Kalika Purana · Chapter 12

kālikāpurāṇam dvādaśo'dhyāyaḥ tridevānāmananyatvapratipādanam
kālikāpurāṇa bārahavām̐ adhyāya - tīno devoṃ kā ananyatva
atha kālikā purāṇa adhyāya १२
// ṛṣaya ūcuḥ //
ananyatvaṃ tridevānāṃ yajjagāda janārdanaḥ /
śambhave tadvayaṃ śrotumicchāmo dvijasattama

ekatvaṃ darśayāmāsa kathaṃ vā garuḍadhvajaḥ /
tat samācakṣva viprendra paraṃ kautūhalaṃ hi naḥ

// mārkaṇḍeya uvāca //
śṛṇudhvaṃ munayo guhyaṃ paramaṃ prayataṃ param /
tridevānāmananyatvaṃ tathaivaikatvadarśanam

hareṇa pṛṣṭo govindastaṃ samābhāṣya sādaram /
idamāha muniśreṣṭhā abhinnapratipādakam

// śrībhagavānuvāca //
idaṃ tamomayaṃ sarvamāsīdbhuvanavarjitam /
aprajñātamalakṣyañca prasuptamiva sarvataḥ

na divārātribhāgo'tra nākāśaṃ na ca kāśyapī /
na jyotirna jalaṃ vāyurnānyat kiñcana saṃsthitam

ekamāsīt paraṃbrahma sūkṣmaṃ nityamatīndriyam /
avyaktaṃ jñānarūpeṇa dvaitahīnaviśeṣaṇam

prakṛtiḥ puruṣaścaiva nityau dvau sarvasaṃhitau /
sthitaḥ kālo'pi bhūteśa jagatkāraṇamekakam

yadekaṃ paramaṃ brahma tatsvarūpāt paraṃ hara /
rupatrayamidaṃ nityaṃ tasyaiva jagata: pateḥ

kālo nāmāparaṃ rūpamanādyaṃ tattu kāraṇam /
sarveṣāmeva bhūtānāmavacchedena saṃgataḥ

tatastat svaprakāśena bhāsvadrūpaṃ prakāśate /
purā sṛṣṭyarthamatulaṃ kṣobhayan prakṛtiṃ svayam

saṃkṣubdhāyāntu prakṛtau mahattattvamajāyata /
mahattattvāttataḥ paścādahaṅkārastridhābhavat

ahaṅkāre tu saṃjāte śabdatanmātratastataḥ /
ākāśamasṛjadviṣṇuranantaṃ mūrtivarjitam

tatastu rasatanmātrādapaḥ sṛṣṭvā maheśvaraḥ /
nirādhāra: svayaṃ dadhre tāstadā nijamāyayā

tatastriguṇasāmyena saṃsthitāṃ prakṛtiṃ prabhuḥ /
punaḥ saṃkṣobhayāmāsa sṛṣṭyarthaṃ parameśvaraḥ

tataḥ sā prakṛtistāsu bījaṃ triguṇabhāgavat /
apsu saṃsarjayāmāsa jagadvījaṃ nirākulam

taddhi vṛddhaṃ krameṇaiva haimamaṇḍamabhūnmahat /
jagrāhāpaḥ samastāstā garbha eva tadaṇḍakam

apsu sthitāsu haimāṇḍagarbhe viṣṇustadaṇḍakam /
tvayaiva māyayā dadhre brahmāṇḍamatulaṃ punaḥ

vāriṇā vahnibhiścaiva vāyubhirnabhasā tathā /
bahistadaṇḍakaṃ channaṃ sarvapārśve samantataḥ

saptasāgaramānena tathā nadyādi mānataḥ/
brahmāṇḍābhyantare toyaṃ tadanyattu bahirgatam

tadantaḥ svayamevāsau viṣṇurbrahmasvarūpadhṛk /
daivaṃ varṣamūṣitvaiva pravibheda tadaṇḍakam

tasmāt samabhavanmerurutpanno'smin maheśvara /
jarāyuḥ parvatā jātā samudrāḥ sapta tajjalāt

tanmadhye gandhatanmātrāt pṛthivī samajāyata /
īśvareṇa prakṛtyā ca yojitā triguṇātmikā

prāgeva parvatādibhyaḥ samutpannā vasundharā /
brahmāṇḍakhaṇḍasaṃyogādṛḍhā bhūtā tu sā bhṛśam

/
tasyāmeva sthito brahmā sarvalokaguruḥ svayam /
yadā brahmāṇḍamadhyastho brahmā vyakto na cābhavat /
tadaiva rūpatanmātrāttejaḥ samyagajāyata

vāyustu sparśatanmātrāt prakṛtyā viniyojitāt /
babhūva sarvabhūtānāṃ prāṇabhūtaḥ samantataḥ

adbhistejobhiratulairvāyubhirnabhasā tathā /
antarbahistadaṇḍasya vyāptamanyattu garbhagam

tato brahmaśarīrantu tridhā cakre maheśvaraḥ /
pradhānecchāvaśācchambho triguṇatriguṇīkṛtam

tadarddhabhāgaḥ saṃjñātaścaturvaktraścaturbhujaḥ /
padmakeśaragaurāṅga kāyo brāhmo maheśvaraḥ

tanmadhyabhāgo nīlāṅga ekavaktraśvaturbhujaḥ /
śaṅkhacakragadāpadmapāṇi: kāyaḥ sa vaiṣṇavaḥ

abhavattadadhobhāgaḥ pañcavaktraścaturbhujaḥ /
sphaṭikābhrasamaḥ śuklaḥ sa kāyaścandraśekharaḥ

itastato brāhmakāye sṛṣṭiśaktiṃ nyayojayat /
svayamevābhavat sraṣṭā brahmarūpeṇa lokabhṛt

sthitiśaktiṃ nijāṃ māyāṃ prakṛtyākhyāṃ nyayojayat /
maheśo vaiṣṇave kāye jñānaśaktiṃ nijāṃ tathā

sthitikartābhavadviṣṇurahameva maheśvara /
sarvaśaktiniyogena sadā tadrūpatā mama

antaḥ śaktiṃ tathākāye śāmbhave ca nyayojayat /
antakartā bhavacchambhuḥ sa eva parameśvaraḥ

tatastriṣu śarīreṣu svayameva prakāśate /
jñānarūpaṃ paraṃ jyotiranādirbhagavān prabhuḥ

sṛṣṭisthityantakaraṇādeka eva maheśvaraḥ/
brahmāviṣṇuḥ śivaśceti saṃjñāmāpa pṛthak pṛthak

atastvañca vidhātā ca tathāhamapi na pṛthak /
evaṃ śarīraṃ rūpañca jñānamasmākamantaram

// mārkaṇḍeya uvāca //
etacchrutvā vacastasya viṣṇoramitatejasaḥ /
harṣotphullamukhaḥ proce punareva janārdanam

// īśvara uvāca //
eka eva maheśaścet jyotīrūpo nirañjanaḥ /
kā vā māyātha kaḥ kālaḥ kā vā prakṛtirucyate

ke pumāṃsastatobhinnābhinnāścet kathamekatā /
tanme vadasva govinda tatprabhāvaṃ yathāgatam

// śrībhagavānuvāca //
tvameva paśyasi sadā dhyānasthaḥ parameśvaram /
ātmanyātmasvarūpaṃ tajjyotīrūpaṃ sadakṣaram

māyāñca prakṛtiṃ kālaṃ puruṣañca svayaṃ vibho /
jñātā tvaṃ dhyānayogena yasmāddhyānaparo bhava

māyayā mohito yasmādadhunā tvammadīyayā /
tato vismṛtya paramaṃ jyotirhi vanitārataḥ

adhunā kopayuktastvaṃ vismṛtyātmānamātmani /
yāṃ pṛcchasi prakṛtyādirūpāṇi pramathādhipa

// mārkaṇḍeya uvāca //
tatastatra mahādevaḥ śrutvā vākyaṃ suniścitam /
munīnāṃ paśyatāṃ yogayukto dhyānaparo'bhavat

āsādya bandhaṃ paryakaṃ nirnimīlitalocanaḥ /
ātmānañcintayāmāsa tadātmani maheśvaraḥ

paraṃ cintayatastasya śarīraṃ vivabhau śubham /
tejobhirujjvalaṃ draṣṭuṃ naśekurmunayastadā

tatkṣaṇāt dhyānayuktaśca śambhuḥ sa viṣṇumāyayā /
parityakto'ti vivabhau tapastejobhirujjvalaḥ

ye ye gaṇāstadā tasthuḥ sevayā śaṅkarāntike /
na te'pi vīkṣituṃ śekuḥ śaṅkaraṃ vā divākaram

svayameva tadā viṣṇuḥ samādhimanaso bhṛśam /
praviveśa śarīrāntarjyotīrūpeṇa dhūrjaṭeḥ

praviśya tasya jaṭhare yathā sṛṣṭikramaḥ purā /
tathaiva darśayāmāsa svayaṃ nārāyaṇo'vyayaḥ

na sthūlaṃ na ca sūkṣmañca na viśeṣaṇagocaram /
nityānandaṃ nirānandamekaṃ śuddhamatīndriyam

adṛśyaṃ sarvadraṣṭāraṃ nirguṇaṃ paramaṃ padam /
paramātmagamānandaṃ jagatkāraṇakāraṇam

prathamaṃ dadṛśe śambhurātmānaṃ tatsvarūpiṇam /
tatra praviṣṭamanasā bahirjñānavivarjitaḥ

tasyaiva rūpaṃ prakṛtiṃ sṛṣṭyarthe bhinnatāṃ gatām /
dadarśa tasyaivābhyāse pṛthagbhūtāvivaikikām

puruṣāṃśca dadarśāsau yathaiva vasatastataḥ /
agneriva kaṇāt sthūlādajastraṃ dvijasattamāḥ

tadeva kālarūpeṇa bhāsate ca muhurmuhuḥ /
sṛṣṭisthityantayogānāmavacchedena kāraṇam

prakṛtiḥ puruṣaścaiva kālo'pi ca muhurmuhuḥ /
abhinnān bhāṣamānāṃśca sargārthe bhinnatāṃ gatām

pṛthagbhūtānabhinnāṃśca dadṛśe candraśekharaḥ /
ekamevādvayaṃ brahma neha nānāsti kiñcana

sapradhānasvarūpeṇa kālarūpeṇa bhāsate /
tathāpuruṣarūpeṇa saṃsārārthaṃ pravartate

bhogārthaṃ prāṇināṃ śaśvaccharīre ca pravartate /
saiva māyā yā prakṛtiḥ sā mohayati śaṅkaram

hariṃ tathā viriñciñca tathaivānyajanurbhavān /
māyākhyā prakṛtirjāta jantuṃ sanmohayatyapi

sā strī rūpeṇa ca sadā lakṣmībhūtā hareḥ priyā /
sā sāvitrī ratiḥ sandhyā sā satī saiva vīriṇī

buddhirūpā svayaṃ devī caṇḍiketi ca gīyate /
iti svayaṃ dadarśāśu dhyānamārgagato haraḥ

mahadādi prabhedena tathā sṛṣṭikramaṃ svayam

darśayitvā hariḥ kālaṃ prakṛtiṃ puruṣāṃstathā /
tathānyaddarśayāmāsa taccharīraṃ dvijottamāḥ

// śrīkālikāpurāṇe tridevānāmananyatvapratipādanaṃ nāma dvādaśo'dhyāyaḥ

kālikā purāṇa hindī anuvāda paḍhane ke lie dekheṃ-[https://ptvaishnavi.blogspot.com/2023/03/Kalika-puran-adhyay-12.html DP Karmakand]