જાતકમાલા · શ્લોક 30-49

પુરુષાઃ પ્રસમીક્ષ્ય કારિણો ઽપિ વ્યવહારેષુ વિચક્ષણાઃ પ્રકૃત્યા ।
ગૃહચારકમ્ એત્ય યાન્તિ નાશં નૃપ મીનાઃ કુપિનીમુખં યથૈવ

બહુભિર્ નરલોકપાલ યત્નૈર્ ભવનાનિ દ્રવિણાનિ ચાર્જિતાનિ ।
અપહાય નરઃ ક્ષણેન યાતિ સ્વકૃતાદેશિતમાર્ગ એક એવ

અત એવ જગાદ લોકનાથો નૃપ કર્મસ્વકમ્ એવ જીવલોકમ્ ।
મરણાભિમુખં નરં સ્વકર્મ સ્તનપો વત્સ ઇવાનુયાતિ ધેનુમ્

તદ્ અલં પરિણામદારુણૈસ્ તૈઃ પ્રિયબન્ધો પ્રિયસંગમાભિલાષૈઃ ।
ધ્રુવમ્ એવ હિ વિપ્રયોગદુઃખં પ્રિયસંયોગરતાશયા લભન્તે

અપિ ચાપરિનિષ્ઠિતસ્વભાવે પ્રિયતા કા નરવીર જીવલોકે ।
પરમાર્થવિચારપેલવાનાં પ્રિય ઇત્ય્ એવ હિ વિભ્રમો મતીનામ્

યદિ તુ પ્રિયતાસ્તિ કા ચિદ્ અસ્માસ્વ્ અનુજાનીષ્વ મહીપતે તતો ઽસ્માન્ ।
અનવદ્યમ્ અહાર્યમ્ આર્યજુષ્ટં સુખમ્ આસ્વાદયિતું હિ નો મનીષા

અથ સ રાજા સુગતશાસનાભિપ્રસન્નો ધર્માન્તરાયભીરુર્ જાતસ્નેહાક્રાન્તહૃદયઃ સ્વા દુહિતૄઃ પૂર્વજન્માનુસ્મરણાવગમિતપ્રયોજના જાતિસ્મરાઃ ખલ્વ્ એતા ઇતિ પરિવિચિન્ત્ય સુચિરં તૂષ્ણીં બભૂવ ॥
નિર્બન્ધમ્ ઇતિ વિજ્ઞાય તાસાં સ નરપુઙ્ગવઃ ।
ગચ્છતેત્ય્ અપરિવ્યક્તં કથં ચિદ્ અનુજજ્ઞિવાન્

અથ તા દારિકા વ્યપનીતસ્રગનુલેપનાભરણાઃ વિનયનિભૃતવપુષઃ સિતસૂક્ષ્મપ્રલમ્બામ્બરધરાઃ પવનબલચલિતસલિલફેનાવલીમાલિન્ય ઇવ સરિતઃ સાન્દ્રચન્દ્રચન્દ્રિકાપટાવગુણ્ઠિતા ઇવ શરન્નિશાઃ સ્વકિરણજાલોત્તરીયા ઇવ સપ્તર્ષિતારકાઃ ક્રમેણ વિરચિતચિતાગ્નિમધ્યવિન્યસ્તસિમિસિમાયમાનોચ્છૂનશવામગન્ધબીભત્સં નિશિતગૃધ્રતુણ્ડખણ્ડિતશિરોઘટીવિવરવિનિર્ગતવિગલિતમસ્તિષ્કરસવિલિપ્તવદનનરકરઙ્કાક્રાન્તપર્યન્તભીષણં જીર્ણશીર્ણવિવર્ણાસ્થિકઙ્કાલશકલનિકરખરભૂમિભાગદુઃસંચરં મૂર્તિમન્તમ્ ઇવ નિર્વેદકર્માન્તમ્ ઇવાન્તકસ્યારતિશોકદૈન્યોપાયાસાસ્પદભૂતં શ્મશાનમ્ અનુપ્રાપ્તાઃ ॥ ભવતિ ચાત્ર ॥
સંપ્રાપ્તાસ્ તાઃ શ્મશાનં નરરુધિરવસાવિસ્રગન્ધાન્ધગૃધ્રં
વ્યાલુપ્તાન્ત્રોદરાર્દ્રૈર્ અરતિભયકરૈઃ સંનિરુદ્ધં શવાઙ્ગૈઃ ।
કુન્દાપીતાવદાતૈર્ હસદ્ ઇવ સતતં જર્જરાઙ્ગૈઃ કપાલૈર્
જીર્ણન્યગ્રોધરન્ધ્રવ્યવહિતવિવિધોલૂકહૂઙ્કારભીમમ્

સવહ્નિકવલોદ્ધતસ્ફુટશિવારુતાભીષણં
ક્વ ચિત્ સિતકરઙ્કજાલપરિણદ્ધદુઃસંચરમ્ ।
સ્ફુરત્કૃમિકુલાકુલપ્રચલનીલનાસાદરી-
નિલીનબહુમક્ષિકાશતશવાકુલોપત્યકમ્

સિતાસ્થિશકલારુણપ્રબલમારુતાભ્યાહત-
સ્ફુરત્સ્ફુટચિતાગ્નિશુષ્કતરુમૂલલીનોરગમ્ ।
ક્વ ચિન્ નિશિતશૂલભિન્નનરવિગ્રહોગ્રાશ્રયં
મહાનસમ્ ઇવાન્તકસ્ય સતતપ્રવૃત્તોત્સવમ્

ક્વ ચિન્ નરશિરોઘટીવિવરનિર્ગતાસૃગ્ધરા-
વસાસવવિકારઘસ્મરપિશાચિપૂગાકુલમ્ ।
ક્વ ચિત્ સિમિસિમાયમાનચિતિકાનલાલિઙ્ગિત-
સ્ફુરન્નરકલેવરોદરવિનિર્ગતાન્ત્રોરગમ્

સંવેગાનદ્ધહૃદયા વિચેરુસ્ તત્ર તાઃ સ્ત્રિયઃ ।
સ્વભાવં જીવલોકસ્ય ચિન્તયન્ત્યશ્ ચલાચલમ્

વિવૃતવિકૃતપૂતિગુહ્યદેશં ધરણિરજોઽરુણરૂક્ષકેશપાશમ્ ।
ખગનખમુખખણ્ડિતાક્ષિકોશં દદૃશુર્ અથોજ્ઝિતમ્ અઙ્ગનાયાઃ

મુહુર્ ઉપાગતસાધ્વસચઞ્ચલૈઃ કુવલયાવયવૈર્ ઇવ લોચનૈઃ ।
તમ્ અભિવીક્ષ્ય કલેવરપઞ્જરં બહુવિધાનિ વચાંસિ બભાષિરે

ઇયમ્ અસૌ સ્ફુટચન્દ્રકરાઙ્કુરચ્છુરિતસૌધવિમાનનિવાસિની ।
પ્રિયતમાઙ્કપરિષ્વજનોચિતા સ્વપિતિ યા વસુધાતલમણ્ડલે

પ્રિયભુજાન્તરપઞ્જરશાયિકા જલધરસ્તનિતેષ્વ્ અપિ કાતરા ।
સદહનાદ્ અશિવાચ્ ચ શિવારુતાત્ કથમ્ ઇયં ન બિભેતિ તપસ્વિની

ગુરુનિતમ્બભરાલસગામિની લલિતહાસવિલાસવિલોકિની ।
ઇયમ્ અસૌ સ્વગૃહાઙ્ગનચન્દ્રિકા ગતઘૃણૈર્ વિહગૈર્ અવલુપ્યતે

નરકરઙ્કશતાકુલચત્વરે પિતૃવને ભગિનિ ત્વમ્ ઇહોજ્ઝિતા ।
અકરુણેન કથં દયિતેન હે ધિગ્ અનવસ્થિતહાર્દમ્ ઇદં જગત્

સ્વજનબન્ધુસુહૃત્કમલાકરભ્રમરિકા દયિતાઙ્કવિવર્તિની ।
કથમ્ ઇયં ક્ષણદાચરભૈરવે પિતૃવને રમતે ઽદ્ય વરાકિકા

સંરાગારુણતારકાન્તમુકુલક્ષીબેણ યા ચક્ષુષા
કાન્તં સ્નિગ્ધવિદગ્ધમુગ્ધમધુરેણોદીક્ષમાણા પુરા ।
ચક્રે મન્મથવાગુરાહરિણકં સૈવાદ્ય સંરાગિણાં
સંત્રાસં વિહગાપનીતનયના કષ્ટં કરોત્ય્ અઙ્ગના