Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Chapter 3

3.1

nānyatra bodhisattvād ajñānatamonirastaye yogyaḥ /
kaś cit subhāṣitamaṇiṃ cikrāya prāṇamūlyena //

3.2

yathā yathā saṃvavṛdhe jagatpriyaḥ śaśīva bhindaṃs timiraṃ marīcibhiḥ
tathā tathā tan mahatīm mahākulaṃ jalaṃ payodher iva vṛddhim āyayau //

3.3

kaś cid eva mahābhāgyo jāyate saṃmataḥsatām
tarulateva vaṃśaśrīr yam ālambya vivardhate //

3.4

prāyeṇa prāṇino loke guṇino vā guṇasya vā
nāmāpi puṇyanirjātaṃ prayāti ramaṇīyatām //

3.5

subhāṣitaṃ tasya subhāṣitārthinaḥ kutaś cid ākarṇayato vipaścitaḥ
nitāntam ānandathucitrakarmakṛc cakāra romodgamabinduvartanām //

3.6

pūtena lokam avabhāsayatā samantāt kāntena bhinnatamasā prathitāgamena
śuddhena kasya hṛdayaṃ śaśalakṣmaṇeva na hlādyate supuruṣasya subhāṣitena //

3.7

śuśrāva bhinnatimiraṃ timirāntakārī yasmāt subhāṣitam atīva subhāṣitajñaḥ
prakhyātabuddhimahimā mahatāṃ sadaḥsu prītaḥ paraṃ śatasahasram adāt sa tasmai //

3.8

asaṃprāpyānyataḥ pūjāṃ guṇalabhyām asajjanaḥ
anyasmai mānyamānāya paṇḍitāyābhyasūyati //

3.9

śrutaṃ mayātīva subhāṣitapriyo bhavān kila jñānaviśeṣavittagaḥ
ato 'smy avajñātajanas tvadantikaṃ subhāṣitaprābhṛtavān upāgataḥ //

3.10

paribhraman gandhavatīḥ śilīmukho vihāya phullāḥ sahakāramañjarīḥ
madaṃ pipāsuḥ samupaiti dantino guṇāntaraṃ tatra sa paśyati dhruvam //

3.11

śroṣyāmīti subhāṣitāni bhavato jātaṃ mukhaṃ sasmitaṃ śrutvā yāsyati sāśru locanayugaṃ prītyā śriyaṃ kām api
ahnaś chedavaśāt sugandhi kumudaṃ mandaṃ samunmīlati prāpyendoḥ kiraṇān apāstatamasaḥ śobhāṃ parāṃ puṣyati //

3.12

subhāṣitaṃ jagadudayāya sajjanān mahīruhāt phalam iva saṃcinomy ahaṃ
gate mayi jvalanavatīm mahākhadām ayaṃ janaḥ katham iva tad grahīṣyati //

3.13

anavatīrya cirāya duruttaraṃ suvipulaṃ vyavasāyamahodadhim
kṣapitamohamahātimiraḥ kathaṃ jagati bodhimaṇiḥ sulabho bhavet //

3.14

tad aham eṣa subhāṣitalālaso jalam iva praviśāmi hutāśanam
na mama dharmakathāhṛtacetaso hutavaho 'pi kariṣyati vedanām //

3.15

iti nigadya sukhātam akhānayaddahanavac ca nṛbhis tad akārayat /
niragamac ca bahirbhavanāntarāt sapadi tena saha dvijarakṣasā //

3.16

hutabhuji jvalite ca mahāmatir nipatituṃ kṛtaniścayamānasaḥ
sakhibhir aśruparītavilocanaiḥ sa rurudhe parirabhya suhṛttayā //

3.17

ye nāma vallabhatarās satataṃ janasya putrād apīṣṭaphaladād dayitāj janāc ca
krīṇāsi tair asubhir ātmasukhānapekṣī kasmāt subhāṣitam atīva subhāṣitajñaḥ //

3.18

vijñānam ujjvalayati pratibhāṃ tanoti tattvaṃ prakāśayati kāpatham ucchinatti
sādhoḥ subhāṣitam aho paricīyamānaṃ kalyāṇamitram iva kiṃ na hitaṃ karoti //

3.19

yatrodite vimaladhāmni vivasvatīva pumnāṃ matiḥ kamalinīva vibodham eti
atyantabhinnatimiraṃ sudhiyā parasmāt tad grāhyam ātmanimayenakathaṃ na sūktam //

3.20

tasmād ahaṃ dahanadāham acintayitvā tāthāgatīṃ gatim anupratipattum icchan
prajñāguruṃ gurum ivālaghusūktahetoḥ prītaḥ śarīragurudakṣiṇayārcayāmi //

3.21

mānuṣyaṃ devabhūyaṃ vā prāpyate sukṛtāśrayāt
kadācil labhyate pumbhiḥ subhāṣitarasāyanam //

3.22

pradānapaṭubhir nityaṃ śīle ca vimale sthitaiḥ
atyantavīryasaṃnāhaiḥ prāpyate padam akṣayam //

3.23

paraṃ pramodaṃ janayet punaḥ punaḥ tavaiva sūktaṃ kuśalāvalambinaḥ
viṣādahetutvam upāgataṃ yato duruktam asmākam idaṃ tato nanu //

3.24

sugandhinā vāṅmadhunādhivāsitaṃ parisphurandantamarīcikesaram
mukhāmbujaṃ śrīmad idaṃ hutāśanaḥ kathaṃ nv ayaṃ niṣkaruṇo 'sya dhakṣyati //

3.25

viśuddhacāmīkaragauram agninā parīyamāṇaṃ parikūṇitekṣaṇam
śarīram asyedam aho bhaviṣyati pradagdhadārupratimaṃ malīmasam //

3.26

udyatsimasimāśabdam analāntaravartinaḥ
śyāmībhavad idaṃ gātraṃ draṣṭuṃ ko 'syādya śakṣyati //

3.27

dvidheva kriyamāṇānāṃ veṇūnāṃ parvaniḥsvanam
bāndhavāḥ katham asyāsthnāṃ śroṣyanti sphuṭatāṃ dhvanim //

3.28

amī samīraṇāsaṅga calatpallavapāṇayaḥ
mā dhākṣīrenam ity agniṃ vārayantīva pādapāḥ //

3.29

bāṣpatoyāvilākṣāṇāṃ vidārayati no manaḥ
bandhūnām asya dīnānāṃ hā hety ekākṣaraṃ vacaḥ //

3.30

iha goṣṭhī kṛtānena dattaṃ dhanam ihārthine
ity asya suhṛdaḥ sādhor deśayiṣyanti sāsravaḥ //

3.31

jñāteyena vināsmākaṃ duḥkhaṃ dahati mānasam
suhṛdo jñātayo vāsya dhārayiṣyanty asūn katham //

3.32

na prārthaye padam ahaṃ śubhalabhyam aindraṃ vidyādharādhipatitāṃ na ca nāpi rājyam
bhūyāsam asya jagataḥ sugatatvam āpya duḥkhakṣayārtham amunā kuśalodayena //

3.33

kṛtārtham iva padmatvaṃ manyamāne kuśeśaye
so 'pi ca sthitam ātmānam adrākṣīd dhīmatāṃ varaḥ //

3.34

pādopāntabhrāntamattadvirephaḥ śānto dharmaṃ dharmakāmo bruvāṇaḥ
śobhāṃ gāḍhaṃ padmapattrāyatākṣaḥ padmāsīnaḥ padmayoner dadhāra //

3.35

eṣa svapnaḥ syād iyaṃ kiṃ nu māyā vahniḥ kvāyaṃ kvedamambhoruhatvam
ity āścaryaṃ vismayākṣiptacittāḥ taṃ paśyantas te janā vācam ūcuḥ //

3.36

teṣāṃ tam ālokayatāṃ janānām ambhojamadhyasthitam unnateccham
harṣāśruṇāsaṃbhavatā kṣaṇena ruṣeva śokāśrujalaṃ nirastam //

3.37

patitam atha nabhastaḥ kīrṇakiñjalkagandhaṃ samanugatam alīnāṃ paṅktibhiḥ puṣpavarṣam
abhavad api ca māraḥ pauṣpam ādhāyapārśve dhanur upahitaśokaḥpāṇivinyastavaktraḥ //

3.38

gambhīre kṣitivivare parisphurantaṃ paśyāmi jvalanam ivāgrato mahāntam
eṣā ca jvaraparitarjitātiduḥkhā medinyāṃ mama vinimajjatīva mūrtiḥ //

3.39

tīvrāgniṃ narakam imaṃ patiṣyato me tvaṃ bhūyāḥ śaraṇam ihādya dharmakāma
tuṅgecchāḥ parahitavedhaso mahāntas tvādṛṣkāḥ suhṛdi ripau ca tulyabhāvāḥ //

3.40

yena satyena sattvārthaṃ bodhicaryāṃ carāmy aham
tena mā sma gamad vipro narakaṃ jvalitānalam //

3.41

kalyāṇamitram āgamya jagadarthavicakṣaṇam
prayāti vilayaṃ sadyaḥ pāpaṃ pāpakṛtām api //

3.42

āgamato 'numānāc ca dvayāniścayakāraṇāt
viśeṣaniścayotpatteḥ pratyakṣaṃ balavattaram //

3.43

mahāparityāgam imaṃ savismayaś ciraṃ vilokyeva mama sphuracchikhaḥ
kṛśānur anvakṣam ayaṃ śarīriṇāṃ praphullapadmākaratām upāgataḥ //

3.44

tataḥ samālokya mahāntam adbhutaṃ prabhāvam enaṃ vipulasya karmaṇaḥ
śubhāśubhasyāsti phalaṃ sukhāsukhaṃ vicintya cedaṃ vijahīta kāpatham //

3.45

pramādanidrāvinimīlitātmanāṃ śarīriṇāṃ saupāyikī prabodhanā
vipaścitāṃ tu sphuṭabuddhicakṣuṣāṃ sati prabodhe kim iva prabodhyate //

3.46

hitonmukhānām api dharmyayā girā bhṛśaṃ prabodhaṃ janayanti sādhavaḥ
gater viśeṣo bhavati prasarpatāṃ pratodasaṃcodanayā hi vājinām //

3.47

bahucchalaṃ pālayatā gṛhāśramaṃ na dhīmatā viśvasanīyam aṇv api
na yujyate svaptum anāhitāṅkuśa pracaṇḍamattadviradādhirohiṇaḥ //

3.48

sutapralāpā bhavanaṃ samṛddhimad vilāsalāvaṇyavibhūṣitāḥ striyaḥ
prasaṅgināṃ sarvam amedhasām idaṃ śamānukūlasya nirodhakaṃ pathaḥ //

3.49

kathaṃ cid aṣṭābhir apoḍham akṣaṇair avāpya mānuṣyam idaṃ sudurlabham /
śamāya yo na tvarate pramādabhāg niyojanīyo 'naḍuhām asau dhuri //

3.50

idam avāptam avāpyam idaṃ punaḥ kṛtam idaṃ karaṇīyam idaṃ nṛṇām
iti manogṛhacitraṇayā kṣayaṃ vrajati naiva manorathavartikā //

3.51

viṣayopabhogam avasānadāruṇaṃ parirabhya candanam ivāhiveṣṭitam
sukham ity abhūtaparikalpanānugā bahuduḥkhajālam adhiśerate janāḥ //

3.52

dhig aho tiraskṛtam avidyayā jagat sakalaṃ kalaṅkitam anaṅgajair malaiḥ
yad idaṃ sametya maraṇārigocaraṃ gajasuptikām iva vidhāya tiṣṭhati //

3.53

hṛtasatpathaṃ nivaraṇāribhiḥ śaṭhair avicintya saṃtatam anityatābhayam
anuśāsanaṃ plavam apāsya saugataṃ vinimajjati vyasanasāgare jagat //

3.54

pratikṣaṇaṃ kṣayam upayātijīvitaṃ praśāmyato vapur iva kṛṣṇavartmanaḥ
ataḥ sadā viṣayaparāṅmukhīm imāṃ tvarāvatīṃ kurutamatiṃ hitaṃ prati //

3.55

iti vacanam ayuktanyāyam uktam mayā ced anubhavata yatheṣṭaṃ kāmasaukhyānubandham
atha tu guṇavad etat sādhavaḥ cintayitvā śrayata viṣayatṛṣṇāṃ rodhinīṃśāntim agryām //

Original text: Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Edition: Michael Hahn: "How it all began: I. Haribhaṭṭa's Prabhāsajātaka", Journal of the Centre of Buddhist Studies, Sri Lanka 4 (2006), pp. 1-81 Hahn, Michael: Haribhaṭṭa in Nepal. Ten Legends from His Jātakamālā and the Anonymous Śākyasiṃhajātaka. Tokyo 2007 (Studia Philologica Buddhica, Monograph Series 22) Hahn, Michael: Poetical Visions of the Buddha's Former Lives : Seventeen Legends from Haribhatta · Data entry Michael Hahn Klaus Wille (Jat. 1) · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc