Jñānāmṛtasārasaṃhitā · Chapter 1.1
śrī-nārada-pañca-rātram
prathamaika-rātre prathamo 'dhyāyaḥ
oṃ namo bhagavate vāsudevāya
atha maṅgalācaraṇam
nārāyaṇaṃ namas kṛtya naraṃ caiva narottamam /
devīṃ sarasvatīṃ caiva tato jayam udīrayet //
gaṇeśa-śeṣa-brahmeśa-dineśa-pramukhāḥ surāḥ /
kumārādyāś ca munayaḥ siddhāś ca kapilādayaḥ
lakṣmī sarasvatī durgā sāvitrī rādhikā parā /
bhaktyā namanti yaṃ śaśvat taṃ namāmi parāt paraṃ
dhyāyante satataṃ santo yogino vaiṣṇavās tathā /
jyotir-abhyantare rūpam atulaṃ śyāma-sundaram
dhyāyet taṃ paramaṃ brahma paramātmānam īśvaram /
nirīham ati-nirliptam nirguṇaṃ prakṛteḥ paraṃ
sarveśaṃ sarva-rūpaṃ ca sarva-kāraṇa-kāraṇam /
satyaṃ nityaṃ ca puruṣaṃ purāṇaṃ param avyayam
maṅgalyaṃ maṅgalārhaṃ ca maṅgalaṃ maṅgalālayam /
svecchā-mayaṃ paraṃ dhāma bhagavantaṃ sanātanam
stuvanti vedā yaṃ śaśvann ānantaṃ jānanti yasya te /
taṃ staumi paramānandaṃ sānandaṃ nanda-nandanam
bhakta-priyaṃ ca bhakteśaṃ bhaktānugraha-vigrahaṃ /
śrīdaṃ śrīśaṃ śrī-nivāsaṃ śrī-kṛṣṇaṃ rādhikeśvaram
jñānāmṛtaṃ jñāna-sindhoḥ saṃprāpya śaṅkarād guroḥ /
parāvarāc ca paramād yogīndrāṇāṃ guror guroḥ
vedebhyo dadhi-sindhubhyaś caturbhyaḥ sumanoharam /
taj jñāna-mantha-daṇḍena saṃnirmathya navaṃ navam
navanītaṃ samuddhṛtya natvā śambhoḥ padāmbujam /
vidhi-putro nārado 'haṃ pañca-rātraṃ samārabhe
oṃ nārāyaṇāśrame puṇye puṇya-kṣetre ca bhārata /
siddhe nārāyaṇa-kṣetre vaṭa-mūle supuṇyade
kṛṣṇāṃśaṃ kṛṣṇa-bhaktaṃ ca palaṃ kṛṣṇa-parāyaṇam /
śrī-kṛṣṇa-caraṇāmbhoja-dhyānaikatāna-mānasam
japantaṃ paramaṃ brahma kṛṣṇa ity akṣara-dvayam /
sukhāsane sukhāsīnaṃ kṛṣṇa-dvaipāyanaṃ munim
papraccha śukadevaś ca sarva-jñaṃ pitaraṃ muniḥ /
kāraṇaṇ ca purāṇānāṃ purāṇaṃ param avyayam
śrī-śuka uvāca
bhagavan sarva-tattva-jña veda-vedāṅga-pāraga /
yad yat prakāraṃ jñānaṃ ca nigūḍhaṃ śruti-sammatam
teṣu yat sāra-bhūtaṃ cāpy ajñānāndha-pradīpakam /
tat tat sarvaṃ samālocya māṃ bodhayitum arhasi
atha śrī-kṛṣṇa-bhakti-praśaṃśā
sa pitā jñāna-dātā yo jñānaṃ tat kṛṣṇa-bhaktidam /
sā bhaktiḥ paramā śuddhā kṛṣṇa-dāsya-pradā ca yā
tad eva dāsyaṃ śastaṃ yat sākṣāc caraṇa-sevanaṃ /
nityaṃ goloka-vāsaṃ ca purataḥ stavanaṃ hareḥ
śaśvan nimeṣa-rahitaṃ tat-pāda-padma-darśanam /
śaśvat tat-sārdham ālāpa-sevā-karma-niyojanam
tena sārdham aviccheda-sthānaṃ paraṃ śobhanam /
bhaktānāṃ vāñcchitaṃ vastu sāra-bhūtaṃ śrutau śrutam
putrasya vacanaṃ śrutvā vyāsadevo jahāsa saḥ /
vijñāya jñāninaṃ putraṃ paramāhlādam āpa ha
putraṃ śubhāśiṣaṃ kṛtvā sarva-jñaḥ sarva-bhāvanaḥ /
yathāprāptaṃ guru-mukhāt pravaktum upacakrame
śrī-vyāsa uvāca
śuka dhanyo 'si mānyo 'si puṇya-rūpo 'si bhārate /
putreṇa bhavatāsmākaṃ kulaṃ muktaṃ ca pāvanam
sa putraḥ kṛṣṇa-bhakto yo bhārate suyaśas-karaḥ /
punāti puṃsāṃ śatakaṃ janma-mātreṇa līlayā
mātā-mahānāṃ śatakaṃ mātaraṃ mātṛ-mātaram /
sodarān bāndhavāṃś caiva bhṛtyān patnīṃ sahātmajām
yat-kanyāṃ pratigṛhṇāti tad-ādi-puruṣa-trayam /
kanyā-pradātā śvaśuro jīvan-muktaḥ sabhāryakaḥ
svayaṃ vidhātā bhagavān paraṃ kṛṣṇa-parāyaṇaḥ /
kṛṣṇa-bhakto vasiṣṭas tu tat suto vaiṣṇavaḥ svayam
vaiṣṇavas tat sutaḥ śaktiḥ kṛṣṇa-dhyānaika-mānasaḥ /
parāśaraś ca tat-putraḥ kṛṣṇa-pādābja-sevayā
jīvan-mukto mahā-jñānī yogīndrāṇāṃ guror guruḥ /
ahaṃ veda-vibhaktā ca śrī-kṛṣṇa-pāda-sevayā
gurur me bhagavān sākṣād yogīndro nārado muniḥ /
guror gurur me śambhuś ca yogīndrāṇāṃ guror guruḥ
teṣāṃ puṇyena putras tvaṃ puṇya-rāśiś ca mūrtimān /
padmānāṃ mama puṃsāṃ ca prakāśo bhāskaraḥ svayam
śrī-kṛṣṇa-caraṇāmbhojaṃ pādābjaṃ nāradeśayoḥ /
sarasvatīṃ namas kṛtya jñānaṃ vakṣye sanātanam
śrūyatām pañca-rātraṃ ca veda-sāram abhīpsitam /
pañca-saṃvādam iṣṭaṃ ca bhaktānām abhivāñcchitam
prāṇādhikaṃ priyaṃ śuddhaṃ paraṃ jñānāmṛtaṃ śubhaṃ /
atha ṣaṭ-saṃvādāḥ ?what? hi goloke śata-śṛṅge ca parvate
supuṇye virajā-tīre vaṭa-mūle manohare /
purato rādhikāyāś ca brahmāṇaṃ kamalodbhavam
tam uvāca mahā-bhaktaṃ stuvantaṃ praṇataṃ sutam /
pañca-rātram idaṃ puṇyaṃ śrutvā ca jagatāṃ vidhiḥ
praṇamya rādhikāṃ kṛṣṇaṃ prayayau śiva-mandiram /
bhaktyā tam pūjayām āsa śaṅkaraḥ paramādaram
sukhāsane sukhāsīnaṃ svasthaṃ bhaktaṃ ca pūjitam /
papraccha vārtāṃ vinayī vinayena sukhāvahām
sarvaṃ taṃ kathayām āsa pañca-rātrādikaṃ śubham /
vasantaṃ vaṭa-mūle ca svarge mandākinī-taṭe
yogīndrair api siddhendrair munīndraiś ca stutaṃ prabhuṃ /
jñānāmṛtaṃ tam uktvā sa brahma-lokaṃ jagāma ha
śambhuś ca kathayām āsa sva-śiṣyaṃ nāradaṃ munim /
nāradaḥ kathayām āsa puṣkare sūrya-parvaṇi
māṃ bhaktam anuraktaṃ ca puṇyāhe muni-saṃsadi /
pañca-rātram idaṃ śuddhaṃ bhramāndha-dhvaṃsa-dīpakam
atha pañca-rātra-pada-vyākhyā
rātraṃ ca jñāna-vacanaṃ jñānaṃ pañca-vidhaṃ smṛtam /
tenedaṃ pañca-rātraṃ ca pravadanti manīṣiṇaḥ
jñānaṃ parama-tattvaṃ ca janma-mṛtyu-jarāpaham /
tato mṛtyuñjayaḥ śambhuḥ saṃprāpa kṛṣṇa-vaktrataḥ
jñānam dvitīyaṃ paramaṃ mumukṣūṇāṃ ca vāñcchitam /
paraṃ mukti-pradaṃ śuddhaṃ yato līnaṃ hareḥ pade
jñānaṃ śuddhaṃ tṛtīyaṃ ca maṅgalaṃ kṛṣṇa-bhaktidam /
tad-dāsyam adhīṣṭaṃ ca yato dāsyaṃ labhed dhareḥ
caturthaṃ yaugikaṃ jñānaṃ sarva-siddhi-pradaṃ param /
sarvasvaṃ yogināṃ putra siddhānāṃ ca sukha-pradam
aṇimā laghimā vyāptiḥ prākāmyaṃ mahimā tathā /
īśitvaṃ ca vaśitvaṃ ca tathākāmāvasāyitā
sāvajñaṃ dūra-śravaṇaṃ para-kāya-praveśanam /
kāya-vyūhaṃ jīva-dānaṃ para-jīva-haraṃ param
sarga-kartṛtva-śilpaṃ ca sarga-saṃhāra-kāraṇam /
siddhaṃ ca ṣoḍaśa-vidhaṃ jñānināṃ ca yato bhavet
jñānaṃ ca paramaṃ proktaṃ tad vai vaiṣayikaṃ nṛṇāṃ /
yad iṣṭa-devī māyā sā paraṃ saṃmoha-kāraṇaṃ
viṣaye baddha-citaṃ ca sarvam indriya-sevanam /
poṣanaṃ sva-kuṭumbānāṃ svātmanaś ca niranratam
prathamaṃ sāttvikaṃ jñānaṃ dvitīyaṃ ca tad eva ca /
nairguṇyaṃ ca tṛtīyaṃ ca jñānaṃ ca sarvataḥ param
caturtham ca rājasikaṃ bhaktas tan nābhivāñcchati /
pañcamaṃ tāmasaṃ jñānaṃ vidvāṃs tan nābhivāñcchati
jñānaṃ pañca-vidhaṃ proktaṃ pañca-rātraṃ vidur budhāḥ /
pañca-rātraṃ sapta-vidhaṃ jñānināṃ jñānadaṃ param
brāhmaṃ śaivaṃ ca kaumāraṃ vāsiṣṭaṃ kāpilaṃ param /
gautamīyaṃ nāradīyam idaṃ sapta-vidhaṃ smṛtam
atha grantha-praśaṃsā
ṣaṭ pañca-rātraṃ vedāś ca purāṇāni ca sarvaśaḥ /
itihāsaṃ dharma-śāstraṃ śātraṃ ca siddhi-yoga-jam
dṛṣṭvā sarvaṃ samālokya jñānaṃ saṃprāpya śaṅkarāt /
jñānāmṛtaṃ pañca-rātraṃ cakāra nārado muniḥ
puṇyaṃ ca pāpa-vighnaṃ bhakti-dāsya-pradaṃ hareḥ /
sarvasvaṃ vaiṣṇavānāṃ ca priyaṃ prāṇādhikaṃ suta
sāra-bhūtaṃ ca sarveṣāṃ vedānāṃ paramādbhutam /
nāradīyaṃ pañca-rātraṃ purāṇeṣu sudurlabham
sarvāntarātmā bhagavān brahma-jyotiḥ sanātanam /
paripūrṇatamaḥ śrīmān yathā kṛṣṇaḥ sureṣu ca
yathā devīṣu pūjyā sā mūla-prakṛtir īśvarī /
vaiṣṇavānāṃ ca siddhānāṃ jñānināṃ yogināṃ śivaḥ
viśvastānāṃ indriyānām manaś ca śīghra-gāminām /
brahmā ca veda-viduṣāṃ pūjyānāṃ ca gaṇeśvaraḥ
sanat-kumāro bhagavān munīnāṃ pravaro yathā /
bṛhaspatir buddhimatāṃ siddhānāṃ kapilo yathā
yogīndrānāṃ satāṃ śuddha ṛṣir nārāyaṇo yathā /
kavīnāṃ ca yathā śukraḥ paṇḍitānāṃ bṛhaspatiḥ
saritām ca yathā gaṅgā samudrāṇāṃ jalārṇavaḥ /
vṛndāvanaṃ vanānāṃ ca varṣānāṃ bhārataṃ yathā
puṣkaraṃ tatra tīrthānāṃ pūjyānāṃ vaiṣṇavo yathā /
ātmākāśo yathāptānāṃ yathā kāśī purīṣu ca
vṛkṣāṇāṃ kalpa-vṛkṣaś ca surabhī kāma-dhenuṣu /
puṣpāṇāṃ pārijātaś ca patrāṇāṃ tulasī yathā
mantrāṇāṃ kṛṣṇa-mantraś ca yathā vidyā dhaneṣv api /
yathā tejasvināṃ sūryo miṣṭānām amṛtaṃ yathā
ādhārāṇāṃ ca sthūlānāṃ mahā-viṣṇur yathā suta /
sūkṣmāṇāṃ paramāṇuś ca guruṇāṃ mantra-tantra-daḥ
putraś ca sneha-pātrāṇāṃ nakṣatrāṇāṃ yathā śaśī /
yathā ghṛtaṃ ca gavyānāṃ śasyānāṃ dhānyam īpsitam
śāstrāṇāṃ ca yathā vedāḥ sāśramāṇāṃ yathā dvijaḥ /
taijasānāṃ yathā ratnaṃ muktāmāṇikyahīrakam
yathā chandasi gāyatrī durgā śaktimatīṣv api /
pati-vratāsu laksmīś ca kṣamāśīlāsu medinī
saubhāgyāsu sundarīṣu rādhā kṛṣṇa-priyāsu ca /
hanumān vānarāṇāṃ ca pakṣiṇāṃ garuḍo yathā
vāhanānāṃ balavatāṃ śaṅkarasya yathā vṛṣaḥ /
śālagrāmaś ca yantrāṇāṃ pūjāsu kṛṣṇa-pūjanam
ekādaśī vratānāṃ ca tapaḥsv anaśanaṃ yathā /
yajñānāṃ japa-yajñaś ca satyaṃ dharmeṣu putraka
suśīlaṃ ca guṇānāṃ ca puṇyeṣu kṛṣṇa-kīrtanam /
śobhāśu sukha-dṛśyeṣu prabhā tejaḥsu sarvataḥ
poṣṭrīṇāṃ upakartṛṇāṃ mitrāṇāṃ jananī yathā /
lokānām api lokeśaḥ śeṣo nāgeṣu pūjitaḥ
sudarśanaṃ ca śastrāṇāṃ viśvakarmā ca śilpinām /
dharmiṣṭheṣu dayāvatsu devarṣisu mahatsu ca
viṣṇu-bhakteṣu vijñeṣu yathaiva nārado muniḥ /
evaṃ ca sarva-śāstreṣu pañca-rātraṃ ca pūjitam
yathā nipīya pīyūṣaṃ na spṛhā cānya-vastuṣu /
pañca-rātram abhijñāya nānyeṣu ca spṛhā satām
sarvārtha-jñāna-bījaṃ cāpy ajñānāndha-pradīpam /
vedasāroddhṛtaṃ tattvaṃ sarveṣāṃ samabhīpsitam
Original text: Jñānāmṛtasārasaṃhitā (also called “Nāradapañcarātra”) · Data entry n.n. · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0