Language

ENहिગુ
Scripture Library

Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Chapter 22

22.1

na vinā vīryāt tanv api phalam īpsitam āpyate jagadbhūtyai /
iti khedam agaṇayitvā vyāyacchante mahābhāgāḥ //

22.2

hariṇaṃ harakaṇṭhanīlapṛṣṭhaṃ harisattvaṃ haritaṃ tṛṇaṃ daśantam
sadasatpathavedinaṃ mṛgās te tam upādhyāyam ivānvaguḥ suśiṣyāḥ //

22.3

vihāya romanthanam unmukhasthiraḥ sa kṛṣṇasāraḥ śarapātaśaṅkitān
mṛgān ninīṣuṃ śaragocaraṃ nṛpaṃ vilokayāmāsa camūpuraḥsaram //

22.4

vilokya saṃbhūtakhalīnanisvanaṃ jighāṃsu tat sainyam adhijyakārmukam
mṛgaiḥ parīto bhayaloladṛṣṭibhiḥ sa yūthabhartedam acintayad dhruvam //

22.5

mahīpatiḥ pāti sukhaṃ sukhārthinīṃ prajām anutpannabhayāṃ śubhāśrayāt
acintayitvātmagataṃ pariśramaṃ sa rakṣitā yo vyasane 'pi rakṣati //

22.6

amūn bhayabhrāntavilolalocanān parisravacchoṇitasiktabhūtalān
mṛgān purastāt patataḥ sphurattanūn vilokayiṣyāmi kathaṃ śarāhatān //

22.7

mṛgāṃs tad enān mṛgayāvinodino na yāvad āghnanti śitaiḥ śilīmukhaiḥ
balena tāvad bhayalolacakṣuṣāṃ prayatnam eṣāṃ karavāṇi rakṣaṇe //

22.8

pariplutya taṭād asmād dattvā pṛṣṭhe kramaṃ mama
yāta yātabhayāḥ śīghraṃ svayūthyāḥ saṃkaṭād itaḥ //

22.9

śarīraṃ viśarārutvād dharmābhāvāc ca phalgu me
yuṣmannirvāhaṇāt sāraṃ lapsyate sucirād idam //

22.10

paropakāravimukho yadā kāyaḥ kalis tadā
yadā tv anyaddhitālambī kāyaratnam idaṃ tadā //

22.11

paripātum ahaṃ bhayāt samartho yadi yuṣmān nṛpasainikānubaddhān
saphalo 'dya bhavet tataḥ pṛthivyāṃ mama yūthādhipatitvaśabda eṣaḥ //

22.12

āgamyatāṃ tad adhunā nanu tāvad eva yuṣmāsu yāvad iṣavo na patanti śātāḥ
pṛṣṭhaṃ mamācalasarijjalasetubhūtam āruhya nistarata sainyabhayād amuṣmāt //

22.13

yathā yathā tasya bhṛśaṃ nipetuḥ pṛṣṭhe mṛgās trāsavilolanetrāḥ
tathā tathāsau mṛgayūthabhartā khurān sthiratvaṃ prasabhaṃ nināya //

22.14

rudhiram atha mṛgāṇāṃ patyur utkhātamāṃsāt khurapuṭaparibhinnāt tasya cakṣāra pṛṣṭhāt
mṛgakulam acalāntaṃ gacchad ālokya cārāt sa rujam agaṇayitvā prītim evālalambe //

22.15

paripālitasattvānām upāyena balena vā
ruṇaddhi mahatāṃ duḥkhaṃ antaḥprītiparamparā //

22.16

athāvavādam ākarṇya sa janas tasya bhūpateḥ
bāṇaviśleṣiṇaḥ sadyaś cakāra dhanuṣo guṇān //

22.17

jahīhi śaṅkāṃ na hi bodhisattvo bhavantam utsrakṣyati bālam ekam
dvirephaśabdair iti puṣpavanta āśvāsayāmāsur iva drumās tam //

22.18

aṅgādhiruhya matpṛṣṭhaṃ vimuñca maraṇavyathām
bhavantaṃ saritaḥ pāraṃ neṣyāmy aham itas taṭāt //

22.19

uddhartuṃ vīryam ārabdhaṃ yena lokaṃ bhavārṇavāt
sa tvāṃ nottārayiṣyāmi katham ekaṃ nadījalāt //

22.20

atha tenādhirūḍho 'sau mṛgaśāvena vīryavān
jagāhe karuṇālambī saritaṃ vīcimālinīm //

22.21

amūni pṛṣṭhe tava vikṣatāni rujaṃ na gāḍhāṃ janayanti kaccit
iti bruvāṇeva samuttarantaṃ parāmṛśat tam sarid ūrmihastaiḥ //

22.22

kṛtvātha jānunī bhūmau mṛgaśāvaḥ pipāsitaḥ
jagrāha tvaritaṃ mātuḥ saṃbhūtaprasrutī stanau //

22.23

sā cainaṃ parivṛttāsyā stanyapānacalānanam
ālileha muhuḥ snehāj jihvayā calitāgrayā //

22.24

kathaṃcid anviṣya khurāṅkaśādvalāṃ śanair mṛgāṇāṃ padavīṃ samākulaḥ
niviśya mandaṃ rudhirokṣitaḥ kṣitau kṣaṇaṃ viśaśrāma sa saṃbhṛtaśramaḥ //

22.25

imāṃ daśāṃ nirghṛṇayādya vatsa satyā jananyāpi mayāsi nītaḥ
iti kṣatāṅgaṃ karuṇānutāpād bhṛśaṃ rurodeva tam īkṣamāṇā //

22.26

abhyutthānārham ālokya yat tvāṃ nāhaṃ samutthitaḥ
nādākṣiṇyaṃ tad etan me śrameṇāsmy avasāditaḥ //

22.27

nirvrīḍaiḥ param upahantum udyatāstrair bhogecchātimiraniruddhabuddhinetraiḥ
dharmajño hariṇamuniḥ kṛpāsahāyo mādṛkṣair narapaśubhis tvam arcanīyaḥ //

22.28

bibharti bhṛtyān nṛpa ātmarakṣaṇaṃ vidhitsur āyodhanakālanirbhayān
svayūtharakṣāpaṭunā tu sarvathā nayena te bhūmibhujāṃ jito nayaḥ //

22.29

citraṃ kim atra bahavo yadi bhūmipālaṃ bhṛtyā raṇāntaragataṃ paripālayanti
ekena nāma hariṇā bahavas tvayāmī yat pālitāḥ khalu tad adbhutam etad atra //

22.30

bahuguṇakaruṇānvitā taveyaṃ guṇavikalāṃ karuṇāviyogalaghvīm
hariṇa hariṇatā viśeṣalābhād avahasatīva manuṣyatāṃ mamaitām //

22.31

buddhatvam adhigantuṃ me vīryaṃ vīryavatāṃ vara
yathāśakti mṛgatve 'pi satīdaṃ nāvasīdati //

22.32

yathā mayāmī hariṇā bhayākulāḥ pratāritā bhīmarayān nadījalāt
tathā bahukleśasamākulaṃ jagat pratārayeyaṃ bhavaduḥkhatoyadheḥ //

22.33

ālasyāt sasahāyo 'pi na gacchaty udayaṃ janaḥ
hastāgrāt skhalito bhūmau toyārdra iva kandukaḥ //

22.34

vipaścitāpy alasadhiyā sukhāśrayaṃ na śakyate padam abhigantum ucchritam
avāhitaṃ vahanam aritradhāribhiś cirād api vrajati na pāram ambudheḥ //

22.35

jātasyāpi kule viśuddhayaśasi prakhyātabhogodaye prāptasyāpi sabhāsu paṇḍitadhurām agryāṃ vipaścittayā
ālasyān na manorathaḥ sakṛd api prāpnoti puṃsaḥ phalaṃ lakṣyaṃ naiti guṇārpito 'pi viśikhaḥ kṣeptuḥ prayatnād vinā //

22.36

ye śāntaṃ padam ārurukṣava iha kleśair abhinnāśayās tvattaḥ prāk kṛtinaḥ kṛtapraṇidhayo bodhau ghaṭante janāḥ
teṣāṃ vartmani vājinām iva pariśrāntyā śanair dhāvatām ājāneya ivojjhitaśramabhayo bhāvī bhavān agrimaḥ //

22.37

bibhrāṇaṃ pariveṣiṇīṃ vitamasāṃ dehatviṣāṃ saṃhatiṃ dharmaṃ dharmakathābhilāṣiṇi muhuḥ prakhyāpayantaṃ jane
chinnakleśanibandhanaṃ guṇadhanair abhyarcitaṃ sūribhis tvāṃ buddhatvam upāgataṃ gatabhavaṃ drakṣyanti dhanyā janāḥ //

22.38

tad ācakṣva mahābuddhe dharmaṃ dharmavidāṃ vara
sevyamānena śuddhena yena yāyāṃ na durgatim //

22.39

avadyād vinivṛttiś ca pravṛttiś ca śubhāśraye
dharmatattvam idaṃ samyag ākhyātaṃ khyātabuddhibhiḥ //

22.40

sphuṭīkṛte 'pi tattve 'smin prakāśitaśubhāśubhe
yo gacchati vimārgeṇa so 'ndhaḥ saty api cakṣuṣi //

22.41

iti prajñāpradīpena vilokitamahāpathaḥ
bhajasva bhajamānāni karmāṇi kleśahānaye //

22.42

kṣitīśa kṣapitājñāna kṣitiṃ dharmeṇa pālaya
tīkṣṇadaṇḍād bhūmipālān nityam udvijate janaḥ //

22.43

yadi yaśasi mṛṇālabhaṅgaśukle jagadavabhāsini te 'sti kācid icchā
phalam abhimatam āptukāmatā vā bibhṛhi guṇābharaṇaṃ tato viśuddham //

22.44

tato yūthapates tasya khurakṣatasamutthayā
āviṣṭasya rujā gurvyā nimimīlatur akṣiṇī //

22.45

tasyātha nṛpatiḥ kṛtvā -citāṃ candanadārubhiḥ
agnisaṃskāram akarot kṛtinaḥ puṇyajanmanaḥ //

22.46

atha tatra gate suhṛdīva divaṃ hariṇe karuṇāvimalaprakṛtau
anuśocya ciraṃ vasudhādhipatiḥ puram āgamad āśu vitānamanāḥ //

22.47

tasmin mṛge mṛgavadhūsadṛśekṣaṇābhiḥ sattvopakārakuśale kuśalānvitābhiḥ
jñātāv iva vyuparate viratakriyābhir acchinnam aśru mumuce vanadevatābhiḥ //

22.48

prāvepatātha vasudhā calitādriśṛṅgā vātānilena parivardhitasāgarormiḥ
bhrāntadvirephaśabalaś ca vikīrṇagandho mandārapuṣpanikaro nabhasaḥ papāta //

22.49

mṛgayūthādhipas tatra vane 'bhūvam ahaṃ tadā
parivrāṭ ca subhadro 'yaṃ babhūva mṛgaśāvakaḥ //

22.50

kāśyapo nāma buddho 'bhūj jñeyasāgarapāragaḥ
nāmnāśoko 'bhavad bhikṣuḥ svasrīyas tasya tāyinaḥ //

22.51

sulabhaṃ me paraṃ jyotir mātule sugate sati
aśokaḥ paricintyeti na vyāyacchata muktaye //

22.52

deśāntaram aśoke 'tha gate gatapunarbhavaḥ
kāśyapo nirvṛtau cetaḥ kṛtavān kṛtiṇāṃ varaḥ //

22.53

tataḥ sthite 'śokataror adhastād aśokabhikṣau vinibaddhaśokā
mahīruhe tatra kṛtādhivāsā mumoca muktādyuti devatāśru //

22.54

bhaviṣyatīty adya vicintayantyā jinasya nirvāṇam anirvṛtāyāḥ
papāta pārāśariṇaḥ śarīre tasyāsram uṣṇaṃ vanadevatāyāḥ //

22.55

nirabhram etad gaganaṃ kuto nu mamedam ambhaḥ patitaṃ śarīre
iti bruvann unmukham īkṣamāṇaḥ sa devatāṃ tāṃ rudatīm apaśyat //

22.56

papraccha caināṃ paridīnadīnāṃ kiṃ devate rodiṣi jātaśokā
sā cāsya kaṇṭhaskhalitābhidhānā bhikṣoḥ kathaṃcit kathayāṃ babhūva //

22.57

mahāmuniḥ kāruṇiko jagaddhitaṃ vihāya dagdhānuśayendhano vaśī
pradāya nirvāsyati kāśyapo 'dhunā janāya śokaṃ kṛpaṇeti rodimi //

22.58

akampite vādivacaḥpataṅgakaiḥ pariprakāśīkṛtasatpathāpathe
munipradīpe parinirvṛtiṃ gate jagattrayavyāpi tamo bhaviṣyati //

22.59

niśamya cedaṃ vanadevatāvacaḥ sa marmaṇīvābhihataḥ śiteṣuṇā
papāta bhūmau vinimīlitekṣaṇaś cirāt samutthāya ca paryadevata //

22.60

apṛcchad enaṃ vanadevatotsukā pracakṣva bhikṣo kim iti prarudyate
sa mātulo me bhagavān iti vyathāṃ kathaṃ na yāsyāmi sa cedam abravīt //

22.61

manoharaṃ vākkusumaṃ jinadrumād gṛhītam atyalpam idaṃ pramādinā
jagattrayakleśaparaṃparāharaṃ mayā na labdhaṃ phalam alpabuddhinā //

22.62

idam manaḥsadmani me kṛtāśrayaṃ nirodhakaṃ muktipathasya dāruṇam
vibhidya kasmān na gato 'si nirvṛtiṃ tathāgatendor vacanāṃśubhis tamaḥ //

22.63

athānvagāt tāṃ nabhasā sa devatām aśokapuṣpāñjalibaddhalocanaḥ
kṣaṇena cāgamya tathāgatāntikaṃ jagāda bāṣpaṃ visṛjan muhur muhuḥ //

22.64

pramādinaṃ bālam apetadhīplavaṃ nimagnam ajñānamahāpayonidhau
munīndra māṃ duḥkhamahormipīḍitaṃ kṣaṇād anuttārya kathaṃ nu gacchasi //

22.65

iti bruvāṇaṃ parigadgadākṣaraṃ kṣarantam asraṃ kaluṣīkṛtekṣaṇam
kṣaṇād vimokṣāya nivartya kāpathāt pathā viśuddhena nināya taṃ jinaḥ //

22.66

siṃhāsanopaviṣṭasya vākpuṣpāni vimuñcataḥ
kasya śroṣyati loko 'yaṃ dharmārthī dharmadeśanām //

22.67

tvayi nātha paraṃ jyotiḥ prāpte 'stam iva bhāskare
tamasā durnivāreṇa nimīlitam idaṃ jagat //

22.68

adya tvayi gate śāntim aśāntena manobhuvā
jagan mohayituṃ nūnaṃ punar āropitaṃ dhanuḥ //

22.69

gate munau śāntim anāśrayā vayaṃ kva viśramiṣyāma udīrṇamanyavaḥ
guṇair iti jñeyapathānugāminā munīndra vikruṣṭam iva tvayā vinā //

22.70

bhavantaṃ bodhāya praṇidhim avalambya tribhuvane bhramantaṃ sattvārthaṃ sthiradhiyam ahaṃ nojjhitavatī
parityajya tvaṃ māṃ kim iti jananīṃ vatsala gataḥ prayāte tvayy evaṃ ruditam iva dīnaṃ karuṇayā //

22.71

mām āgamya yathānena bhikṣuṇāsāditaṃ phalam
tathā śākyamuneḥ śiṣyaḥ paścimaḥ syām ahaṃ tadā //

22.72

arhatphalaṃ samāsādya nirvāṇasamaye muneḥ
tasmāt prāk parinirvāyāṃ soḍhuṃ śokam aśaknuvan //

22.73

yāsāv aśokanilayā babhūva vanadevatā
sa parivrāṭ subhadro 'yaṃ bhadracetā mahāmatiḥ //

22.74

praṇidhānavaśād eṣa mama śrāvakatāṃ gataḥ
prathamaṃ mama nirvāṇāt tasmād eva ca nirvṛtaḥ //

22.75

iti jātakam etad adbhutaṃ vidhivac chākyamuniprakāśitam
viduṣāṃ manasaḥ praśāntaye prathanīyaṃ madhurābhidhāyinā //

22.76

parahitakaraṇārthaṃ khyāpitātipratijñair api vipadi na mukto vīryasaṃnāhabandhaḥ
iti parivigaṇayya prāptum atyantaniṣṭhāṃ bhuvanahitavidhāne mā sma gātālasatvam //

Original text: Jātakamālā, 1-8, 11-12, 19-20, 22, 24, 26, 32, 35 · Edition: Michael Hahn: "How it all began: I. Haribhaṭṭa's Prabhāsajātaka", Journal of the Centre of Buddhist Studies, Sri Lanka 4 (2006), pp. 1-81 Hahn, Michael: Haribhaṭṭa in Nepal. Ten Legends from His Jātakamālā and the Anonymous Śākyasiṃhajātaka. Tokyo 2007 (Studia Philologica Buddhica, Monograph Series 22) Hahn, Michael: Poetical Visions of the Buddha's Former Lives : Seventeen Legends from Haribhatta · Data entry Michael Hahn Klaus Wille (Jat. 1) · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc