Kalika Purana · Chapter 16

kālikāpurāṇam ṣoḍaśo'dhyāyaḥ satīdehatyāgavarṇanam
atha kālikā purāṇa adhyāya १६
// mārkaṇḍeya uvāca //
vicitraṃ kanakairūpyaiḥ śikharaṃ ratnakarburam /
bālārkasadṛśaṃ tuṅgamāsasāda satīsakhaḥ

sphaṭikāśmālaye tasmin phaśādvaladrumarājite /
vicitrapuṣpavallībhiḥ sarasībhiśca saṃyute /
praphullataruśākhāgraguñja bhramarabhūṣite

paṃkeruhaiḥ praphullaiśca nīlotpalacayaistathā /
śobhite cakravākaughaiḥ kādambairhasamadgubhiḥ

pramattasārasaiḥ krauñcainīlakaṇṭhaiśca śabdite /
puṃskokilakalasvanairmadhurairmṛgasevite

turaṅgavadanaiḥ siddhairapsarobhiḥ saguhyakaiḥ /
vidyādharībhirdevībhiḥ kinnarībhirvihārite /
purandhrībhiḥ pārvatībhiḥ kanyābhiśca samanvite

vipañcītantrikāmandra mṛdaṅgapaṭahasvanaiḥ /
nṛtyadbhirapsarobhiśca kautukotthaiḥ suśobhite

daivīlatābhirdivyābhirgandhinībhiḥ samāvṛte /
ūrddhapraphullakusumairnikuñjairupaśobhite

śailarājapurābhyāse śikhare vṛṣabhadhvajaḥ /
saha satyā ciraṃ reme evambhūte suśobhane

tasmin svargasame sthāne divyamānena śaṅkaraḥ /
daśa-varṣasahasrāṇi reme satyā samaṃ mudā

sa kadācittu tatsthānāt kailāsaṃ yāti śaṅkaraḥ /
kadācinmeruśikharaṃ devadevīvṛtaṃ purā

dikpālānāṃ tathodyānaṃ vanāni vasudhātalam /
gatvā gatvā punastatra reme tebhyaḥ satīsakhaḥ

na jajñau sa divārātraṃ na brahma na tapaḥ śamam /
satyāhitamanāḥ śambhuḥ prītimeva cakāra ha

ekaṃ mahādevamukhaṃ satī paśyati sarvaśaḥ /
mahādevo'pi sarvatra sadādrākṣīt satīmukham

evamanyonyasaṃsargādanurāgamahīruham /
vardhayāmāsatuḥ śambhusatyau bhāvāmbusecanaiḥ

etasminnantare dakṣo jagatāṃ hitakārakaḥ /
mahāyajñaṃ samārebhe yaṣṭuṃ vai sarvajīvanam

aṣṭāśītisahasrāṇi yatra juhvati ṛtvijaḥ /
udgātāraścatuḥṣaṣṭisahasrāṇi surarṣayaḥ /
adhvaryavo'tha hotārastāvanto nāradādayaḥ

adhiṣṭhātā svayaṃ viṣṇuḥ saha sarvamarudgaṇaiḥ /
svayaṃ tatrābhavad brahmā trayīvidhinidarśakaḥ

tathaiva sarvadikpālā dvārapālāśca rakṣakāḥ /
upatasthe svayaṃ yajñaḥ svayaṃ vedī dharābhavat

tanūnapādapi nijaṃ cakre rūpaṃ sahasraśaḥ /
haviṣāṃ grahaṇāyāśu tasmin yajñamahotsave

āmantryāśu marīcyādyāḥ pavitraikaikadhāriṇaḥ /
sarvatra sāmidhenyā te jvālayāmāsurarcciṣam

saptarṣayaḥ sāmagāthā kurvanti sma pṛthak pṛthak /
gāndiśo vidiśaḥ khañca pūrayantaḥ śrutisvaraiḥ

na vṛtāstatra yāgeṣu dakṣeṇa sumahātmanā /
na kecidṛṣayo devā na manuṣyā na pakṣiṇaḥ /
nodbhido na tṛṇaṃ vāpi paśavo na mṛgāstathā

gandharvavidyādharasiddhasaṃghā-nādityasādhyarṣigaṇān sayakṣān /
sasthāvarānnāgavarān samastān vavre sa dakṣaḥ sumahādhvareṣu

kalpa - manvantarayuga varṣa māsa-divā- niśāḥ /
kalā - kāṣṭhānimeṣādyā vṛtāḥ sarve samāgatāḥ

maharṣirājarṣisurarṣisaṅghā nṛpāḥ saputrāḥ sacivaiḥ sasainyaiḥ /
vasupramukhyā gaṇadevatā yāḥ sarvā vṛtāstena gatā makhaṃ tam

kīṭāḥ pataṅgā jalajāśca sarve savānarāḥ śvāpadavighnaghorāḥ /
meghāḥ saśailāḥ sanadīsamudrāḥ sarāṃsi vāpyaścāgatā vṛtāste

sarve svabhāgaṃ haviṣāṃ jighṛkṣavaḥ kratuṃ prajagmurdṛḍhayajvinaste /
pātālavāsā asurāḥ samāgatā nāgastriyo devasabhā: samastāḥ

jagadvartyasti yat kiñciccetanācetanaṃ punaḥ /
sarva vṛtvā samārebhe yajñaṃ sarvasvadakṣiṇam

tasmin yajñe vṛtaḥ śambhurna dakṣeṇa mahātmanā /
kapālīti viniścitya tasya yajñārhatā na hi

kapālibhāryeti satī dayitāpi sutā nijā /
nāhūtā yajñaviṣaye dakṣeṇa doṣadarśinā

śrutvā satī tathā yajñaṃ tātenārabdhamuttamam /
kapālibhāryeti vṛtā nāhamityapi tattvataḥ

uccaikopa dakṣāya raktanetrānanā tadā /
śāpena dakṣaṃ dagdhuṃ ca manaścakre tadā satī

kopāviṣṭāpi sā pūrvasamayaṃ smṛtavatyamum /
manaseti viniścitya na śaśāpa tadā satī

alaṃ śāpena me pūrvaṃ sudṛḍhaḥ samayaḥ kṛtaḥ /
astīti mayyavajñāyāṃ prāṇān mokṣye dhruvaṃ punaḥ

yadā stutāhaṃ dakṣeṇa suciraṃ tanayārthinā /
tadaiva samayo me'yaṃ śāpenālaṅkaromi tam

iti sañcintya sā devī nityarūpamathātmanaḥ /
sasmātulamatyugraṃ niṣkalaṃ tu jaganmayam

pūrvarūpaṃ smarantī sā yoganidrāhvayaṃ hareḥ /
evaṃ saṃcintayāmāsa manasā dakṣajā tadā

brahmaṇoditadakṣeṇa yadarthamahamīḍitā /
tat kiñcidapi no jñātaṃ śaṅkaro'pi na putravān

idānīmekamevābhūt kāryaṃ devagaṇasya ca /
yacchaṃkaraḥ sānurāgo matkṛte'bhūcca yoṣiti

matto nānyā punaḥ śambho rāgaṃ vardhayituṃ punaḥ /
śaktā na kāpi bhavitā sa nānyāṃ saṃgrahīṣyati

tathāpyahaṃ tanuṃ tyakṣe samayāt pūrvayojitāt /
hitāya jagatāṃ kuryāṃ prādurbhāvaṃ punargarau

purā himavataḥ prasthe ramye devagṛhopame /
śambhuḥ sārdhaṃ mayā rantuṃ suciraṃ prītisaṃyutaḥ

tatra yā menakā devī cārvaṅgī caritavratā /
suśīlā sā purastrīṇāmuttamā pārvatīgaṇe

sā māṃ mātṛvadācaṣṭa sarvakarmasu narmakam /
tasyāṃ me'tyanurāgo'bhūt sā me mātā bhaviṣyati

kanyābhiḥ pārvatībhiśca bālyakrīḍāmahaṃ ciram /
kṛtvā kṛtvā menakāyāḥ kariṣye modamuttamam

punaścāhaṃ bhaviṣyāmi śambhorjayātivallabhā /
kariṣye devakāryāṇi tadupāyādasaṃśayam

iti saṃcintayantī sā punaḥ kopasamāvṛtā /
jajvāla dakṣatanayā dakṣadāruṇakarmaṇā

krodharaktekṣaṇā tatra tanuyaṣṭistadā satī /
sphoṭañcakāra dvārāṇi sarvāṇyāvṛtya yogataḥ

tena sphoṭena mahatā tasyāstu prāṇavāyavaḥ /
nirbhidya daśamadvāramātmanaste bahiryayuḥ

tyaktaprāṇāntu tāṃ dṛṣṭvā devāḥ sarve'ntarikṣagāḥ /
hāhākāraṃ tadā cakruḥ śokavyākulitekṣaṇāḥ

tatastu satyā bhaginīsutā tāṃ draṣṭumāgatā /
cukrośa śokādvijayā mṛtāṃ dṛṣṭvā satīṃ muhuḥ

hā satī kva gatāsīti hā satī tava kinvidam /
hā mātṛṣvasarityuccaistadā śabdo mahānabhūt

vipriyaśravaṇādeva prāṇāṃstyaktāstvayā sati /
ahaṃ kathantu jīvāmi dṛṣṭvedṛgvipriyaṃ dṛḍham

pāṇinā vadanaṃ satyā mārjayantī muhurmuhuḥ /
karuṇaṃ vilapantī sma mukhaṃ jighrati sā tadā

siñcantī netrajaistoyaiḥ satyāḥ sā hṛdayaṃ mukham /
keśānullāsya pāṇibhyāṃ vīkṣantī vadanaṃ muhuḥ

ūddharvādhaḥ kampitaśiraḥ śokavyākulitendriyā /
hṛdayaṃ pañcaśākhābhyāṃ vinihantī tathā śiraḥ /
idaṃ ca vacanaṃ sāśrukaṇṭhā sā vijayāvravīt

// vijayovāca //
śrutvā te maraṇaṃ mātā vīriṇī śokakarṣitā /
dhārayantī kathaṃ prāṇān sadyastyakṣyati jīvitam

sa tathā niranukrośaḥ krūrakarmā pitā tava /
pramṛtāṃ bhavatīṃ śrutvā kathaṃ dhāsyati jīvitam

vicintya nūnaṃ karmāṇi svīyāni bhavatīṃ prati /
kṛtāni sa nṛśaṃsāni dakṣaḥ śokākulastadā

yajvā sa ca jñānahīnaḥ kathaṃ yajñe pravartate /
niḥśraddhastyakta buddhiśca kathaṃ vā sa bhavet kratau

hā mātardehi vacanaṃ rudantyā bālavanmama /
bhavatyā nirdayā śokāddhriye śalyasamānasūn

tvaṃ kiṃ smarasi me śambhorvihitasya kadācana /
tenāmarṣavaśaṃ prāptā mātarmā kinna bhāṣase

tadeva vacanaṃ cakṣurmukhaṃ sā nāsikā tava /
eteṣāṃ kva gatāḥ sarve vibhramā hasitaṃ kva ca

nanu te vibhramairhīnaṃ netrayugmaṃ sunāsikam /
smitahīnaṃ ca vadanaṃ dṛṣṭvā soḍhā kathaṃ haraḥ

kā sudhāsammitaṃ vākyaṃ harāśramasamāgatān /
sunṛrta tvāmṛte mātarvadiṣyati muhurmuhuḥ

śraddhāvatī bāndhaveṣu patyurbhāvavaśānugā /
sarvalakṣaṇasampūrṇā tvatsamā kā bhaviṣyati

tvadṛte devi deveśaḥ śokopahatacetanaḥ /
duḥkhitātmā nirutsāho niśceṣṭaśca bhaviṣyati

evaṃ lapantī bhṛśaduḥkhitā satīṃ mṛtāṃ samīkṣyātiśayaṃ śucāhatā /
papāta bhūmau vijayā virāvaṃ vitanvatī cordhabhujā pravepatī

// iti śrīkālikāpurāṇe satī- deha tyāgo nāma ṣoḍaśo'dhyāyaḥ

kālikā purāṇa hindī anuvāda paḍhane ke lie dekheṃ-[https://ptvaishnavi.blogspot.com/2023/03/Kalika-puran-adhyay-16.html DP Karmakand]