Jnaneshwari · Chapter 4
āji śravaṇeṃdriyā pikaleṃ / je yeṇeṃ gītānidhāna dekhileṃ /
ātā svapnaci heṃ tukaleṃ / sācāsariseṃ
ādhī vivekācī goṭhī / varī pratipādī kṛṣṇa jagajeṭhī /
āṇi bhaktarāju kirīṭī / parisata ase
jaisā paṃcamālāpu sugaṃdhu / kīṃ parimaḻa āṇi susvādu /
taṃ bhalā jāhalā vinodu / kathecā iye
kaisī āgaḻika daivācī / je gaṃgā voḻalī amṛtācī /
ho kāṃ japatapeṃ śrotayāṃcī / phaḻā ālī
ātāṃ iṃdriyajāta āghaveṃ / tihīṃ śravaṇāce ghara righāveṃ /
maga saṃvādasukha bhogāveṃ / gītākhya heṃ
hā atiso atiprasaṃge / sāṃḍūni kathāci te sāṃge /
je kṛṣṇārjuna doghe / bolata hote
te veḻī saṃjayoṃ rāyāteṃ mhaṇe / arjuna adhiṣṭhilā daivaguṇeṃ /
je atiprītī nārāyaṇeṃ / bolijatu ase
jeṃ na saṃgeci pitayā vasudevāsī / jeṃ na saṃge māte devakīsī /
jeṃ na saṃgeci baḻibhadrāsī / teṃ guhya arjuneṃsī bolata
devī lakṣmīyevaḍhī javaḻīka / tehī na dekhe yā premāce sukha /
āṇi kṛṣṇasnehāceṃ pika / yāṃteci āthī
sanakādikāṃcyā āśā / vāḍhinalyā hotyā kīra bahuvasā /
parī tyāhī yeṇeṃ māne yaśā / yetīcinā
yā jagadīśvarāceṃ prema / etha disatase nirupama /
kaiseṃ pārtheṃ yeṇeṃ sarvottama / puṇya keleṃ
ho kāṃ jayāciyā prītī / amūrta hā ālā vyaktī /
maja ekavaṃkī yācī sthitī / āvaḍatu ase
erhavīṃ hā yogiyā nāḍaḻe / vedārthāsī nākaḻe /
jetha dhyānācehī ḍoḻe / pāvatīnā
teṃ hā nijasvarūpa / anādi niṣkaṃpa /
parī yeṇe māneṃ sakṛpa / jāhalā ase
hā trailokyapaṭāci ghaḍī / ākārācī pailathaḍī /
kaisā yāciye āvaḍī / āvaralā ase
maga deva mhaṇe agā paṃḍusutā / hāci yogu āmhīṃ vivasvatā /
kathilā parī te vārtā / bahuvāṃ divasāṃcī
maga teṇeṃ vivasvateṃ ravī / he yogasthiti āghavī /
nirūpilī baravī / manūpratī
manūneṃ āpaṇa anuṣṭhilī / maga ikṣvākuvā upadeśilī /
aisī paraṃparā vistārilī / ādya he gā
maga āṇikahī yā yogāte / rājarṣi jāhale jāṇate /
parī tethoni ātāṃ sāṃprateṃ / neṇije koṇī
je prāṇiyāṃ kāmī bharū / dehācivarī ādaru /
mhaṇoni paḍalā visaru / ātmabodhācā
avhāṃṭaliyā āsthābuddhi / viṣayasukhaci paramāvadhi /
jīvu taisā upādhi / āvaḍe lokāṃ
erhavīṃ tarī khavaṇeyāṃcyā gāṃvīṃ / pāṭāūveṃ kāya karāvīṃ /
sāṃge jātyaṃdhā ravī / kāya āthī
kāṃ bahirayāṃcāṃ āsthānīṃ / kavaṇe gītāteṃ mānī /
kīṃ kolheyā cāṃdaṇīṃ / āvaḍī upaje
paiṃ caṃdrodayā ārauteṃ / jayāṃce ḍoḻe phuṭatī asate /
te kāūḻe kevīṃ caṃdrāteṃ / oḻakhatī
taise vairāgyācī śiṃva na dekhatī / je vivekācī bhāṣā neṇatī /
te mūrkha keṃvīṃ pāvatī / maja īśvarāte
kaisā neṇoṃ moho vāḍhīnalā / teṇeṃ bahuteka kāḻu vyartha gelā /
mhaṇoni yogu hā lopalā / lokīṃ iye
toci hā āji ātāṃ / tujapratī kuṃtīsutā /
sāṃgitalā āmhīṃ tatvatā / bhrāṃti na karīṃ
heṃ jīvīṃce nija guja / parī kevīṃ rākhoṃ tuja /
je paḍhiyesī tūṃ maja / mhaṇaūniyāṃ
tūṃ premācā putaḻā / bhaktīcā jivhāḻā /
maitriyecī citkaḻā / dhanurdharā
tūṃ anusaṃgācā ṭhāvo / ātāṃ tuja kāya vaṃcūṃ jāvoṃ /
jarī saṃgrāmārūḍha āhoṃ / jāhaloṃ āmhī
tarī nāveka heṃ sahāveṃ / gājābajyahī na dharāveṃ /
parī tujheṃ ajñānatva harāveṃ / lāge ādhīṃ
taṃva arjuna mhaṇe harī / māya āpuleyācā sneho karī /
etha vismo kāya avadhārīṃ / kṛpānidhī
tūṃ saṃsāraśrāṃtāṃcī sāūlī / anātha jīvāṃcī māūlī /
āmuteṃ kīra prasavalī / tujhīca kṛpā
devā pāṃguḻa ekādeṃ viīje / tarī janmoni jojārū sāhije /
heṃ boloṃ kāya tujheṃ / tujaci puḍhāṃ
ātāṃ pusena jeṃ mī kāṃhī / tetha nikeṃ citta deīṃ /
tevīṃci deveṃ kopāveṃ nā kāṃhī / bolā ekā
tarī māgīla je vārtā / tuvāṃ sāṃgitalī hotī anaṃtā /
te nāveka maja cittā / mānecinā
je to vivasvatu mhaṇaje kāyī / aiseṃ heṃ vaḍilāṃ ṭhāūveṃ nāhīṃ /
tarī tuvāṃci kevīṃ pāhīṃ / upadeśilā
to tarī āikije bahutāṃ kāḻāṃcā / āṇi tūṃ taṃva kṛṣṇa sāṃpecā /
mhaṇoni gā iye mātucā / visaṃvādu
tevīṃci devā caritra tujheṃ / āpaṇa kāṃhī kāya jāṇije /
heṃ laṭike kevīṃ mhaṇije / ekiheḻāṃ
parī heci mātu āghavī / mī pariyeseṃ taiśī sāṃgāvī /
je tuvāṃci tayā ravīṃ kevīṃ / upadeśu kelā
taṃva kṛṣṇa mhaṇe paṃḍusutā / to vivasvatu jaiṃ hotā /
taiṃ āmhī nasoṃ aisī cittā / bhrāṃti jarī tuja
tarī tūṃ gā heṃ neṇasī / paiṃ janmeṃ āmhāṃ tumhāṃsī /
bahuteṃ gelīṃ parī tiyeṃ na smarasī / āpalī tūṃ
mī jeṇeṃ jeṇeṃ avasareṃ / jeṃ jeṃ hoūni avatareṃ /
te samastahī smareṃ / dhanurdharā
mhaṇoni āghaveṃ / maja māgīla āṭhaveṃ /
mī ajuhī pari saṃbhave / prakṛtisaṃge
mājheṃ avyayatva tarī na nase / parī hoṇeṃ jāṇeṃ eka dise /
te pratibiṃbe māyāvaśeṃ / mājhāṃci ṭhāyīṃ
mājhī svataṃtratā tarī na moḍe / parī karmādhīnu aisā āvaḍe /
teṃhī bhrāṃtibuddhi tarī ghaḍe / erhavīṃ nāhīṃ
kīṃ ekaci dise dusareṃ / teṃ darpaṇāceni ādhāreṃ /
erhavīṃ kāya vastuvicāreṃ / dujeṃ āhe
taisā amūrtaci mī kirīṭī / parī prakṛti jaiṃ adhiṣṭhīṃ /
taiṃ sākārapaṇe naṭeṃ naṭīṃ / kāryālāgīṃ
te veḻī āpulyāceni kaivāreṃ / mī sākāru hoūni avatareṃ /
maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ / giḻūni ghālīṃ
adharmāci avadhī toḍīṃ / doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ /
sajjanāṃkaravī guḍhī / sukhācī ubhavīṃ
te veḻī āpulyāceni kaivāreṃ / mī sākāru hoūni avatareṃ /
maga ajñānāceṃ āṃdhāreṃ / giḻūni ghālīṃ
adharmāci avadhī toḍīṃ / doṣāṃcīṃ lihilīṃ phāḍīṃ /
sajjanāṃkaravī guḍhī / sukhācī ubhavīṃ
daityāṃcīṃ kuḻeṃ nāśīṃ / sādhūṃcā mānū giṃvaśīṃ /
dharmāsī nītīśī / śeṃja bharī
mī avivekācī kājaḻī / pheḍūnī vivekadīpa ujaḻīṃ /
taiṃ yogiyāṃ pāhe divāḻī / niraṃtara
svasukhe viśva koṃde / dharmaci jagīṃ nāṃde /
bhaktāṃ nighatī doṃdeṃ / sātvikācīṃ
taiṃ pāpācā acaḻu phiṭe / puṇyācī pahāṭa phuṭe /
jaiṃ mūrti mājhī pragaṭe / paṃḍukumarā
aiseyā kājālāgī / avatareṃ mī yugīṃ yugīṃ /
pari heṃci voḻakhe jo jagīṃ / to vivekiyā
mājhe ajatveṃ janmaṇeṃ / akriyatāci karma karaṇeṃ /
heṃ avikāra jo jāṇe / to paramamukta
to cālilā saṃge na caḻe / dehīṃcā dehā nākaḻe /
maga paṃcatvīṃ taṃva miḻe / mājhāṃci rūpīṃ
erhavīṃ parāpara na śocitī / je kāmanāśūnya hotī /
vāṭā keveḻīṃ na vacatī / krodhāciyā
je sadā miyāṃci āthile / mājhiyā sevā jiyāle /
kāṃ ātmabodhe toṣale / vītarāga je
je tapotejāciyā rāśī / kāṃ ekāyatana jñānāsī /
je pavitratā tīrthāṃsī / tīrtharūpa
te madbhāvā sahajeṃ āle / mī teci te hoūni ṭhele /
je maja tayāṃ urale / padara nāhīṃ
sāṃge pitaḻecī gaṃdhikāḻika / je phiṭalī hoya niḥśekha /
taiṃ suvarṇa kāī āṇika / joḍūṃ jāīje
taise yamaniyamīṃ kaḍasale / te tapojñānīṃ cokhaḻale /
mī teci te jāhale / etha saṃśayo kāyasā
erhavīṃ tarī pāhīṃ / je jaise mājhāṃ ṭhāīṃ /
bhajatī tayā mīhī / taisāci bhaje
dekheṃ manuṣyajāta sakaḻa / heṃ svabhāvatā bhajanasīḻa /
jāhaleṃ ase kevaḻa / mājhāṃ ṭhāyīṃ
parī jñāneṃvīṇa nāśile / je buddhibhedāsi āle /
teṇeṃci yā kalpileṃ / anekatva
mhaṇaūni abhedīṃ bhedu dekhatī / yayā anāmyā nāmeṃ ṭhevitī //
devī devo mhaṇatī / acarcāteṃ
jeṃ sarvatra sadā sama / tethe vibhāga adhamottama /
mativaśeṃ saṃbhrama / vivaṃcitī
maga nānāhetuprakāreṃ / yathociteṃ upacāreṃ /
mānilīṃ devatāṃtareṃ / upāsitī
tetha jeṃ jeṃ apekṣita / teṃ taiseṃci pāvati samasta /
parī te karmaphaḻa niścita / voḻakha tūṃ
vācūṃni deteṃ gheteṃ āṇika / nibhrāṃta nāhī samyaka /
etha karmaci phaḻasūcaka / manuṣyalokīṃ
jaiseṃ kṣetrīṃ jeṃ perije / teṃvāṃcūni āna na nipaje /
kāṃ pāhije teṃci dekhije / darpaṇādhāreṃ
nā tarī kaḍeyātaḻavaṭīṃ / jaisā āpulāci bolu kirīṭī /
paḍisādu hoūni uṭhī / nimittayogeṃ
taisā samastāṃ yāṃ bhajanāṃ / mī sākṣibhūtu paiṃ arjunā /
etha pratiphaḻe bhāvanā / āpulālī
ātāṃ yāciparī jāṇa / cārhī āhetī he varṇa /
sṛjile myāṃ guṇa - / karmabhāgeṃ
je prakṛtīceni ādhāreṃ / guṇāceni vyabhicāreṃ /
karmeṃ tadanusāreṃ / vivaṃcilī
etha ekaci he dhanuṣyapāṇī / parīṃ jāhale gā cahūṃ varṇīṃ /
aisī guṇakarmīṃ kaḍasaṇī / kelī sahajeṃ
mhaṇoni āīkeṃ pārthā / he varṇabhedasaṃsthā /
mī kartā navhe sarvathā / yācilāgīṃ
heṃ majacistava jāhaleṃ / parī myāṃ nāhīṃ keleṃ /
aise jeṇe jāṇitaleṃ / to suṭalā gā
māgīla mumukṣu je hote / tihīṃ aiśiyāci jāṇoni māteṃ /
karme kelīṃ samasteṃ / dharnudharā
parī teṃ bījeṃ jaisīṃ dagdhalīṃ / nugavatīci peralīṃ /
taiśīṃ karmeṃci pari tayāṃ jāhalī / mokṣahetu
etha āṇikahī eka arjunā / he karmākarmavivaṃcanā /
āpuliye cāḍe sajñānā / yogya nohe
marma mhaṇije teṃ kavaṇa / athavā akarmā kāya lakṣaṇa /
aiseṃ vicāritāṃ vicakṣaṇa / guṃphoni ṭhele
jaiseṃ kā kuḍeṃ nāṇeṃ / kharyāceni sārakhepaṇeṃ /
ḍoḻyāṃcehi dekhaṇeṃ / saṃśayī ghālī
taise naiṣkarmyateceni bhrameṃ / giṃvasijata āhāti karmeṃ /
je dujī sṛṣṭi manodharmeṃ / karūṃ śakatī
vācūni mūrkhācī goṭhī kāyasī / etha mohale gā krāṃtadarśī /
mhaṇoni ātāṃ teci pariyesīṃ / sāṃgena tuja
tarī karma mhaṇaje svabhāveṃ / jetha viśvākāru saṃbhave /
te samyaka ādhīṃ jāṇāveṃ / lāge etha
maga varṇāśramāsi ucita / je viśeṣa karma vihita /
teṃhī voḻakhāveṃ niścita / upayogeṃsīṃ
pāṭhīṃ jeṃ niṣiddha mhaṇipe / teṃhī bujhāveṃ svarūpeṃ /
yetuleni yetha kāṃhī na guṃphe / āpaiseṃci
erhavīṃ jaga heṃ karmādhīna / aisī yācī vyāptī gahana /
pari teṃ aso āikeṃ cinha / prāptāceṃ gā
jo sakaḻakarmīṃ vartatāṃ / dekhe āpulī naiṣkarmyatā /
karmasaṃge nirāśatā / phaḻāciyā
āṇi kartavyatelāgīṃ / jayā dusareṃ nāhīṃ jagīṃ /
aisiyā naiṣkarmatā tarī cāṃgī / bodhalā ase
pari kriyākalāpu āghavā / ācaratu dise baravā /
tarī to ihīṃ cinhīṃ jāṇāvā / jñāniyā gā
jaisā kāṃ jaḻāpāśīṃ ubhā ṭhāke / to jarī āpaṇapeṃ jaḻāmājiṃ dekhe /
tarī to nibhrāṃta voḻakhe / mhaṇe mī vegaḻā āhe
athavā nāve hana jo rige / to thaḍiyece rukha jātāṃ dekhe vegeṃ /
teci sācokāreṃ joṃ pāhoṃ lāge / taṃva rukha mhaṇe acaḻa
taise sarva karmīṃ asaṇeṃ / teṃ phuḍeṃ mānūni vāyāṇeṃ /
maga āpaṇapeṃ jo jāṇe / naiṣkarmyu aisā
āṇi udoastāceni pramāṇeṃ / jaise na calatāṃ sūryāceṃ cālaṇeṃ /
taiseṃ naiṣkarmyatva jāṇe / karmīci asatāṃ
to manuṣyāsārikhā tarī āvaḍe / parī manuṣyatva tayā na ghaḍe /
jaiseṃ jaḻīṃ jaḻāmājīṃ na buḍe / bhānubiṃba
teṇeṃ na pāhatāṃ viśva dekhileṃ / na karitāṃ sarva kele /
na bhogitāṃ bhogileṃ / bhogyajāta
ekeci ṭhāyīṃ baisalā / pari sarvatra toci gelā /
heṃ aso viśva jāhalā / āṃgeṃci to
jayā puruṣācāṃ ṭhāyīṃ / karmācā tarī khedu nāhīṃ /
parī phaḻāpekṣā kahīṃ / saṃcarenā
āṇi heṃ karma mī karīna / athavā ādarile siddhī neīna /
yeṇeṃ saṃkalpeṃhī jayāceṃ mana / viṭāḻenā
jñānāgniceni mukheṃ / jeṇeṃ jāḻilī karmeṃ aśekheṃ /
to brahmaci manuṣyavekheṃ / voḻakha tūṃ
jo śarīrīṃ udāsu / phaḻabhogīṃ nirāsu /
nityatā ulhāsu / hoūni ase
jo saṃtoṣācāṃ gābhārāṃ / ātmabodhāciyā vogarā /
pure na mhaṇeci dhanurdharā / ārogitāṃ
kaisā adhikādhika āvaḍī / gheta mahāsukhācī goḍī /
sāṃḍoniyāṃ āśā kuroṃḍī / ahaṃbhāvesīṃ
mhaṇoni avasareṃ jeṃ jeṃ pāve / teṇeci to sukhāve /
jayā āpule āṇi parāveṃ / donhī nāhīṃ
to diṭhī jeṃ pāhe / te āpaṇaci hoūni jāye /
āikeṃ teṃ āhe / toci jāhālā
caraṇīṃ hana cāle / mukheṃ jeṃ jeṃ bole /
aiseṃ ceṣṭājāta tetuleṃ / āpaṇaci jo
heṃ aso viśva pāhīṃ / jayāsi āpaṇapevāṃcūni nāhīṃ /
ātā kavaṇa teṃ karma kāyī / bādhī tayāteṃ
hā matsaru jetha upaje / tetule nureci jayā dujeṃ /
to nirmatsaru kāi mhaṇije / bolavarī
mhaṇoni sarvāṃparī muktu / to sakarmuci to karmarahitu /
saguṇa pari guṇātītu / etha bhrāṃti nāhīṃ
to dehasaṃge tarī ase / parī caitanyāsārikhā dise /
pāhatāṃ parabrahmāceni kaseṃ / cokhāḻu bhalā
aisāhī parī kautukeṃ / jarī karme karī yajñādikeṃ /
tarī tiyeṃ layā jātī aśekheṃ / tayācāṃci ṭhāyīṃ
akāḻīṃcī abhreṃ jaisī / urmīviṇa ākāśīṃ /
hārapatī āpaiśīṃ / udayalīṃ sāṃtī
taiśīṃ vidhīvidhāna vihiteṃ jarī ācare to samasteṃ /
tarī tiyeṃ aikyabhāveṃ aikyāteṃ / pāvatīci gā
jeṃ heṃ havana mī hotā / kāṃ iye yajñīṃ hā bhoktā /
aisīyā buddhīsi nāhī bhaṃgatā / mhaṇaūniyāṃ
je iṣṭayajña yajāve / teṃ havirmaṃtrādi āghaveṃ /
to dekhatase avināśabhāveṃ / ātmabuddhi
mhaṇaūni brahma teṃci karma / aiseṃ bodhā āle jayā sama /
tayā kartavya teṃ naiṣkarmya / dhanurdharā
ātāṃ avivekakumāratvā mukale / jayāṃ viraktīce pāṇigrahaṇa jāhaleṃ /
maga upāsana jihīṃ āṇileṃ / yogāgnīceṃ
je yajanaśīla aharniśīṃ / jihīṃ avidyā havilī maneṃsī /
guruvākyahutāśīṃ / havana keleṃ
tihīṃ yogāgnikīṃ yajije / to daivayajñu mhaṇije /
jeṇe ātmasukha kāmije / paṃḍukumarā
daivāstava dehāce pāḻaṇa / aisā niścayo paripūrṇa /
jo ciṃtīnā dehabharaṇa / to mahāyogī jāṇa daivayogeṃ
ātāṃ avadhārīṃ sāṃgena āṇika / je brahmāgnī sāgnika /
tayāṃte yajñeṃci yajñu dekha / upāsije
etha saṃyamāgnihotrī / je yuktitrayāṃcyāṃ maṃtrīṃ /
yajana karitī pavitrīṃ / iṃdriyadravyīṃ
ekāṃ vairāgyaravi vivaḻe / taṃva saṃyatī vihāra kele /
tetha apāvṛtta jāhale / iṃdriyānaḻa
tihīṃ viraktīcī jvāḻā ghetalī / taṃva vikārāṃcī iṃdhane paḻipalīṃ /
tetha āśādhūmeṃ sāṃḍilīṃ / pāṃcahī kuṃḍeṃ
maga vākyavidhīciyā niravaḍī / viṣayaāhuti udaṃḍī /
havana keleṃ kuṃḍī / iṃdriyāgnīcāṃ
ekīṃ yayāparī pārthā / doṣu kṣāḻile sarvathā /
āṇikīṃ hṛdayāraṇīṃ maṃthā / viveku kelā
to upaśameṃ nihaṭilā / dhairyeṃ varī dāṭilā /
guruvākyeṃ kāḍhilā / baḻakaṭapaṇeṃ
aise samaraseṃ maṃthana keleṃ / tetha jhaḍakarī kājā āleṃ /
je ujjīvana jahāleṃ / jñānāgnīceṃ
pahilā ṛddhisiddhīcā saṃbhramu / to nivartoni gelā dhūmu /
maga pragaṭalā sūkṣmu / visphuliṃgu
mana tayāce mokaḻeṃ / teci peṭavaṇa ghātaleṃ /
jeṃ yamadamīṃ haḻuvāraleṃ / āiteṃ hoteṃ
teṇeṃ sādukapaṇeṃ jvāḻā samṛddhā / maga vāsanāṃtarāciyā samidhā /
sneheṃsī nānāvidhā / jāḻiliyā
tetha sohaṃmaṃtreṃ dīkṣitīṃ / iṃdriyakarmāṃciyā āhutī /
tiye jñānānaḻīṃ pradīptīṃ / didhaliyā
pāṭhīṃ prāṇakriceni sruveniśīṃ / pūrṇāhutī paḍalī hutāśīṃ /
tetha avabhṛta samarasīṃ / sahajeṃ jāhaleṃ
maga ātmabodhīṃce sukha / je saṃyamāgnīceṃ hutaśeṣa /
toci puroḍāśu dekha / ghetalā tihīṃ
eka aiśiyā ihīṃ yajanīṃ / mukta te jāhale tribhuvanīṃ /
yā yajñakriyā tarī ānānī / pari prāpya teṃ eka
eka dravyayajñu mhaṇipatī / eka tapasāmagriyā nipajatī /
eka yogayāguhī āhātī / je sāṃgitale
ekīṃ śabdīṃ śabdu yajije / to vāgyajñu mhaṇije /
jñāne jñeya gamije / to jñānayajñu
heṃ arjunā sakaḻa kuvāḍeṃ / je anuṣṭhitāṃ atisāṃkaḍe /
parī jiteṃdriyāsīci ghaḍe / yogyatāvaśeṃ
te pravīṇa tetha bhale / āṇi yogasamṛddhī āthile /
mhaṇoni āpaṇapāṃ tihīṃ kele / ātmahavana
maga apāgnīcāṃ mukhī / prāṇadravyeṃ dekhī /
havana keleṃ ekīṃ / abhyāsayogeṃ
eku apānu prāṇīṃ arpitī / eka dohīṃteṃhī niruṃdhitī /
te prāṇāyāmī mhaṇipatī / paṃḍukumarā
eka vajrayogakrameṃ / sarvāhārasaṃyameṃ /
prāṇīṃ prāṇu saṃbhrameṃ / havana karitī
aise mokṣakāma sakaḻa / samasta he yajanaśīḻa /
jihīṃ yajñadvārā manomaḻa / kṣāḻaṇa kele
jayā avidyājāta jāḻitāṃ / je uraleṃ nijasvabhāvatā /
jetha agni āṇi hotā / urecinā
jetha yajitayācā kāmu pure / yajñīṃceṃ vidhāna sare /
māgute jethūni vosare / kriyājāta
vicāra jetha na rige / hetu jetha na nige /
jeṃ dvaitadoṣasaṃgeṃ / siṃpecinā
aiseṃ anādisiddha cokhaṭa / jeṃ jñāna yajñāvaśiṣṭa /
teṃ sevitī brahmaniṣṭha / brahmāhaṃmaṃtre
aise śeṣāmṛte dhāle / kīṃ amartyabhāvā āle /
mhaṇoni brahma te jahāle / anāyāse
yerāṃ virakti māḻa na ghālīci / jayāṃ saṃyamāgnīcī sevā na ghaḍeci /
jeṃ yogayāgu na karitīci / janmale sāṃte
jayāṃ aihika dhaḍa nāhīṃ / tayāṃceṃ paratra pusasī kāī /
mhaṇoni sāṃgoṃ kāṃ vāṃī / paṃḍukumarā
aise bahutīṃ parīṃ anega / je sāṃgitale tuja kāṃ yāga /
te vistāruni vedeṃci cāṃga / mhaṇitale āhātī
pari teṇeṃ vistāreṃ kāya karāveṃ / heṃci karmasiddha jāṇāveṃ /
yetuleni karmabaṃdhu svabhāveṃ / pāvela nā
arjunā vedu jayāṃce mūḻa / je kriyāviśeṣeṃ sthūḻa /
jayāṃ navhāḻiyece phaḻa / svargasukha
te dravyādiyāgu kīra hotī / parī jñānayajñācī sarī na pavatī /
jaiśī tārātejasaṃpattī / dinakarāpāśīṃ
dekheṃ paramātmasukhanidhāna / sādhāvayā yogījana /
jeṃ na visaṃbitī aṃjana / unmeṣanetrīṃ
jeṃ dhāṃvatayā karmācī lāṇī / naiṣkarmyabodhācī khāṇī /
jeṃ bhukeliyā dhaṇī / sādhanācī
jetha pravṛtti pāṃguḻa jāhalī / tarkācī diṭhī gelī /
jeṇeṃ iṃdriye visaralīṃ / iṃdriyasaṃgu
manāce manapaṇa geleṃ / jetha bolāce bolapaṇa ṭheleṃ /
jayāmāji sāṃpaḍaleṃ / jñeya diseṃ
jetha vairāgyācā pāṃgu phiṭe / vivekācāhī sosu tuṭe /
jetha na pāhatā sahaja bheṭe / āpaṇapeṃ
teṃ jñāna paiṃ gā baraveṃ / jarī manīṃ āthi āṇāveṃ /
tarī saṃtāṃ yāṃ bhajāveṃ / sarvasveṃśīṃ
je jñānācā kuruṭhā / tetha sevā hā dāravaṃṭā /
tū svādhīna karī subhaṭā / voḻagonī
tarī tanumanujīveṃ / caraṇāsī lāgāveṃ /
āṇi agarvatā karāveṃ / dāsya sakaḻa
maga apekṣita jeṃ āpuleṃ / teṃhī sāṃgatī pusileṃ /
jeṇe aṃtaḥkaraṇa bodhaleṃ / saṃkalpā na ye
jayāceni vākyaujivaḍeṃ / jāhaleṃ citta nidhaḍeṃ /
brahmāceni pāḍe / niḥśaṃku hoya
te veḻīṃ āpaṇapeyā sahiteṃ / iye aśeṣeṃhī bhūteṃ /
mājhāṃ svarūpīṃ akhaṃḍiteṃ / dekhasī tūṃ
aiseṃ jñānaprakāśeṃ pāhela / taiṃ mohāṃdhakārū jāīla /
jaiṃ gurukṛpā hoīla / pārthā gā
jarī kalmaṣāṃcā āgaru / tūṃ bhrāṃtīcā sāgaru /
vyāmohācā ḍoṃgaru / hoūni asasī
tarhī jñānaśaktīceni pāḍeṃ / heṃ āghaveṃcī gā thokaḍeṃ /
aise sāmarthya ase cokhaḍeṃ / jñānī iye
dekheṃ viśvabhramāaisā / jo amūrtācā kavaḍasā /
to jayāciyā prakāśā / purecinā
tayā kāyaseṃ heṃ manomaḻa / heṃ bolatāṃci ati kiḍāḻa /
nāhīṃ yeṇeṃ pāḍeṃ he ḍhisāḻa / dujeṃ jagīṃ
sāṃge bhuvanatrayācī kājaḻī / je gaganāmāji udhavalī /
tiye praḻayīṃce vāhuṭaḻī / kāya abhra pure
kīṃ pavanāceni koṃpeṃ / pāṇiyeṃci jo paḻipeṃ /
to praḻayānaḻu daḍape / tṛṇeṃ kāṣṭhe kāi
mhaṇoni ase heṃ na ghaḍe / teṃ vicāritāṃci asaṃgaḍe /
puḍhatī jñānāceni pāḍeṃ / pavitra na dise
etha jñāna heṃ uttama hoye / āṇikahī eka taiseṃ ke āhe /
jaiseṃ caitanya kāṃ nohe / dusare gā
yā mahātejāceni kaseṃ / jarī cokhāḻu pratibiṃba dise /
kāṃ giṃvasileṃ giṃvase / ākāśa heṃ
nā tarī pṛthvīceni pāḍeṃ / kāṃṭāḻeṃ jarī joḍe /
tarī upamā jñānī ghaḍe / paṃḍukumarā
mhaṇūnī bahutīṃ parīṃ pāhatāṃ / puḍhatapuḍhatī nirdhāritā /
he jñānācī pavitratā / jñānīṃci āthi
jarī amṛtāci cavī nivaḍije / tarī amṛtāsārakhī mhaṇije /
taiseṃ jñāna heṃ upamije / jñānesīṃci
ātāṃ yāvari je bolaṇe / te vāyāṃ veḻu pheḍaṇeṃ /
taṃva sāṃcaci jī he pārthu mhaṇe / jeṃ bolata asāṃ
pari teṃci jñāna kevīṃ jāṇāveṃ / aiseṃ arjuneṃ jaṃva pusāveṃ
taṃva teṃ manogata deveṃ / jāṇitaleṃ
maga mhaṇatase kirīṭī / ātāṃ citta deyīṃ goṭhī /
sāṃgena jñānāciye bheṭī / upāya tuja
tarī ātmasukhāciyā goḍiyā / viṭe jo kāṃ sakaḻa viṣayāṃ /
jayāṃ ṭhāyīṃ iṃdriyāṃ / mānu nāhī
jo manāci cāḍa na sāṃge / jo prakṛtīce keleṃ neghe /
jo śraddheceni saṃbhogeṃ / sukhiyā jāhalā
tayāteṃci giṃvasita / heṃheṃ jñāna pāṃve niścita /
jayāmāji acuṃbita / śāṃti ase
teṃ hṛdayīṃ pratiṣṭhe / āṇi śāṃtīcā aṃkura phuṭe /
maga vistāra bahu prakaṭe / ātmabodhācā
maga jeūti vāsa pāhije / teūti śāṃtīci dekhije /
tetha apārā pāru neṇije / nirdhāritāṃ
aisā hā uttarottaru / jñānabījācā vistāru /
sāṃgatā ase apāru / pari aso ātāṃ
ajñāścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati /
māyaṃ loko'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ //
aikeṃ jayā prāṇiyācāṃ ṭhāyīṃ / iyā jñānācī āvaḍī nāhīṃ /
tayāceṃ jiyāleṃ mhaṇoṃ kāī / varī maraṇa cāṃga
śūnya jaiseṃ gṛha / kāṃ caitanyeṃvīṇa deha /
taiseṃ jīvita teṃ saṃmoha / jñānahīnā
athavā jñāna kīra āpu nohe / parī te cāḍa ekī jarī vāhe /
tarī tetha jivhāḻā kāṃhī āhe / prāptīcā paiṃ
vāṃcūni jñānācī goṭhī kāyasī / parī te āsthāhī na dharī mānasīṃ /
tarī to saṃśayarūpa hutāśīṃ / paḍilā jāṇa
je amṛtahī pari nāvaḍe / aiseṃ sāviyāci ārocaku jaiṃ paḍe /
taiṃ maraṇa āle āleṃ ase phuḍeṃ / jāṇoṃ ye kīṃ
taisā viṣayasukheṃ raṃje / jo jñāneṃsīṃci māje /
to saṃśaye aṃgīkārije / etha bhrāṃti nāhīṃ
maga saṃśayī jarī paḍalā / tarī nibhrāṃta jarī nāsalā /
ti aihikaparatrā mukalā / sukhāsī gā
jayā kāḻajvaru āṃgī bāṇe / to śītoṣṇeṃ jaiśīṃ neṇe /
āgī āṇi cāṃdiṇeṃ / sariseṃci mānī
taise sāca āṇi laṭikeṃ / viruddha āṇi nikeṃ /
saṃśayī to noḻakhe / hitāhita
hā rātridivasu pāhīṃ jaisā / jātyaṃdhā ṭhāuvā nāhīṃ /
taise saṃśayīṃ asatāṃ kāhīṃ / manā na ye
mhaṇaūni saṃśayāhuni thora / āṇika nāhī pāpa ghora /
hā vināśācī vāgura / prāṇiyāsī
yeṇeṃ kāraṇe tuvā tyajāvā / ādhī hāci eku jiṇāvā /
jo jñānāciyā abhāvā- / mājī ase
jaiṃ ajñānāce gaḍada paḍe / taiṃ hā bahuvasa manīṃ vāḍhe /
mhaṇoni sarvathā māgu moḍe / viśvāsācā
hṛdayī hāci na samāye / buddhīṃte giṃvasūni ṭhāye /
tetha saṃśayātmaka hoye / lokatraya
aise jarī thorāve / tarī upāyeṃ ekeṃ āṃgave /
jarī hātī hoya baraveṃ / jñānakhaḍga
tarī teṇeṃ jñānaśastreṃ tikhaṭeṃ / nikhaḻu hā nivaṭe /
maga niḥśeṣa khatā phiṭe / mānasīṃcā
yākāraṇe pārthā / uṭhīṃ vegīṃ varautā /
nāśu karoni hṛdayasthā / saṃśayāsī
aise sarvajñānācā bāpu / jo kṛṣṇa jñānadīpu /
to mhaṇatase sakṛpu / aikeṃ rāyā
taṃva yā pūrvāpara bolācā / vicāruni kumaru paṃḍūcā /
kaisā praśnu hana avasarīṃcā / karitā hoīla
te kathecī saṃgati / bhāvācī saṃpatti /
rasāci unnati / mhaṇipela puḍhāṃ
jayāciyā baravepaṇīṃ / kīje āṭhāṃ rasāṃcī ovāḻaṇī /
sajjanāciye āyaṇī / visāṃvā jagī
to śāṃtuci abhinavela / te pariyesā maऱhāṭhe bola /
je samudrāhūni khola / arthabharita
jaiseṃ biṃba tarī bacakeṃ evaḍheṃ / pari prakāśā trailokya thokaḍeṃ /
śabdācī vyāptī teṇeṃ pāḍeṃ / anubhavāvī
nā tarī kāmitayāciyā icchā / phaḻe kalpavṛkṣu jaisā /
bola vyāpaku hoya taisā / tarī avadhāna dyāve
heṃ aso kāya mhaṇāveṃ / sarvajñu jāṇatīṃ svabhāveṃ /
tarī nikeṃ citta dyāveṃ / heṃ vinaṃtī mājhī
jetha sāhitya āṇi śāṃti / he rekhā dise bolatī /
jaisī lāvaṇyaguṇakuḻavatī / āṇi pativratā
ādhīṃci sākhara āvaḍe / āṇi teci jarī okhadīṃ joḍe /
tarī sevāvī nā kāṃ koḍeṃ / nāvānāvā
sahaje malayāniḻu maṃda sugaṃdhu / tayā amṛtācā hoya svādu /
āṇi tetheṃci joḍe nādu / jarī daivagatyā
tarī sparśeṃ sarvāṃga nivavī / svādeṃ jivheteṃ nācavī /
tevīci kānākaravīṃ / mhaṇavī bāpu mājhā
taise katheceṃ iye aikaṇeṃ / eka śravaṇāsi hoya pāraṇeṃ /
maga saṃsāraduḥkha mūḻavaṇeṃ / vikṛtīviṇeṃ
jarī maṃtreci vairī mare / tarī vāyāṃci kāṃ bāṃdhāvīṃ kaṭāreṃ /
roga jāye dudheṃ sākhare / tarī niṃba kāṃ piyāvā
taisā manācā māru na karitāṃ / āṇi iṃdriyāṃ duḥkha na detāṃ /
etha mokṣu ase āyatā / śravaṇācimājī
mhaṇoni āthiliyā ārāṇukā / gītārthu hā nikā /
jñānadevo mhaṇe āikā / nivṛttīdāsu
Original text: jñāneśvarī · Marathi Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0