Jātakamālā · Verses 30-49

puruṣāḥ prasamīkṣya kāriṇo 'pi vyavahāreṣu vicakṣaṇāḥ prakṛtyā |
gṛhacārakam etya yānti nāśaṃ nṛpa mīnāḥ kupinīmukhaṃ yathaiva

bahubhir naralokapāla yatnair bhavanāni draviṇāni cārjitāni |
apahāya naraḥ kṣaṇena yāti svakṛtādeśitamārga eka eva

ata eva jagāda lokanātho nṛpa karmasvakam eva jīvalokam |
maraṇābhimukhaṃ naraṃ svakarma stanapo vatsa ivānuyāti dhenum

tad alaṃ pariṇāmadāruṇais taiḥ priyabandho priyasaṃgamābhilāṣaiḥ |
dhruvam eva hi viprayogaduḥkhaṃ priyasaṃyogaratāśayā labhante

api cāpariniṣṭhitasvabhāve priyatā kā naravīra jīvaloke |
paramārthavicārapelavānāṃ priya ity eva hi vibhramo matīnām

yadi tu priyatāsti kā cid asmāsv anujānīṣva mahīpate tato 'smān |
anavadyam ahāryam āryajuṣṭaṃ sukham āsvādayituṃ hi no manīṣā

atha sa rājā sugataśāsanābhiprasanno dharmāntarāyabhīrur jātasnehākrāntahṛdayaḥ svā duhitṝḥ pūrvajanmānusmaraṇāvagamitaprayojanā jātismarāḥ khalv etā iti parivicintya suciraṃ tūṣṇīṃ babhūva ||
nirbandham iti vijñāya tāsāṃ sa narapuṅgavaḥ |
gacchatety aparivyaktaṃ kathaṃ cid anujajñivān

atha tā dārikā vyapanītasraganulepanābharaṇāḥ vinayanibhṛtavapuṣaḥ sitasūkṣmapralambāmbaradharāḥ pavanabalacalitasalilaphenāvalīmālinya iva saritaḥ sāndracandracandrikāpaṭāvaguṇṭhitā iva śaranniśāḥ svakiraṇajālottarīyā iva saptarṣitārakāḥ krameṇa viracitacitāgnimadhyavinyastasimisimāyamānocchūnaśavāmagandhabībhatsaṃ niśitagṛdhratuṇḍakhaṇḍitaśiroghaṭīvivaravinirgatavigalitamastiṣkarasaviliptavadananarakaraṅkākrāntaparyantabhīṣaṇaṃ jīrṇaśīrṇavivarṇāsthikaṅkālaśakalanikarakharabhūmibhāgaduḥsaṃcaraṃ mūrtimantam iva nirvedakarmāntam ivāntakasyāratiśokadainyopāyāsāspadabhūtaṃ śmaśānam anuprāptāḥ || bhavati cātra ||
saṃprāptās tāḥ śmaśānaṃ nararudhiravasāvisragandhāndhagṛdhraṃ
vyāluptāntrodarārdrair aratibhayakaraiḥ saṃniruddhaṃ śavāṅgaiḥ |
kundāpītāvadātair hasad iva satataṃ jarjarāṅgaiḥ kapālair
jīrṇanyagrodharandhravyavahitavividholūkahūṅkārabhīmam

savahnikavaloddhatasphuṭaśivārutābhīṣaṇaṃ
kva cit sitakaraṅkajālapariṇaddhaduḥsaṃcaram |
sphuratkṛmikulākulapracalanīlanāsādarī-
nilīnabahumakṣikāśataśavākulopatyakam

sitāsthiśakalāruṇaprabalamārutābhyāhata-
sphuratsphuṭacitāgniśuṣkatarumūlalīnoragam |
kva cin niśitaśūlabhinnanaravigrahogrāśrayaṃ
mahānasam ivāntakasya satatapravṛttotsavam

kva cin naraśiroghaṭīvivaranirgatāsṛgdharā-
vasāsavavikāraghasmarapiśācipūgākulam |
kva cit simisimāyamānacitikānalāliṅgita-
sphurannarakalevarodaravinirgatāntroragam

saṃvegānaddhahṛdayā vicerus tatra tāḥ striyaḥ |
svabhāvaṃ jīvalokasya cintayantyaś calācalam

vivṛtavikṛtapūtiguhyadeśaṃ dharaṇirajo'ruṇarūkṣakeśapāśam |
khaganakhamukhakhaṇḍitākṣikośaṃ dadṛśur athojjhitam aṅganāyāḥ

muhur upāgatasādhvasacañcalaiḥ kuvalayāvayavair iva locanaiḥ |
tam abhivīkṣya kalevarapañjaraṃ bahuvidhāni vacāṃsi babhāṣire

iyam asau sphuṭacandrakarāṅkuracchuritasaudhavimānanivāsinī |
priyatamāṅkapariṣvajanocitā svapiti yā vasudhātalamaṇḍale

priyabhujāntarapañjaraśāyikā jaladharastaniteṣv api kātarā |
sadahanād aśivāc ca śivārutāt katham iyaṃ na bibheti tapasvinī

gurunitambabharālasagāminī lalitahāsavilāsavilokinī |
iyam asau svagṛhāṅganacandrikā gataghṛṇair vihagair avalupyate

narakaraṅkaśatākulacatvare pitṛvane bhagini tvam ihojjhitā |
akaruṇena kathaṃ dayitena he dhig anavasthitahārdam idaṃ jagat

svajanabandhusuhṛtkamalākarabhramarikā dayitāṅkavivartinī |
katham iyaṃ kṣaṇadācarabhairave pitṛvane ramate 'dya varākikā

saṃrāgāruṇatārakāntamukulakṣībeṇa yā cakṣuṣā
kāntaṃ snigdhavidagdhamugdhamadhureṇodīkṣamāṇā purā |
cakre manmathavāgurāhariṇakaṃ saivādya saṃrāgiṇāṃ
saṃtrāsaṃ vihagāpanītanayanā kaṣṭaṃ karoty aṅganā