Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Chapter 11

11.1

tṛṇam iva jīvitam iṣṭaṃ karuṇānugatāḥ parārtham ujjhantaḥ /
kaṭhinamanasām api mano nayanti mṛdutāṃ mahātmānaḥ //

11.2

kṣīrodaphenadhavalena tanūdareṇa pṛṣṭhena ca bhramarasaṃhatimecakena
tārāvilāsaśabalasphuritāgrapakṣmā reje kaṭākṣa iva yo gahanāntabhūmeḥ //

11.3

tābhyām adhipatibhyāṃ te pālite tṛṇam aśnatī
śaṅkāviyogaviśrabdhaṃ mṛgayūthe viceratuḥ //

11.4

atha vilokya camūṃ dhṛtakārmukāṃ calakhalīnasamucchritanisvanām
aśaraṇāḥ paribhinnakadambakā bhayavaśena mṛgāḥ paridudruvuḥ //

11.5

avalokya samantataḥ parītān nṛpasainyena mṛgān sa bodhisattvaḥ
śaradheḥ śaram uddharantam ārād avanīśaṃ samupetya saṃbabhāṣe //

11.6

yugapan mṛgasaṃkṣayāya kasmād dhanur etat kriyate tvayā sabāṇam
divase divase mahānasaṃ te mṛgam ekaikam ahaṃ visarjayiṣye //

11.7

nijagāda mahīpatis tatas taṃ yadi satyaṃ mṛga tat tathā kariṣye
na kariṣyasi ced imāṃ vyavasthāṃ prahariṣyāmi tato mṛgeṣu bhūyaḥ //

11.8

pratipadya gate 'tha bhūmipāle dhavalacchattranivāritārkatāpe
nijagāda sametya bodhisattvo hariṇāṃs tān punar ekatām upetān //

11.9

yugapat samupāgate vināśe yadi labhyeta punaḥ kramaḥ sa sādhuḥ
kramam etya cirāya śāntihetuṃ bhavitā nāma kadācid anyad eva //

11.10

gajakumbhavibhedapaṇḍitānāṃ balināṃ kesariṇām api dviṣantaḥ
kṣapayanti śarair asūn narendrāḥ kim u darbhāgrabhujāṃ vane mṛgāṇām //

11.11

sitamaṇiśucibhis tamo vibhindañ jagad avabhāsya marīcibhiḥ śaśāṅkaḥ
patati vigatakāntir astaśailāt kṣaṇaviśarārava eva sarvabhāvāḥ //

11.12

salilam urutaraṅgaṃ raṃhasā kṣobhayitvā harati jaladhimadhyāt pannagaṃ vainateyaḥ
atipatati na kaścit karmaṇāṃ kovido 'pi prathitagurubalo 'pi prāktanānāṃ vipākam //

11.13

iti karmagatiṃ jñātvā vijñānapaṭavo budhāḥ
prāṇātyaye 'pi nāyānti viṣādaṃ dhīracetasaḥ //

11.14

mama yūthapate vāraḥ prāpto gantuṃ nṛpālayam
āsannaprasavā cāsmi tad enaṃ rakṣa śāvakam //

11.15

prasūtamātram ālīnam avalihya ca jihvayā
stanaṃ ca pāyayitvāhaṃ śāvaṃ cañcalanetrakam //

11.16

vanānte śaṅkhaśakalac chāyair daśanakuḍmalaiḥ
spṛśantaṃ śādvalaśikhāṃ vilokya ca puraḥsthitam //

11.17

mama yūthapate yūthe bhaginy asti kanīyasī
gamiṣyāmi kṛtārthāhaṃ tasyāṃ nikṣipya putrakam //

11.18

iti putralālasāṃ tāṃ hariṇīm abhidhāyinīṃ samālokya /
yūthapater ārūḍhaṃ sutarām anukampayā hṛdayam //

11.19

aparicite 'py anukampā duḥkhini sutarāṃ vivardhate sādhoḥ /
jalasiktamūlajālā lateva vṛkṣaṃ samālambya //

11.20

yasyaivāsty anukampā dīnaṃ śaraṇāgataṃ samālokya
tadvyasanabhaṅgahetuṃ sa eva kurute paraṃ yatnam //

11.21

tām ūcivān atha mṛgīṃ mṛgayūthanātho bhadre parityaja śucaṃ manasi sphurantīm
tvaṃ tiṣṭha nirvṛtim upetya vane carantī yāsyāmy ahaṃ narapateḥ svayam eva veśma //

11.22

bālaṃ śirīṣaharitaṃ tṛṇam ādaśantaṃ candrāṃśujālavimalaṃ salilaṃ pibantam
saṃkrīḍamānam iha putrakam eṇaśāvaiḥ sārdhaṃ ciraṃ samavalokaya cañcalākṣam //

11.23

āśvāsya tām iti mṛgīṃ sa jagāda dhīras trātā yathādya hariṇī maraṇān mayeyam
duḥkhāt punarbhavakṛtāj janatāṃ tathaiva trāyeya mārajayinīṃ samavāpya bodhim //

11.24

vikośapuṣpās tam athākulākulāḥ kalair alīnāṃ virutair visāribhiḥ
vidhūtaśākhāgrakarā nabhasvatā nivartayāmāsur ivācaladrumāḥ //

11.25

vimucyamānaṃ suhṛdeva tena tan mṛgeṇa vātāhatalolapallavam
visāricīrīvirutaṃ samantato vanaṃ rurodeva samutsukotsukam //

11.26

athābhāṣata taṃ rājā hariṇaṃ hariṇekṣaṇaḥ
aparikṣīṇayūthas tvaṃ vada kiṃ svayam āgataḥ //

11.27

garbhiṇī hariṇī deva śaraṇaṃ mām upāgatā
putradarśanakāṅkṣiṇyās tasyā vāre 'ham āgataḥ //

11.28

putrakaṃ draṣṭum icchantyāḥ pūrayitvā manoratham
eṇyās tasyāḥ paraṃ prīto manye 'haṃ mṛtyum utsavam //

11.29

hariṇīṃ hariṇaṃ cātra yātum ālokya mṛtyave
yan me samabhavad duḥkhaṃ tad adya na bhaviṣyati //

11.30

tasmāt pramāpaya nareśvara mām idānīm aurabhrikaiḥ kathaya deva vilambase kim
atyāyatena karuṇākavacena baddhaṃ ceto bhinatti na viṣādaśaro mamedam //

11.31

parārthaniṣpattinibaddhacetā mṛgākṛtis tvaṃ puruṣapradhānaḥ
paropaghātāya nibaddhayatnā vayaṃ khalu vyālamṛgaiḥ samānāḥ //

11.32

śaraṇam upagataṃ kṛtāparādhaṃ ripum api pāsi kila vyudasya kopam
kathaya katham anāgasāṃ mṛgāṇām upari patanti taveṣavo niśātāḥ //

11.33

prahṛtaṃ na tvayā yuddhe dviṣaty api parāṅmukhe
nihaṃsi bhayavitrastān hariṇān naśyataḥ katham //

11.34

jahīhi mṛgayākrīḍām asatsaṃkalpavardhitām
narakāgneḥ sphuraddīpter bhavitrī yeyam āhutiḥ //

11.35

subhāṣitaprītir anunnatiḥ śriyā parārthaniṣpattipaṭīyasī kriyā
guṇeṣv atṛptir guṇavatsu cādaro virūḍham etac caritaṃ mahātmanām //

11.36

nitāntam āviṣkṛtatuṅgatejasī ubhe manuṣyasya manuṣyalakṣmaṇī
adainyam āpatsv api cittagauravād apatrapā cāryapathaprakāśinī //

11.37

khalāḥ prakṛtyaiva malīmasāśayā vṛthā pareṣām ayaśaḥsu jāgrati
svacittaśuddhau viniviṣṭabuddhayo budhāḥ punas teṣu bhṛśaṃ dayālavaḥ //

11.38

nareṣu tulyodayapauruṣeṣv api kriyā na sarvasya paropakāriṇī
parisphurajjyotiṣi nirghane nabhasy agastya evāmbu karoti nirviṣam //

11.39

vicintyamāno 'pi karoti vismayaṃ visāriṇā saccaritena sajjanaḥ
yadā tu cakṣuḥpatham eti dehināṃ tadāmṛteneva manāṃsi siñcati //

11.40

yasyāyāmi paropakārasalilasroto na vicchidyate dhīcakṣuś ca viyogi yasya tamasā dvāv eva tau jāgrataḥ
anyeṣāṃ paśudharmaṇāṃ parahitavyāpāradurmedhasāṃ tulye rātryahanī pramattamanasām ajñānanidrāvatām //

11.41

saṃsāre bhramato mahāndhatamase saṃtiṣṭhamānasya vā sādhoḥ sādhuphale nitāntamahatī dve eva te māṃ prati
yatra projjhya gṛhaṃ tapovanam abhiprasthīyate śreyase yasmin vā kriyate vivekapaṭubhiḥ sākaṃ kathā sūribhiḥ //

11.42

bhujyante svagṛhasthitā iva sukhaṃ yasyārthibhiḥ saṃpadaḥ paṭvī yasya ca dhīs tamaḥprahataye dvāv eva tau prāṇitaḥ
yas tv ātmaṃbharir unnate 'pi vibhave hīnaś ca vidvattayā tasyālekhyamaṇer ivākṛtibhṛtaḥ sattāpy asattā nanu //

11.43

kṛcchrāl labdham api krameṇa bhavati prabhraṃśi bhūyaḥ sukhaṃ tadbhraṃśe paritāpam eti puruṣaś cittānalaṃ jvālayan
duḥkhasyāsya bhavānubandhajananī hetuḥ śaṭhā jālinī te 'tyantaṃ sukhino manaḥsu nihitā yaiḥ samyag alpecchatā //

11.44

mohacchedi subhāṣitaṃ vinayati dravyaṃ vinaiva śramād adravye tu bhavanty api sphuṭapadā vyarthopadeśā giraḥ
karmāreṇa paṭīyasāpi vighanavyomendranīlacchaviḥ śrīgarbhaḥ kriyate kalaṅkaparuṣād ghaṇṭīkṛtān nāyasaḥ //

11.45

utpāde sati loka eṣa maraṇavyādhiśramair bādhyate tṛṣṇātantunibandhanasya jagato bhūyas ta evādhayaḥ
ity acchinnapunarbhavapratibhayaḥ saṃsāra ā nirvṛter yuṣmatsaṃgamahetur ity avamato nāyaṃ sadoṣo 'pi naḥ //

11.46

mayā vinā nṛvara viṣaṇṇamānasaṃ samākulaṃ hariṇakulaṃ bhaviṣyati
akaṇṭakāṃ ciram anuśādhi medinīṃ vrajāmy ahaṃ tvaritapadaṃ tadantikam //

11.47

atha yūthapatiṃ vilokya dūrān muditaṃ tan mṛgayūtham utsukākṣam
daśanāgragṛhītaśaṣpadarbhaṃ tvaritaṃ pratyudiyāya baddhapaṅkti //

11.48

vinimīlitalocaneva yāsīd dhariṇī yūthapatau gate vanāntāt
samupeyuṣi saiva tatra dhīre punar unmīlitalocaneva jātā //

11.49

āgamya sātha hariṇī hariṇapradhānam itthaṃ jagāda muditā calitāyatākṣī
prahlādayan mama manaḥ śiśur eṣa dāve saṃkrīḍate hariṇanātha tava prasādāt //

Original text: Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Edition: Michael Hahn: "How it all began: I. Haribhaṭṭa's Prabhāsajātaka", Journal of the Centre of Buddhist Studies, Sri Lanka 4 (2006), pp. 1-81 Hahn, Michael: Haribhaṭṭa in Nepal. Ten Legends from His Jātakamālā and the Anonymous Śākyasiṃhajātaka. Tokyo 2007 (Studia Philologica Buddhica, Monograph Series 22) Hahn, Michael: Poetical Visions of the Buddha's Former Lives : Seventeen Legends from Haribhatta · Data entry Michael Hahn Klaus Wille (Jat. 1) · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc