Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Chapter 6

strītve 'pi bodhisattvaś chittvā māṃsaṃ dadau nijād dehāt /
kim utādhikasattvabale parārthakuśale manuṣyatve //

upaśāntatayā paropakāra pratipattyā manasaś ca pāṭavena
ativismayakāriṇī janānāṃ karuṇā mūrtimatīva sā babhāse //

vinimagnamanojñacūcukāḥ śucicāmīkarakumbhasaṃnibhāḥ
kaṭhinatvam anandhasāṃ jahuḥ pramadānāṃ guravaḥ payodharāḥ //

parihīnamṛjāsu bibhratīṣv adhikaṃ bāhulatāsu tānavam
agaman paridīnacakṣuṣāṃ śithilatvaṃ valayāni yoṣitām //

parirūkṣaśiroruhākulāni kṣaṇadābhaṅgaśaśāṅkadhūsarāṇi
vadanāni babhūvur aṅganānāṃ vigatabhrūlalitasmitodayāni //

upalipya mṛdā gṛhāntarālaṃ śiśave paryuṣitaṃ pradāya bhojyam
gṛhiṇī na tathātmanānutepe gṛhiṇaṃ vīkṣya yathā kṣudhāvasannam //

mṛtavatsatayā nirastacārī kavalavyāhṛtikampamānasāsnā
gṛhiṇīṃ gṛham āgatā vanād gaur adhikaṃ sāśruvilocanāṃ cakāra //

paridurbalatāṃ kramād gatānām atṛṇāhāratayā śanairgatīnām
adhikaṃ śithilatvam āgateṣu kṣayam ūdhaḥsu gavāṃ payo jagāma //

ādaśya kiṃcid adharaṃ paridurbalena lāṅgūlamūlam avalambya samākulena
uccikṣipe katham api prakaṭāsthisaṃdhir gopālakena jaratī surabhiḥ kṛśāṅgī //

kṣīṇānnapāno mṛtagodhano 'pi paṭaccaraprāvṛtapāṇḍugātraḥ
jano na tasmin viṣaye vimoktuṃ gṛhān nivāsopahataḥ śaśāka //

sutam apy aurasaṃ nāma dviṣantam iva paśyatām
ātmasneho hi sattvānāṃ dharmādharmau na paśyati //

karuṇarodanamātravibhāvita vyatham imaṃ kuṭilākulakeśakam
akaruṇe katham atsyasi bālakaṃ hariṇaśāvamanoharanetrakam //

drutagatipracaloccaśikhaṇḍake kṣitirajaḥparuṣekṣaṇapakṣmaṇi
parasute 'pi śiśau mṛducetasāṃ bhavati vatsalatā khalu yoṣitām //

hasitavisphuritādharapallavaṃ kṛtaviśeṣakam āyatalocanam
katham idaṃ skhalitākulasaṃkathaṃ sutamukhaṃ na nirīkṣitum icchasi //

kurvantam aśvagamanābhinayaṃ śiśutvād daṇḍāśvakasthamalinākulakākapakṣam
hāsasphuraddaśanakuḍmalapaṅktiśobhaṃ kā yoṣid icchati vilokayituṃ na putram //

vyākośatuṇḍakam udānanavīkṣamāṇam āhārakāṅkṣiṇam udīritarūkṣaśabdam
puṣṇāti śāvam anugāminam ādareṇa kākī kṣudhā parigatāpi satī kim u strī //

mṛgaśāvam iva vyāghrī bhakṣayitvemam arbhakam
kathaṃ prajvalitān pāpe bhakṣayiṣyasy ayoguḍān //

kālātītaṃ niṣphalaṃ karma kurvan mohāl lokaḥ kevalaṃ khedam eti
voḍhuṃ yuktaṃ tāvad evātapatraṃ tigmajyotir yāvad astaṃ na yāti //

asārāt sāram ādeyaṃ śarīrāt pātukād itaḥ
srotobhinnacalanmūlāt phalaṃ taṭataror iva //

chittvā tataḥ stanayugaṃ niśitena tena śastreṇa hemakalaśākṛti vāntaraktam
tasyai dadau yuvataye kṣudupaplutāyai rūpyāvatī svatanuduḥkham acintayantī //

haranti prāṇināṃ duḥkham ātmaduḥkhānapekṣiṇaḥ
paraduḥkhena bādhyante na svaduḥkhena te yataḥ //

stanadvayacchedavisāriśoṇita pradigdhahārāmbaramekhalāguṇā
vapuṣmatī lohitacandanārcitā babhūva hemapratimeva sāṅganā //

kenedaṃ tava kalyāṇam akalyāṇena sundari
śarīraṃ rākṣaseneva kṛtaṃ kṛttapayodharam //

susvādu sarvapātrīṇaṃ karuṇāpātrabhūtayā
tayoktaṃ prāhiṇod annaṃ tasyai durgatayoṣite //

atha sā janatālokya rūpyāvatyās tad adbhutam
vismayāc cālayāmāsa muhur aṅgulipallavān //

idaṃ cābhidadhau lokas tāṃ tavānena karmaṇā
tyāge protsāhitaṃ nūnaṃ ceto matsariṇām api //

dānapāramitā yāsau śrūyate bodhim icchatām
sā tvaṃ lokopakārāya dhruvaṃ mūrtimatī sthitā //

strītvaṃ kvedaṃ buddhir eṣā kva tīkṣṇā kvāyaṃ tyāgaḥ saukumāryaṃ kva cedam
asyāḥ sādhvyāḥ sarvadānātigena tyāgenānye hrepitās tyāgavantaḥ //

yathā nānyasya puṃso 'pi śrūyate dānam īdṛśam
tathā tenāśu satyena stāṃ me patnyāḥ payodharau //

ity ukte gṛhiṇā tena satyādhiṣṭhānakāriṇā
stanabhārālasaṃ tasyā vakṣaḥ punar ajāyata //

lokasya dānasalilena tṛṣaṃ harantī dantāṃśukesaramanoharavaktrapadmā
tasmin pure gurupayodharacakravākā rūpyāvatīkamalinī punar ābabhāse //

tava stanaparityāga saṃbhūtena visāriṇā
śaṅkhacchedāvadātena yaśasālaṃkṛtaṃ jagat //

kim aindram amunā sthānaṃ tapasā vijigīṣase
kutūhalavaśād bhadre pṛcchāmi bhavatīm aham //

ācakhye surapataye 'tha sā yathāvad vāñchāmi tribhuvanaśāntaye jinatvam
etena dvija mama sūnṛtena sadyaḥ puṃbhāvo jagati guṇāśrayas tathāstu //

ity ukte vacasi jagāma sā naratvaṃ śakro 'pi svapuram agāt pratītacetāḥ
nirvṛttaṃ jagati tad adbhutaṃ viditvā lokaś ca sthirataraniścayo babhūva //

śmaśrūdgamaṃ praviralāñjanacūrṇanīlam āvirbhavantam avalokya tadānanendau
sadyaḥ payodharayugaṃ gajakumbhapīnam antardadhe pṛthuni vakṣasi lajjayeva //

tasyābhiṣekam atha cakrur udīrṇaharṣāḥ paurāḥ paropakṛtitatparamānasasya
sārdhaṃ ca cāmarayugena mano'bhirāmam uccikṣipe parijanena sitātapatram //

tac cakrire vipaṇitoraṇabaddhamālaṃ śailālinām abhinayena mano'bhirāmam
gandhāmbusekasurabhīkṛtamārgarathyaṃ paurāḥ kuberabhavanena puraṃ samānam //

kāle jalaṃ jaladharāḥ pradaduḥ prakāmam ītiḥ kadācid api na vyasanaṃ cakāra
tatra praśāsati nayena mahīṃ mahīśe śuśrāva duḥkham iti naiva janaḥ kadācit //

kṛṣyā vinā bahuphalaḥ kalamo babhūva vṛkṣāḥ sadā kusumabhūriphalā babhūvuḥ
tasmin surājani pṛthāv iva pāti rājyam usrāḥ svayaṃ duduhire 'tanudugdhadhārāḥ //

acchinnadānaparipūrṇamanorathena śaktitrayodayavatā vijitendriyeṇa
nānāguṇābharaṇabhūṣitavigraheṇa rājanvatī kṣitir abhūt kṣitipena tena //

āruhya so ‘tha maṇicāru narendrasiṃhaḥ siṃhāsanaṃ nṛpanamaskṛtapādapadmaḥ
padmānukārivadanaḥ pravivekadharmo dharmaṃ dideśa paramārthaphalaṃ janāya //

dānasya paśyata vipākamahattvam etad atraiva me yuvatitām apanīya yena
udbhāvitaṃ prathitajanmaphalaṃ trivargaṃ lokādhipatyaramaṇīyam idaṃ naratvam //

dānadrumāt kusumamātram idaṃ prasūtam anyad bhaviṣyati phalaṃ vipulaṃ paratra
etad vicārya bahudhārthivasundharāyāṃ śīlāmalān akhiladānanidhīn nidhatta //

na syur guṇapayaḥsiktā yady arthikṣetrabhūmayaḥ
dātā dānaphalākāṅkṣī dānabījaṃ kva ropayet //

bandhubhyo ye 'tiricyante kīrtipuṇyapradāyinaḥ
trāsayet ko 'rthinaḥ prājño bhrūbhaṅgabhujagena tān //

ekaḥ prāha giraṃ muhuḥ stutimatīm ekas tu rūkṣākṣarām ekaḥ sādaram īkṣate dhanamadāt sāvajñam evāparaḥ
ekaḥ sādhu dadāti puṇyayaśasī vastv ekam evāparo dūraṃ māṃ prati yācitā vijayate dātāram ebhir guṇaiḥ //

diśaḥ kartavyāś ced guṇakusumamālāsurabhayaḥ punar bhoktuṃ hṛdyaṃ phalam atanu vāñchāsti yadi vā
ataḥ saṃropyantāṃ praṇayijanabhūmāv udayino mahākīrticchāyāḥ pratidivasam evārthataravaḥ //

varṣāṇi ṣaṣṭim atha lokam anupraviśya kṛtvārthināṃ guṇavatāṃ ca sukhāny abhīkṣṇam
kīrtyā diśaḥ kumudapāṇḍurayāvabhāsya janmāntaraṃ gurubalaḥ sa nṛpo jagāma //