Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Chapter 35
vijahati divyam api sukhaṃ tribhuvanahitakāmyayā mahātmānaḥ /
paraduḥkhaṃ hi garīyo duḥkhayati dayāvatāṃ cetaḥ //
kṛtvā himādridhavalaṃ guruṣaḍviṣāṇaṃ dānādhivāsitamukhaṃ dviradasya rūpam
śuddhodanasya vasudhādhipater mahiṣyāḥ kukṣiṃ viveśa sa jagadvyasanakṣayāya //
sāntaḥpurajanā devī kadācid atha lumbinīm
jagāmānumate rājñaḥ saṃbhūtottamadohadā //
śākhām ālambamānāyāḥ puṣpabhārāvalambinīm
devyāḥ kukṣiṃ vibhidyāśu bodhisattvo viniryayau //
taṃ jātamātram atha kāñcanayūpagauraḥ prītaḥ sahasranayanaḥ śanakair agṛhṇāt
māndārapuṣpanikaraiḥ saha tasya mūrdhni khān nirmale ca vinipetatur ambudhāre //
saṃsthāpito balabhidā jagadekanātho dhīraḥ krameṇa bhuvi saptapadāni gatvā
atyadbhutāṃ giram imāṃ nijagāda śāntāṃ janmedam antyam iti me tamasām abhāvāt //
tasya prabhātha muṣitāśiśirāṃśudīptiḥ śāntātmano vasumatīm avabhāsayantī
iddhaiḥ pataṅgaśaśinoḥ kiraṇair abhedyaṃ bhīmāndhakāranarakeṣu tamo bibheda //
śabalahariṇakṛtticchāditaskandhadeśaṃ nicayam analabhāsām udvahantam jaṭānām
asitam anasitānāṃ karmaṇām saṃnidhānaṃ kṣitipatir aśṛṇot khād āpatantaṃ janebhyaḥ //
yathāyaṃ lakṣaṇaiḥ spaṣṭair bhūṣaṇair iva bhūṣitaḥ
jagadduḥkhāpanodāya tathā buddho bhaviṣyati //
yadāyaṃ bhavitā buddho yāsyāmi maraṇaṃ tadā
śroṣyanty asmāt kathāṃ dharmyāṃ ye te dhanyāḥ śarīriṇaḥ //
iti cintayatas tasya maharṣeḥ śuddhacetasaḥ
nayane natapakṣmāgre babhūvatur udaśruṇī //
śrutvātha taṃ parijanān nayanābhirāmaṃ sākṣān manobhavam iva śravaṇāyatākṣam
taddarśanaṃ prati samutsukamānasānāṃ ceṣṭā babhūva vividhā nagarāṅganānām //
kumāraṃ draṣṭukāmānāṃ tāsām iti visarpaṇāt
mekhalānūpuradhvāno bhavaneṣu vyatanyata //
gacchan narendratanayo 'tha pathi krameṇa daṇḍārpitapracalapāṇim apetakāntim
vṛddhaṃ vyalokayad atīva sitottamāṅgaṃ śuddhādhivāsaparinirmitam ānatāṅgam //
tribhir imair anubaddham aho jagan maraṇarogajarāribhir anvaham
mahati nāma bhaye sati dāruṇe katham idam viṣayaikaparāyaṇam //
iti nivartaya sūta rathaṃ laghu vraja gṛhāya punaḥ kim ihāsyate
maraṇarogajarāpariśaṅkino mama bhaviṣyati nopavane ratiḥ //
kiṃcit kiṃcit kusumahasitavyaktiśobhāvatīnāṃ mandaṃ mandaṃ malayamarutā sarpatā nartitānām
ābhānty āsām upavanalatākanyakānāṃ vijihmāḥ paryanteṣu bhramadalikulaśreṇiveṇyaḥ kvaṇantyaḥ //
tanudhiyām virasāvasānāḥ śāntātmabhiḥ parihṛtā bhujagā ivogrāḥ
yūno 'pi manmathaparasya jagatsapatnāḥ paryākulaṃ na hi mano viṣayā haranti //
ete malayānilāḥ surabhayaḥ puṣpadrumākampinaś cūtasya bhramaraḥ pradakṣiṇayati prodbhedinīṃ mañjarīm
cāpāropaṇadīrghasūtrakam imaṃ svasthaṃ tvayā sthīyate śaṅke codayatīti puṣpadhanuṣaṃ tāradhvaniḥ kokilaḥ //
svarajaḥkṛtāṅgarāgā bālā sahakāramañjarīkanyā /
bhramaravareṇa bhramatā kṣaṇam iva parihīyate tanvī //
śilīmukhaṃ bhuktalatāvadhūjanaṃ vilokya tatpuṣparajovidhūsaram
samīraṇākampitabālapaṅkajā muhur muhus tarjayatīva padminī //
gacchāmy ahaṃ tava kṛte kusumāni yāvad etāni sūkṣmamakarandanirantarāṇi
maddṛṣṭibādhinam aśāntagatidvirephaṃ dūrāt kumāra vinivāraya tāvad eva //
ādhūtaṃ bakulajyayā madhukaravyādhūtakiñjalkayā vinyasyorasi śaṅkhabhaṅgadhavalacchāyaṃ dhanuḥ kausumam
gāmbhīryād avadhīrayantam abalās tvām ājighāṃsuḥ smaraḥ pauṣpaṃ bāṇam ṛjūkaroti niyataṃ saṃmīlitaikekṣaṇaḥ //
bhaginya iti tat tasya niśamya vacanaṃ striyaḥ
mukhāni namayāmāsus trapayā tyaktavibhramāḥ //
hrītaṃ tad yuvatikadambakaṃ viditvā saṃvignaṃ nṛpatanayaṃ ca śuddhabuddhim
tūṇīre niyatam iṣūn nidhāya pauṣpān savrīḍaṃ dhanur avatāritaṃ smareṇa //
imaṃ samuttartumanā bhavārṇavaṃ tapovanaṃ gantum ahaṃ samudyataḥ
atas tvam asmadvyavasāyasiddhaye mahājavaṃ kanthakam aśvam ānaya //
atha vyudasyābharaṇāni vigrahāt sa bhāsitāni sphuṭaratnatejasā
taraṅginaḥ kokilakaṇṭhamecakāṃś cakarta khaḍgena śanaiḥ śiroruhān //
taṃ chandakaḥ samavalokya nirastabhūṣaṃ svacchaṃ jalāśayam ivāpahṛtāravindam
saṃtāpitaḥ prabalaśokahutāśanena muktānibhān nayanavārikaṇān mumoca //
athaveyam tanuḥ kṣīṇā tīvreṇa tapasā mama
mayā vā tat padaṃ labdhaṃ yad dṛṣṭaṃ tattvadarśibhiḥ //
kīdṛśo bhavatām dharmaḥ katham vā so 'dhigamyate
tattvaṃ me draṣṭukāmāya vaktum arhati sattamaḥ //
tyaktvādito bhavanibandhanam ādibījam ādāya liṅgam apavṛttasukhābhilāṣaḥ
saṃtoṣavān padam anuttamam āptukāmaḥ śīlaṃ viśuddham upagṛhya vased vanānte //
yadi cetayitāsty eva kuto muktir bhaviṣyati
tasmin sati pravartante kuśalākuśalakriyāḥ //
arāḍasyāśramāt tasmān niṣkramya sa mahāmatiḥ
tapobhir duṣkarais tīvraiḥ śoṣayāmāsa vigraham //
sa cāṣapaṅktyātatanīlapakṣayā parītadehaḥ paripāṭalāṅgayā
saroruhāṇāṃ pracalatpalāśayā srajeva nīlotpalapattramiśrayā //
atha mandapadaṃ gatvā dhīmān hemācaladyutiḥ
adhastād bodhivṛkṣasya niṣasāda sa bodhaye //
tato duhitṛbhiḥ sārdhaṃ cāpam ādāya kausumam
ājagāma manoyonis tasya kṣobhayituṃ manaḥ //
ājighrantī puras tasya mālatīkusumaṃ navam
kācin nyamīlayat kāṃcid dṛṣṭim ālolatārakām //
sakhīkarṇe 'bhidhāyānyā kim api smitapūrvakam
tatra līlāvatī rāmā kāśayantī mukhaṃ yayau //
sakāmā darśayanty anyā jagādeti jinarṣabham
rāmāyāḥ ślathakāñcīkaṃ nitambasrastam aṃśukam //
kva ca yauvanam etad indukāntaṃ kva ca te tapase mano'bhilāṣaḥ
bhaja kāmam ato nivartayasva vada kiṃ tapasaḥ phalaṃ tvayāptum //
hitakāmyatayā bruve bhavantaṃ kim ataḥ param āptum icchasi tvam
gṛhidharmam abādhinaṃ mahāntaṃ na vihāya kim anyad asti puṇyam //
tvadadhigamasamutsukāsu dhīman kim iyam adayitā manoharāsv apīti
mukhalavadantī kāminī kāmukāṃ vadanakamalāni nakhena khaṇḍayantī //
tataḥ siṃhamukhaḥ kaścit phūtkāreṇa punaḥ punaḥ
bodhisattvasya trāsārthaṃ vahneḥ kaṇān vyasarjayat //
te kṛśānukaṇās tasya kiṃkarasya mukhojjhitāḥ
nipatantaḥ kṣaṇāj jagmuḥ praphullapuṣpatām muneḥ //
śatavaktreṇa tīkṣṇāgrāṃ kṣeptā śaktiṃ yadākṣipat
vikasatkesaravyūho babhūvotpalaśekharaḥ //
daṃṣṭrādhareṇa cānyena vidyudāpiṅgalatviṣā
kṣiptāny ayoguḍoṣṇāni puṣpāṇi ba bhū vuḥ kṣaṇāt //
anyenābhyudyato bāhuḥ sakhaḍgaḥ piṅgacakṣuṣā
lohastambhasamucchrāyaḥ kṣaṇān niścalatāṃ yayau //
atha madanavijetuḥ siddhamantrānilena jaladhitaṭagavahniḥ kiṃkarāṇāṃ samūhaḥ
asitagatisakhena preryamāṇaḥ samantād iva virasavikīrṇaḥ kṣīṇarociḥśato 'bhūt //
ātmanaś cet sukhād duḥkhāt puṇyaṃ pāpaṃ prasūyate
kathaṃ na bhadratā nityaṃ dharmābhāve ca dehinām //
rūpasaubhāgyabhāgyādi bhedaḥ katham iheṣyate
yadi pūrvakṛtaṃ nāsti katham atra śubhāśubhau //
karmaṇāṃ hetukaṃ karma cet sārādi na kalpayet
ahetukaṃ jagat syāc cet kaḥ karmasvakatāṃ vadet //
sukhahetuḥ sukham syāc ced duḥkhaṃ duḥkhasya hetukam
tapasā duṣkareṇaivaṃ kathaṃ muktir bhaviṣyati //
īśvaraḥ kāraṇaṃ kecid abudhāḥ saṃpracakṣate
kathaṃ na samatā loke samavartīśvaro hi saḥ //
ity evam abudhāḥ kecid astināstipravādinaḥ
kudṛṣṭikarmato hīnā jāyante narakeṣv api //
sudṛṣṭikarmato bhadrā āryajñānapravedinaḥ
svargalokaṃ gatāḥ kecit kāyavākcittasaṃyamāt //
aho bhavarato lokaḥ kleśasaṃghair vihanyate
jarāvyādhivipannaś ca mṛtaḥ punaḥ prajāyate //
athāsau bhagavān buddhaḥ prajñālokaprakāśakaḥ
vaihāyasaṃ samudgamya siṃhanādaṃ nanāda ca //
siṃho 'haṃ vādijantūnāṃ virajasko nirāsravaḥ
duḥkhasyāntaṃ kariṣyāmi sattvānāṃ nirahaṃkṛtiḥ //
tataś cakampe sadharādharā dharā velām vyatītya prasasāra sāgaraḥ
saṃsaktamandrāśayasaumyanisvanāḥ divaukasāṃ dundubhayaḥ prasasvanuḥ //
diśaḥ prasannābharaṇāś cakāśire mārtaṇḍacandrau śaradīva rejatuḥ
paribhramac candanacūrṇarañjitaṃ papāta puṣpaṃ nabhasaḥ sugandhimat //
samāyayur vismayaphullalocanā divaukasas tatra sahāpsarogaṇaiḥ
vavau manojñātmaguṇaḥ samīraṇo manaḥsu harṣo jagatāṃ vyajṛmbhata //
udīritā harṣaparītamānasair mahadbhir bhūtagaṇaiḥ savismayaiḥ
buddhasya dharmātiśayastavāśrayāḥ samantataḥ śuśruvire giraḥ śubhāḥ //
aho bataudāryam aho subuddhitā viśuddhitām paśya yathāsya cetasaḥ
aho svasaukhyeṣu nisaṅgatā mater namo 'stu te 'tyadbhutadhairyavikrama //
sanāthatāṃ sādhu jagad gataṃ tvayā punarvibuddhekṣaṇapaṅkajaśriyā
amogharūpā bata puṇyasaṃcayāś cirasya dharmeṇa khalūrjitaṃ jitam //
sarvabuddhāś ca buddhāya vadantaḥ sādhu sādhv iti
sauvarṇaratnacchattrāṇi prayacchanti sma suśriye //
nāthodya jagatāṃ dhīra mārahantar jinarṣabha
andhabhūte jagaty evaṃ prajñādīpaṃ prakāśaya //
kṣutpipāsāhate loke durdṛṣṭivikalāśaye
sarvapāramitāmeghair dharmāmṛtaṃ pravarṣaya //
tato 'tra kāmāvacarāḥ suvaktrāḥ sugandhapuṣpākṣatalājatoyaiḥ
sauvarṇakumbhaiś ca sagītavādyais tasyābhiṣekaṃ saphalaṃ pracakruḥ //
parinirvātu buddhaḥ saṃś cittasaṃkalpavarjitaḥ
mahānto munayaḥ prājñā nirvāṇaṃ hi yayur vrataiḥ //
evam ukte 'tha māre 'smin bhagavāṃs tam uvāca saḥ
ahaṃ tāvan na pāpīyann āgamiṣyāmi nirvṛtim //
yāvan na bhikṣavo dhīrā dāntāḥ prājñā viśāradāḥ
āryajñānaprasaṃbodhā bhaviṣyanti bahuśrutāḥ //
yāvan na trīṇi ratnāni loke saṃprathitāni ca
dānapārādibhiḥ śaktā bodhisattvā jitārthinaḥ //
bhaviṣyanti na me yāvad bodhiprāptā jitārayaḥ
tāvat pāpiṣṭha yāsyāmi nirvāṇaṃ na kṣayāntakṛt //
evam ukte 'tha śākyendre 'dhomukhaḥ kusumāyudhaḥ
hato 'ham iti kāṣṭhena viṣasāda mahīṃ likhan //
durmanāsi kathaṃ tāta procyatāṃ yady asau naraḥ
rāgapāśena taṃ baddhvā kuñjaraṃ vānayāmahe //
ānayitvā ca taṃ śīghraṃ kariṣyāmi vaśaṃ tava
tāta mā gā viṣādaṃ taṃ naro 'yaṃ kim ato bhayam //
arhan sa sugato loke na rāgasya vaśaṃ vrajet
viṣayaṃ me vyatikrāntaṃ tasmāc chocāmy ahaṃ bhṛśam //
babhāṣa śakyendram aninditādharā vilāsinī taṃ madhurapralāpinī
stanau prakāśya dvipakumbhanirjitau mukhena candraṃ kamalaṃ ca hāsinī //
ekātapatraṃ jagataḥ prabhutvaṃ navaṃ vayaḥ saumyavapuś ca kāntam
etāṃś ca hitvā tapasā kimarthaṃ ramasva kāmaṃ mama kāmyadehe //
anyā surāmā mṛgaśāvakākṣī śanaiḥ śanais taṃ madavihvalāṅgī
gatyā jayantī gajarājahaṃsau kiṃcid vihasyātha muniṃ babhāṣe //
sauvarṇamuktābharaṇāṅgabhūṣaṃ tvadartham eveha bibharmi rājan
prabhuṅkṣva kāmaṃ tapasaḥ phalaṃ tat kāme prasaktā munayo hy aṭante //
ācchādya vastreṇa mukhārdhabhāgaṃ nibadhya dṛṣṭiṃ munivaṃśaketau
tasthau tadagre kim api pravaktuṃ vikāśayantī kamalaṃ salīlā //
lokānukampā tava cen mataṃ syād vihāya mātāpitarau ca mitrān
vane vasaṃs tvaṃ kam ivoddhariṣyer iti pragalbhaṃ manasīva tasyāḥ //
kurvanti bhāvāni muniṃ vijetuṃ yathā yathā tāḥ sma vilāsavatyaḥ
tasthau nirīhe nirahaṃkṛtau ca tathā tathāsau stimitāyatākṣaḥ //
etā muner bhāvavidarśayantyo mano 'tha hartuṃ na ca śaknuvantyaḥ
tapo'parādhāj jarasā nipītaṃ vapur virūpaṃ tamasābhijagmuḥ //
satyaṃ vadasi nas tāta na rāgeṇa sa nīyate
viṣayaṃ no vyatikrāntaṃ vayaṃ śocāmahe 'pi tat //
nāhaṃ paśyāmi taṃ loke puruṣaṃ sacarācare
buddhasya yo hy adhiṣṭhānaṃ śaknuyāt kartum anyathā //
taṃ gatvā tvaritaṃ yūyaṃ prārthayadhvaṃ guṇāmbudhim
sa vaḥ paurāṇakaṃ kāyaṃ kariṣyati yathāmatam //
sukhaṃ vivekatuṣṭasya sadā śāntau sthitasya ca
sukhaṃ virāgato loke pāpānāṃ samatikramāt //
śrīr vo 'stu dakṣiṇe haste śrīr vo vāmakare sthitā
śrīr vo 'stu sarvalokeṣu māleva śirasi sthitā //
svasti kurvantu vo devās tiṣṭhatāṃ gacchatāṃ pathi
matir dharme sadā bhūyāt pāpe ma bhūt kadā cana //
labdhārthāḥ satataṃ yūyaṃ nīrogāḥ paramāyuṣaḥ
anena karmaṇā bauddhā bhavantu sugatātmajāḥ //
iti śrutvā muner vākyaṃ cittapadmaprakāśikāḥ
buddhe dharme ca saṃghe ca te nityam śaraṇaṃ yayuḥ //
duṣkareṇa mayā bodhiḥ prāpteyaṃ paramārthataḥ
deśayeyaṃ parebhyaś cen na te jānanty alaṃ tataḥ //
iti niścitya sārajñas tūṣṇībhāvaṃ yayau muniḥ
mūrkhānāṃ maṇḍale saṃstho maunatvād vipraśobhate //
mohāndhe bhagavāṃl loke prajñādīpaṃ pradīpaya
kṣutpipāsāhate loke dharmāmṛtaṃ pravarṣaya //
yato bodhiṃ samāsādya duṣkareṇaiva tāpasā
dhyānasukheṣu līno 'si loko 'yam pralayaṃ vrajet //
bhagavan magadhe deśe mahotpātasamākulāḥ
bhavanti vikalā lokā bhūtayakṣair upadrutāḥ //
teṣāṃ pāpāgniśāntaye dharmāmṛtaṃ pravarṣaya
yathāpūrvaṃ pratijñātaṃ sāphalyaṃ kuru sāṃpratam //
kāśī puṇyavatī bhūmiḥ subhikṣā sujanāśrayā
yatra devāḥ sadā santy apy amarā martum icchayā //
tatra pravartitaṃ cakraṃ pūrvabuddhais tathāgataiḥ
anāgatāś ca tatraiva vartayiṣyanti dharmakam //
vārāṇasīṃ gamiṣyāmi gatvā vai yogināṃ purim
andhabhūtasya lokasya dharmolkāṃ saṃprakāśaye //
mānuṣaṃ durlabhaṃ prāpya kṣaṇasaṃpat sudurlabhā
tathāgatasya cotpattir udumbarasudurlabhā //
adya kāśīṃ gato buddho lokānāṃ duḥkhaśāntaye
tad vo dharme matiḥ kāryā samāyātātra satvaram //
bhagavan muniśārdūla jitamāra jinarṣabha
pūraya dharmaśaṅkhāṃ ca kutīrthamṛgabhītaye //
yas tvaṃ pūrvādibhiḥ pūrvaṃ praṇidhiṃ kṛtavān iti
buddho bhaveyaṃ lokeṣu sattvaduḥkhapraśāntaye //
tat kuru bhagavan nātha pratijñāyāś ca pūraṇam
no ced bhagavāṃś chāstā bhavaduḥkhākulaṃ jagat //
dīpaṃkaraprasādena buddho bhavasi sāṃpratam
duḥkhāgnidīpitaṃ lokaṃ dṛṣṭvāmṛtaṃ pravarṣaya //
brahmādyā lokapālāś ca śrotukāmāḥ samāgatāḥ
duḥkhamūlaprahāṇāya dharmacakraṃ pravartaya //
athāvocan mahābauddhaḥ śākyasiṃho dayodadhiḥ
parṣadaṃ ca samālokya bhikṣūn ālabhya pañcakān //
avidyābījasaṃbhūtaḥ skandhāṅkuraḥ prarohati
puṇyapāparasaṃ pītvā bhavavṛkṣo mahān bhavet //
tasya phalaṃ mahat svādu pariṇāmaṃ viṣāyate
tad evaṃ viṣaphalaṃ jñātvā tyaktavyaṃ dūrato budhaiḥ //
viṣavṛkṣāṅkuraṃ dagdhuṃ bījam eva pradahyatām
avidyābīja dagdhena bhavān muktir bhaved dhruvam //
ity evaṃ bhagavān buddhaḥ puruṣadamyasārathiḥ
dharmacakraṃ pravartyātha punar dharmaṃ dideśa saḥ //
śrāvakāṇāṃ catuḥsatyam āryam aṣṭāṅgamārgikam
ādāv ante ca madhye ca kalyāṇaṃ brahmacaryakam //
tataḥ praharṣād iva sācalācalā mahī cakampe nibhṛtārṇavāṃśukā
vitastanuḥ khe suradundubhisvanā diśaḥ prasādābharaṇāś cakāśire //
prasaktamandastanitāḥ prahāsinas taḍitpinaddhāś ca ghanāḥ samantataḥ
parasparāśleṣavikīrṇareṇubhiḥ prasaktam enaṃ kusumair avākiran //
samudvahan dhīragatiḥ samīraṇaḥ sugandhi nānādrumapuṣpajaṃ rajaḥ
mudā pravṛttair avibhaktabhaktibhis tam arcayāmāsa kṛśāṃśukair iva //
atha sarvāvate dhātau babhūvur brahmacāriṇaḥ
buddhasya vacanaṃ śrutvā buddhadharmaparāyaṇāḥ //
tataḥ sarve samutthāya pujāṃ kṛtvā jagadguroḥ
sanāthaṃ syāj jagac cādya iti proktā yayur mudā //
Original text: Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Edition: Michael Hahn: "How it all began: I. Haribhaṭṭa's Prabhāsajātaka", Journal of the Centre of Buddhist Studies, Sri Lanka 4 (2006), pp. 1-81 Hahn, Michael: Haribhaṭṭa in Nepal. Ten Legends from His Jātakamālā and the Anonymous Śākyasiṃhajātaka. Tokyo 2007 (Studia Philologica Buddhica, Monograph Series 22) Hahn, Michael: Poetical Visions of the Buddha's Former Lives : Seventeen Legends from Haribhatta · Data entry Michael Hahn Klaus Wille (Jat. 1) · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0