Jātakamālā · Verses 42-61
tad ayaṃ samayaḥ kathaṃ cid eva pratilabdhaḥ kuśalaprayogayogyaḥ |
pratipattividhau bhavān pramāṇaṃ śakunānāṃ hi vanaṃ virāvamātram
sa tam arhantam abravīt |
śaknuyāṃ sugatau bhogaspṛhāṃ yady apy upekṣitum |
brūyāḥ pravadatāṃ śreṣṭha naiva māṃ tvaṃ punaḥ punaḥ
yatas tu māṃ haraty eṣā kāmatṛṣṇā niśācarī |
tenātivelakṛpayā tvaṃ māṃ kutsayase vibho
sa taṃ mahātmā punar api sānukrośapeśalair vacobhiḥ saṃvejayann abravīt |
khinnā vayaṃ rudhirabindum upādadānāḥ sāṃkleśikeṣu sabhayeṣu bhaveṣu vatsa |
āyāsinīṃ ca kaṭasīm abhivardhayanto naikāntarāyavivaśāḥ svaparābhavāya
krūraiḥ parasparavirodhibhir apraśāntair dhātūragaiḥ prakupitair iva kṛṣṇasarpaiḥ |
ātudyamānavapuṣām aparāyaṇānāṃ kalpāyutāny abhigatāni ca no mahātman
pratyarthikair iva samudyatamaṇḍalāgraiḥ skandhair hatā vayam akāraṇabaddhavairaiḥ |
āyāsitāś ca viṣayair viṣakumbhakalpais tac chidyatāṃ bhavasukhavyasanānurāgaḥ
sa tam arhantam āha |
nopacchetsyāmi yady atra janmani skandhasaṃtatim |
upapadyoddhariṣyāmi tvadvākyena jitādhinā
sa taṃ pratyāha | yady apy etad evaṃ tathāpi
sakṛn martavye tvaṃ punar api ca mṛtyuṃ mṛgayase
sphuṭaṃ dṛṣṭvālokaṃ tamasi vipule majjasi punaḥ |
śivaṃ labdhvā mārgaṃ kusṛtim upayāsi pratibhayāṃ
bhavān yas tvaṃ vāñchasy amṛtapuram utsṛjya sulabham
samuttīryāgādhāt krimikulacalatpaṅkakalilāt
kathaṃ vijñābālāt pipatiṣasi tasmin punar api |
vimukto rogebhyaḥ punar api ca rogāya yatase
bhavebhyo duḥkhebhyaḥ spṛhayasi punar yas tvam aghṛṇaḥ
a nā śān asvantān sulabhavinipātapratibhayān
sa vairān sodvegān saparibhavasaṃtāpavirasān |
parityajyāyuṣman vyasanaviśikhāpātavihatān
bhavān samyagmārgaṃ bhavabhayaharaṃ bhāvaya sadā
dṛṣṭasaṃsāraduḥkho 'pi so 'bhyāsād rāgapāpmanaḥ |
tam uvāca mahātmānam ārujann iva vākśaraiḥ
bhramanti te bahūn kalpān bodhisattvā bhavādhvani |
sudāntāḥ saptajanmāni bhramatāṃ kīdṛśī vyathā
sa bhikṣus tena vākyena pratodeneva vikṣataḥ |
tam abravīd bhavāsvādakārpaṇyopahatāśayam
na tena viditā bhikṣo yā vyathā bhramatāṃ bhave |
avajñāya vaco 'smākaṃ punar apy avabhotsyase
punaś ca tvāṃ bravīmi |
ye janmaivādhimuktāḥ śamasukhamahatīṃ nirvṛtiṃ śuddhasattvā
yeṣāṃ kleśāvaśeṣo 'py upaśamitabalo yo 'py upādānam eva |
ātmatvenābhyupetā jagad idam akhilaṃ ye kṛpākrāntacittās
teṣāṃ ślāghyā pravṛttir gatiṣu na tu bhavāsvādaparyastabuddhiḥ
spṛśyante sattvavanto na viṣayarajasā ye viviktāśayatvād
duḥkhair naiva vyathante kṣitidharaguravo ye parārthe carantaḥ |
te janmopādadānāḥ parapuraparikhāsetavo bodhisattvāḥ
śobhante na kṣamaṃ tu kṣaṇam api gatiṣu sthātum ātmaṃbharīṇām
yeṣāṃ sarve prayogāḥ śaśina iva kalāḥ sarvasattvopajīvyā
ye lokān pānti kṛtsnān pitara iva sutān duḥkhapātālamagnān |
teṣāṃ janmopadeśaḥ sucaritamahatām utsavaḥ śrīviśeṣaḥ
svārthodyogānurāgād anupatati bhavān mṛtyave kevalaṃ tu
yeṣām utpādakāle sucaritakiraṇair likhyamānaṃ samantād
dhvāntaṃ cetaḥ svaraṅgāvivaraparicayasphītam apy astam eti |
unmajjantīva lokāḥ pratibhayamahato duḥkhapaṅkaughamadhyāt
teṣām evānurūpā parahitaviduṣāṃ janmasaṃtānalīlā
kiṃ bahunā
sarveṣv ācāryavaryā niyamagurudharā dharmayānāgradhairyāḥ
kāruṇyocchrītavīryā rajanikaranibhā bhāskarābhāś ca dīptyā |
janmāṭavyānuyātrā namucividaraṇā jñānadīpolkadhārāḥ
sarvajñatvābhiṣekāḥ puruṣavarayugāḥ sarvadā bodhisattvāḥ
evam apy asāv ucyamānaḥ kuśaladharmasādhanodyogavidhura eva vyāhārṣīt |
samudāgamavaiguṇyavirūkṣakṣāmacetasām |
kuśalapratyayā bāhyāḥ kiṃ kariṣyanti dehinām
mandaṃ mandaṃ salīlaṃ sakusumanikare harmyapṛṣthe vivikte
khidyante saṃcarantyaḥ priyavidhṛtakarāmbhoruhā yās taruṇyaḥ |
rāgāveśāvatantrā bahumahiṣakhurakṣuṇṇapaṅkāṅkadurgān
mārgān prāvṛḍniśāsu drutapadarabhasaṃ tā vyatikramya yānti
vepante navavāricūrṇaśiśiraiḥ spṛṣṭāḥ kadambānilair
bālā jālagavākṣapakṣavisṛtair yā ramyaharmyāśritāḥ |
dhārāpātaviśīrṇapuṣparacanā ḥ sāraṅgaparyākulās
tā paṅkāṅkitamūkanūpuraravā rātrau vrajanty adhvanā
śastrāpātā kuvalayadalasparśakalpā bhavanti
jvālāś cāgner gataghanaśaraccandrikāśleṣaśītāḥ |
kāmān prāpya śvasanacapalā mūrtayaḥ pannagānāṃ
sāmyaṃ yānti bhramaravirutair dāmabhir mālatīnām
sarvāyatanonmāthī tasmād rāgo mahad duḥkham ity ukte bhujago 'bravīt | nanu khalu duḥkham rāgaś cittaviparyāsakṛd durācāraḥ | krodhaṃ tu duḥkhataram ity avaimi cetojvalaṃ tu mūlam | kutaḥ
vikṣiptāmbudasāndracandrakiraṇaprakṣālitāṭṭālake
vīṇāveṇuravānubaddhamadhurastrīgitaramye gṛhe |
viddhaḥ krodhaśilīmukhena puruṣo nāpnoti nidrāṃ yataḥ
krodhād duḥkhataraṃ na duḥkham aparaṃ kiṃ cit tato vidyate
yogābhyāsaviśeṣaśāntamatibhir vāyvambumūlāśanair
viśrambhāyatanatvam abhyupagataiḥ prāyas tiraścām api |
dagdhāḥ krodhahutāśanair janapadāḥ krūrair ivāśīviṣair
yan mohād ṛṣibhir na duḥkham aparaṃ krodhāt tato vidyate
trāsāyāsaviśeṣalolanayanastrībāṣpaparyākulaṃ
bālaiś ca stanacūcukārpitamukhaiḥ sāvegam unnāditam |
saṃrambhasphuritekṣaṇatrayaśikhijvālāpiśaṅgānano
rudro yat tripuram dadāha vighṛṇaḥ krodhasya tad vaikṛtam
tīvrātaṅkavilolamūlavalayā naivāñjalipragrahāḥ
strīṇāṃ bāṣpakaṇāḥ karālataralā no pakṣmalā dṛṣṭayaḥ |
kurvanty āvaraṇaṃ lalāṭapaṭalavyāvartamānabhruvāṃ
rājñāṃ krodhaviṣāśivasya manasaḥ kiṃ nāma duḥkhaṃ tataḥ
garbhādhāraṇayantraṇām avigaṇayyāpāyikāṃ mātaraṃ
satkārātiśayakṣamaṃ ca pitaraṃ snehadravādhyāśayam |
yad viśrambhaniratyayāṃ ś ca suhṛdo ghnanti kṣatādhyāśayāḥ
krodhasyaiva vipākadāruṇatarās tā vṛttayaḥ sādhavaḥ
utpadyante paramamatayaḥ śuddhaye ye prajānāṃ
duḥśodhānām avikalamalālīḍhagūḍhāśayānām |
tān apy āryān parahitasukhaprakriyāmātrahāryān
krodhāviṣṭā vacanaviśikhaiḥ saṃmukhaṃ ghnanty anāryāḥ
krodhāghrāto bhavati puruṣo dagdhalāvaṇyavaktro
jvālācakrakrakacakalilān krodhano yāty apāyān |
tebhyo bhraṣṭo bhavati jagato locanātaṅkabhūtaḥ
śrīvidveṣo na ripur aparaḥ krodhatulyo 'sti yasmāt
yasmin rakto bhavati puruṣas tatra kuryāt priyāṇi
dviṣṭo yasmai tadadhikatarāṇy apriyāṇy eva dhatte |
alpāvadye 'vigatarajasā tena roṣa ḥ praviṣṭaḥ
krodhaṃ krodhopaśamakuśalā vadyayoniṃ vadanti
trāsotphullamukhīṃ mṛgīm iva vane lajjālasabhrūlatāṃ
saṃrambhāpahṛtottarīyavasanāṃ vicchinnakaṇṭheguṇām |
cikleśa pracurāṅganām iva satīṃ duḥśāsano draupadīṃ
sphīte yat sadasi prakāmacapalāḥ krodhasya tā vipluṣaḥ
śāntātmā vijane vane prativasan nikṣiptadaṇḍo 'pi san
lokānām animittapeśalarasaḥ snehārthakārī suhṛt |
khaḍgenārdra iva drumaḥ śakalito yat kṣāntivādī munī
rājñā durjanavallabhasya nikaṣaṃ krodhasya tat prāhṛtam
anekādīnavamayo vinipātī manojvalaḥ |
ity evaṃ sarvaduḥkhānāṃ krodhārir dhuri vartate
mṛgo 'bravīt | samyag vaktum etad bhujagapate krodhavaiśasaṃ tīvram | maraṇabhayād adhikataraṃ duḥkham ahaṃ nāvagacchāmi | kutaḥ
maraṇopanipātakātarāṇāṃ kamanīyāny api mārabandhanāni |
na mano ramayanti yaj janānāṃ na ⏑ – duḥkham ataḥ paraṃ paraimi
suhṛdāṃ vadanāni vīkṣamāṇo ghanabāṣpāmbutaraṅgadurdināni |
labhate vyasanaṃ yad antakāle na tato duḥkham avaimi kaṣṭam anyat
pavanair avidheyaduḥkhaśīlaiḥ karapatrair iva pāṭyamānadehāḥ |
paralokamahāprapātaśaṅkāḥ kṛpaṇā duḥkham avāpnuvanti tīvram
paripāṇḍukapolamaṇḍalāni śvasanamlānavipāṭalādharāṇi |
dayitāvadanāni nānukampāṃ janayanty antakadantavikṣatānām
jananī malapaṅkadigdhaveṇī sutaviśrambhaniratyayopacārā |
upamṛtyum udīkṣya śokapaṅke vinimajjaty aparāyaṇā rudantī
calatāṃ tṛṇaparṇapallavānāṃ dhvanim ākarṇya vane mṛgā vasantaḥ |
anapekṣya parasparaṃ dravāmaḥ svasutān apy avadhūya mṛtyubhītāḥ
Original text: Jātakamālā · Edition: Ajātaśatrvavadāna = GoAś: edition by Michael Hahn. "Ajātaśatrvavadāna: A Gopadatta Story from Tibet", K.P. Jayaswal Commemoration Volume, Patna 1981, pp. 242-276. [von Hahn nach der Publ. von 1981 noch verbessert]; Bhavalubdhaka = GoBhl: edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4); Kapīśva · Data entry Michael Hahn · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0