Jātakamālā · Verses 33-52
arthāya netravyasanaṃ tu jātam asyā na māṃ drakṣyati māryamāṇam |
yad asya tīkṣṇena durādhareṇa vyādhaprayuktena śilīmukhena
kṛtvā ca yat pāpam ayaṃ tapasvī duḥkhāni saṃprāpsyati dāruṇāni |
etan mano nirdahatīva mahyaṃ prāṇoparodhaṃ svam acintayitvā
dhig astu saṃkleśapiśācavaiśasaṃ pṛthagjanatvaṃ dhig anarthapaṇḍitam |
vipattipātālatale duruttare vṛthaiva yal lokam imaṃ vimuñcati
atha sa prakṛtiśuddhasattvas tadavastho 'py anabhijātaviṣādadainyasaṃbhramamanās taṃ vyādham abravīt |
amogho yad ayaṃ bāṇas tvayā tāta samudyataḥ |
mayi prahara niḥśaṅkaṃ mā kārṣīr mṛtamārikām
atha sā vṛddhā vānarī taṃ bodhisattvasyātiduṣkaraṃ hṛdayasaṃtāpakaraṃ vyavasāyam avetya pāṇibhyāṃ hṛdayam abhighnantī sāśrukaṇṭhā gadgadāyamānavacanā bodhisattvam āha |
putra mā sāhasaṃ kārṣīr mayy eva praharatv ayam |
mṛtayāpi mayā kiṃ syāj jarayāpītasārayā
yad ahaṃ tāta jīvāmi durmanā duḥkhabhāginī |
tvatsaṅgamasukhābhyāsaṃ rasāgraṃ na varaṃ hi tat
tvayi jīvati jīvanti bahavo dharmajīvinaḥ |
nimīlite tvayi vyaktaṃ diśaḥ sarvā nimīlitāḥ
jarājanitasaṃvegā viproṣitavilocanā |
mṛtyum evābhikāṅkṣāmi niśvāsaikaparāyaṇā
tvaṃ me hṛdayasarvasvaṃ putrakocchvasimi tvayā |
tvayi jīvati jīvantīṃ mām avehi mṛtām api
upāyāsi prapannāyā jarākāntāram āyatam |
viśrambhasthānavan mṛtyur bhāgyenaiva mamāgataḥ
atha bodhisattvo 'bhipraṇamyānuneṣyann anukampāśītalair api nirdahann iva vacobhir jananīṃ praty āha |
kṣudrajantor api kṛte jahyāṃ dehaśatāny api |
mātur arthe tyajed deham itaro 'pi gatavyathaḥ
kāyavraṇam imaṃ tīvravyasanāpātakātaram |
tavaiva paricaryāyai mātaḥ pariharāmy aham
na ca me kāyikaṃ duḥkhaṃ tathā janayati vyathām |
mānasenaiva duḥkhena yathā pīḍye vidāhinā
svakāyaparirakṣārtham adhyupekṣya vadhaṃ tava |
duḥkhaṃ manomayaṃ soḍhuṃ kathaṃ śakṣyāmi duḥsaham
api cāmba |
ucchrāyā vinipātinaḥ priyajanaśleṣā visaṃyoginaḥ
sarve saṃnicayāḥ kṣayāntavirasā dīpāḥ prabhāteṣv iva |
mṛtyor aprativāryavīryamahataḥ krīḍāmṛgāḥ prāṇinaḥ
saṃsārādhvani dehināṃ vicaratāṃ dharmānukṛtyaṃ param
atha sā bodhisattvajananī śītair ananyasattvasadṛśaiḥ karuṇāniṣyandabhūtaiḥ snehātiśayodgāribhiḥ svajīvitanirapekṣair aparimlāyamānagauravaprasādapeśalais tadvacobhiḥ sutarām ākleditahṛdayā vyāpinā svareṇa tad vanam āpūrayantī sakaruṇaṃ virurāva |
amūni tava vākyāni śītāny api dahanti mām |
himāpātā iva latāṃ pākapāṇḍupalāśinīm
hā mātṛvatsala ripuṣv api maitracitta
kṣudreṣv api prakṛtibhadra mṛdusvabhāva |
putrāpahāya kṛpaṇāṃ kva nu yāsyasi tvaṃ
mām adya duḥkhaśatabāṇaśaravyabhūtām
hā hā hatāsmi kṛpaṇā cyutabhāgadheyā daivena sādhujananirdayapauruṣeṇa |
saṃrakṣa māṃ suciram ekapade jahāsi kiṃ putrakādya nanu saiva tavāsmi mātā
yātāḥ kva te 'dya munayo jvalitaprabhāvāḥ
sakhyaḥ kva tāḥ pratigatā vanadevatās te |
dharmāya rakṣati jagat kila dharmajīvī
kasmāj jagan mama nimīlati putraśūnyam
śailā nirjhariṇaḥ kadambakakubhaśreṇīniruddhātapā
nadyaś ca sphuṭapadmareṇuharitakṣāmormimālādharāḥ |
saṃśāntā vanarājayaś ca śikhinā sudyotitāś candrakair
bhānor aṃśukarālitāś ca divasā rakṣantu me putrakam
iti sā rurāva kurarīva viklavā nayanāmbudurdinamukhī tapasvinī |
vasudhātale galitahāramekhalā bhujagāṅganā pativiyogaśaṅkinī
atha sumanā nāma yoṣid bodhisattvam anveṣamānā vārāṇasīṃ nagarīm anuprāptā dadarśa cainaṃ mahāsattvaṃ paramadāruṇām avasthām upagataṃ dṛṣṭvā ca tīvraśokāyāsavyathitahṛdayā provāca |
sphuritakiraṇacchāyāramyāḥ śiromaṇayaḥ kva te
kva dayita gatās tās tā daṃṣṭrā bisāṅkuradhūsarāḥ |
vapur upahataṃ daṇḍāghātair navotpalakomalaṃ
vigalitahṛdayā (?) krūreṇaitat kṛpātmaka kena te
kiṃ dharmo 'stam itaḥ prajāhitakaraḥ kiṃ lokapālā mṛtāḥ
tejaḥ kopaviṣātisaṅgarabhasaṃ kiṃ proṣitaṃ bhoginām |
śūnyaṃ kiṃ nu patiprabhābhir adhunā niḥśuklamūlaṃ jagad
yena tvaṃ vyasanaṃ duruttaram idaṃ prāpto vināśāya te
nāsīt kasya dayā tvayi praharato 'nāryasya śāntātmani
krauryaṃ tvayy api nāma sādhucarite pāpātmanāṃ jāyate |
tvām āyāsayataḥ kathaṃ na patitau tasya prakoṣṭhāt karau
nāthānātha ivāpadaṃ katham imāṃ prāptas tvam āyāsinīm
bodhisattvas tu pratyagrakopaśokakaluṣitādhyāśayātmanām avetya tūṣṇīm eva babhūva || sā punar abravīt ||
kasyāpriyaṃ jīvitam ādyajātaṃ kālena kelī ṃ saha kaḥ karoti |
tvadapriyāriṣṭaniviṣṭaceṣṭo lokāntaraṃ ko 'bhyanugantukāmaḥ
śītābhilāṣī pravivikṣur agniṃ ko mārutoddhataśikhākalāpam |
āditsate krūraviṣaṃ bhujaṅgaṃ kaḥ puṣpadāmākṛtivipralabdhaḥ
udadhiparikhām adyaivaināṃ dahāmi vasundharāṃ
sanaganagaragrāmārāmāṃ svadṛṣṭihutāśanaiḥ |
na mama hṛdayaṃ śānti ṃ yāti tvadapriyatāḍitaṃ
dahati yadi na krodhāgnir māṃ purā niravagrahaḥ
atha bodhisattvas tāṃ tapasvinīm aviṣahyakopāgnipradīptamānasā ṃ hlādayann iva tadāmṛtaśiśirābhir vāgbhir ity abravīt ||
alam alaṃ mā gā bhadre vai kopasya cetovidāhinaḥ |
prakṛtiduḥkheṣu ko bhūyaḥ sattveṣu duḥkhāni cintayet
duḥkhahetau vartamāneṣu śocyeṣu saṃkleśabhāgiṣu kaḥ parākramet || duḥkhāya svahitakramārteṣu dehiṣu na mama daṃṣṭrotpāṭanād duḥkhaṃ na ca daṇḍasaṃpātajā rujāḥ || duḥkhayanti mānasaṃ caṇḍi tvadvākkarkaśās tudanti mām || api ca kānte ||
bodhisaṃprāptaye cittaṃ yadaivotpāditaṃ purā |
vayaṃ tadaiva lokānām ādheyakriyatāṃ gatāḥ
kopavahnimlāyamānā punaḥ saiva tvam anyeva lakṣyase ||
candralekheva cāmbare vikasadghanadhūmasaṃbādhadhūsare
kiṃ ca ||
karmāparādhajanitaṃ yadi duḥkham etat kopāvakāśa iha ko nu mama dvijātau |
karmendhanoddhataśikhāśakalākulebhyaḥ kupyet kathaṃ na matimān narakānalebhyaḥ
tad alaṃ kopadainyena tava cetovidāhinā |
svagṛhān eva gacchasva saṃtyāgaṃ ca kuruṣva me
sā bhartur abhiprāyaṃ saṃpādayantī tadvacanāpyāyitahṛdayā vigatakopasaṃrambhā babhūva ||
kopoparāgavigame vivṛto 'dhimātraḥ snehaḥ priye viṣamavartini nāgavadhvā |
udghāṭitābhrapaṭalasphuṭadigvibhāge khe niḥsapatna iva candramasaḥ prakāśaḥ
śokāśrunayanapariplutā ceti bodhisattvam abravīt ||
kuto me duḥkhabhāginyā gehaṃ ārya tvayā vinā |
ihaiva śoṣam eṣyāmi yā gatis tava sā mama
viṣamasthaṃ parityajya tvām anātha sukhaidhitam |
kānta kena sukhenāhaṃ drakṣyāmi svajanaṃ punaḥ
sukhe samānatāṃ gatvā duḥkhe jahyāṃ yadi priyam |
anāryām akṛtajñāṃ māṃ dhārayiṣyati bhūḥ katham
pratibhāti jagac chūnyaṃ tvayā virahitaṃ mama |
tvaṃ me jīvitasarvasvaṃ tvaṃ bandhus tvaṃ parāyaṇam
bodhisattvo 'tha tāṃ sādhvīṃ bahalasnehaviklavām |
anukampāvaśāt sādhur īdṛśaṃ pratyabhāṣata
adṛṣṭapūrvavyasanā sukhasaṃvardhitā priye |
parikleśam imaṃ soḍhum akṣamā tvam anindite
mayi sneho 'sti yadi te duḥkhaṃ me yadi necchasi |
adṛṣṭam adya māṃ kṛtvā tad gaccha tvaṃ svam ālayam
Original text: Jātakamālā · Edition: Ajātaśatrvavadāna = GoAś: edition by Michael Hahn. "Ajātaśatrvavadāna: A Gopadatta Story from Tibet", K.P. Jayaswal Commemoration Volume, Patna 1981, pp. 242-276. [von Hahn nach der Publ. von 1981 noch verbessert]; Bhavalubdhaka = GoBhl: edition by Ratna Handurukande. Five Buddhist Legends in the Campū Style - From a collection named Avadānasārasamuccaya. Bonn 1984 (Indica et Tibetica, 4); Kapīśva · Data entry Michael Hahn · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0