જાતકમાલા · શ્લોક 33-52

અર્થાય નેત્રવ્યસનં તુ જાતમ્ અસ્યા ન માં દ્રક્ષ્યતિ માર્યમાણમ્ ।
યદ્ અસ્ય તીક્ષ્ણેન દુરાધરેણ વ્યાધપ્રયુક્તેન શિલીમુખેન

કૃત્વા ચ યત્ પાપમ્ અયં તપસ્વી દુઃખાનિ સંપ્રાપ્સ્યતિ દારુણાનિ ।
એતન્ મનો નિર્દહતીવ મહ્યં પ્રાણોપરોધં સ્વમ્ અચિન્તયિત્વા

ધિગ્ અસ્તુ સંક્લેશપિશાચવૈશસં પૃથગ્જનત્વં ધિગ્ અનર્થપણ્ડિતમ્ ।
વિપત્તિપાતાલતલે દુરુત્તરે વૃથૈવ યલ્ લોકમ્ ઇમં વિમુઞ્ચતિ

અથ સ પ્રકૃતિશુદ્ધસત્ત્વસ્ તદવસ્થો ઽપ્ય્ અનભિજાતવિષાદદૈન્યસંભ્રમમનાસ્ તં વ્યાધમ્ અબ્રવીત્ ।
અમોઘો યદ્ અયં બાણસ્ ત્વયા તાત સમુદ્યતઃ ।
મયિ પ્રહર નિઃશઙ્કં મા કાર્ષીર્ મૃતમારિકામ્

અથ સા વૃદ્ધા વાનરી તં બોધિસત્ત્વસ્યાતિદુષ્કરં હૃદયસંતાપકરં વ્યવસાયમ્ અવેત્ય પાણિભ્યાં હૃદયમ્ અભિઘ્નન્તી સાશ્રુકણ્ઠા ગદ્ગદાયમાનવચના બોધિસત્ત્વમ્ આહ ।
પુત્ર મા સાહસં કાર્ષીર્ મય્ય્ એવ પ્રહરત્વ્ અયમ્ ।
મૃતયાપિ મયા કિં સ્યાજ્ જરયાપીતસારયા

યદ્ અહં તાત જીવામિ દુર્મના દુઃખભાગિની ।
ત્વત્સઙ્ગમસુખાભ્યાસં રસાગ્રં ન વરં હિ તત્

ત્વયિ જીવતિ જીવન્તિ બહવો ધર્મજીવિનઃ ।
નિમીલિતે ત્વયિ વ્યક્તં દિશઃ સર્વા નિમીલિતાઃ

જરાજનિતસંવેગા વિપ્રોષિતવિલોચના ।
મૃત્યુમ્ એવાભિકાઙ્ક્ષામિ નિશ્વાસૈકપરાયણા

ત્વં મે હૃદયસર્વસ્વં પુત્રકોચ્છ્વસિમિ ત્વયા ।
ત્વયિ જીવતિ જીવન્તીં મામ્ અવેહિ મૃતામ્ અપિ

ઉપાયાસિ પ્રપન્નાયા જરાકાન્તારમ્ આયતમ્ ।
વિશ્રમ્ભસ્થાનવન્ મૃત્યુર્ ભાગ્યેનૈવ મમાગતઃ

અથ બોધિસત્ત્વો ઽભિપ્રણમ્યાનુનેષ્યન્ન્ અનુકમ્પાશીતલૈર્ અપિ નિર્દહન્ન્ ઇવ વચોભિર્ જનનીં પ્રત્ય્ આહ ।
ક્ષુદ્રજન્તોર્ અપિ કૃતે જહ્યાં દેહશતાન્ય્ અપિ ।
માતુર્ અર્થે ત્યજેદ્ દેહમ્ ઇતરો ઽપિ ગતવ્યથઃ

કાયવ્રણમ્ ઇમં તીવ્રવ્યસનાપાતકાતરમ્ ।
તવૈવ પરિચર્યાયૈ માતઃ પરિહરામ્ય્ અહમ્

ન ચ મે કાયિકં દુઃખં તથા જનયતિ વ્યથામ્ ।
માનસેનૈવ દુઃખેન યથા પીડ્યે વિદાહિના

સ્વકાયપરિરક્ષાર્થમ્ અધ્યુપેક્ષ્ય વધં તવ ।
દુઃખં મનોમયં સોઢું કથં શક્ષ્યામિ દુઃસહમ્

અપિ ચામ્બ ।
ઉચ્છ્રાયા વિનિપાતિનઃ પ્રિયજનશ્લેષા વિસંયોગિનઃ
સર્વે સંનિચયાઃ ક્ષયાન્તવિરસા દીપાઃ પ્રભાતેષ્વ્ ઇવ ।
મૃત્યોર્ અપ્રતિવાર્યવીર્યમહતઃ ક્રીડામૃગાઃ પ્રાણિનઃ
સંસારાધ્વનિ દેહિનાં વિચરતાં ધર્માનુકૃત્યં પરમ્

અથ સા બોધિસત્ત્વજનની શીતૈર્ અનન્યસત્ત્વસદૃશૈઃ કરુણાનિષ્યન્દભૂતૈઃ સ્નેહાતિશયોદ્ગારિભિઃ સ્વજીવિતનિરપેક્ષૈર્ અપરિમ્લાયમાનગૌરવપ્રસાદપેશલૈસ્ તદ્વચોભિઃ સુતરામ્ આક્લેદિતહૃદયા વ્યાપિના સ્વરેણ તદ્ વનમ્ આપૂરયન્તી સકરુણં વિરુરાવ ।
અમૂનિ તવ વાક્યાનિ શીતાન્ય્ અપિ દહન્તિ મામ્ ।
હિમાપાતા ઇવ લતાં પાકપાણ્ડુપલાશિનીમ્

હા માતૃવત્સલ રિપુષ્વ્ અપિ મૈત્રચિત્ત
ક્ષુદ્રેષ્વ્ અપિ પ્રકૃતિભદ્ર મૃદુસ્વભાવ ।
પુત્રાપહાય કૃપણાં ક્વ નુ યાસ્યસિ ત્વં
મામ્ અદ્ય દુઃખશતબાણશરવ્યભૂતામ્

હા હા હતાસ્મિ કૃપણા ચ્યુતભાગધેયા દૈવેન સાધુજનનિર્દયપૌરુષેણ ।
સંરક્ષ માં સુચિરમ્ એકપદે જહાસિ કિં પુત્રકાદ્ય નનુ સૈવ તવાસ્મિ માતા

યાતાઃ ક્વ તે ઽદ્ય મુનયો જ્વલિતપ્રભાવાઃ
સખ્યઃ ક્વ તાઃ પ્રતિગતા વનદેવતાસ્ તે ।
ધર્માય રક્ષતિ જગત્ કિલ ધર્મજીવી
કસ્માજ્ જગન્ મમ નિમીલતિ પુત્રશૂન્યમ્

શૈલા નિર્ઝરિણઃ કદમ્બકકુભશ્રેણીનિરુદ્ધાતપા
નદ્યશ્ ચ સ્ફુટપદ્મરેણુહરિતક્ષામોર્મિમાલાધરાઃ ।
સંશાન્તા વનરાજયશ્ ચ શિખિના સુદ્યોતિતાશ્ ચન્દ્રકૈર્
ભાનોર્ અંશુકરાલિતાશ્ ચ દિવસા રક્ષન્તુ મે પુત્રકમ્

વિરહવ્યસનોપતાપદીનૈર્ નયનૈર્ બાષ્પતરઙ્ગધૂસરાન્તૈઃ ।
દયિતાઃ કરુણં તમ્ ઈક્ષમાણાઃ શુચિસત્ત્વં ન નિવર્તયાં બભૂવુઃ

સ્વજનેષુ ન તસ્ય સાનુકમ્પં ન મનો દક્ષિણ એવ સ પ્રકૃત્યા ।
અવગમ્ય ગરીયસીં તથાપિ પ્રકૃતિં શ્વા સ તથા ચકાર સાધુઃ

સ હિતાવહિતા રુજાતુરાણાં હિમવન્મેરુગુરુર્ ગુરુઃ પ્રજાનામ્ ।
પુરુષાતિશયો ગુણપ્રકર્ષાન્ નિયતં દૂરતરં સમુત્પપાત

તપોભિર્ યાં દીર્ઘૈર્ યમનિયમસંસ્કારગુરુભિર્
વ્યવસ્યન્તિ પ્રાપ્તું સલિલફલમૂલાનિલભુજઃ ।
વિભૂતિં તામ્ ઐન્દ્રીં તૃણમ્ ઇવ પરિત્યજ્ય કૃપયા
તિરશ્ચાં સાભાગ્યં સ જગદુપકારાર્થમ્ અગમત્

શુભાભ્યાસાદ્ એવ ક્ષપિતકુકૃતપ્રત્યયતયા
તથાગતેન પ્રાપ્તા ભવગતિસમાક્ષેપવશિતા ।
યથેચ્છં યત્રેચ્છં પરહિતસમાધાનવિદુષસ્
તથા હ્ય્ અભૂત્ જન્મવ્યસનશમનાયૈવ જગતામ્

સ્વકામકારાનુવિધાયિનીમ્ શ્રિયમ્ પટાન્તલગ્નામ્ હુતભુક્શિખામ્ ઇવ ।
ન મર્ષયન્તિ વ્યસનાતુરાન્ જનાન્ દૃષ્ટ્વા મહાન્તઃ કરુણાનિબન્ધનાઃ

તસ્યોપપત્તિસમકાલમ્ અથોચ્ચચાર લોકં સ્ફુરન્ ધ્વનિર્ ઇતિ શ્રવણોપકારી ।
યઃ પાપ્ય્ અયં કુરુ પુરો ભજનં ચ તસ્ય માંસાસૃજૌ સમુપયુજ્ય શિવં ભજધ્વમ્

શ્રુત્વાથ ધ્વનિમ્ અતિમાનુષં મનુષ્યાઃ સાંહત્યસ્વરિતમ્ ઉપેત્ય તં પ્રદેશમ્ ।
આલોક્ય ક્ષિતિધરપીવરાત્મભાવં તં સાધું ક્ષમિણમ્ અભીયુર્ ઉદ્વિષાણાઃ

આઘૂર્ણસ્ફુટિતખડ્ગનિશાતપાણીન્ દૃષ્ટ્વા તાન્ અભિપતતો જવેન ગત્વા ।
હાહેતિ સ્ફુટવિરસં વિલેપુર્ ઉચ્ચૈઃ પ્રત્યસ્તપ્રશિથિલમૌલયઃ સુરૌઘાઃ

માં દૃષ્ટ્વા ઘનવિપુલાયતાત્મભાવં શ્રુત્વા વા સુરપુરવાસિનાં પ્રલાપાન્ ।
ન કશ્ ચિત્ પ્રતિહતમાનસો વસાસૃગ્મોકો ઽયં ક્ષણમ્ ઇતિ સો ઽભવદ્ વિકારી

તાન્ પૌરાન્ સુહૃદ ઇવાવલોક્ય તસ્ય પ્રીતિર્ યા મનસિ મનસ્વિનો જૃમ્ભતે ।
તામ્ એવ ક્ષિતિધરસારધીઃ સ મેને પર્યાપ્તં ફલમ્ અતિદુષ્કરસ્ય તસ્ય

લોકાનામ્ અભિલષિતોપકારમ્યં મત્વાસાવ્ ઉપચિતમાંસમ્ આત્મભવમ્ ।
એકાન્તવ્યસનનિપાતલક્ષ્યભૂતે સંસારે ઽપ્ય્ અભિરતિમ્ આબબન્ધ સાધુઃ

યે ધ્વસ્તાઃ પરહિતસંવિધાનશૂન્યાસ્ તદ્દેહાઃ ક્ષણભિદુરા ભવપ્રબન્ધે ।
તાન્ મન્યે સ પરિગણય્ય શૈલતુઙ્ગાન્ ચ્છુદ્ધ્યૈવ સ્વતનુમ્ ઉપાદધે મહાત્મા

તં મત્વા વિતતવિકારમ્ એવ ધૈર્યાત્ તે તીક્ષ્ણૈસ્ તરુમ્ ઇવ ચિચ્છિદુઃ કુઠારૈઃ ।
નિઃશઙ્કા ગલિતકૃપાશિવૈર્ મનોભિઃ સો ઽપ્ય્ આસીત્ તરુર્ ઇવ ચાપનીતમન્યુઃ

તદ્રક્તવ્યતિરેકપાટલાગ્રહસ્તાસ્ તમ્ ખડ્ગૈર્ અરય ઇવાપરે વિચક્રુઃ ।
સો ઽપ્ય્ આસીદ્ અભિમતકાર્યસંપ્રસિદ્ધ્યા પ્રીત્યૈવ સ્ફુટહૃદયો વિશુદ્ધકર્મા

સુસ્રાવ ક્ષતજમ્ અથાસ્ય ખડ્ગધારાચ્ છેદેભ્યઃ સ્ફુટકરધીરપુષ્પતામ્રમ્ ।
સંપ્રાપ્તઘનસમયે વિચિત્રસાનોર્ વિન્ધ્યાદ્રેર્ જલમ્ ઇવ ધાતુનિર્ઝરેભ્યઃ

ચક્ષાર વ્રણમુખકન્દરેભ્યો યત્ તસ્ય ક્ષતજમ્ ઇવ ક્ષતાશયસ્ય ।
તેનોહુર્ ઘનપરિણાહફેનપુઞ્જા વિષ્ટબ્ધા વિપુલસિતવીચયઃ સ્રવન્ત્યઃ

તત્ તસ્ય પ્રણિધિબલાવલમ્બિનીનામ્ આશાનાં કથમ્ અપિ પૂરણાત્ સુચેતઃ ।
સંપ્રાપ્તે ઽપ્ય્ અમ્રપુરે શરીરભેદાત્ પ્રામોદ્યં નિરતિશયોપમં બભાર

દધ્વાન પ્રપતદસૃક્કદેહરન્ધ્રે વિચ્છિન્ને પરશુતીક્ષ્ણધારયાસ્ય ।
પ્રત્યન્તજ્વલનશિખાવલીઢસાનોઃ કુઞ્જેષુ દ્રુતમ્ ઇવ કાન્ચનં સુમેરોઃ

તસ્યોગ્રૈર્ યુગપદ્ ઇતસ્ તતશ્ ચ શસ્ત્રૈર્ નિઃશઙ્કં શકલિતકોમલાશ્રયાઙ્ગે ।
વિચ્છિન્ને સહનનિવિષ્ટશુદ્ધબુદ્ધેઃ પ્રીત્યાર્દ્રે મનસિ તિરોદધે વિષાદઃ