Jātakamālā · Verses 33-52
arthāya netravyasanaṃ tu jātam asyā na māṃ drakṣyati māryamāṇam |
yad asya tīkṣṇena durādhareṇa vyādhaprayuktena śilīmukhena
kṛtvā ca yat pāpam ayaṃ tapasvī duḥkhāni saṃprāpsyati dāruṇāni |
etan mano nirdahatīva mahyaṃ prāṇoparodhaṃ svam acintayitvā
dhig astu saṃkleśapiśācavaiśasaṃ pṛthagjanatvaṃ dhig anarthapaṇḍitam |
vipattipātālatale duruttare vṛthaiva yal lokam imaṃ vimuñcati
atha sa prakṛtiśuddhasattvas tadavastho 'py anabhijātaviṣādadainyasaṃbhramamanās taṃ vyādham abravīt |
amogho yad ayaṃ bāṇas tvayā tāta samudyataḥ |
mayi prahara niḥśaṅkaṃ mā kārṣīr mṛtamārikām
atha sā vṛddhā vānarī taṃ bodhisattvasyātiduṣkaraṃ hṛdayasaṃtāpakaraṃ vyavasāyam avetya pāṇibhyāṃ hṛdayam abhighnantī sāśrukaṇṭhā gadgadāyamānavacanā bodhisattvam āha |
putra mā sāhasaṃ kārṣīr mayy eva praharatv ayam |
mṛtayāpi mayā kiṃ syāj jarayāpītasārayā
yad ahaṃ tāta jīvāmi durmanā duḥkhabhāginī |
tvatsaṅgamasukhābhyāsaṃ rasāgraṃ na varaṃ hi tat
tvayi jīvati jīvanti bahavo dharmajīvinaḥ |
nimīlite tvayi vyaktaṃ diśaḥ sarvā nimīlitāḥ
jarājanitasaṃvegā viproṣitavilocanā |
mṛtyum evābhikāṅkṣāmi niśvāsaikaparāyaṇā
tvaṃ me hṛdayasarvasvaṃ putrakocchvasimi tvayā |
tvayi jīvati jīvantīṃ mām avehi mṛtām api
upāyāsi prapannāyā jarākāntāram āyatam |
viśrambhasthānavan mṛtyur bhāgyenaiva mamāgataḥ
atha bodhisattvo 'bhipraṇamyānuneṣyann anukampāśītalair api nirdahann iva vacobhir jananīṃ praty āha |
kṣudrajantor api kṛte jahyāṃ dehaśatāny api |
mātur arthe tyajed deham itaro 'pi gatavyathaḥ
kāyavraṇam imaṃ tīvravyasanāpātakātaram |
tavaiva paricaryāyai mātaḥ pariharāmy aham
na ca me kāyikaṃ duḥkhaṃ tathā janayati vyathām |
mānasenaiva duḥkhena yathā pīḍye vidāhinā
svakāyaparirakṣārtham adhyupekṣya vadhaṃ tava |
duḥkhaṃ manomayaṃ soḍhuṃ kathaṃ śakṣyāmi duḥsaham
api cāmba |
ucchrāyā vinipātinaḥ priyajanaśleṣā visaṃyoginaḥ
sarve saṃnicayāḥ kṣayāntavirasā dīpāḥ prabhāteṣv iva |
mṛtyor aprativāryavīryamahataḥ krīḍāmṛgāḥ prāṇinaḥ
saṃsārādhvani dehināṃ vicaratāṃ dharmānukṛtyaṃ param
atha sā bodhisattvajananī śītair ananyasattvasadṛśaiḥ karuṇāniṣyandabhūtaiḥ snehātiśayodgāribhiḥ svajīvitanirapekṣair aparimlāyamānagauravaprasādapeśalais tadvacobhiḥ sutarām ākleditahṛdayā vyāpinā svareṇa tad vanam āpūrayantī sakaruṇaṃ virurāva |
amūni tava vākyāni śītāny api dahanti mām |
himāpātā iva latāṃ pākapāṇḍupalāśinīm
hā mātṛvatsala ripuṣv api maitracitta
kṣudreṣv api prakṛtibhadra mṛdusvabhāva |
putrāpahāya kṛpaṇāṃ kva nu yāsyasi tvaṃ
mām adya duḥkhaśatabāṇaśaravyabhūtām
hā hā hatāsmi kṛpaṇā cyutabhāgadheyā daivena sādhujananirdayapauruṣeṇa |
saṃrakṣa māṃ suciram ekapade jahāsi kiṃ putrakādya nanu saiva tavāsmi mātā
yātāḥ kva te 'dya munayo jvalitaprabhāvāḥ
sakhyaḥ kva tāḥ pratigatā vanadevatās te |
dharmāya rakṣati jagat kila dharmajīvī
kasmāj jagan mama nimīlati putraśūnyam
śailā nirjhariṇaḥ kadambakakubhaśreṇīniruddhātapā
nadyaś ca sphuṭapadmareṇuharitakṣāmormimālādharāḥ |
saṃśāntā vanarājayaś ca śikhinā sudyotitāś candrakair
bhānor aṃśukarālitāś ca divasā rakṣantu me putrakam
virahavyasanopatāpadīnair nayanair bāṣpataraṅgadhūsarāntaiḥ |
dayitāḥ karuṇaṃ tam īkṣamāṇāḥ śucisattvaṃ na nivartayāṃ babhūvuḥ
svajaneṣu na tasya sānukampaṃ na mano dakṣiṇa eva sa prakṛtyā |
avagamya garīyasīṃ tathāpi prakṛtiṃ śvā sa tathā cakāra sādhuḥ
sa hitāvahitā rujāturāṇāṃ himavanmerugurur guruḥ prajānām |
puruṣātiśayo guṇaprakarṣān niyataṃ dūrataraṃ samutpapāta
tapobhir yāṃ dīrghair yamaniyamasaṃskāragurubhir
vyavasyanti prāptuṃ salilaphalamūlānilabhujaḥ |
vibhūtiṃ tām aindrīṃ tṛṇam iva parityajya kṛpayā
tiraścāṃ sābhāgyaṃ sa jagadupakārārtham agamat
śubhābhyāsād eva kṣapitakukṛtapratyayatayā
tathāgatena prāptā bhavagatisamākṣepavaśitā |
yathecchaṃ yatrecchaṃ parahitasamādhānaviduṣas
tathā hy abhūt janmavyasanaśamanāyaiva jagatām
svakāmakārānuvidhāyinīm śriyam paṭāntalagnām hutabhukśikhām iva |
na marṣayanti vyasanāturān janān dṛṣṭvā mahāntaḥ karuṇānibandhanāḥ
tasyopapattisamakālam athoccacāra lokaṃ sphuran dhvanir iti śravaṇopakārī |
yaḥ pāpy ayaṃ kuru puro bhajanaṃ ca tasya māṃsāsṛjau samupayujya śivaṃ bhajadhvam
śrutvātha dhvanim atimānuṣaṃ manuṣyāḥ sāṃhatyasvaritam upetya taṃ pradeśam |
ālokya kṣitidharapīvarātmabhāvaṃ taṃ sādhuṃ kṣamiṇam abhīyur udviṣāṇāḥ
āghūrṇasphuṭitakhaḍganiśātapāṇīn dṛṣṭvā tān abhipatato javena gatvā |
hāheti sphuṭavirasaṃ vilepur uccaiḥ pratyastapraśithilamaulayaḥ suraughāḥ
māṃ dṛṣṭvā ghanavipulāyatātmabhāvaṃ śrutvā vā surapuravāsināṃ pralāpān |
na kaś cit pratihatamānaso vasāsṛgmoko 'yaṃ kṣaṇam iti so 'bhavad vikārī
tān paurān suhṛda ivāvalokya tasya prītir yā manasi manasvino jṛmbhate |
tām eva kṣitidharasāradhīḥ sa mene paryāptaṃ phalam atiduṣkarasya tasya
lokānām abhilaṣitopakāramyaṃ matvāsāv upacitamāṃsam ātmabhavam |
ekāntavyasananipātalakṣyabhūte saṃsāre 'py abhiratim ābabandha sādhuḥ
ye dhvastāḥ parahitasaṃvidhānaśūnyās taddehāḥ kṣaṇabhidurā bhavaprabandhe |
tān manye sa parigaṇayya śailatuṅgān cchuddhyaiva svatanum upādadhe mahātmā
taṃ matvā vitatavikāram eva dhairyāt te tīkṣṇais tarum iva cicchiduḥ kuṭhāraiḥ |
niḥśaṅkā galitakṛpāśivair manobhiḥ so 'py āsīt tarur iva cāpanītamanyuḥ
tadraktavyatirekapāṭalāgrahastās tam khaḍgair araya ivāpare vicakruḥ |
so 'py āsīd abhimatakāryasaṃprasiddhyā prītyaiva sphuṭahṛdayo viśuddhakarmā
susrāva kṣatajam athāsya khaḍgadhārāc chedebhyaḥ sphuṭakaradhīrapuṣpatāmram |
saṃprāptaghanasamaye vicitrasānor vindhyādrer jalam iva dhātunirjharebhyaḥ
cakṣāra vraṇamukhakandarebhyo yat tasya kṣatajam iva kṣatāśayasya |
tenohur ghanapariṇāhaphenapuñjā viṣṭabdhā vipulasitavīcayaḥ sravantyaḥ
tat tasya praṇidhibalāvalambinīnām āśānāṃ katham api pūraṇāt sucetaḥ |
saṃprāpte 'py amrapure śarīrabhedāt prāmodyaṃ niratiśayopamaṃ babhāra
dadhvāna prapatadasṛkkadeharandhre vicchinne paraśutīkṣṇadhārayāsya |
pratyantajvalanaśikhāvalīḍhasānoḥ kuñjeṣu drutam iva kāncanaṃ sumeroḥ
tasyograir yugapad itas tataś ca śastrair niḥśaṅkaṃ śakalitakomalāśrayāṅge |
vicchinne sahananiviṣṭaśuddhabuddheḥ prītyārdre manasi tirodadhe viṣādaḥ
Original text: Jātakamālā · Edition: Ajātaśatrvavadāna = GoAś: edition by Michael Hahn. "Ajātaśatrvavadāna: A Gopadatta Story from Tibet", K.P. Jayaswal Commemoration Volume, Patna 1981, pp. 242-276. [von Hahn nach der Publ. von 1981 noch verbessert]; Bhavalubdhaka = GoBhl: edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4); Kapīśva · Data entry Michael Hahn · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0