Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Chapter 32

32.1

tṛṇam api rakṣanti budhā yatnena mahīyasānyanikṣiptam /
prajñāguravaḥ kiṃ punar aśrāntāḥ prāṇinikṣepam //

32.2

avetya tasyātha nisargabhadratāṃ muner iva prāṇiṣu bhadracetasaḥ
svabhāvabhadrāḥ kamanīyalocanā mudā mṛgā bandhum ivainam anvayuḥ //

32.3

śamānvitaḥ kesaravalkalākulo mṛgānuyāto mṛgarājatāpasaḥ
śanaiḥ sa niṣkramya guhoṭajāntarāc cakhāda pakvāni phalāni śākhinām //

32.4

phalopayogāya vanāntare caran sa khelagāmī calacārukesaraḥ
mahāgṛhasthair atithipriyair iva pratīkṣyate smātithivan mahīruhaiḥ //

32.5

guhāntarān niṣpatato himātyaye prakāśatālor atimātrajṛmbhaṇāt
tatāna tasyāṅgasukhaṃ puraḥ śanair divākaraḥ prābhṛtavan navātapam //

32.6

ayaṃ mṛgāṇāṃ patir atra bhūdhare patatriṇāṃ tārkṣa ivoruvikramaḥ
itīva tasyopari jātasaṃbhramā niśākaracchattram adhārayan niśā //

32.7

papau sa yasyāṃ sariti kṣapākara prasannam ambhaḥ śiśiraṃ taṭasthitaḥ
kṛtārtham ātmānam amanyateva sā sphuṭaṃ jahāseva ca phenapaṅktibhiḥ //

32.8

himācalas tena viśuddhacetasā mahātmanā kesariṇā samāśritaḥ
mahāntam ātmānam atīva bhāsato mudeva mene kanakācalād api //

32.9

kva ca bhuvanabhayaṃkaraṃ haritvaṃ kva ca karuṇāsya garīyasī mṛgeṣu
iti munim iva taṃ sthitaṃ himādrau mṛgaripavo 'pi mṛgādhipaṃ praṇemuḥ //

32.10

aninditam aho karma tava vākkāyacetasām
aninditāṅga ity etat tvannāmānuguṇaṃ smṛtam //

32.11

aho tyāgakṣamāvīrya gāmbhīryakaruṇādayaḥ
tvadguṇāḥ guṇināṃ śreṣṭha munīn apy atiśerate //

32.12

aho vṛttena śuddhena bhavataḥ śuddhacetasaḥ
paraṃ mārdavam ānītaṃ krūrāṇām api mānasam //

32.13

dhanyo 'yaṃ dhanyahimavān himacchannaśilātalaḥ
iti dhīrasvabhāvena yas tvayā samupāśritaḥ //

32.14

tasmād imau śiśū bhīma vyāladarśanabhīrukau
nikṣipya tvayi gacchāvo vanam āvāṃ phalārthinau //

32.15

upādāya phalaṃ yāvad āvrajāvo vanāntarāt
rakṣaṇīyau tvayā tāvad etau capalagātrakau //

32.16

kāpeyaṃ capalatvaṃ ca tulyakālam idaṃ dvayam
tasmād ābhyāṃ kṛtā bādhā soḍhavyā bhavatā kṣaṇam //

32.17

duḥkhāny api garīyāṃsi parārthapratipattaye
sahanta eva dhīmanta ātmasaukhyānapekṣiṇaḥ //

32.18

bhayam icchati yo hartum atyantam bhīrucetasām
manaḥsaṃtāpinīṃ pīḍāṃ sa kathaṃ na sahiṣyate //

32.19

iti samabhihitaḥ sa tena siṃhaḥ kapimithunena sutābhirakṣaṇāya
nṛpa iva pararakṣaṇakṣamo 'pi kṣaṇam idam ākulatāṃ gataḥ pradadhyau //

32.20

tad gacchataṃ tuhinaśailam imaṃ vigāhya tuṅgaiḥ snubhir gaganamadhyam ivollikhantam
svādūni śīghrataram ānayataṃ phalāni premṇā śiśudvayam idaṃ paripālayāmi //

32.21

guhājiropāntavane manohare hareḥ suṣupsoḥ sukhaśītamārute
rutena tau vānaraśāvakau muhur muhūrtanidrāsukham asya jaghnatuḥ //

32.22

nidrānimīlite kiṃcit punas tasya vilocane
aṅgulibhyāṃ tutudatuḥ sphuliṅgāpiṅgatārake //

32.23

sukhaṃ tasyopaviṣṭasya sthitvācakitam antike
prānte lāṅgūlam ādāya samācakṛṣatur muhuḥ //

32.24

saṭāṃ vyālambya pṛṣṭhaṃ ca tasyāruhya punaḥ punaḥ
sahajāc cāpalād dūram utpatyotpatya petatuḥ //

32.25

vidyamāneṣv api puraḥ prabhūteṣu phaleṣu tau
jighatsor ānanāt tasya samācikṣipatuḥ phalam //

32.26

iti duśceṣṭitaṃ tat tat tayor vānaraśāvayoḥ
karuṇābhadracittatvāt sa sehe putrayor iva //

32.27

sarvatra samacittānāṃ sukhaduḥkhānapekṣiṇām
satāṃ sarvadhurīṇānāṃ na kvacit khidyate manaḥ //

32.28

abhivardhitavedanākulākṣaṃ virasavyāhṛtilakṣyatālurandhram
udarasrutaśonitārdraroma kṣudhitaśyenavilupyamānamāṃsam //

32.29

anena gṛdhreṇa viluptamāṃsake prakāmam asmin kapiśāvakadvaye
phalāny upādāya tayor upetayoḥ kim adya śakṣyāmy abhidhātum agrataḥ //

32.30

pātuṃ gatau capalakau saraso jalaṃ nu vṛkṣaṃ phalārtham abhiruhya nu kiṃ niviṣṭau
syātām imāṃ kim atha vādriguhāṃ praviṣṭau vyālena kenacid utātra vipāditau tau //

32.31

tūṣṇīṃ sthito mṛgapate kim adhomukhas tvam ācakṣva tāv iha śiśū kva gatau bhavetām
itthaṃ tayoḥ pravagayoḥ paridīnadṛṣṭyoḥ śroṣyāmi vihvalapadāni kathaṃ vacāṃsi //

32.32

upalabhya cirāt tayor abhāvaṃ sutayoḥ kundavipāṇḍudantapaṅktyoḥ
samupetya śucā kariṣyatas tau baḍiśottāritamīnavepanāni //

32.33

yāvad vyāghranakhāṅkurākṛtibhṛtā cañcvā vibhidyodare gṛdhro 'yaṃ kapiśāvayor bhayavator antrāṇi nākarṣati
gatvā tāvad ahaṃ himādriśikharaprāntaṃ niveśyonmukhaḥ sāntvenainam upāyapūrvakam ahaṃ neṣyāmi dharmyāṃ sthitim //

32.34

nūnaṃ tavāpy apatyāni bhūtapūrvāṇi santi vā
yādṛśo bhavatas teṣu sneho 'nyasyāpi tādṛśaḥ //

32.35

iti kāruṇyam ālambya mā vadhīḥ kapiśāvakau
tṛptir ātyantikī nāsti bhuktvāpy enau tavāturau //

32.36

dhig aho jīvitaṃ tasya dhig ātmasneham īdṛśam
yaḥ śarīrakaleḥ puṣṭiṃ karoti parahiṃsayā //

32.37

ajñānāj jāyate snehaḥ sadoṣe 'pi śarīrake
tatpuṣṭaye karoty ajño nimittakarma durgateḥ //

32.38

ātmātmīyavinābhāvād yaḥ śūnyaṃ sarvam īkṣate
tasyābhūtavikalpotthaṃ na ruṇaddhi manas tamaḥ //

32.39

tamo'bhāvād yadā tattvam āsādayati kovidaḥ
tadā bhavati mokṣāya śubhāśubhaparāṅmukhaḥ //

32.40

siṃhān nānyo māṃsabhuk kaścid asti krūro veti spaṣṭam etat pṛthivyām
saiṃhīṃ kaṣṭāṃ yonim apy āśrito 'haṃ necchāmy etāṃ prāṇihiṃsām adharmyām //

32.41

mṛgam iha gahane mṛgendrajuṣṭe mṛgaripuṇābhihataṃ svayaṃ mṛtaṃ vā
khagavara nabhasi bhraman nirīkṣya drutagatir atsyasi tasya māṃsam etya //

32.42

kṣudham api mahatīṃ tato 'dhivāsya jvalanaśikhām iva deham uttapantīm
narakanipatanāya mā sma kārṣīr akuśalam īdṛśam ujjhitāpramādaḥ //

32.43

antaḥsattvāsthisaṃdhisphuṭanataṭataṭāśabdahuṃkārabhīmāḥ saṃtanvantaḥ sphuliṅgānikaram uruśikhālohitadhyāmabhīmāḥ
lolajvālākalāpā narakahutabhujaḥ sūribhiḥ kathyamānāḥ kurvanty ādhiṃ janasya śravaṇam api gatāḥ kiṃ punaḥ saṃspṛśantaḥ //

32.44

āyasyāṃ kūṇitākṣaṃ jvalitahutavahasparśasaṃtāpitāyāṃ kumbhyāṃ gāḍhaṃ nadantaṃ kvathitaparicalattailapūrṇāsyakaṇṭham
ālokyālekhyabhittau likhitam api naraṃ nārakaṃ pacyamānaṃ hiṃsro 'pi krūrabhāvāt ka iva na viramed durgatiprāptihetoḥ //

32.45

śrutvā durgatiduḥkhāni viramaty aśubhān na yaḥ
so 'naddhāpuruṣākāraḥ pāṣāṇahṛdayo 'pi vā //

32.46

alābhe lābhe vā suhṛdi hitavāci dviṣati vā stutau nindāyāṃ vā mahati vibhave vā vipadi vā
vikāraṃ yo nāyāty upaśamaviśuddhena manasā sthitaḥ sa prājñānām upari saviteva dyutimatām //

32.47

tvam addhi māṃsaṃ piba śoṇitaṃ ca mamākṣiṇī coddhara niścalasya
itīdam uktvā vinimīlitekṣaṇaś ciraṃ viniṣkampatanur babhūva saḥ //

32.48

dadhvāna dundubhir atha dhvaninā digantān āpūrayan surapateḥ puramadhyavartī
gṛdhrāya dattatanum ānamitaiḥ śirobhiḥ siṃhaṃ sthitā nabhasi tuṣṭuvire ca siddhāḥ //

32.49

cacāla bhūś calitasuvarṇabhūdharā visismiye tridaśagaṇaḥ savāsavaḥ
udīritastutibhir ahīśvarair api prapātitās tadupari puṣpavṛṣṭayaḥ //

32.50

atha kesariṇo guhāntike nidadhau vānaraśāvakau khagaḥ
nakhabhinnatanū viniścalau bhayamūrcchāvinimīlitekṣaṇau //

32.51

śanair upāgamya ca bodhisattvam utthāpayāmāsa sa gṛdhravaryaḥ
sthito 'gratas tasya vinītabhāvo jagāda bhaktyā stutim īdṛśīṃ ca //

32.52

dayālutā kveyam aho tavocchritā kva siṃhateyaṃ jagato bhayaṃkarī
cirāya kenāpi viśeṣahetunā bhavān muniḥ ko 'pi mṛgādhipāyate //

32.53

prajñāvalambi yasyaiva samaduḥkhasukhaṃ manaḥ
sa eva prāṇamūlyena krīṇāty āpadgataṃ param //

32.54

tvādṛśā na bhaveyuś cet sthirāḥ sajjanasetavaḥ
duḥkhodanvati majjeyur agādhe mahati prajāḥ //

32.55

imām ākarṇya kalyāṇīṃ bhavato dharmadeśanām
adyārabhya kariṣyāmi vairiṣv api dayām aham //

32.56

anādisaṃsāravivartanaśrama prabādhanāduḥkhaparaṃparāhatam
jagat samuddhartum idaṃ bhavodadhes tathāgatatvāya mamāyam ādaraḥ //

32.57

gambhīrair adurāsadaiḥ sadasatāṃ vijñātṛbhiḥ karmaṇāṃ śāstrāviṣkṛtabuddhibhiḥ parahitavyāpārasaktātmabhiḥ
sādhvīnām avagantṛbhir bhavabhidāṃ tāthāgatīnāṃ girāṃ mohacchedi bhave bhave bhavatu no yuṣmadvidhaiḥ saṃgatam //

32.58

guhāntike mayā tatra sthāpitau kapiśāvakau
tasmān mām adhunā sādho visarjayitum arhasi //

32.59

bodhyaṃ bandhugirā sphuṭīkṛtam api sthūlaṃ na gṛhṇāti yaḥ sūkṣme vastuni tasya śāstraviṣaye vyarthaṃ matiḥ khidyate
draṣṭuṃ yasya na śaktir asti bhavanadvāraṃ prakāśe sati cchidraṃ sūkṣmataraṃ sa jātatimiraḥ sūcyāḥ kathaṃ drakṣyati //

32.60

upadeṣṭari saty api pramādī na hi bālo mativāmatāṃ jahāti
ṛjutām upanītam apy abhīkṣṇaṃ punar āgacchati vakratāṃ śvapuccham //

32.61

upadiṣṭapathaḥ prasannaśāstrair anavācīnamatir na yāty amārgam
paṭubhadramanāḥ parītadehaḥ paṭubhir veṇudharair iva dvipendraḥ //

32.62

ayam akṣagaṇaḥ susaṃyato na vikāraṃ kurute vipaścitaḥ
sugṛhītaphaṇo bhujaṅgamo na hi śaknoty aparāddhum aṇv api //

32.63

apakāraphalaṃ janasya gāḍhaṃ padam aiśvaryam asajjane tanoti
haritālam aher niṣiktam antar vadane tīvrataraṃ viṣaṃ karoti //

32.64

jitam indriyavairibhiḥ pramādāj janam icchā vinipātayaty anarthe
pravilīnasuvarṇadarśanīyā śalabhaṃ dīptir iva sphurantam agnau //

32.65

avipaścitam indriyārthasaktiḥ puruṣaṃ pātayati svadharmamārgāt
ślathabandhanaruddhanābhimūlaṃ phalam agrād iva pādapasya paktiḥ //

32.66

na ced bhaveyuḥ prakṛtiprabādhanā viṣadrumāśīviṣaśastravahnayaḥ
asajjanasyāvilatīkṣṇacetasaḥ samā bhavet kena punaḥ sahopamā //

32.67

akāraṇakrodhaka uṣṇabhāṣaṇaḥ khalo bhṛkuṭyā viṣamīkṛtekṣaṇaḥ
anekarandhrotthitabhīmapannagaḥ karoti valmīka ivādhikaṃ bhayam //

32.68

niśātayā roṣaśilātale dṛḍhaṃ paropaghātāya mudābhyudīrṇayā
dunoti kaṃ nāma na gocaraṃ gataṃ gatatrapo vāgasidhārayā khalaḥ //

32.69

śaṭhatvasaṃnāhabhṛtaḥ khalāś ciraṃ durāvarāś cendriyasainyamadhyagāḥ
aruṃtudāḥ sādhujane 'pi niṣkṛpāḥ kṛpāṇadhārām iva pātayanti gām //

32.70

budho na viśvāsam iyād asajjane vinītaveṣe 'pi manojñavācy api
surūpadeho 'pi kalasvano 'pi san na kiṃ mayūraḥ sphurato 'tti pannagān //

32.71

yadīṣyate cittakuṭumbapoṣaṇaṃ cirāya vā dhīmahiṣīvivardhanam
ato vipaścijjaladodaye sati prakīryatāṃ sadguṇabījam ātmani //

32.72

cirāya satsaṃgataśuddhamānaso na yāty asatsaṃgatam ātmavān naraḥ
manoharendīvarapuṣpagocaro na jātu bhṛṅgaḥ kuṇape nilīyate //

32.73

raṇagatasya yathā ratir udbhavaty anaparāddhaśarasya dhanuṣmataḥ
guṇaśarair atidūranipātibhiḥ prahatadoṣaripoḥ sudhiyas tathā //

32.74

ativiśuddham ahāryam akṛtrimaṃ guṇavibhūṣaṇam āryajanārcitam
samupalabhya narasya na jāyate suravarābharaṇeṣv api vismayaḥ //

32.75

sukham atyantam anvicchan guṇānāṃ vā samudbhavam
asajjanam atas tyaktvā kalyāṇaṃ mitram āśrayet //

32.76

na jātu prītaye sādhor anāryajanasaṃgatam
snātasya tīrthasalilaiḥ śukletaram ivāmbaram //

32.77

saṃparkeṇa tamobhidām jagadaghapradhvaṃsināṃ dhīmatāṃ krūro 'pi prakṛtiṃ vihāya malinām ālambate bhadratām
yat tṛṣṇāglapito 'pi necchati janaḥ pātuṃ tad eva kṣaṇād ujjhaty ambudharodarasthitam apāṃ patyuḥ payaḥ kṣāratām //

32.78

śārdūle pramanasi tatra labdhatṛptau saṃgatyā svavasatim āgate salīlam
vārāhaṃ palam upayujya baddhamedaḥ śyeno 'pi svanilayam ājagāma tūrṇam //

32.79

mṛgapatir api bhānau kiṃśukottaṃsarāge sthitavati kanakādrer mūrdhni bhāsvanmayūkhe
taruviṭapakulāyālīnacañcadvihaṅga calitamṛdusaṭāntaḥ svaṃ nivāsaṃ jagāma //

32.80

niruddham ambhastaṭasevibhir vibhir nirantaram pallavavidrumair drumaiḥ
śanair upetāli kuśeśayāśayā vyagāhatāpiñjarakesaraḥ saraḥ //

32.81

avagāhya ca tat saro mahad drutam uttīrya vilambikesaraḥ
sa guhāntikam āgaman muhuś caraṇanyāsavibhugnaśādvalam //

32.82

śitagṛdhranakhakṣatāṅgayor atha śākhāmṛgaśāvayos tayoḥ
upari tvaritaṃ sa kesaraṃ salilasrāvi dudhāva kesarī //

32.83

harikesaravārisicyamānau gurumūrcchāpagamād upetasaṃjñau
udamīlayatāṃ vilocanāni sphuritottānamukhau pravaṅgaśāvau //

32.84

gṛdhrātibhītaparivepitakātarāṅgau tau tasthatur mṛgapateś caraṇāntam etya
ālolapallavamanoharayātha so 'pi snehena tau rasanayā muhur ālileha //

32.85

vṛntacyutaṃ pariṇataṃ phalam ādayitvā premṇā muhuḥ svatanayāv iva sāntvayitvā
khadyotadīpataralāṃ svaguhāṃ praviśya suṣvāpa tau sa parirabhya sukhaṃ niśāyām //

32.86

tapane tapanīyakumbhavad diśam ākrāmati śātamanyavīm
śanakaiḥ kapiśāvakānvitaḥ sphuritālambisaṭo viniryayau //

32.87

atha gṛhītaphalaṃ phalalubdhakau svatanayāv avalokayituṃ mudā
mṛgapater vasatiṃ drutam utsukaṃ pravagayor mithunaṃ drutam āgamat //

32.88

upagataṃ gatamānamadodayo mṛdupadaṃ mṛduvāk karuṇānvitam
kṛtanamaskṛti tan mithunaṃ hariḥ kuśalapūrvam abhāṣata lokavit //

32.89

kapiśāvakayoḥ sarvam yathāvṛttam anukramāt
tataś caramam ācakhyau gṛdhrāpaharaṇaṃ tayoḥ //

32.90

atikrāntām atha śrutvā vyāpadaṃ putrayoḥ śucā
gṛdhrakṣatāni gātrāṇi tayoḥ paspṛśatuḥ kapī //

32.91

ūcatuś cedam ārdrārdraṃ stutiyuktaṃ mṛgādhipam
bhavatā rakṣatā putrāv āvām api surakṣitau //

32.92

tanvan dharmakathāgaṅgāṃ cihnito guṇasānubhiḥ
yaśastuhinasaṃchanno jaṅgamas tvaṃ himācalaḥ //

32.93

ye na mānti tanor antar asaṃkhyā bhavato guṇāḥ
manye kesaratāṃ prāpya te 'mī bahir avasthitāḥ //

32.94

stimitam udadheḥ kṣubhṇāty ambhaḥ patatripatiḥ patañ jaladapaṭalacchannasyendoḥ prasarpati na dyutiḥ
tava punar aghavyucchedinyāṃ sthitau sthitam anyatāṃ na tu gamayituṃ cetaḥ śuddhaṃ rajastamasī kṣame //

32.95

pālayitvā sutāv etāv āvayor yac chubhaṃ tvayā
prāptaṃ tenātimahatā labhasva prārthitaṃ phalam //

32.96

tad imāv upagṛhya putrakau bhavatā yatnavatābhipālitau
bahubandhuparītagahvarāṃ vasatiṃ yāva vanāntare nijām //

32.97

tena proktau yātam ity utsukau tau kṛtvā bhaktyā vandanāṃ tasya sādhoḥ
śāntasthānāt putrakārūḍhapṛṣṭhau mandaṃ mandaṃ jagmatuḥ kānanāntam //

32.98

yātoḥ pitroḥ pṛṣṭhamadhyādhirūḍhau lagnau gāḍhaṃ skandharomṇāṃ samūhe
vyāvartyeṣal locanāny utsukau tau bhūyo bhūyo dṛṣṭavantau mṛgendram //

32.99

taṃ nikṣepaṃ sarvanikṣepasāraṃ sāraprajñāgocaraḥ so 'rpayitvā
skandhād bhāraṃ sthāpayitveva bhūmau khedacchedād bhūyasīṃ prītim āpa //

32.100

nānyat kaṣṭataraṃ kiṃcit prāṇinikṣepadhāraṇāt
pratyarpaṇāc ca tasyaiva nānyad asti sukham nṛṇām //

32.101

yas tena dharmanikṣepo nikṣiptaḥ sādhu tāyinā
pālanīyaḥ sa yuṣmābhir atyantaṃ sukham icchubhiḥ //

Original text: Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Edition: Michael Hahn: "How it all began: I. Haribhaṭṭa's Prabhāsajātaka", Journal of the Centre of Buddhist Studies, Sri Lanka 4 (2006), pp. 1-81 Hahn, Michael: Haribhaṭṭa in Nepal. Ten Legends from His Jātakamālā and the Anonymous Śākyasiṃhajātaka. Tokyo 2007 (Studia Philologica Buddhica, Monograph Series 22) Hahn, Michael: Poetical Visions of the Buddha's Former Lives : Seventeen Legends from Haribhatta · Data entry Michael Hahn Klaus Wille (Jat. 1) · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc