Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Chapter 5

ko vismayaṃ na nītaḥ śirasas tyāgena bodhisattvasya /
athavā phalānurūpāḥ prāyo mahatāṃ samārambhāḥ //

śriyam aripuranārīpadminīnāṃ harantī sakhijanakumudānāṃ hlādam utpādayantī
niśi manujapatīndos tasya dehaprabhaiva kṣapitatimirajālā dīpakāryaṃ cakāra //

yadi māṃ mṛgayeta kaścid arthī nayane prāṇanibandhanaṃ śiro vā
bhavabhaṅgakaraṃ padaṃ yiyāsuḥ praṇayacchedam ahaṃ na tasya kuryām //

parasparaguṇālāpau parasparahitonmukhau
na kadācid abhūtāṃ tau parasparaviyoginau //

bhūpālaḥ pṛthivīm enāṃ pālayan pālitendriyaḥ
kṛtātmā suciraṃ jīvañ jīvayatv akhilaṃ janam //

vicacāla tataḥ sabhūdharā muhurāghūrṇitasāgarā dharā
sarito jalam uddhurāvilaṃ calapāṭhīnavikampitāntaram //

na virejatur indubhāskarau rajasā dhūsaradarpaṇākṛtī
abhavan kakubhaḥ samantato malināḥ proṣitabhartṛkā iva //

anṛtāv api śākhinām abhūt kusumaṃ pāṇḍupalāśakesaram
vavur uddhatapāṃsusaṃcayāḥ śikhileśānugatā ivānilāḥ //

abhavat sacarācarā dharā malinakṣāmajanākulākulā
kṣaṇadā paridhūmratārakā śaśinīvāstasamīpam āgate //

vane 'śnatīnām api komalaṃ tṛṇaṃ kṣaṇād gavāṃ kṣīram agāt parikṣayam
dhavitradhūto 'pi niveśitāṅgatir makheṣu jajvāla na yajvanāṃ śikhī //

utpātajanitaṃ kṛcchraṃ mā bhūd asya mahībhujaḥ
yasyāśritya bhujacchāyāṃ dehinaḥ śerate sukham //

bhavati tanudhanād apīṣṭalābho yadi puruṣāt kim ato mahādhanena
yadi gajapadamātrakhātatoyaṃ harati tṛṣaṃ vada sāgareṇa ko 'rthaḥ //

na sthūlakṣīradhārāḥ sitajaladarucaḥ prārthaye gāḥ savatsāḥ kiṃcitkarṇāvadhūtabhramadalinivahān naiva mattadvipendrān
nālaṃkārān prasannasphuṭakiraṇamaṇīn nāpi vāsoviśeṣān yāce mūrdhānam asmād aham avanibhujaḥ sarvado 'yaṃ kileti //

amūni te ratnamayāni sādho dadāmi bhaktipravaṇaḥ śirāṃsi
na ced amībhis tava kṛtyam asti madīyam adyaiva śiro gṛhāṇa //

svāmyarthaṃ bibhrataḥ prāṇān bhṛtyasya sthiracetasaḥ
taddhetoḥ sādhanībhūtās te cen nanu kṛtārthatā //

uttitīrṣor udanvantaṃ dūrapāraṃ duruttaram
yo bhinatti plavaṃ baddhaṃ kathaṃ sa suhṛd ucyatām //

tasmād dharmasahāyena puṃsā dharmānuvartinaḥ
utsāha eva kartavyo dharmavighno na yujyate //

īdṛśo na bhaved arthī yadi mokṣasya kāraṇam
bodhisattvasya pūryeta dānapāramitā katham //

ity uktvā khaḍgam ākṛṣya brāhmaṇasyārpayan nṛpaḥ
mama cchindhi śiro vipra proktavān iti cāvyathaḥ //

kva brāhmaṇaḥ kva hṛdayaṃ karuṇāparokṣaṃ caṇḍālasaṃgatam ivāham anena manye
yajñopavītam iti tasya ciraṃ vicintya viprasya vakṣasi salajjam ivāvatasthe //

apagataśirasaṃ nirīkṣituṃ manujapatiṃ bata ko 'dya śakṣyati
upahatayajamānasatkriyaṃ kratum iva puṇyajanair upaplutam //

idam avanibhujā vinādhunā puram atidīnajanaṃ na bhāsyati
bhramadalikulasaṃkulaṃ gajaiḥ salilam ivoddhṛtaphullapuṣkaram //

tad yāvad asya nṛpater na śṛṇomi mṛtyuṃ prāṇān ahaṃ prathamam eva jahāmi tāvat
evaṃ vicintya sa samādhibalena dhīmān svāyaṃbhuvīṃ gatim agāt svatanuṃ vihāya //

dhanyaḥ sa eva puruṣaḥ samavāpya saukhyaṃ vṛttaṃ prakāśya jagatīndumarīciśubhram
prāptām avekṣya suhṛdāṃ mahatīṃ vipattiṃ prāpnoti yaḥ prathamam eva śarīrabhaṅgam //

niśitaṃ vasudhābhartur asiṃ katham anāgasaḥ
asya nāma jagadbandhos tvaṃ kaṇṭhe pātayiṣyasi //

akāraṇakrauryavirūkṣamānasaḥ śiro yadi cchetsyati bhūpater bhavān
tavāpy aśanyā sphuritasphuliṅgayā śiraḥ kariṣyāma idaṃ vijarjaram //

arthibhyo yācamānebhyo dattānāṃ śirasāṃ mayā
amunā śirasādyedaṃ sahasraṃ paripūryate //

śiraḥpradānāt kuśalaṃ yad asmāc cirāya vismāpitasarvalokāt
avāpya bodhiṃ mama tena śāntau bhaveyur asthīni tilāṇukāni //

asmin pure bhadraśilābhidhāne śirāṃsi dattāni mayā ca yasmin
sthāne bhavet tatra mano'bhirāme stūpo mahān dehabhṛtāṃ hitāya //

iti kṛtapraṇidher vasudhāpater akaruṇaḥ karuṇāmṛducetasaḥ
sa bhujagadyutinā sahasāsinā kamalavan mukhapaṅkajam acchinat //

chinne tataḥ śirasi bhūmipateḥ kṣaṇena nirmuktaphullakusumāśrukaṇānubaddhāḥ
jaghnuḥ svapallavakarair anilāvadhūtair ātmānam utsukatayeva latātaruṇyaḥ //

nirbhinnaphenavalayaṃ pavanena vātā vyālolavīcibhujakampitapadmavaktram
tasminn abhūd upavane nalinīvadhūnāṃ vṛndaṃ saśokam iva ṣaṭpadakūjitena //

diṣṭāntaṃ gatavati rājñi rājadhānī niḥśrīkapracurajanākulā na reje
niḥśabdastimitaśarāricakravākā yāte 'staṃ divasakare mṛṇālinīva //

atha gatavati tasmin bhūbhuji brahmabhūyaṃ calati jaladhivelā nisvanākrandavatyāḥ
ruditam iva pṛthivyā dūram utkṣipya tuṅgau kapiladhavalabhāsau merukailāsabāhū //

siṃhāsanasthasya nṛpasya bhṛtyair yad unmukhair dṛṣṭam udīrṇaharṣaiḥ
tan nīyate mlānasaroruhābhaṃ dvijena keśeṣu śiro gṛhītam //

yaḥ pūrvācalasaṃsthitasya śaśinaḥ śobhāṃ vahan bhūyasīṃ dṛṣṭaḥ sādaram unmukhaiḥ karivaraskandhasthito rājabhiḥ
kaṇṭhacchedavisārisāndrarudhiravyādigdhavakṣaḥsthalaḥ śyenaiḥ so 'yam adhomukhaiḥ kṣitipatir bhrāmyadbhir ālokyate //

dīnāś citāṃ sumahatīṃ sacivā rudantaḥ karpūracandanaturuṣkavatīṃ vidhāya
tasmin niveśya nṛpatiṃ vyajanānilena mantrair hutaṃ hutavahaṃ jvalayāṃ babhūvuḥ //

mandaṃ dattavilepanā śaśabhṛtaḥ kāntiṃ harantī purā yā spṛṣṭā pramadāṅgulīkisalayair gorocanādhāribhiḥ
seyaṃ pātitavāsavadhvajanibhā rājñaḥ śamālambinī lolābhiḥ parimṛśyate hutavahajvālāṅgulībhis tanuḥ //

ācakhyau bhagavāṃś cedam arhatām arhatāṃ varaḥ
jātakaṃ jitasaṃsāra mahāduḥkhaparaṃparaḥ //

tadā candraprabho nāma babhūvāhaṃ mahīpatiḥ
amātyaḥ śāriputro 'bhūd devadattaś ca sa dvijaḥ //