Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jnaneshwari · Chapter 4

4.1

āji śravaṇeṃdriyā pikaleṃ / je yeṇeṃ gītānidhāna dekhileṃ /
ātā svapnaci heṃ tukaleṃ / sācāsariseṃ

4.2

ādhī vivekācī goṭhī / varī pratipādī kṛṣṇa jagajeṭhī /
āṇi bhaktarāju kirīṭī / parisata ase

4.3

jaisā paṃcamālāpu sugaṃdhu / kīṃ parimaḻa āṇi susvādu /
taṃ bhalā jāhalā vinodu / kathecā iye

4.4

kaisī āgaḻika daivācī / je gaṃgā voḻalī amṛtācī /
ho kāṃ japatapeṃ śrotayāṃcī / phaḻā ālī

4.5

ātāṃ iṃdriyajāta āghaveṃ / tihīṃ śravaṇāce ghara righāveṃ /
maga saṃvādasukha bhogāveṃ / gītākhya heṃ

4.6

hā atiso atiprasaṃge / sāṃḍūni kathāci te sāṃge /
je kṛṣṇārjuna doghe / bolata hote

4.7

te veḻī saṃjayoṃ rāyāteṃ mhaṇe / arjuna adhiṣṭhilā daivaguṇeṃ /
je atiprītī nārāyaṇeṃ / bolijatu ase

4.8

jeṃ na saṃgeci pitayā vasudevāsī / jeṃ na saṃge māte devakīsī /
jeṃ na saṃgeci baḻibhadrāsī / teṃ guhya arjuneṃsī bolata

4.9

devī lakṣmīyevaḍhī javaḻīka / tehī na dekhe yā premāce sukha /
āṇi kṛṣṇasnehāceṃ pika / yāṃteci āthī

4.10

sanakādikāṃcyā āśā / vāḍhinalyā hotyā kīra bahuvasā /
parī tyāhī yeṇeṃ māne yaśā / yetīcinā

4.11

yā jagadīśvarāceṃ prema / etha disatase nirupama /
kaiseṃ pārtheṃ yeṇeṃ sarvottama / puṇya keleṃ

4.12

ho kāṃ jayāciyā prītī / amūrta hā ālā vyaktī /
maja ekavaṃkī yācī sthitī / āvaḍatu ase

4.13

er‍havīṃ hā yogiyā nāḍaḻe / vedārthāsī nākaḻe /
jetha dhyānācehī ḍoḻe / pāvatīnā

4.14

teṃ hā nijasvarūpa / anādi niṣkaṃpa /
parī yeṇe māneṃ sakṛpa / jāhalā ase

4.15

hā trailokyapaṭāci ghaḍī / ākārācī pailathaḍī /
kaisā yāciye āvaḍī / āvaralā ase

4.16

maga deva mhaṇe agā paṃḍusutā / hāci yogu āmhīṃ vivasvatā /
kathilā parī te vārtā / bahuvāṃ divasāṃcī

4.17

maga teṇeṃ vivasvateṃ ravī / he yogasthiti āghavī /
nirūpilī baravī / manūpratī

4.18

manūneṃ āpaṇa anuṣṭhilī / maga ikṣvākuvā upadeśilī /
aisī paraṃparā vistārilī / ādya he gā

4.19

maga āṇikahī yā yogāte / rājarṣi jāhale jāṇate /
parī tethoni ātāṃ sāṃprateṃ / neṇije koṇī

4.20

je prāṇiyāṃ kāmī bharū / dehācivarī ādaru /
mhaṇoni paḍalā visaru / ātmabodhācā

4.21

avhāṃṭaliyā āsthābuddhi / viṣayasukhaci paramāvadhi /
jīvu taisā upādhi / āvaḍe lokāṃ

4.22

er‍havīṃ tarī khavaṇeyāṃcyā gāṃvīṃ / pāṭāūveṃ kāya karāvīṃ /
sāṃge jātyaṃdhā ravī / kāya āthī

4.23

kāṃ bahirayāṃcāṃ āsthānīṃ / kavaṇe gītāteṃ mānī /
kīṃ kolheyā cāṃdaṇīṃ / āvaḍī upaje

4.24

paiṃ caṃdrodayā ārauteṃ / jayāṃce ḍoḻe phuṭatī asate /
te kāūḻe kevīṃ caṃdrāteṃ / oḻakhatī

4.25

taise vairāgyācī śiṃva na dekhatī / je vivekācī bhāṣā neṇatī /
te mūrkha keṃvīṃ pāvatī / maja īśvarāte

4.26

kaisā neṇoṃ moho vāḍhīnalā / teṇeṃ bahuteka kāḻu vyartha gelā /
mhaṇoni yogu hā lopalā / lokīṃ iye

4.27

toci hā āji ātāṃ / tujapratī kuṃtīsutā /
sāṃgitalā āmhīṃ tatvatā / bhrāṃti na karīṃ

4.28

heṃ jīvīṃce nija guja / parī kevīṃ rākhoṃ tuja /
je paḍhiyesī tūṃ maja / mhaṇaūniyāṃ

4.29

tūṃ premācā putaḻā / bhaktīcā jivhāḻā /
maitriyecī citkaḻā / dhanurdharā

4.30

tūṃ anusaṃgācā ṭhāvo / ātāṃ tuja kāya vaṃcūṃ jāvoṃ /
jarī saṃgrāmārūḍha āhoṃ / jāhaloṃ āmhī

4.31

tarī nāveka heṃ sahāveṃ / gājābajyahī na dharāveṃ /
parī tujheṃ ajñānatva harāveṃ / lāge ādhīṃ

4.32

taṃva arjuna mhaṇe harī / māya āpuleyācā sneho karī /
etha vismo kāya avadhārīṃ / kṛpānidhī

4.33

tūṃ saṃsāraśrāṃtāṃcī sāūlī / anātha jīvāṃcī māūlī /
āmuteṃ kīra prasavalī / tujhīca kṛpā

4.34

devā pāṃguḻa ekādeṃ viīje / tarī janmoni jojārū sāhije /
heṃ boloṃ kāya tujheṃ / tujaci puḍhāṃ

4.35

ātāṃ pusena jeṃ mī kāṃhī / tetha nikeṃ citta deīṃ /
tevīṃci deveṃ kopāveṃ nā kāṃhī / bolā ekā

4.36

tarī māgīla je vārtā / tuvāṃ sāṃgitalī hotī anaṃtā /
te nāveka maja cittā / mānecinā

4.37

je to vivasvatu mhaṇaje kāyī / aiseṃ heṃ vaḍilāṃ ṭhāūveṃ nāhīṃ /
tarī tuvāṃci kevīṃ pāhīṃ / upadeśilā

4.38

to tarī āikije bahutāṃ kāḻāṃcā / āṇi tūṃ taṃva kṛṣṇa sāṃpecā /
mhaṇoni gā iye mātucā / visaṃvādu

4.39

tevīṃci devā caritra tujheṃ / āpaṇa kāṃhī kāya jāṇije /
heṃ laṭike kevīṃ mhaṇije / ekiheḻāṃ

4.40

parī heci mātu āghavī / mī pariyeseṃ taiśī sāṃgāvī /
je tuvāṃci tayā ravīṃ kevīṃ / upadeśu kelā

4.41

taṃva kṛṣṇa mhaṇe paṃḍusutā / to vivasvatu jaiṃ hotā /
taiṃ āmhī nasoṃ aisī cittā / bhrāṃti jarī tuja

4.42

tarī tūṃ gā heṃ neṇasī / paiṃ janmeṃ āmhāṃ tumhāṃsī /
bahuteṃ gelīṃ parī tiyeṃ na smarasī / āpalī tūṃ

4.43

mī jeṇeṃ jeṇeṃ avasareṃ / jeṃ jeṃ hoūni avatareṃ /
te samastahī smareṃ / dhanurdharā

4.44

mhaṇoni āghaveṃ / maja māgīla āṭhaveṃ /
mī ajuhī pari saṃbhave / prakṛtisaṃge

4.45

mājheṃ avyayatva tarī na nase / parī hoṇeṃ jāṇeṃ eka dise /
te pratibiṃbe māyāvaśeṃ / mājhāṃci ṭhāyīṃ

4.46

mājhī svataṃtratā tarī na moḍe / parī karmādhīnu aisā āvaḍe /
teṃhī bhrāṃtibuddhi tarī ghaḍe / er‍havīṃ nāhīṃ

4.47

kīṃ ekaci dise dusareṃ / teṃ darpaṇāceni ādhāreṃ /
er‍havīṃ kāya vastuvicāreṃ / dujeṃ āhe

4.48

taisā amūrtaci mī kirīṭī / parī prakṛti jaiṃ adhiṣṭhīṃ /
taiṃ sākārapaṇe naṭeṃ naṭīṃ / kāryālāgīṃ

4.49

te veḻī āpulyāceni kaivāreṃ / mī sākāru hoūni avatareṃ /
maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ / giḻūni ghālīṃ

4.50

adharmāci avadhī toḍīṃ / doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ /
sajjanāṃkaravī guḍhī / sukhācī ubhavīṃ

4.51

te veḻī āpulyāceni kaivāreṃ / mī sākāru hoūni avatareṃ /
maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ / giḻūni ghālīṃ

4.52

adharmāci avadhī toḍīṃ / doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ /
sajjanāṃkaravī guḍhī / sukhācī ubhavīṃ

4.53

daityāṃcīṃ kuḻeṃ nāśīṃ / sādhūṃcā mānū giṃvaśīṃ /
dharmāsī nītīśī / śeṃja bharī

4.54

mī avivekācī kājaḻī / pheḍūnī vivekadīpa ujaḻīṃ /
taiṃ yogiyāṃ pāhe divāḻī / niraṃtara

4.55

svasukhe viśva koṃde / dharmaci jagīṃ nāṃde /
bhaktāṃ nighatī doṃdeṃ / sātvikācīṃ

4.56

taiṃ pāpācā acaḻu phiṭe / puṇyācī pahāṭa phuṭe /
jaiṃ mūrti mājhī pragaṭe / paṃḍukumarā

4.57

aiseyā kājālāgī / avatareṃ mī yugīṃ yugīṃ /
pari heṃci voḻakhe jo jagīṃ / to vivekiyā

4.58

mājhe ajatveṃ janmaṇeṃ / akriyatāci karma karaṇeṃ /
heṃ avikāra jo jāṇe / to paramamukta

4.59

to cālilā saṃge na caḻe / dehīṃcā dehā nākaḻe /
maga paṃcatvīṃ taṃva miḻe / mājhāṃci rūpīṃ

4.60

er‍havīṃ parāpara na śocitī / je kāmanāśūnya hotī /
vāṭā keveḻīṃ na vacatī / krodhāciyā

4.61

je sadā miyāṃci āthile / mājhiyā sevā jiyāle /
kāṃ ātmabodhe toṣale / vītarāga je

4.62

je tapotejāciyā rāśī / kāṃ ekāyatana jñānāsī /
je pavitratā tīrthāṃsī / tīrtharūpa

4.63

te madbhāvā sahajeṃ āle / mī teci te hoūni ṭhele /
je maja tayāṃ urale / padara nāhīṃ

4.64

sāṃge pitaḻecī gaṃdhikāḻika / je phiṭalī hoya niḥśekha /
taiṃ suvarṇa kāī āṇika / joḍūṃ jāīje

4.65

taise yamaniyamīṃ kaḍasale / te tapojñānīṃ cokhaḻale /
mī teci te jāhale / etha saṃśayo kāyasā

4.66

er‍havīṃ tarī pāhīṃ / je jaise mājhāṃ ṭhāīṃ /
bhajatī tayā mīhī / taisāci bhaje

4.67

dekheṃ manuṣyajāta sakaḻa / heṃ svabhāvatā bhajanasīḻa /
jāhaleṃ ase kevaḻa / mājhāṃ ṭhāyīṃ

4.68

parī jñāneṃvīṇa nāśile / je buddhibhedāsi āle /
teṇeṃci yā kalpileṃ / anekatva

4.69

mhaṇaūni abhedīṃ bhedu dekhatī / yayā anāmyā nāmeṃ ṭhevitī //
devī devo mhaṇatī / acarcāteṃ

4.70

jeṃ sarvatra sadā sama / tethe vibhāga adhamottama /
mativaśeṃ saṃbhrama / vivaṃcitī

4.71

maga nānāhetuprakāreṃ / yathociteṃ upacāreṃ /
mānilīṃ devatāṃtareṃ / upāsitī

4.72

tetha jeṃ jeṃ apekṣita / teṃ taiseṃci pāvati samasta /
parī te karmaphaḻa niścita / voḻakha tūṃ

4.73

vācūṃni deteṃ gheteṃ āṇika / nibhrāṃta nāhī samyaka /
etha karmaci phaḻasūcaka / manuṣyalokīṃ

4.74

jaiseṃ kṣetrīṃ jeṃ perije / teṃvāṃcūni āna na nipaje /
kāṃ pāhije teṃci dekhije / darpaṇādhāreṃ

4.75

nā tarī kaḍeyātaḻavaṭīṃ / jaisā āpulāci bolu kirīṭī /
paḍisādu hoūni uṭhī / nimittayogeṃ

4.76

taisā samastāṃ yāṃ bhajanāṃ / mī sākṣibhūtu paiṃ arjunā /
etha pratiphaḻe bhāvanā / āpulālī

4.77

ātāṃ yāciparī jāṇa / cār‍hī āhetī he varṇa /
sṛjile myāṃ guṇa - / karmabhāgeṃ

4.78

je prakṛtīceni ādhāreṃ / guṇāceni vyabhicāreṃ /
karmeṃ tadanusāreṃ / vivaṃcilī

4.79

etha ekaci he dhanuṣyapāṇī / parīṃ jāhale gā cahūṃ varṇīṃ /
aisī guṇakarmīṃ kaḍasaṇī / kelī sahajeṃ

4.80

mhaṇoni āīkeṃ pārthā / he varṇabhedasaṃsthā /
mī kartā navhe sarvathā / yācilāgīṃ

4.81

heṃ majacistava jāhaleṃ / parī myāṃ nāhīṃ keleṃ /
aise jeṇe jāṇitaleṃ / to suṭalā gā

4.82

māgīla mumukṣu je hote / tihīṃ aiśiyāci jāṇoni māteṃ /
karme kelīṃ samasteṃ / dharnudharā

4.83

parī teṃ bījeṃ jaisīṃ dagdhalīṃ / nugavatīci peralīṃ /
taiśīṃ karmeṃci pari tayāṃ jāhalī / mokṣahetu

4.84

etha āṇikahī eka arjunā / he karmākarmavivaṃcanā /
āpuliye cāḍe sajñānā / yogya nohe

4.85

marma mhaṇije teṃ kavaṇa / athavā akarmā kāya lakṣaṇa /
aiseṃ vicāritāṃ vicakṣaṇa / guṃphoni ṭhele

4.86

jaiseṃ kā kuḍeṃ nāṇeṃ / khar‍yāceni sārakhepaṇeṃ /
ḍoḻyāṃcehi dekhaṇeṃ / saṃśayī ghālī

4.87

taise naiṣkarmyateceni bhrameṃ / giṃvasijata āhāti karmeṃ /
je dujī sṛṣṭi manodharmeṃ / karūṃ śakatī

4.88

vācūni mūrkhācī goṭhī kāyasī / etha mohale gā krāṃtadarśī /
mhaṇoni ātāṃ teci pariyesīṃ / sāṃgena tuja

4.89

tarī karma mhaṇaje svabhāveṃ / jetha viśvākāru saṃbhave /
te samyaka ādhīṃ jāṇāveṃ / lāge etha

4.90

maga varṇāśramāsi ucita / je viśeṣa karma vihita /
teṃhī voḻakhāveṃ niścita / upayogeṃsīṃ

4.91

pāṭhīṃ jeṃ niṣiddha mhaṇipe / teṃhī bujhāveṃ svarūpeṃ /
yetuleni yetha kāṃhī na guṃphe / āpaiseṃci

4.92

er‍havīṃ jaga heṃ karmādhīna / aisī yācī vyāptī gahana /
pari teṃ aso āikeṃ cinha / prāptāceṃ gā

4.93

jo sakaḻakarmīṃ vartatāṃ / dekhe āpulī naiṣkarmyatā /
karmasaṃge nirāśatā / phaḻāciyā

4.94

āṇi kartavyatelāgīṃ / jayā dusareṃ nāhīṃ jagīṃ /
aisiyā naiṣkarmatā tarī cāṃgī / bodhalā ase

4.95

pari kriyākalāpu āghavā / ācaratu dise baravā /
tarī to ihīṃ cinhīṃ jāṇāvā / jñāniyā gā

4.96

jaisā kāṃ jaḻāpāśīṃ ubhā ṭhāke / to jarī āpaṇapeṃ jaḻāmājiṃ dekhe /
tarī to nibhrāṃta voḻakhe / mhaṇe mī vegaḻā āhe

4.97

athavā nāve hana jo rige / to thaḍiyece rukha jātāṃ dekhe vegeṃ /
teci sācokāreṃ joṃ pāhoṃ lāge / taṃva rukha mhaṇe acaḻa

4.98

taise sarva karmīṃ asaṇeṃ / teṃ phuḍeṃ mānūni vāyāṇeṃ /
maga āpaṇapeṃ jo jāṇe / naiṣkarmyu aisā

4.99

āṇi udoastāceni pramāṇeṃ / jaise na calatāṃ sūryāceṃ cālaṇeṃ /
taiseṃ naiṣkarmyatva jāṇe / karmīci asatāṃ

4.100

to manuṣyāsārikhā tarī āvaḍe / parī manuṣyatva tayā na ghaḍe /
jaiseṃ jaḻīṃ jaḻāmājīṃ na buḍe / bhānubiṃba

4.101

teṇeṃ na pāhatāṃ viśva dekhileṃ / na karitāṃ sarva kele /
na bhogitāṃ bhogileṃ / bhogyajāta

4.102

ekeci ṭhāyīṃ baisalā / pari sarvatra toci gelā /
heṃ aso viśva jāhalā / āṃgeṃci to

4.103

jayā puruṣācāṃ ṭhāyīṃ / karmācā tarī khedu nāhīṃ /
parī phaḻāpekṣā kahīṃ / saṃcarenā

4.104

āṇi heṃ karma mī karīna / athavā ādarile siddhī neīna /
yeṇeṃ saṃkalpeṃhī jayāceṃ mana / viṭāḻenā

4.105

jñānāgniceni mukheṃ / jeṇeṃ jāḻilī karmeṃ aśekheṃ /
to brahmaci manuṣyavekheṃ / voḻakha tūṃ

4.106

jo śarīrīṃ udāsu / phaḻabhogīṃ nirāsu /
nityatā ulhāsu / hoūni ase

4.107

jo saṃtoṣācāṃ gābhārāṃ / ātmabodhāciyā vogarā /
pure na mhaṇeci dhanurdharā / ārogitāṃ

4.108

kaisā adhikādhika āvaḍī / gheta mahāsukhācī goḍī /
sāṃḍoniyāṃ āśā kuroṃḍī / ahaṃbhāvesīṃ

4.109

mhaṇoni avasareṃ jeṃ jeṃ pāve / teṇeci to sukhāve /
jayā āpule āṇi parāveṃ / donhī nāhīṃ

4.110

to diṭhī jeṃ pāhe / te āpaṇaci hoūni jāye /
āikeṃ teṃ āhe / toci jāhālā

4.111

caraṇīṃ hana cāle / mukheṃ jeṃ jeṃ bole /
aiseṃ ceṣṭājāta tetuleṃ / āpaṇaci jo

4.112

heṃ aso viśva pāhīṃ / jayāsi āpaṇapevāṃcūni nāhīṃ /
ātā kavaṇa teṃ karma kāyī / bādhī tayāteṃ

4.113

hā matsaru jetha upaje / tetule nureci jayā dujeṃ /
to nirmatsaru kāi mhaṇije / bolavarī

4.114

mhaṇoni sarvāṃparī muktu / to sakarmuci to karmarahitu /
saguṇa pari guṇātītu / etha bhrāṃti nāhīṃ

4.115

to dehasaṃge tarī ase / parī caitanyāsārikhā dise /
pāhatāṃ parabrahmāceni kaseṃ / cokhāḻu bhalā

4.116

aisāhī parī kautukeṃ / jarī karme karī yajñādikeṃ /
tarī tiyeṃ layā jātī aśekheṃ / tayācāṃci ṭhāyīṃ

4.117

akāḻīṃcī abhreṃ jaisī / urmīviṇa ākāśīṃ /
hārapatī āpaiśīṃ / udayalīṃ sāṃtī

4.118

taiśīṃ vidhīvidhāna vihiteṃ jarī ācare to samasteṃ /
tarī tiyeṃ aikyabhāveṃ aikyāteṃ / pāvatīci gā

4.119

jeṃ heṃ havana mī hotā / kāṃ iye yajñīṃ hā bhoktā /
aisīyā buddhīsi nāhī bhaṃgatā / mhaṇaūniyāṃ

4.120

je iṣṭayajña yajāve / teṃ havirmaṃtrādi āghaveṃ /
to dekhatase avināśabhāveṃ / ātmabuddhi

4.121

mhaṇaūni brahma teṃci karma / aiseṃ bodhā āle jayā sama /
tayā kartavya teṃ naiṣkarmya / dhanurdharā

4.122

ātāṃ avivekakumāratvā mukale / jayāṃ viraktīce pāṇigrahaṇa jāhaleṃ /
maga upāsana jihīṃ āṇileṃ / yogāgnīceṃ

4.123

je yajanaśīla aharniśīṃ / jihīṃ avidyā havilī maneṃsī /
guruvākyahutāśīṃ / havana keleṃ

4.124

tihīṃ yogāgnikīṃ yajije / to daivayajñu mhaṇije /
jeṇe ātmasukha kāmije / paṃḍukumarā

4.125

daivāstava dehāce pāḻaṇa / aisā niścayo paripūrṇa /
jo ciṃtīnā dehabharaṇa / to mahāyogī jāṇa daivayogeṃ

4.126

ātāṃ avadhārīṃ sāṃgena āṇika / je brahmāgnī sāgnika /
tayāṃte yajñeṃci yajñu dekha / upāsije

4.127

etha saṃyamāgnihotrī / je yuktitrayāṃcyāṃ maṃtrīṃ /
yajana karitī pavitrīṃ / iṃdriyadravyīṃ

4.128

ekāṃ vairāgyaravi vivaḻe / taṃva saṃyatī vihāra kele /
tetha apāvṛtta jāhale / iṃdriyānaḻa

4.129

tihīṃ viraktīcī jvāḻā ghetalī / taṃva vikārāṃcī iṃdhane paḻipalīṃ /
tetha āśādhūmeṃ sāṃḍilīṃ / pāṃcahī kuṃḍeṃ

4.130

maga vākyavidhīciyā niravaḍī / viṣayaāhuti udaṃḍī /
havana keleṃ kuṃḍī / iṃdriyāgnīcāṃ

4.131

ekīṃ yayāparī pārthā / doṣu kṣāḻile sarvathā /
āṇikīṃ hṛdayāraṇīṃ maṃthā / viveku kelā

4.132

to upaśameṃ nihaṭilā / dhairyeṃ varī dāṭilā /
guruvākyeṃ kāḍhilā / baḻakaṭapaṇeṃ

4.133

aise samaraseṃ maṃthana keleṃ / tetha jhaḍakarī kājā āleṃ /
je ujjīvana jahāleṃ / jñānāgnīceṃ

4.134

pahilā ṛddhisiddhīcā saṃbhramu / to nivartoni gelā dhūmu /
maga pragaṭalā sūkṣmu / visphuliṃgu

4.135

mana tayāce mokaḻeṃ / teci peṭavaṇa ghātaleṃ /
jeṃ yamadamīṃ haḻuvāraleṃ / āiteṃ hoteṃ

4.136

teṇeṃ sādukapaṇeṃ jvāḻā samṛddhā / maga vāsanāṃtarāciyā samidhā /
sneheṃsī nānāvidhā / jāḻiliyā

4.137

tetha sohaṃmaṃtreṃ dīkṣitīṃ / iṃdriyakarmāṃciyā āhutī /
tiye jñānānaḻīṃ pradīptīṃ / didhaliyā

4.138

pāṭhīṃ prāṇakriceni sruveniśīṃ / pūrṇāhutī paḍalī hutāśīṃ /
tetha avabhṛta samarasīṃ / sahajeṃ jāhaleṃ

4.139

maga ātmabodhīṃce sukha / je saṃyamāgnīceṃ hutaśeṣa /
toci puroḍāśu dekha / ghetalā tihīṃ

4.140

eka aiśiyā ihīṃ yajanīṃ / mukta te jāhale tribhuvanīṃ /
yā yajñakriyā tarī ānānī / pari prāpya teṃ eka

4.141

eka dravyayajñu mhaṇipatī / eka tapasāmagriyā nipajatī /
eka yogayāguhī āhātī / je sāṃgitale

4.142

ekīṃ śabdīṃ śabdu yajije / to vāgyajñu mhaṇije /
jñāne jñeya gamije / to jñānayajñu

4.143

heṃ arjunā sakaḻa kuvāḍeṃ / je anuṣṭhitāṃ atisāṃkaḍe /
parī jiteṃdriyāsīci ghaḍe / yogyatāvaśeṃ

4.144

te pravīṇa tetha bhale / āṇi yogasamṛddhī āthile /
mhaṇoni āpaṇapāṃ tihīṃ kele / ātmahavana

4.145

maga apāgnīcāṃ mukhī / prāṇadravyeṃ dekhī /
havana keleṃ ekīṃ / abhyāsayogeṃ

4.146

eku apānu prāṇīṃ arpitī / eka dohīṃteṃhī niruṃdhitī /
te prāṇāyāmī mhaṇipatī / paṃḍukumarā

4.147

eka vajrayogakrameṃ / sarvāhārasaṃyameṃ /
prāṇīṃ prāṇu saṃbhrameṃ / havana karitī

4.148

aise mokṣakāma sakaḻa / samasta he yajanaśīḻa /
jihīṃ yajñadvārā manomaḻa / kṣāḻaṇa kele

4.149

jayā avidyājāta jāḻitāṃ / je uraleṃ nijasvabhāvatā /
jetha agni āṇi hotā / urecinā

4.150

jetha yajitayācā kāmu pure / yajñīṃceṃ vidhāna sare /
māgute jethūni vosare / kriyājāta

4.151

vicāra jetha na rige / hetu jetha na nige /
jeṃ dvaitadoṣasaṃgeṃ / siṃpecinā

4.152

aiseṃ anādisiddha cokhaṭa / jeṃ jñāna yajñāvaśiṣṭa /
teṃ sevitī brahmaniṣṭha / brahmāhaṃmaṃtre

4.153

aise śeṣāmṛte dhāle / kīṃ amartyabhāvā āle /
mhaṇoni brahma te jahāle / anāyāse

4.154

yerāṃ virakti māḻa na ghālīci / jayāṃ saṃyamāgnīcī sevā na ghaḍeci /
jeṃ yogayāgu na karitīci / janmale sāṃte

4.155

jayāṃ aihika dhaḍa nāhīṃ / tayāṃceṃ paratra pusasī kāī /
mhaṇoni sāṃgoṃ kāṃ vāṃī / paṃḍukumarā

4.156

aise bahutīṃ parīṃ anega / je sāṃgitale tuja kāṃ yāga /
te vistāruni vedeṃci cāṃga / mhaṇitale āhātī

4.157

pari teṇeṃ vistāreṃ kāya karāveṃ / heṃci karmasiddha jāṇāveṃ /
yetuleni karmabaṃdhu svabhāveṃ / pāvela nā

4.158

arjunā vedu jayāṃce mūḻa / je kriyāviśeṣeṃ sthūḻa /
jayāṃ navhāḻiyece phaḻa / svargasukha

4.159

te dravyādiyāgu kīra hotī / parī jñānayajñācī sarī na pavatī /
jaiśī tārātejasaṃpattī / dinakarāpāśīṃ

4.160

dekheṃ paramātmasukhanidhāna / sādhāvayā yogījana /
jeṃ na visaṃbitī aṃjana / unmeṣanetrīṃ

4.161

jeṃ dhāṃvatayā karmācī lāṇī / naiṣkarmyabodhācī khāṇī /
jeṃ bhukeliyā dhaṇī / sādhanācī

4.162

jetha pravṛtti pāṃguḻa jāhalī / tarkācī diṭhī gelī /
jeṇeṃ iṃdriye visaralīṃ / iṃdriyasaṃgu

4.163

manāce manapaṇa geleṃ / jetha bolāce bolapaṇa ṭheleṃ /
jayāmāji sāṃpaḍaleṃ / jñeya diseṃ

4.164

jetha vairāgyācā pāṃgu phiṭe / vivekācāhī sosu tuṭe /
jetha na pāhatā sahaja bheṭe / āpaṇapeṃ

4.165

teṃ jñāna paiṃ gā baraveṃ / jarī manīṃ āthi āṇāveṃ /
tarī saṃtāṃ yāṃ bhajāveṃ / sarvasveṃśīṃ

4.166

je jñānācā kuruṭhā / tetha sevā hā dāravaṃṭā /
tū svādhīna karī subhaṭā / voḻagonī

4.167

tarī tanumanujīveṃ / caraṇāsī lāgāveṃ /
āṇi agarvatā karāveṃ / dāsya sakaḻa

4.168

maga apekṣita jeṃ āpuleṃ / teṃhī sāṃgatī pusileṃ /
jeṇe aṃtaḥkaraṇa bodhaleṃ / saṃkalpā na ye

4.169

jayāceni vākyaujivaḍeṃ / jāhaleṃ citta nidhaḍeṃ /
brahmāceni pāḍe / niḥśaṃku hoya

4.170

te veḻīṃ āpaṇapeyā sahiteṃ / iye aśeṣeṃhī bhūteṃ /
mājhāṃ svarūpīṃ akhaṃḍiteṃ / dekhasī tūṃ

4.171

aiseṃ jñānaprakāśeṃ pāhela / taiṃ mohāṃdhakārū jāīla /
jaiṃ gurukṛpā hoīla / pārthā gā

4.172

jarī kalmaṣāṃcā āgaru / tūṃ bhrāṃtīcā sāgaru /
vyāmohācā ḍoṃgaru / hoūni asasī

4.173

tarhī jñānaśaktīceni pāḍeṃ / heṃ āghaveṃcī gā thokaḍeṃ /
aise sāmarthya ase cokhaḍeṃ / jñānī iye

4.174

dekheṃ viśvabhramāaisā / jo amūrtācā kavaḍasā /
to jayāciyā prakāśā / purecinā

4.175

tayā kāyaseṃ heṃ manomaḻa / heṃ bolatāṃci ati kiḍāḻa /
nāhīṃ yeṇeṃ pāḍeṃ he ḍhisāḻa / dujeṃ jagīṃ

4.176

sāṃge bhuvanatrayācī kājaḻī / je gaganāmāji udhavalī /
tiye praḻayīṃce vāhuṭaḻī / kāya abhra pure

4.177

kīṃ pavanāceni koṃpeṃ / pāṇiyeṃci jo paḻipeṃ /
to praḻayānaḻu daḍape / tṛṇeṃ kāṣṭhe kāi

4.178

mhaṇoni ase heṃ na ghaḍe / teṃ vicāritāṃci asaṃgaḍe /
puḍhatī jñānāceni pāḍeṃ / pavitra na dise

4.179

etha jñāna heṃ uttama hoye / āṇikahī eka taiseṃ ke āhe /
jaiseṃ caitanya kāṃ nohe / dusare gā

4.180

yā mahātejāceni kaseṃ / jarī cokhāḻu pratibiṃba dise /
kāṃ giṃvasileṃ giṃvase / ākāśa heṃ

4.181

nā tarī pṛthvīceni pāḍeṃ / kāṃṭāḻeṃ jarī joḍe /
tarī upamā jñānī ghaḍe / paṃḍukumarā

4.182

mhaṇūnī bahutīṃ parīṃ pāhatāṃ / puḍhatapuḍhatī nirdhāritā /
he jñānācī pavitratā / jñānīṃci āthi

4.183

jarī amṛtāci cavī nivaḍije / tarī amṛtāsārakhī mhaṇije /
taiseṃ jñāna heṃ upamije / jñānesīṃci

4.184

ātāṃ yāvari je bolaṇe / te vāyāṃ veḻu pheḍaṇeṃ /
taṃva sāṃcaci jī he pārthu mhaṇe / jeṃ bolata asāṃ

4.185

pari teṃci jñāna kevīṃ jāṇāveṃ / aiseṃ arjuneṃ jaṃva pusāveṃ
taṃva teṃ manogata deveṃ / jāṇitaleṃ

4.186

maga mhaṇatase kirīṭī / ātāṃ citta deyīṃ goṭhī /
sāṃgena jñānāciye bheṭī / upāya tuja

4.187

tarī ātmasukhāciyā goḍiyā / viṭe jo kāṃ sakaḻa viṣayāṃ /
jayāṃ ṭhāyīṃ iṃdriyāṃ / mānu nāhī

4.188

jo manāci cāḍa na sāṃge / jo prakṛtīce keleṃ neghe /
jo śraddheceni saṃbhogeṃ / sukhiyā jāhalā

4.189

tayāteṃci giṃvasita / heṃheṃ jñāna pāṃve niścita /
jayāmāji acuṃbita / śāṃti ase

4.190

teṃ hṛdayīṃ pratiṣṭhe / āṇi śāṃtīcā aṃkura phuṭe /
maga vistāra bahu prakaṭe / ātmabodhācā

4.191

maga jeūti vāsa pāhije / teūti śāṃtīci dekhije /
tetha apārā pāru neṇije / nirdhāritāṃ

4.192

aisā hā uttarottaru / jñānabījācā vistāru /
sāṃgatā ase apāru / pari aso ātāṃ

4.193

ajñāścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati /
māyaṃ loko'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ //
aikeṃ jayā prāṇiyācāṃ ṭhāyīṃ / iyā jñānācī āvaḍī nāhīṃ /
tayāceṃ jiyāleṃ mhaṇoṃ kāī / varī maraṇa cāṃga

4.194

śūnya jaiseṃ gṛha / kāṃ caitanyeṃvīṇa deha /
taiseṃ jīvita teṃ saṃmoha / jñānahīnā

4.195

athavā jñāna kīra āpu nohe / parī te cāḍa ekī jarī vāhe /
tarī tetha jivhāḻā kāṃhī āhe / prāptīcā paiṃ

4.196

vāṃcūni jñānācī goṭhī kāyasī / parī te āsthāhī na dharī mānasīṃ /
tarī to saṃśayarūpa hutāśīṃ / paḍilā jāṇa

4.197

je amṛtahī pari nāvaḍe / aiseṃ sāviyāci ārocaku jaiṃ paḍe /
taiṃ maraṇa āle āleṃ ase phuḍeṃ / jāṇoṃ ye kīṃ

4.198

taisā viṣayasukheṃ raṃje / jo jñāneṃsīṃci māje /
to saṃśaye aṃgīkārije / etha bhrāṃti nāhīṃ

4.199

maga saṃśayī jarī paḍalā / tarī nibhrāṃta jarī nāsalā /
ti aihikaparatrā mukalā / sukhāsī gā

4.200

jayā kāḻajvaru āṃgī bāṇe / to śītoṣṇeṃ jaiśīṃ neṇe /
āgī āṇi cāṃdiṇeṃ / sariseṃci mānī

4.201

taise sāca āṇi laṭikeṃ / viruddha āṇi nikeṃ /
saṃśayī to noḻakhe / hitāhita

4.202

hā rātridivasu pāhīṃ jaisā / jātyaṃdhā ṭhāuvā nāhīṃ /
taise saṃśayīṃ asatāṃ kāhīṃ / manā na ye

4.203

mhaṇaūni saṃśayāhuni thora / āṇika nāhī pāpa ghora /
hā vināśācī vāgura / prāṇiyāsī

4.204

yeṇeṃ kāraṇe tuvā tyajāvā / ādhī hāci eku jiṇāvā /
jo jñānāciyā abhāvā- / mājī ase

4.205

jaiṃ ajñānāce gaḍada paḍe / taiṃ hā bahuvasa manīṃ vāḍhe /
mhaṇoni sarvathā māgu moḍe / viśvāsācā

4.206

hṛdayī hāci na samāye / buddhīṃte giṃvasūni ṭhāye /
tetha saṃśayātmaka hoye / lokatraya

4.207

aise jarī thorāve / tarī upāyeṃ ekeṃ āṃgave /
jarī hātī hoya baraveṃ / jñānakhaḍga

4.208

tarī teṇeṃ jñānaśastreṃ tikhaṭeṃ / nikhaḻu hā nivaṭe /
maga niḥśeṣa khatā phiṭe / mānasīṃcā

4.209

yākāraṇe pārthā / uṭhīṃ vegīṃ varautā /
nāśu karoni hṛdayasthā / saṃśayāsī

4.210

aise sarvajñānācā bāpu / jo kṛṣṇa jñānadīpu /
to mhaṇatase sakṛpu / aikeṃ rāyā

4.211

taṃva yā pūrvāpara bolācā / vicāruni kumaru paṃḍūcā /
kaisā praśnu hana avasarīṃcā / karitā hoīla

4.212

te kathecī saṃgati / bhāvācī saṃpatti /
rasāci unnati / mhaṇipela puḍhāṃ

4.213

jayāciyā baravepaṇīṃ / kīje āṭhāṃ rasāṃcī ovāḻaṇī /
sajjanāciye āyaṇī / visāṃvā jagī

4.214

to śāṃtuci abhinavela / te pariyesā maऱhāṭhe bola /
je samudrāhūni khola / arthabharita

4.215

jaiseṃ biṃba tarī bacakeṃ evaḍheṃ / pari prakāśā trailokya thokaḍeṃ /
śabdācī vyāptī teṇeṃ pāḍeṃ / anubhavāvī

4.216

nā tarī kāmitayāciyā icchā / phaḻe kalpavṛkṣu jaisā /
bola vyāpaku hoya taisā / tarī avadhāna dyāve

4.217

heṃ aso kāya mhaṇāveṃ / sarvajñu jāṇatīṃ svabhāveṃ /
tarī nikeṃ citta dyāveṃ / heṃ vinaṃtī mājhī

4.218

jetha sāhitya āṇi śāṃti / he rekhā dise bolatī /
jaisī lāvaṇyaguṇakuḻavatī / āṇi pativratā

4.219

ādhīṃci sākhara āvaḍe / āṇi teci jarī okhadīṃ joḍe /
tarī sevāvī nā kāṃ koḍeṃ / nāvānāvā

4.220

sahaje malayāniḻu maṃda sugaṃdhu / tayā amṛtācā hoya svādu /
āṇi tetheṃci joḍe nādu / jarī daivagatyā

4.221

tarī sparśeṃ sarvāṃga nivavī / svādeṃ jivheteṃ nācavī /
tevīci kānākaravīṃ / mhaṇavī bāpu mājhā

4.222

taise katheceṃ iye aikaṇeṃ / eka śravaṇāsi hoya pāraṇeṃ /
maga saṃsāraduḥkha mūḻavaṇeṃ / vikṛtīviṇeṃ

4.223

jarī maṃtreci vairī mare / tarī vāyāṃci kāṃ bāṃdhāvīṃ kaṭāreṃ /
roga jāye dudheṃ sākhare / tarī niṃba kāṃ piyāvā

4.224

taisā manācā māru na karitāṃ / āṇi iṃdriyāṃ duḥkha na detāṃ /
etha mokṣu ase āyatā / śravaṇācimājī

4.225

mhaṇoni āthiliyā ārāṇukā / gītārthu hā nikā /
jñānadevo mhaṇe āikā / nivṛttīdāsu

Original text: jñāneśvarī · Marathi Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc