Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Chapter 8

tatyāja bodhisattvas tṛṇam iva dehaṃ parārthasaṃsiddhyai /
svasukhan nāpekṣante parasukhasaṃpādino dhīrāḥ //

kāntyā ca rūpeṇa ca tejasā ca prahlādasaṃmohanatāpahetūn
avajñayā yo yugapaj jigāya śaśāṅkapuṣpāyudhagharmaraśmīn //

vihaṅgamānāṃ phalinīva pādape śilīmukhānām iva padminīvane
vanīpakānāṃ jagadekabāndhave babhūva yasmin suhṛdīva nirvṛtiḥ //

jagadarthasādhanasamudyatātmanaḥ karuṇāparigrahaviśuddhamedhasaḥ
praviveśa yasya hṛdayaṃ na matsaraḥ kṛtamantrarakṣam iva veśma pannagaḥ //

tyāgena sattvamahatā prathitena yasya vyāptāsu dikṣu vinivāritamatsareṇa
śuśrāva yācakajanasya na jātu loko dehīti lāghavakarāṇi punar vacāṃsi //

hṛdayatuhinaśailāt tyāgasānoḥ pravṛttāṃ samupahatarajaskāṃ snāpitāśeṣalokām
sakalabhuvanavandyo yaḥ parārthaikakāryaḥ śaśikiraṇaviśuddhāṃ kīrtigaṅgāṃ jagāha //

kasyāpad apaneyādya prīṇanīyo dhanena kaḥ
ko nidheyaḥ śive mārge yasyābhūd īdṛśī sthitiḥ //

ātmānaṃ bhavavicchittyai suvartmani nidhitsatām
na parārthād ṛte kaś cid vyāpāro 'nyo mahātmanām //

bhujavīryaparājitaṃ jitāreḥ paradeśaṃ balino balāni yasya
abhisasrur udīrṇatuṅgavṛddheḥ salilānīva taṭāntam amburāśeḥ //

aparasparadiṇḍimaiḥ svanadbhiḥ kariṇo (17a) yasya vitanyamānakopāḥ
vaśagāḥ paritaḥ prayāṇakāle katham apy aṅkuśadhāriṇāṃ babhūvuḥ //

bhayavaśād upaśāntamadodayāḥ śithilitāsiśarāsanamuṣṭayaḥ
mṛgapater iva darpam arātayo yudhi gajā iva yasya na sehire //

prathitatejasi yatra parasparaṃ praṇayasaukhyavivardhitasaṃpadaḥ
viṭapinīva khagāḥ phalade prajāḥ satatam eva sukhāya viśaśramuḥ //

tataḥ kadā cit sa bahir viniryayau mataṅgajaskandhagataḥ kṣitīśvaraḥ
sitātapatraprativāritātapaḥ prakīrṇakabhrāntivikampitāṃśukaḥ //

nollāghinas tam atha bhṛtyajanānuyātaṃ skandhasthitaṃ gajapateḥ kṣitipaṃ vilokya
utkṣipya dīnavadanāḥ sahasaiva hastāṃs trāyasva no nṛpa gadād iti vācam ūcuḥ //

navayauvanakarkaśe śarīre dviṣatāṃ bhaṅgakare parākrame ca
sati cābhyudaye parārthahetau kim akāle bhavato vanaṃ yiyāsā //

atha samucchritakāñcanatoraṇe gṛhavare varatūryapaṭudhvanau
abhiṣiṣeca sutaṃ sutavatsalaḥ kṣitipatiḥ kṣitipālanamaskṛtaḥ //

nindāhetuḥ sadgatīnāṃ niroddhā śūnyāgāraṃ jālinīyātudhānyāḥ
śreyaḥsetudhvaṃsano 'mbhaḥpravāho lobhāndhānāṃ matsaro vairibhūtaḥ //

pūrvaṃ nīcāḥ svāpateyaprasaktā dagdhvātmā(17b)naṃ matsarājyāśanena
bhrūbhaṅgārcirjvālarūkṣair vacobhir nāstīty ante yācitāraṃ dahante //

te dhīmantas te sujanmāna '; janmānyatve te na paśyanty apāyān
nīto nātmā yair ayaṃ duḥkhahetor valmīkatvaṃ matsarāśīviṣasya //

ibhyo 'pi pratiṣedhapāṃsumalināṃ yo vakti dainyāṃ giraṃ dūrāt taṃ janam arthinaḥ pariharanty āśāvisaṃvādakam
tṛṣṇāśoṣitatālavo 'pi pathikā na snānapānakriyāḥ kurvanty apy amale janaṅgamagṛhadvārodapānāmbhasi //

dīrghaiḥ śmaśrubhir andhakāravadanā dūrapraviṣṭekṣaṇāḥ vāryante puruṣair upāttalaguḍaiḥ pretā yad ambho'rthinaḥ
tattvajñas tad uvāca matsaraphalaṃ bandhuḥ prajānām jinaḥ saṃcintyeti paropakāravimukhī puṃsā na k'; matiḥ //

guṇīyantaḥ śāntā jagadahitavicchedapaṭavo virūḍhapremāṇo guṇiṣu sudhiyaḥ sūnṛtagiraḥ
pariṣvaktā lakṣmyā na ca madakalaṅkena malinā nilīyante pumbhiḥ puruṣagaṇanādau supuruṣāḥ //

dhurāṃ ye voḍhāraḥ sakalajagadādhiśramanudo dhiyo yeṣāṃ svacchā ruca iva maṇīnāṃ vitamasaḥ
priyaṃ kartuṃ vāñchanty asubhir api ye ca praṇayināṃ kathaṃ te nādheyāḥ prathamagaṇanāyāṃ guṇavatām //

anuṣṇāṃśuṃ dṛṣṭvā guṇinam iva saṃprāptam atithiṃ payovṛddhyā sindhuḥ prathayati muhuḥ saṃbhramam iva
na vardhante toyāny udayavati tatraiva sarasāṃ pramodāvirbhāvo mahati mahatām eva bhavati //

asyāṃ nadyāṃ mahākāyaḥ sitaratnāmalāmbhasi
rohītaḥ syām ahaṃ matsyo lokasya vyādhiśāntaye //

iti prajārthaṃ parivardhitodayāṃ dayāviśeṣānugatāṃ guṇātanum
tanuṃ mumoca sphuritākulāmbarāṃ varāṇasāyāṃ sariti kṣitīśvaraḥ //

atha bhūpatiḥ sa virarāja payasi nipatan svamandirāt
kalpatarur iva sumerutaṭāt tridaśeśvaradvipa[mahā]viṣāṇaghaṭṭitaḥ //

patite 'tha bhūbhuji samīra lulitadhavalākulāmbare
vāri calitaśapharīnivahaṃ (18a) calacakravākamudalaṅghayat taṭaṃ //

tasyāṃ sa nadyāṃ patitaḥ kṣaṇena samutthitāmbudhvanibhīṣaṇāyām
himādrisānor anurūpakāyo rohītamatsyaḥ samabhūn narendraḥ //

ātaṅkaduḥkhavicchittyai janasyāsya sa bhūpatiḥ
muktvātmānaṃ nadītoye gato rohītamatsyatām //

upalabhya ca vṛttāntam amātyebhyas tam ākulā
devī prasrutabāṣpākṣī vyalapat tasya bhūpateḥ //

śrute 'pi nāma tvayi lokabāndhave svayaṃ gato 'sāv iti bhūpatir divam
tathāpi cāniṣṭhitiduḥkhabhāginīṃ jijīviṣā māṃ na vihātum icchati //

tavānukampāsukumāracetaso na jātu rūkṣaṃ hṛdayaṃ dviṣaty api
imaṃ vihāyānugataṃ vināgasā gato 'si kasmād anurāgiṇaṃ janam //

vimuñca he caṇḍi ruṣaṃ mahīyasīm iti bruvāṇaḥ pramadājanāgrahaḥ
akāraṇerṣyākupitām adhomukhīṃ prasādayiṣyaty upagamya ko 'dya mām //

vidhāya karṇe vikacam navotpalaṃ niveśya cārūn alakāṃs taraṅgiṇaḥ
manoharam maṇḍanabhūmikāsthitaḥ krameṇa ko me tilakaṃ kariṣyati //

akāri yenāṅkaniveśalālitā priyeva yā rāgavatī priyeṇa me
cirāya sā tena vinādya vallakī bhaviṣyati dhyānavatīva kukkuhā //

ya ūḍhavāṃs tasya mukhenduśobhayā sthitaikapadmasya jalasya tulyatām
sa eva śokād iva hā bhaviṣyati prabhātacandrākṛtir esa darpaṇaḥ //

manoharaṃ pañjaramadhyavartine pradāya tubhyaṃ pariṇāmi jāmbavam
śirīṣaniryūhanibhaṃ priyeṇa me vinādya kas tvāṃ śuka pāṭhayiṣyati //

apetasakhyaḥ sa gato mama priyo na keśapāśena punaḥ prayojanam
cirāya vaidhavyavidhānaśaṃsinī mamādya veṇī kim iyaṃ na badhyate //

kṣaṇād athāntaḥpurasundarījano niśamya devyāḥ paridevanām iti
visarjitādarśavilokanādaro manoharāṃ maṇḍana(18b)rasikāṃ jahau //

vihāya kā cin nayanāntasaṅginīṃ drutaṃ śalākāṃ nayanāñjanotsukā
viṣādavaty ardhasamāptam aṅganā vyanīnijad bāṣpavatī viśeṣakam //

vikāsinīṃ kesarapuṣpamālikāṃ śiroruhebhyaḥ parimucya viklavā
sugandhim anyā kaṇabhedapiñjarāṃ vyayukta kā cit sahakāramañjarīm //

vilolamālābharaṇākulāṃśukā nipetur anyāḥ kuṭilākulālakāḥ
bhramaddvirephāḥ pralayānilāhatā manoharāḥ kalpalatā iva striyaḥ //

niśamya kāś cit paricārikājanāt sabāṣpanetrāḥ kṣitipasya pañcatām
pradoṣapadminya ivā*nilākulā nipatya bhūmāu nimimīlur aṅganāḥ //

anyā śanaiḥ parijanena vilokyamānam ālikhya taṃ narapatiṃ vijitendukīrtim
utsaṅgasaṃstham abalā rudatī viṣādāt tatyāja citraphalakaṃ saha vartakābhiḥ //

keśān vilucya surabhīn parilūnasūtraiḥ phullaiḥ kva cit praviralaiḥ kusumaiḥ parītān
kāś cid vibhinnavalayaiḥ kamalābhitāmrair ājaghnire muhur urāṃsi karais taruṇyaḥ //