācana /
pariṣvajati bhūmiṣṭhāṃ rasabhāvairiva sthitām

satī satīti satataṃ nāma vyāhṛtya śaṅkaraḥ /
mānaṃ tyaja vṛthetyevamuktvā spṛśati pāṇinā

pāṇināparimājyaināmalaṅkārān yathāsthitān /
tasyā viśliṣya ca punastatraivānuyuyoja ca

evaṃ kurvati bhūteśe mṛtā novāca kiñcana /
yadā satī tadā bhargaḥ śokādgāḍhaṃ ruroda ha

rudatastasya patato vāṣpān vīkṣya tadā surāḥ /
brahmādayaḥ parāṃ cintāṃ jagmuścintāparāyaṇāḥ

vāṣpāḥ patanto bhūmau ceddaheyuḥ pṛthivīmimām /
upāyastatra kaḥ kārya iti hā heti cukruśuḥ

tato vimṛṣyate devā brahmādyāstu śanaiścaram /
tuṣṭuvurmūḍhabhargasya vāṣpadhāraṇakāraṇāt

śanistotra
// devā ūcuḥ //
śanaiścara mahābhāga lokānugrahakāraka /
mūlaśaktisamudbhūta namaste sūryasambhava

namaste śūlahastāya pāśahastāya dhanvine /
tathā varadahastāya tamaśchāyātmajāya te

nīlamegha pratīkāśa bhinnāñjanacayopama /
namaste sarva-lokānāṃ prāṇadhāraṇahetave

gṛdhradhvaja namaste'stu prasīda bhagavan dṛḍham /
vāṣpebhyaḥ śokajebhyaśca pāhi bhargasya naḥ kṣitim

yathā purā śataṃ varṣānavajagrāha varṣaṇam /
bhavāneva tu meghebhyastathā kuru harāmbuni

tava cāpagrahaṃ dṛṣṭvā meghāste puṣkarādayaḥ /
mumucuḥ satataṃ varṣa mahendrasya kilājñayā

ākāśa eva varṣāmbhastatsarvaṃ bhavatā purā /
vināśitaṃ yathā vāṣpaṃ tathā nāśaya śūlinaḥ

na tvāmṛte'nyaḥ śakto'sti haravāṣpanivāraṇe /
dahet sadevagandharvabrahmalokān saparvatān /
pṛthivīṃ patito vāṣpastasmāddhāraya māyayā

// mārkaṇḍeya uvāca / /
ityevambhāṣamāṇeṣu deveṣu mihirātmajaḥ /
pratyuvāca sa tān devānnātihṛṣṭamanā iva

// śanaiśvara uvāca //
kariṣye bhavatāṃ karma yathāśakti surottamāḥ /
tathā kintu vidagdhaṃ hi na māṃ vetti yathā haraḥ

duḥkhaśokākulasyāsya samīpe vāṣpadhāriṇaḥ /
kopānnaśyeccharīraṃ me niyataṃ nātra saṃśayaḥ

tasmād yathā māṃ bhūteśo na jānāti satīpatiḥ /
tathā kurudhvaṃ netrebhyo haralotakadhāriṇam

// mārkaṇḍeya uvāca //
tato brahmādayo devāste sarve śaṅkarāntikam /
gatvā haraṃ sammumuhuḥ sāṃsāryā yogamāyayā

śanaiścaro'pi bhūteśamāsādyāntarhitastadā /
vāṣpavṛṣṭiṃ durādharṣāmavajagrāha māyayā

yadā sa nāśakadvāṣpān sandhārayitumarkajaḥ /
tadā mahāgirau kṣiptā vāṣpāste jaladhārake

lokālokasya nikaṭe jaladhārāhvayo giriḥ /
puṣkaradvīpapṛṣṭhasthastoyasāgara paścime

sa tu sarvapramāṇena meruparvatasannibhaḥ /
tasmin vinyastavān vāṣpāṃstadāśaktaḥ śanaiścaraḥ

sa parvatopi tān vāṣpānna dhartuṃ kṣama īśituḥ /
vidīrṇastaistu vāṣpaughairbhagnamadhyo'bhavaddbhutam

te vāṣpāḥ parvataṃ bhitvā viviśustoyasāgaram /
sāgaro'pi grahītuṃ tanna śaśāka kharānati

tatastu sāgaraṃ madhye bhitvā vāṣpāḥ samāgatāḥ /
toyadheḥ prāgbhavāṃ velāṃ sparśamātrādvibheda tām

vibhidya velāṃ te vāṣpāḥ puṣkaradvīpamadhyagāḥ /
nadī bhūtvā vaitaraṇī pūrvasāgaragābhavat

jaladhārasya bhedena saṃsargāt sāgarasya ca /
avāpya saumyatāṃ kiñcidvāṣpāste nābhindan kṣitim

vaivasvatapuradvāre yojanadvayavistṛtā /
adyāpi tiṣṭhatyapagā haralotakasambhavā

// śakti pīṭha sthāpana //
atha śokavimūḍhātmā vilapan vṛṣabhadhvajaḥ /
jagāma prācyadeśāṃstu skandhe kṛtvā satīśavam

unmattavadgacchato'sya dṛṣṭvā bhāvaṃ divaukasaḥ /
brahmādyāścintayāmāsuḥ śavabhraṃśanakarmaṇi

haragātrasya saṃsparśācchavo nāyaṃ viśīrṇatām /
gamiṣyati kathaṃ tasmādasya bhraṃśo bhaviṣyati

iti sañcintayantaste brahmaviṣṇuśanaiścarāḥ /
satīśavāntarviviśuradṛśyā yogamāyayā

praviśyātha śavaṃ devāḥ khaṇḍaśaste satīśavam /
bhūtale pātayāmāsuḥ sthāne sthāne viśeṣataḥ

devīkūṭe pādayugmaṃ prathamaṃ nyapatat kṣitau /
uḍḍīyāne coruyugmaṃ hitāya jagatāṃ tataḥ

kāmarūpe kāmagirau nyapatatyonimaṇḍalam /
tatraiva nyapatadbhūmau parvate nābhimaṇḍalam

jālandhare stanayugaṃ svarṇahāravibhūṣitam /
aṃśagrīvaṃ pūrṇagirau kāmarūpāttataḥ śiraḥ

yāvadbhuvaṃ gato bhargaḥ samādāya satīśavam
prācyeṣu yājñiko deśastāvadeva prakīrtitaḥ

anye śarīrāvayavā lavaśa: khaṇḍitāḥ suraiḥ /
ākāśagaṅgāmagaman pavanena samīritāḥ

yatra yatrāpatan satyāstadāpādādayo dvijāḥ /
tatra tatra mahādeva: svayaṃ liṅgasvarūpadhṛk /
tasthau mohasamāyuktaḥ satīsnehavaśānugaḥ

brahmaviṣṇuśaniścāpi sarve devagaṇāstathā /
pūjayāñcakrurīśasya prītyā satyāḥ padādikam

devīkūṭe mahādevī mahābhāgeti gīyate /
satīpādayuge līnā yoganidrā jagat prabhuḥ

kātyāyanī coḍḍīyāne kāmākhyā kāmarūpiṇī /
pūrṇeśvarī pūrṇagirau caṇḍī jālandhare girau

pūrvānta kāmarūpasya devī dikkaravāsinī /
tathā lalitakānteti yoganidrā pragīyate

yatraiva patitaṃ satyā: śirastatra vṛṣadhvajaḥ /
upaviṣṭaḥ śiro vīkṣya śvasañchokaparāyaṇaḥ

upaviṣṭe hare tatra brahmādyāste divaukasaḥ /
samīpamagamaṃstasya dūrata: sāntvayan haram

devānāgacchato dṛṣṭvā śoka- lajjāsamanvitaḥ /
gatvā śilātvaṃ tatraiva liṅgatvaṃ gatavān haraḥ

hare liṅgatvamāpanne brahmādyāstu divaukasaḥ /
tuṣṭuvutryambakaṃ tatra liṅgarūpaṃ jagadgurūm

śiva stuti
// devā ūcuḥ //
mahādevaṃ śivaṃ sthāṇumugraṃ rūdraṃ vṛṣadhvajam /
śmaśānavāsinaṃ bhargaṃ sarvāntakaraṇaṃ param

tvāṃ namāmo vayaṃ bhaktyā śaṅkaraṃ nīlalohitam /
girīśaṃ varadaṃ devaṃ bhūtabhāvanamavyayam

anādimadhyasaṃsārayogavidyāya śambhave /
namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye

jaṭilāya girīśāya vidyāśaktidharāya te /
namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye

jñānāmṛtāntasampūrṇaśuddhadehāntarāya ca /
namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye

ādimadhyānta bhūtāya svabhāvānaladīptaye /
namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye

pralayārṇavasaṃsthāya pralayasthitihetave /
namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye

yaḥ parebhyaḥ parastasmāt parāya paramātmane /
namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye

jvālāmālāvṛtāṅgāya namaste viśvarūpiṇe /
namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye

namaḥ paramārthāya jñānadīpāya vedhase /
namaḥ śivāya śāntāya brahmaṇe liṅgamūrtaye

namo dākṣāyaṇīkānta mṛḍa śarva maheśvara /
namaste sarvabhūteśa prasīda bhagavañchiva

saśoke tvayi lokeśe ceṣṭamāne maheśvara /
surāḥ samākulāḥ sarve tasmācchokaṃ parityaja

namo namaste bhūteśa sarvakāraṇakāraṇa /
prasīda rakṣa naḥ sarvāṃstyaja śokaṃ namo'stute

// mārkaṇḍeya uvāca //
iti saṃstūyamānastu mahādevo jagatpatiḥ /
nijaṃ rūpaṃ samāsthāya prādurbhūtaḥ śucāhataḥ

taṃ śucā vihvalaṃ dṛṣṭā prādurbhūtaṃ vicetasam /
śokāpahaṃ vidhiṃ sāmnā tuṣṭāva vṛṣabhadhvajam

brahmakṛtā śivastuti
// brahmovāca //
hiraṇyabāho brahmā tvaṃ viṣṇustvaṃ jagataḥ patiḥ /
sṛṣṭisthitivināśānāṃ hetustvaṃ kevalaṃ hara

tvamaṣṭamūrtibhiḥ sarvaṃ jagadvyāpya carācaram /
utpādakaḥ sthāpakaśca nāśaka ścāpi viśvakṛt

tvāmārādhya mahādeva muktiṃ yātā mumukṣavaḥ /
rāgadveṣādibhistyaktāḥ saṃsāravimukhā budhāḥ

vibhinnavāyvagnijalaughavarjitaṃ na dūrasaṃsthaṃ ravicandrasaṃyutam /
trimārgamadhyasthamanuprakāśakaṃ tattvaṃ paraṃ śuddhamayaṃ maheśvara

yadaṣṭaśākhasya taroḥ prasūnaṃ cidambuvṛddhasya samīpajasya /
tapaśchadaḥ saṃsthagitasya pīnaṃ sūkṣmopagaṃ te vaśagaṃ sadaiva

adhaḥ samādhāya samīraṇasvanaṃ niruddhyaṃ corddhaṃ niśi haṃsamadhyataḥ /
hṛtpadmamadhye sumukhīkṛtaṃ rajaḥ parantu tejastava sarvadekṣyatām

prāṇāyāmaiḥ pūrakaiḥ stambhakairvā riktaiścitraiścodanaṃ yatparākhyam /
dṛśyādṛśyaṃ yogibhiste prapañcāḥ śuddhaṃ vṛddhaṃ tattvataste'sti labdham

sūkṣmaṃ jagadvyāpi guṇaughapīnaṃ mṛgyambudheḥsādhanasādhyarūpam /
cauraira kṣainojjhitaṃ naiva nītaṃ vittaṃ tavāstyarthahīnaṃ maheśa

na kopena na śokena na mānena na dambhataḥ /
upayojya tu tadvittamanyatheva vivardhate

māyayā mohitaḥ śambho vismṛtaṃ te hṛdi sthitam /
māyāṃ bhinnaṃ parijñāya dhārayātmānamātmanā

māyāsmābhiḥ stutā pūrvaṃ jagadarthe maheśvara /
tayā dhyānagataṃ cittaṃ bahuyatnaiḥ prasādhitam

śokaḥ krodhaśca lobhaśca kāmo mohaḥ parātmatā /
īrṣyāmānau vicikitsā kṛpāsūyā jugupsatā

dvādaśaite buddhināśahetavo manaso malāḥ /
na tvādṛśairniṣevyante śokaṃ tyaja tato hara

// mārkaṇḍeya uvāca //
iti śāmnā stuta: śambhuḥ saṃsmṛtyapi svavāñchitam /
nāvadadhre tadātmānaṃ śokāt satyā vinākṛtaḥ

adhomukhaḥ sthitaṃ vīkṣya brahmāṇaṃ saḥ śanairidam /
prāha brahmannāyatigaṃ vada kiṃ karavāṇyaham

// mārkaṇḍeya uvāca //
ityukto vāmadevena vidhātā sarvadevataiḥ /
idamāha tadeśasya śokavidhvaṃsakaṃ vacaḥ

// brahmovāca //
tyaja śokaṃ mahādeva saṃsmṛtyātmānamātmanā /
na tvaṃ śokasya sadanaṃ paraṃ śokāttavāntaram

saśoke tvayi bhūteśa devā bhūtāḥ sasādhvasāḥ /
bhraṃśayejjagatīṃ kopaḥ śokaḥ sarvāṃśca śoṣayet

tvadvāṣpavyākulā pṛthvī vidīrṇā syānna cecchaniḥ /
avajagrāha te vāṣpaṃ so'pi kṛṣṇo'bhavad haṭhāt

yatra devāḥ sagandharvāḥ sadā krīḍanti sotsukāḥ /
sumerusadṛśo yo'sau mānataḥ parvatottamaḥ

yasmin praviśya śiśire padmanālanibhe ghanāḥ /
utpibanti sma toyāni puṣkarāvartakādayaḥ

mandarāt satataṃ yatra kumbhayonirmahāmuniḥ /
gatvā gatvā tapastepe hitāya jagato haraḥ

yasmin sthitvā girau pūrvamagastyastoyasāgaram /
papau tapobalāt kṛtvā karamadhyagataṃ kila

śanaiścareṇa te voḍhumasamarthena lotakaiḥ /
kṣiptairvidāritaste'sau jaladhārāhvayo giriḥ

vibhidya parvataṃ śambho vāṣpāste sāgaraṃ yayuḥ /
bhittvā tu sāgaraṃ śīghraṃ prabhītāṇḍajasaṃkulam

jagmuste pūrvapulinaṃ tasya dvibhiduśca te /
bhitvā velāṃ tataḥ pṛthvīṃ yibhidyāśu taraṅgiṇīm

cakrurvaitaraṇīṃ nāmnā pūrvasāgaragāminīm /
na nāvā na vimānena na droṇyā syandanena ca

tartuṃ śakyā sā tu nadī taptatoyātibhīṣaṇā /
duḥkhena tāntu pṛthivī vibharti mahatādhunā

sadā corddhagatairvāṣpairvikṣipantī nabhaścarān /
tasyāstūpari no yānti devā api bhayāturāḥ

yamadvāraṃ parāvṛtya yojanadvayavistṛtā /
nimnā vahati sampūrṇā bhīṣayantī jagattrayam

tvanniḥśvāsamarujjātairvyastā parvatakānanāḥ /
samākuladvīpināgā nādyāpi pratiśerate

tava niḥśvāsajo vāyuḥ pīḍayan jagataḥ sukham /
nādyāpi praśamaṃ yāti bādhāhīnaḥ sanātanaḥ

satīśavaṃ te vahataḥ śīryamāṇā pade pade /
nādyāpi vyākulā pṛthvī vyākulatvaṃ vimuñcati

na svarge na ca pātāle tatsattvaṃ vidyate'dhunā /
yatte krodhena śokena nākulaṃ vṛṣabhadhvaja

tasmācchokamamarṣañca tyaktvā śāntiṃ prayaccha naḥ/
ātmānañcātmanā vettha dhārayātmānamātmanā

satī ca divyamānena vyatīte śaradāṃ śate /
sā ca tretāyugasyādau bhāryā tava bhaviṣyati

// mārkaṇḍeya uvāca //
ityukto vedhasā śambhustūṣṇīṃ dhyānaparāyaṇaḥ /
adhomukhastadā prāha brahmāṇamamitaujasam

// īśvara uvāca //
yāvad brahmannahaṃ śokāduttarāmi satīkṛtān /
tāvanmama sakhā bhūtvā kuru śokāpanodanam

tasminnavasare yatra yatra gacchāmyahaṃ vidhe /
tatra tatra bhavān gatvā śokahāniṃ karotu me

// mārkaṇḍeya uvāca //
evamastviti lokeśa proktvā vṛṣabhavāhanam /
hareṇa sārdhaṃ kailāsaṃ gantuṃ cakre manastataḥ

brahmaṇā sahitaṃ śambhuṃ kailāsagamanotsukam /
samāsedurgaṇā dṛṣṭvā nandibhṛṃgimukhāśca ye

tataḥ parvatasaṃkāśo vṛṣabha: purato vidheḥ /
upatasthe sitābhrasya sadṛśo gairiko yathā

vāsukyādyāśca ye sarpā yathāsthānañca te haram /
bhūṣayāṃcakrurudramya śirobāhvādiṣu drutam

tato brahmā ca viṣṇuśca mahādevaḥ satīpatiḥ /
sarvaiḥ suragaṇaiḥ sārdhaṃ jagmuḥ prāleyaparvatam

tatastānauṣadhiprasthān niḥsṛtya nagarādgiriḥ /
sarvairamātyaiḥ sahita upatasthe surottamān

tataḥ sampūjitāstena suraughā giriṇā saha /
sacivaiḥ pauravarṇaiśca mumuduste surarṣabhāḥ

tato dadarśa tatraiva girīndrasya pure haraḥ /
vijayāmauṣadhiprasthe sakhībhirgautamātmajām

sāpi sarvān suravarān praṇamya haramuktavān /
cukrośa mātṛbhaginīṃ pṛcchantīṃ giriśaṃ satīm

kva satī te mahādeva śobhase na tayā vinā /
vismṛtāpi tvayā tāta madhṛdo nāpasarpati

mamāgre sā purā prāṇān yadā tyajati kopataḥ /
tadaivāhaṃ śokaśalyaviddhā nāpnomi vai sukham

ityuktvā vadanaṃ vastraprāntenācchādya sā bhṛśam /
rudantī prāpatadbhūmau kaśmalañcāviśattadā

// iti śrīkālikāpurāṇe śivaviṣādavarṇanam nāma aṣṭādaśo'dhyāyaḥ

kālikā purāṇa hindī anuvāda paḍhane ke lie dekheṃ-[https://ptvaishnavi.blogspot.com/2023/03/Kalika-puran-adhyay-18.html DP Karmakand]