Jātakamālā · Verses 53-10

acetanānām api pādapānāṃ babhūva kampo ruditena tena |
mṛdūkṛtaṃ tasya na nāma ceto manāg api krūramanorathasya

atha sa durātmā tadvākyaśravaṇajvalitakopānalādīptahṛdayaḥ kathāparyavasānam avigaṇayyaiva bodhisattvaṃ tīkṣṇena bāṇena marmadeśe 'bhihatya prāṇair viyojayāṃ babhūva |
śivāvirutajarjarā iva diśo 'bhavaṃs tatkṣaṇaṃ
tatāna bahalaṃ tamo dviradayūthanīlaṃ jagat |
bhayād iva cakampire vilulitopalāḥ parvatāḥ
papāta śalabhāvalīvalayapiṅgalaṃ khād rajaḥ

viśuṣkajalabhairavāḥ pradaragahvarāḥ sindhavo
dvitīya iva bhāskare samudite 'bhavaṃs tatkṣaṇam |
papāta rudhiraṃ divo ghaṭamukhair ivāvarjitaṃ
hate kapigaṇādhipe sucaritaikaratnākare

atha sa dasyus tad atidāruṇaṃ karma kṛtvā sadyas tadvipākacihnākulīkṛtahṛdayaḥ svam āvāsam abhipratasthe | tatra ca tatkarmāparādhena bhairavo niṣpratīkārarabhasajvālāmālākulo mahadagniḥ prajajvāla |
dūrād eva tam āpatantam anilapreṅkholanācañcalaiḥ
sadyo 'gniḥ pariṣaṣvaje priyam iva jvālābhujair āyataiḥ |
karma kṣetraviśeṣabṛṃhitaphalaṃ karmāntarāvyāhataṃ
nikṣepaṃ vapuṣo vipākacapalaṃ nodīkṣate prāṇinām

saṃśuṣkakakṣāntavisarpiṇībhir jvālābhir agneḥ pavanoddhatābhiḥ |
āliṅgito 'sau kaṭhināntarātmā mumoha hā heti ca saṃrurāva

anilākulitānalāvalīḍhaḥ kaṭudhūmaughaniruddhakaṇṭhatāluḥ |
nipapāta samutpapāta cāsāv asakṛn mīna ivāturas tapasvī

tasyāsthiśeṣam api kāpuruṣasya dagdhvā
vahniḥ saroṣa iva naiva śaśāma śīghram |
taddūṣitāṃ vasumatīm api dagdhukāmo
jajvāla dhūmakapiśārcir ⏑ – ⏑ antaḥ

jvālānāṃ gaganatalāvalambinīnāṃ saṃtānāḥ kusumitakarṇikāragaurāḥ |
rejus te pralayavilīyamānasānor niryāsāḥ kanakagirer iva sravantaḥ

dagdho duścaritāgnibhiḥ sa paruṣair dagdhaḥ punaḥ pāvakaiḥ
pāpātmā sakalatraputravibhavaḥ śuṣko yathā pādapaḥ |
taṃ bhūyo 'pi dadāha dāruṇataraḥ karmendhano nārako
vahnir dhūmakalākalaṅkitamukhajvālākalāpaś ciram

avetya pāpakarmaṇām idaṃ vipākavaiśasaṃ
vivarjayed asatkriyāṃ bhujaṅgamāṅganām iva |
prasādayec ca mānasaṃ prasādanīyakarmasu
jinauraseṣv akāraṇaprajāhitābhiyogiṣu

|| iti śrīkapīśvarajātakaṃ navatriṃśattamam ||
5. Maitrakanyaka
mātary apakāriṇaḥ prāṇina ihaiva vyasanaprapātapātālāvalambino bhavantīti satatasamupajāyamānapremaprasādabahumānamānasaiḥ satpuruṣair mātaraḥ śuśrūṣaṇīyāḥ |
tadyathānuśrūyate
vikasitasitakumudendukundakusumāvalīguṇagaṇavibhūṣitaḥ pūrvajanmāntaropāttāprameyānavadyavipulasakalasaṃbhāro dhanadasamānaratnāśrayaḥ svajanakṛpaṇavanīpakabhujyamānodāravibhavasāranicayo mitro nāma sārthavāho babhūva |
paropakāraikarasābhirāmā vibhūtayaḥ sphītatarā babhūvuḥ |
tasyāryasattvasya nabhasy anabhre karā ivendoḥ kumudāvadātāḥ

tṛṣṇānalaiḥ śokaśikhāpracaṇḍaiś cittāni dagdhāni bahuprakāram |
āśāvatāṃ sapraṇayābhirāmair dānāmbusekaiḥ śamayāṃ babhūva

dṛṣṭvā lokam imaṃ dhanakṣayabhayāt saṃtyaktadānotsavaṃ
lobhakleśapiśācikāvaśatayā saṃdūṣitādhyāśayam |
kāruṇyāt sa dadāv anāthakṛpaṇaklībāturebhyo dhanaṃ
matvā vāyuhatārṇavormicapalaṃ svaṃ jīvitaṃ bhūyasā

yeṣu vyāsajya ceto bhujagavaravadhūbhogabhīmeṣu lubdhā
gāhante pāpagartaṃ sphuṭadahanaśikhābhīmaparyantarandhram |
vātāghātapranṛttapravaranaravadhūnetrapakṣmāgralolāṃs
tān arthān arthiduḥkhavyupaśamapaṭubhiḥ protsasarja pradānaiḥ

tasyāputradhanatvāt putrābhilāṣiṇo yadā manorathaśatair asakṛd unmiṣitonmiṣitāḥ putraśriyaḥ prasahya sphītataravairabhārendhanavahnineva vigatanikhilapratīkāradāruṇaprabhāvamahatāśu kṛtāntālayaikaparāyaṇāḥ kriyante sma tadāsau lokapravādamātrayāpi panthānaṃ samavatīrya dhanadavaruṇakuberaśaṃkarajanārdanapitāmahādīn devatāviśeṣān putrārthaṃ yācitum ārebhe |
yasmin yasmiṃs tanayasarasi svacchapuṇyāmbupūrṇe
vavre vṛddhiṃ samuditamahāvaṃśalakṣmyambujanma |
tat tat tasya prabālavirasāṃ yāti tīkṣṇāṃśumālaiḥ
śoṣaṃ ninye ravir iva jalaṃ bhāgadheyārkabimbam

rudraṃ naikakapālaśekharadharaṃ cakrāyudhaṃ vajriṇaṃ
sraṣṭāraṃ makaradhvajaṃ girisutāputraṃ mayūrāsanam |
gaṅgāṃ śaṅkhadalāvadātasalilāṃ tāṃ tāṃś ca devān asau
putrārthī śaraṇaṃ yayau bahu punar dānaṃ dvijebhyo dadau

yad yaj jano maṅgaladeśanābhir vratopavāsādhigataiś ca duḥkhaiḥ |
⏓ – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – – ⏓ – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – –

– – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – – – – ⏑ – – ⏑ ⏑ – ⏑ – – |
putrārthasaṃsiddhinimagnabuddhir vikṣipya khedaṃ sa cakāra tāṃs tān

evam anekaprakāraṃ kāyacetassor āyāsakāribhir api vratopavāsamaṅgalair yadā naiva kadā cit kāle 'sya putrā jīvino babhūvus tadaivam ativipule pragāḍhaśokāpagāmbhasi nimajjantaṃ kaś cit sādhupuruṣo 'bravīt |
karmāṇy evāvalambanti dehināṃ sarvasaṃpadaḥ |
bhūtānāṃ tuṅgaśṛṅgāc ca vinipāto na bhūtaye

saṃkleśaṃ bahavaḥ prāptāḥ putratṛṣṇārtabuddhinā [!] |
na ca te 'dyāpi jīvanti tatra kiṃ parikhidyase

atha sā tair bodhisattvavaco'dbhir ākleditahṛdayā duḥkhadaurmanasyaparyākulamānasā niśīthe kāśikārājam upetya karuṇākulatarākṣareṇa vacasā kṛtāñjalir avocat ||
āpadgatānāṃ vyasanakṣayāya tvaṃ pañcamaḥ pārthiva lokapālaḥ |
trāyasva mām āpadi vartamānāṃ dīnām anāthāṃ jagadekanātha

atha sa rājā tad atibhāsuraṃ vapur avalokya kim idaṃ kathaṃ cety utpannajātasaṃbhramaḥ sādaram utthāya paryaṅkapṛṣṭhāt tāṃ nāgayoṣitam etad avocat ||
dhyāmīkṛtya maṇipradīpakiraṇān etad vapus te sthitaṃ
vyāhārasphuṭacitravarṇakaraṇo divyaprabhāvaś ca te |
kā nu tvaṃ karavāṇi kiṃ bhavati te brūhi tvadājñām imāṃ
mālāṃ phulladalām ivādya śirasā samyak pratīcchāmy aham

athāsau bhujagavadhūs tena tasya rājño 'bhijātyapeśalena vacasā samānanditamanasā provāca ||
āśāvaśānāṃ naradeva ko 'nyo manorathaṃ pūrayituṃ samarthaḥ |
tyaktvā bhavantaṃ jagato hitāya prajāpater vaṃśam ivāvatīrṇam

nāgāṅganāṃ mām avagaccha rājaṃs tvaddeśaparyantakṛtādhivāsām |
āpadgataṃ mānada pannagendraṃ trāyasva kṛtyaṃ mama tad garīya ḥ

rājovāca || bhagini kas tavāsau bhujagavaraḥ || sā provāca ||
bhartā mama prāṇadhaneśvaro 'sau nyāyopradeṣṭā ca gurur garīyān |
piteva nityaṃ hitasaṃvidhātāsukhe ca viśrambhaniratyayaś ca

atha sa bhūpatis tena tasyāḥ svāmyanurāgaśībhareṇa caritenābhiprasāditaḥ || provāca cainām ||
bhaktir bhartari darśitā ghanarasā dākṣiṇyam unmīlitaṃ
premodbhāvitam āpadi sthirataraṃ prodghāṭitā bhadratā |
dharmo nyāyaparigraheṇa paramāṃ vṛddhiṃ tvayāpādito
loke sādhupativratatvam iti te khyātiḥ sthitā śāśvatī

tyaktvā priyaṃ jīvitam apy ato 'haṃ puṇyaprabhāvopanataṃ ca rājyam |
saṃpūrayiṣyāmi manorathaṃ te paśyādya bhadre dayitaṃ vimuktam

atha sa rājā tasya brāhmaṇasyāntikāt taṃ nāgarājānaṃ mahatā mūlyena niṣkrīya parameṇa .............. sapatnīkaṃ svabhavanaṃ praveśya mahārhasiṃhāsanopaviṣṭam abhyarcayām āsa || atha bodhisattvas tena tasya rājño 'tyadbhutena niṣkāraṇopakārasaṃbhrameṇākṛṣṭamanāḥ provācainam ||
asaṃstute nāma tavāyam ādaro mayi prasādasthirabhaktipeśalaḥ |
kṛtopakāreṣv api yo na dṛśyate pṛthagjaneṣu sukhānubuddhiṣu

prakāśiteyaṃ guṇapakṣapātitā prajānurāgo bahulīkṛtas tvayā |
guṇe vivardhasva tad uttarottarair guṇeṣu bhadraṃ jagatāṃ avasthitam

iti saṃrādhya rājānaṃ tam asau bhujageśvaraḥ |
anubaddho dayitayā kṛpayeva gṛhān yayau

iti śrīnāgajātakaṃ catvāriṃśattamam || ḥ ||
10. Puṇyarāśi
athāśoko mahārāja upaguptaṃ yatiṃ gurum |
kṛtāñjalipuṭo natvā prārthayac ca tathādarāt

bhadanta śrotum icchāmi punar anyat subhāṣitam |
tad yathā guruṇādiṣṭaṃ tathādeṣṭuṃ ca me 'rhati

iti tena narendreṇa prārthite sa jinātmajaḥ |
upagupto narendraṃ taṃ samālokyaivam ādiśat

śṛṇu sādhu mahārāja yathā me guruṇoditam |
tathāhaṃ te pravakṣyāmi śrutvā caivaṃ śubhe cara

nāsti vipākaparyanta upakārāpakārayoḥ |
saṃbuddhe sadgurau tasmāt kartavyam upakārakam

tad yathāstāṃ mahāsattvau saṃbuddhopāsakau purā |
kadā cit tāv ubhau grāmaṃ gacchantau saṃgatau pathi

saṃbuddhapratimāṃ tatra puṇyarāśim ivottamām |
tāṃ samīkṣya tayor ekaḥ praṇatvaivaṃ tam abravīt

aho bata mahāpuṇyarāśir ayaṃ virājate |
bhāgyena dṛśyate 'smābhir adya mitra praṇamyatām

iti tenoditaṃ śrutvā dṛṣṭvāparas tam abravīt |
aho bata mahān mitra pāparāśir ayaṃ nv iti

iti tenoditaṃ śrutvā prathamaḥ sa upāsakaḥ |
karṇau pidhāya hastābhyāṃ tam evaṃ paryabhāṣata