Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jñānāmṛtasārasaṃhitā · Chapter 1.2

1.2.1

iti śrī-nārada-pañca-rātre grantha-praśaṃsanaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ
prathamaika-rātre dvitīyo 'dhyāyaḥ
śuka uvāca
kutra vā pañca-rātraṃ ca nāradasya ca dhīmate /
pradattaṃ śambhunā tāta tan me vyākhyātum arhasi

1.2.2

atha nāradasya tapo-varṇanam
vyāsa uvāca
adhītya sarvān vedāṃś ca vedāṅgāṇ pitur antike /
jagāma tītrhaṃ kedāraṃ supraśastaṃ ca bhārate

1.2.3

himālayasya pūrve ya gaṅgā-tīre manohare /
siddhe nārāyaṇa-kṣetre sarveṣāṃ abhivāñcchite

1.2.4

tapaś cakāra sa munir divyaṃ varṣa-sahasrakam /
pitroktenaiva vidhinā satataṃ saṃyutaḥ śuciḥ

1.2.5

śuśrāvākāśa-vāṇīṃ ca tapaso 'nte mahā-muniḥ /
svalpākṣarāṃ ca bahv-arthāṃ pariṇāma-sukhāvahām

1.2.6

atha nāradaṃ prati daiva-vāṇī
aśarīriṣy uvāca
ādhārito yadi haris tapasā tataḥ kim /
nādhārito yadi haris tapasā tataḥ kim /
antar bahir yadi haris tapasā tataḥ kim /
nāntar bahir yadi haris tapasā tataḥ kim

1.2.7

virama virama brahman kiṃ tapasyāsu vatsa /
vraja vraja dvija śīghraṃ śaṅkaraṃ jñāna-sindhum /
labha labha hari-bhaktiṃ vaiṣṇavoktāṃ supakvāṃ /
bhava-nigaḍa-nibandha-chedinīṃ kartanīṃ ca

1.2.8

iti śrutvā ca sa munir vimanāḥ svar-ṇadī-taṭe /
cakārārthānusandhānaṃ na prasannam ca tan manaḥ

1.2.9

ruroda svar-ṇadī-tīre smāraṃ smāraṃ hareḥ padam /
dadarśa puratas tātaṃ brahmāṇaṃ sakumārakam

1.2.10

nanāma sahasā mūrdhnā pitaraṃ taṃ sahodaram /
pādyam arghyaṃ ca pradadau javena sādaraṃ muniḥ

1.2.11

śloka-dvayārthaṃ papraccha kumāraṃ jagatāṃ vidhim /
sukhāsīnaṃ susthiraṃ ca sasmitaṃ ca gata-śramam

1.2.12

svātmārāmaṃ pūrṇa-kāmaṃ jñānināṃ ca guror gurum /
sāśru-netraḥ pulakito bhaktyā praṇata-kandharam

1.2.13

nāradasya vacaḥ śrutvā dṛṣṭvā taṃ kātaraṃ vidhiḥ /
putreṇa sārddham ālocya vyākhyāṃ kartuṃ samārebhe

1.2.14

atha daiva-vāṇyarthaḥ
brahmovāca
he vatsa pūrva-ślokārthaṃ nigūḍhaṃ śruti-sammatam /
vedārthaṃ dvi-vidhaṃ śuddhaṃ vyākhyāṃ kurvanti vaidikāḥ

1.2.15

ārādhito yadi harir yena puṃsā sva-bhaktitaḥ /
kiṃ tasya tapasā vyarthaṃ tīrtha-pūtasya nārada

1.2.16

kṛṣṇa-mantropāsakasya jīvan-muktasya bhārate /
tapaś copahāsa-bījaṃ tathā carvita-carvaṇam

1.2.17

mantra-grahaṇa-mātreṇa puruṣāṇāṃ śataṃ suta /
punāti sva-sva-bhaktaṃ ca cāndhavaṃś cāvalīlayā

1.2.18

nahi dharmo nahi tapaḥ śrī-kṛṣṇa-sevanāt param /
pariśramaṃ ca viphalaṃ tapasā vaiṣṇavasya ca

1.2.19

kṛṣṇa-mantropāsakasya tīrtha-pūtasya putraka /
tīrtha-snānam anaśanaṃ vedeṣu ca viḍambanam

1.2.20

pūrva-karmānurodhena yat pāpaṃ vaiṣṇavasya ca /
mantra-grahaṇa-mātreṇa naṣṭaṃ vahnau yathā tṛṇam

1.2.21

pavitraḥ paramo vahniḥ pavitraṃ cāmalaṃ jalaṃ /
pavitraṃ bhārataṃ varṣaṃ tīrthaṃ yat tulasī-dalam

1.2.22

punāti līlayaitāni śuddhaḥ kṛṣṇa-parāyaṇaḥ /
upasparśa ca bhaktasyāpy ete vāñcchanti sādaram

1.2.23

bhaktasya pāda-rajasā sadyaḥ pūtā vasundharā /
nahi pūta-stri-bhuvane śrī-kṛṣṇa-sevakāt paraḥ

1.2.24

śāligrāma-śilā-cakre karoti kṛṣṇa-pūjanam /
tat-pādodaka-naivedyaṃ nityaṃ bhuṅkte ca yaḥ pumān

1.2.25

sa vaiṣṇavo mahā-pūtas tan-mantropāsakaḥ śuciḥ /
punāti puṃsāṃ śatakaṃ janma-mātrāt sabāndhavam

1.2.26

vatsa ślokasyaika-pādaṃ vyākhyātaṃ ca yathāgamam /
vyākhyātaṃ karomy anya-pādaṃ yathājñānaṃ miśāmaya

1.2.27

nārādhito yadi harir yena puṃsādhamena ca /
kiṃ tasya tapasā vyarthaṃ niṣphalaṃ tat-pariśramaḥ

1.2.28

vratāny eva hi dānāni tapāṃsy anaśanāni ca /
vedopayuktā yajñāś ca karmāṇi ca śubhāni ca /
na niṣpunāty abhaktaṃ ca surākumbham ivāpagā

1.2.29

abhakta-sparśa-mātreṇa tīrthāni kampitāni ca /
abhakta-bhāra-duḥkhena kampitā sā vasundharā

1.2.30

ślokārdhaṃ kathitaṃ vatsa kiṃcid eva yathāgamam /
tasyārdhasyāpi vyākhyānaṃ karomīti niśāmaya

1.2.31

veda-sāraṃ kṛṣṇa-mataṃ mamāpi nahi kalpanā /
antar bahir yadi hair yeṣāṃ puṃsāṃ mahātmanāṃ

1.2.32

svapne jāgaraṇe śaśvat tapas teṣāṃ ca niṣphalam /
sa eva viṣṇu-tulyo hi tad-aṃśo bhārate mune

1.2.33

tasya rakṣā-nibandhena tad-abhyāse sudarśanam /
dhyāna-mātreṇa niṣ-pāpaḥ punāti bhuvana-trayam

1.2.34

datvā cakraṃ ca rakṣārthaṃ na niścinto janārdanaḥ /
svayaṃ tan nikaṭaṃ yāti draṣṭuṃ rakṣaṇāya ca

1.2.35

tat-paro hi priyo nāsti kṛṣṇasya paramātmanaḥ /
nahi bhaktāt paraś cātmā prāṇāś cāvayavādayaḥ /
na lakṣmī rādhikā vāṇī svayaṃbhuḥ śambhur eva ca

1.2.36

bhakta-prāṇo hi kṛṣṇaś ca kṛṣṇa-prāṇā hi vaiṣṇavāḥ /
dhyāyante vaiṣṇavāḥ kṛṣṇaṃ kṛṣṇaś ca vaiṣṇavāṃs tathā

1.2.37

vyākhyātam ca tri-pādaṃ ca he munīndra yathāgamam /
śeṣa-pādasya vyākhyānaṃ karomīti niśāmaya

1.2.38

nāntar bahir yadi harir yeṣāṃ puṃsāṃ ca nārada /
teṣām api tapo vyartham antar-malina-cetasāṃ

1.2.39

kiṃ taj-jñānena tapasā vratena niyamena ca /
tīrtha-snānena puṇyenāpi abhakta-mūḍha-cetasāṃ

1.2.40

kṛṣṇa-bhakti-vihīnebhyo dvijebhyaḥ śvapaco mahān /
śūkaro mleccha-nivahaḥ sva-dharmācareṇa ca

1.2.41

sva-dharma-hīnā viprāś cāpy abhakṣya-bhakṣaṇena ca /
nityaṃ nityaṃ vidharmeṇa patitāḥ śvapacādhamāḥ

1.2.42

brahmaṇānāṃ sva-dharmaś ca santataṃ kṛṣṇa-sevanam /
nityaṃ te bhuñjate santas tan-naivedyaṃ pādodakam

1.2.43

na datvā haraye yas tu yadi bhuṅkte dvijādhamaḥ /
annaṃ viṣṭhā-samaṃ mūtra-samaṃ toyaṃ vidur budhāḥ

1.2.44

bhuṅkte sva-bhakṣyaṃ kolaś ca mlecchaś ca śvapacādhamaḥ /
vipro nityam abhakṣyaṃ ca bhuṅkte ca patitas tataḥ

1.2.45

ślokam ekaṃ ca vyākhyātaṃ yathā-jñānaṃ ca nārada /
sannibodha parasyārdhaṃ vyākhyānaṃ ca yathocitaṃ

1.2.46

tapaso virama brahman vyarthaṃ bhakta-tapo dhruvam /
śaṅkaraś ca guruṃ kṛtvā hari-bhaktiṃ labhāciram

1.2.47

supakvā hari-bhaktiś ca taraṇī bhava-tāraṇe /
gurur eva paraṃ brahma karṇa-dhāra-svarūpakaḥ

1.2.48

ity evam uktvā tvāṃ devī prajagāma sarasvatī /
vyākhyātas tad-abhiprāyaḥ kiṃ bhūyaḥ kathayāmi te

1.2.49

brahmāṇaś ca vacaḥ śrutvā jahāsa yogināṃ guruḥ /
sanat-kumāro bhagavān uvāca pitaraṃ śuka

1.2.50

sanat-kumāra uvāca
pūrva-ślokasya vyākhyānaṃ na buddhaṃ śiśunā mayā /
putraṃ śiṣyam abodhaṃ ca yuktaṃ bodhayitum punaḥ

1.2.51

ārādhito harir yena tasya vyarthaṃ tapo yadi /
nārādhito hair yena tasya vyartaṃ tapo yadi

1.2.52

tasyārahitau tau dvau tapasaś ca sthalaṃ kutaḥ /
tapaḥ kurvanti ye tāta tvaṃ māṃ bodhaya bālakam

1.2.53

putrasya vacanaṃ śrutvā sandigdho jagatāṃ guruḥ /
dadhyau kṛṣṇa-padāmbhojaṃ paraṃ kalpa-taruṃ śuka

1.2.54

kṣaṇaṃ saṃcitya pādābjaṃ prāpa rāddhāntam īpsitam /
vyākhyāṃ kartuṃ samārebhe vidhātā jagatām api

1.2.55

atha naivedya-praśaṃsā
brahmovāca
dhanyo 'haṃ bhavataḥ putrāt jñānināṃ ca guror guroḥ /
viṣṇu-bhaktāc ca dharmiṣṭhāt sat-putrāc ca pitā sukhī

1.2.56

dhanyo 'si paṇḍito 'si tvaṃ hari-bhakto 'si putraka /
mamāpi saphalaṃ janma jīvanaṃ ca tvayā budha

1.2.57

nibodha pūrva-ślokārthaṃ punar vyākhyāṃ karomi ca /
tathāpi cen na santoṣo bhavān vyākhyāṃ kariṣyati

1.2.58

āśabdaḥ samyag-arthe ca rādhitaḥ prāpta-vācakaḥ /
saṃprāptaś ca harir yena vyarthas tasya tapaḥ-śramaḥ

1.2.59

yena samyak-prakāreṇa saṃprāpto harir īśvaraḥ /
svapne jñāne ca jñātas teṣāṃ vyarthas tapaḥ-śramaḥ

1.2.60

śrī-kṛṣṇa-vimukhaṃ mūḍhaṃ dvijam eva narādhamam /
tīrthaṃ dānaṃ tāpaḥ puṇyaṃ vrataṃ naiva punāti tam

1.2.61

yaś ca mūḍhatamo loke yaś ca bhaktiṃ parāṃ gataḥ /
tāv ubhau sukha-sedhete tapaḥ kurvanti madhyamāḥ

1.2.62

devān anyāṃś ca bhajate hariṃ jānāti tat-paraḥ /
tapaḥ karoti taṃ prāptum ākāṅkṣan madhyamo janaḥ

1.2.63

prāktanād anurāgī ca gṛhī saṃsāra-saṃvṛtaḥ /
tapaḥ karoti śrī-kṛṣṇa-pāda-padmārtham īpsitam

1.2.64

paraṃ śrī-kṛṣṇa-bhajanaṃ dhyānaṃ tan-nāma-kīrtanam /
tat-pādodaka-naivedya-bhakṣaṇaṃ sarva-vāñcchitam

1.2.65

atīva mūḍho vipraś ca prāktanād guru-doṣataḥ /
tāmaso hi na jānāti śrī-kṛṣṇaṃ tri-guṇāt param

1.2.66

ajñānād atha vā jñānāt sat-saṅgād eva prāktanāt /
bhuṅkte naivedyaṃ īśasya kṛṣṇasya paramātmanaḥ

1.2.67

sa ca mukto bhavet putra mucyate sarva-pātakāt /
sa yāti divya-yānena golokaṃ lokam uttamam

1.2.68

śṛṇu vatsa pravakṣyāmi pūrvākhyānaṃ purātanam /
atīva suśravaṃ cāru madhuraṃ muktidaṃ param

1.2.69

kānyakubjaḥ sukṣubdhaś ca brāhmaṇo grāma-yājakaḥ /
devalo vṛṣa-vāhaś ca mahā-mūḍhaś ca pātakī

1.2.70

svapne jñāne na jānāti puṇyaṃ vā kṛṣṇa-pūjanam /
kṛṣṇa-bhakta-sahālāpa-darśana-sparśanaṃ śubhaṃ

1.2.71

babhūva prāktanāt tasya kṣaṇa-mātraṃ sudurlabham /
tena puṇyena naivedyaṃ lebhe kṛṣṇasya brāhmaṇaḥ

1.2.72

pituḥ puṇyena putraś ca mārge patitam alpakam /
svayaṃ bhuktāvaśeṣaṃ ca patitaṃ vaiṣṇavāj janāt

1.2.73

susnigdhākṣata-jīrṇaṃ ca rajasā miśritaṃ param /
gacchatas tatra viprasya patitaṃ bhakṣya-vastu ca

1.2.74

naivedyopari kṛṣṇasya tvarāyuktasya putraka /
tad-vastu bhuktaṃ vipreṇa kṛṣṇa-naivedya-miśritam

1.2.75

saputreṇa kṣudhārtena tau yayatur gṛham /
viprocchiṣṭaṃ ca bubhuje tasya patnī pati-vratā

1.2.76

paramparānusaṃbandhāt pavitrā sā babhūva ha /
jīvan-mukto brāhmaṇaś ca babhūva sa saputrakaḥ

1.2.77

kālena tena puṇyena vyāghra-bhuktaś ca kānane /
sārdhaṃ ca vyāghra-putrābhyāṃ golokaṃ prayayau dvija /
pati-vratā saha-mṛtā bhartā sārdhaṃ jagāma sā

Original text: Jñānāmṛtasārasaṃhitā (also called “Nāradapañcarātra”) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc