Jātakamālā · Verses 62-81
prakṣālayanti munayo na jalena pāpaṃ hastena nāpy apaharanti janasya duḥkham |
saṃcārayanty adhigamaṃ na paratra ca svaṃ dharmān vadanti tu sukhapratipattisādhyān
atha sa krameṇa kālagato bharukacche proṣitabhartṛkāyā nāryāḥ kukṣau janma pratisaṃdadhe | kālāntareṇa ca garbhād abhiniṣkrāntaḥ | mātā cainam abhivīkṣya putrasneham anādṛtyāpavādabhayāśaṅkinī kim api kim api tapasvinī vilalāpa | anunīyamānāpi ca samānasukhaduḥkhābhiḥ sakhībhir asahamānā tanayaviyogavyasanaṃ tam atimanoharātmabhāvaṃ bālakam aṅke kṛtvā bāṣpavegoparudhyamānaskhalitavacasā niyatam īdṛśaṃ kiṃ cid avocat |
jāte putre bhavanti pramuditahṛdayā mātaro jīvaloke
dṛṣṭvā vaṃśasya lakṣmīm anuparatarasām unmiṣantīṃ samantāt |
ānandāndolitānāṃ bhavati sa divaso bāndhavānām adīrgho
jātaḥ śokāya tu tvaṃ mama tanaya kathaṃ mandabhāgyodayāyāḥ
durvṛttāyā mama tad adhunā karmaṇā preritas tvaṃ
bhuṅkṣvāsahyaṃ vyasanam athavā svasya duśceṣṭitasya |
ete 'nye ca vyasananivahā mūrdhni teṣāṃ sphuranti
tyaktvā lajjāṃ sujanadayitāṃ ye pramādaṃ bhajante
khādyamānaparikomalacchavis tīkṣṇatuṇḍanakharaiḥ patatribhiḥ |
putra durnayaphalāni bhokṣyase mātur adya parimāṇavartakaḥ
dhig dhig astu pariṇāmadāruṇāṃ saṅgināṃ ratim apūrvavāhinīm |
adhyavasyati yayābhibhūtadhīr īdṛśāny api jano hatatrapaḥ
kaṣṭam āyataviṣādabhīṣaṇe saṃkaṭe mama vivartate manaḥ |
yatra lokaravabhītayā mayā putraka tvam aṭavīṃ nipātyase
dāruṇaṃ bata bidher viceṣṭitaṃ duṣkaraṃ khalu mayā samīhitam |
kiṃ karomi śaraṇaṃ vrajāmi kaṃ putra śokaśaratāḍitāśayā
hā hatāsmi vighṛṇena cetasā kāmadohadapathānupātinā |
yat suduṣkaram idaṃ kariṣyate vaiśasaṃ vihatalajjayā mayā
bhūr iyaṃ kim iti nāvadīryate nārakaḥ kva nu sa havyavāhanaḥ |
yo na nirdahati pāpakāriṇīṃ kakṣamuṣṭim iva māṃ hatatrapām
vitataśikhikalāpodbhāsurālokajālaṃ nipatati mama vajraṃ sāṃprataṃ kiṃ tu mūrdhni |
sutam akaruṇacittā yāham evaṃ tyajāmi stanarasaparibhogaklībavaktrāravindam
ity evam anyathā ca tasyā vilapantyāḥ kiṃciccheṣā rajanī babhūva | sā paricārikām abravīt | jñāyatāṃ tāvad bhadre kim avaśeṣaṃ niśāyā iti | sābravīt | svāmini saṃprati hi
aruṇakiraṇamālāpāṭalopāntalekhaṃ praviralataratāraṃ khaṃ parāvṛttacandram |
pulinam iva payodher vidrumakṣodatāmraṃ parimukulapalāśasvasthasaṃsuptahaṃsam
sā provāca |
imaṃ hṛdayasaṃtāpaṃ dīrghakālānuṣaṅginam |
durjātaṃ mama mandāyā gaccha cchoraya bālakam
ity uktvā sā bāṣpavegoparudhyamānahṛdayā pṛthivyāṃ sahasā nipapāta | paraṃ ca saṃmoham upajagāma |
sā tatheti pratiśrutya tam ādāya tapasvinam |
upahāram ivāpūrvaṃ vicikṣepa mahāpathe
putrakrauryaṃ vivṛtam aśivaṃ janmaduḥkhopataptaṃ
bhartṛsnehaḥ ciraparicayād baddhamūlo na dṛṣṭaḥ |
dagdhaṃ vaṃśadvayam api mayā durnayāṅgāravarṣair
hā kāmānāṃ prakṛtir asatī sarvaduḥkhaprasūtiḥ
nāsau rurāvāmuṣitasmṛtitvāc cukopa mātre na ca tattvadarśī |
dṛṣṭvā tu tām ātmagatām avasthāṃ svam eva cittaṃ vinininda bālaḥ
nāyaṃ jananyā mama kāmacāro na cānimittaṃ vyasanaṃ mamedam |
svayaṃ kṛtāni vyasanāny amūni tvayaiva me citta vimuñca dainyam
anārya tāṃ cittakale pratārya pragāḍhaduḥkhodayadāruṇeṣu |
bhavopabhogeṣv adhunā viṣādaṃ kim eva mohād asamīkṣyakārin
hitaiṣiṇas tasya vaco 'vadhīrya tvam ajña nirdagdhapunarbhavasya |
bibheṣi duḥkhād adhunā kim evaṃ svakarmanirmāṇam idaṃ tavaiva
na pūjayanti pratipattibhir ye giro gurūṇām anukampakānām |
imāni cānyāni ca te labhante viṣādanīnāṃ vipadāṃ śatāni
yathā yathā tīvradvandvopanipātajāni duḥkhāny anubhavati sma tathā tathā sutarām upajāyamānasaṃvegaḥ sāśrukaṇṭha eva śuśoca viklavātmā tapasvī |
praviralatṛṇacchannaśvabhraprapātabhayaṃkarān
mama gurur asau tyaktvā yāto bhavābdhikadurbhavān |
tanusukhalavakliṣṭātmāno vayaṃ tu hatatrapā
bhavajalanidher dṛṣṭvāpy antaṃ punar nidhanaṃ gatāḥ
kaṭhinopalaśarkarākarāleṣv analapluṣṭatṛṇācaladrumeṣu |
maraṇāśanisaṃnipātabhītāḥ giridurgeṣv aparāyaṇā vasāmaḥ
rajasāpi virūkṣitātmabhāvāḥ paruṣaiś copahatā gadaprahāraiḥ |
mahatīm api yātanāṃ vahante vacanatrāsajaḍā bhavanti mṛtyoḥ
hariṇo hariṇeva bandhumadhyād abhibhūya prasabhaṃ vikṛṣyamāṇaḥ |
avikhaṇḍitapauruṣeṇa mṛtyudviṣatā duḥkham ayaṃ paraiti lokaḥ
pariśuṣkagalāntarālanāḍāḥ saritāṃ prāpya taṭāny udanvatīnām |
anavāptajalā mṛgāribhītā vayam utplutya diśo diśaṃ vrajāmaḥ
deśe deśe vayam aśaraṇā vyādham udvīkṣya hiṃsraṃ
śaṣpodbhedapracayaharitān saṃparityajya dāvān |
vindhyāṭavyām ajagaradarīdāruṇāyām anāthāḥ
śārdūlānāṃ nakhamukhaśikhālakṣyabhāvaṃ vrajāmaḥ
tṛṇapuruṣakān apy ālokya dravanti manāṃsi no
na niśi na divā mṛtyor bhītāḥ sukhāni labhāmahe |
vitatadhanuṣaṃ dṛṣṭvā vyādhaṃ kṛtāntam ivāparaṃ
na bhavati bhayatrastāṅgānāṃ manāg api bhojanam
tarupallavāharitapāṭalādharāḥ kṣitireṇudhūsaritaromarājikāḥ |
hariṇāṅganā na ramayanti no mano maraṇāturaṃ prakṛticañcalekṣaṇāḥ
sthalīvāse tuṣṭā navajalatṛṇāsvādapaṭavaḥ
salīlaṃ kāntābhiḥ saha gamanavinyāsacaturāḥ |
na lokadveṣṭāro na ca na cakitā nāpi bhayadāḥ
prayatnād vadhyante tad api hariṇā raudramatibhiḥ
aṭatām aṭavīṣv avāritānāṃ tṛṇaśaṣpāṅkuramātrabhojanānām |
vada kaṃ nu samīkṣya vairibhāvaṃ hariṇānām api vidviṣo bhavanti
ṛjuṣūttānacitteṣu tṛṇatoyopajīviṣu |
hariṇeṣu kathaṃ krūrāḥ praharanti mṛgadviṣaḥ
sarvaduḥkhapratikruṣṭaṃ sarvabhūtabhayaṃkaram |
avaimi maraṇaṃ tasmād upasargaduruttaram
yataś ca te mahāsattvāḥ svaṃ svaṃ vādam abhiniviṣṭā na kathāparyavasānam āsādayanti tato bodhisattvam upetya nyāyataḥ praṇamyemam artham ūcuḥ | bhagavan kṣudrāgakrodhamaraṇabhayānāṃ kiṃ nu duḥkham | kasya vāsmākaṃ subhāṣitam ity athainān sa munivaryo 'bravīt |
subhāṣitaṃ ca sarveṣāṃ sarveṣāṃ ca suniścitam |
sarvāṇy etāni duḥkhāni rujanti bhuvanatrayam
api ca bhadramukhā mamāpy abhiprāyaḥ śrūyatām |
abhīkṣṇasamudācāro dharme yo yasya bādhate |
āśramaṃ manaso duḥkham ity avaimi bravīmi ca
spardhamānā ivānyonyam upaghnanti vidāhinaḥ |
lokān eva nirālokāñ janmasaṃbandhino malāḥ
kṣudduḥkhopahatātmānaḥ kiṃ na kuryuḥ śarīriṇaḥ |
apāyaphalasaṃdhānadāruṇaṃ karmavaiśasam
vyatikrāntāryamaryādā rāgopakliṣṭacetasaḥ |
bhavanti karuṇāpātraṃ puruṣās tattvadarśinām
sphuṭabhrūbhaṅgavikṣepabhramadvikṛtalocanāḥ |
kṣaṇenānya ivābhānti puruṣāḥ paruṣā ruṣā
sarvasattvair vinābhāvapravāso dīrghakālikaḥ |
bhayam ātyantikaṃ hīdaṃ maraṇaṃ sarvadehinām
ete cānye ca ye duḥkhaprakārā romaharṣaṇāḥ |
te jātim anuvartante karuṇām iva sādhavaḥ
mātāpitror vipratipattiṃ ................ |
................. kiṃ nāma tataḥ paraṃ duḥkham
Original text: Jātakamālā · Edition: Ajātaśatrvavadāna = GoAś: edition by Michael Hahn. "Ajātaśatrvavadāna: A Gopadatta Story from Tibet", K.P. Jayaswal Commemoration Volume, Patna 1981, pp. 242-276. [von Hahn nach der Publ. von 1981 noch verbessert]; Bhavalubdhaka = GoBhl: edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4); Kapīśva · Data entry Michael Hahn · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0