Jātakamālā 1-15 · Chapter 5
tat kim idam upanītam / evam
atyayam apy avigaṇayya ditsanti satpuruṣāḥ /
kena nāma svasthena na dātavyaṃ syād iti
na sattvavantaḥ śakyante bhayād apy agatiṃ gamayitum ity evam apy upaneyam //
śreṣṭhijātakaṃ caturtham //
5. Aviṣahyaśreṣṭhijātakam
na vibhavakṣayāśaṅkayā samṛddhyāśayā vā pradānavaidhuryam upayānti satpuruṣāḥ //
tadyathānuśrūyate / bodhisattvaḥ kila tyāgaśīlakulavinayaśrutajñānāvismayādiguṇasamudito dhanadāyamāno vibhavasaṃpadā sarvātithitvād anuparatadānasattro lokahitārthapravṛtto dāyakaśreṣṭhaḥ śreṣṭhī babhūva / mātsaryādidoṣāviṣahyo 'viṣahya iti prakāśanāmā /
iṣṭārthasaṃpattivimarśanāśāt prītiprabodhasya viśeṣahetuḥ /
yathārthināṃ darśanam āsa tasya tathārthināṃ darśanam āsa tasya
dehīti yācñāniyatārtham ukto nāstīti nāsau gadituṃ śaśāka /
hṛtāvakāśā hi babhūva citte tasyārthasaktiḥ kṛpayā mahatyā
tasyārthibhir nirhriyamāṇasāre gṛhe babhūvābhyadhikaḥ praharṣaḥ /
viveda sa hy ugraghanān anarthān akāraṇakṣipravināśino 'rthān
bhavanti lokasya ca bhūyasārthā lobhāśrayā durgatimārgasārthāḥ /
parātmanor abhyudayāvahatvād arthās tadīyās tu babhur yathārthāḥ
atha tasya mahāsattvasya yathābhilaṣitair akliṣṭaiḥ śiṣṭopacāravibhūṣaṇair vipulair arthavisargair yācanakajanaṃ samantataḥ saṃtarpayataḥ pradānaudāryaśravaṇād vismayāvarjitamanāḥ śakro devendraḥ pradānasthiraniścayatām asya jijñāsamānaḥ pratyahaṃ dhanadhānyaratnaparicchadajātaṃ tat tad antardhāpayām āsa / api nāmāyaṃ vibhavaparikṣayāśaṅkayā mātsaryāya pratāryeteti / pradānādhimuktasya tu punar mahāsattvasya
yathā yathā tasya vineśur arthāḥ sūryābhisṛṣṭā iva toyaleśāḥ /
tathā tathaitān vipulaiḥ pradānair gṛhāt pradīptād iva nirjahāra
atha śakro devendras tyāgaparāyaṇam eva taṃ mahāsattvam avetya prakṣīyamāṇavibhavasāram api vismitataramatis tasyaikarātreṇa sarvaṃ vibhavasāram antardhāpayām āsānyatra rajjukuṇḍalakād dātrāc caikasmāt // atha bodhisattvaḥ prabhātāyāṃ rajanyāṃ yathocitaṃ prativibuddhaḥ paśyati sma dhanadhānyaparicchadaparijanarddhiśūnyaṃ niṣkūjadīnaṃ svabhavanaṃ rākṣasair ivodvāsitam anabhirāmadarśanaṃ kim idam iti ca samutthitavitarkaḥ samanuvicaraṃs tad rajjukuṇḍalakaṃ dātraṃ ca kevalam atra dadarśa / tasya cintā prādurabhavat / yadi tāvat kena cid yācitum anucitavacasā svavikramopajīvinā madgṛhe praṇaya evaṃ darśitaḥ sūpayuktā eva me 'rthāḥ / atha tv idānīṃ madbhāgyadoṣād ucchrayam asahamānāḥ kena cid anupayuktā eva vidrutās tat kaṣṭam /
calaṃ sauhṛdam arthānāṃ viditaṃ pūrvam eva me /
arthinām eva pīḍā tu dahaty atra mano mama
pradānasatkārasukhocitāś ciraṃ viviktam arthair abhigamya madgṛham /
kathaṃ bhaviṣyanti nu te mamārthinaḥ pipāsitāḥ śuṣkam ivāgatā hradam
atha bodhisattvaḥ svadhairyāvaṣṭambhād anāsvāditaviṣādadainyas tasyām apy avasthāyām anabhyastayācñākramatvāt parān yācituṃ paricitān api na prasehe / evaṃ duṣkaraṃ yācitum iti tasya bhūyasī yācanakajaneṣv anukampā babhūva// atha sa mahātmā yācanakajanasvāgatādikriyāvekṣayā svayam eva tad rajjukuṇḍalakaṃ dātraṃ ca parigṛhya pratyahaṃ tṛṇavikrayopalabdhayā vibhavamātrayārthijanapraṇayasaṃmānanaṃ cakāra // atha śakro devendras tasyemām aviṣāditāṃ parame 'pi dāridrye pradānābhimukhatāṃ cāvekṣya savismayabahumānaḥ saṃdṛśyamānadivyādbhutavapur antarikṣe sthitvā dānād vicchandayaṃs taṃ mahāsattvam uvāca / gṛhapate /
suhṛnmanastāpakarīm avasthām imām upetas tvam atipradānaiḥ /
na dasyubhir naiva jalānalābhyāṃ na rājabhiḥ saṃhriyamāṇavittaḥ
tat tvā hitāvekṣitayā bravīmi niyaccha dānavyasanānurāgam /
itthaṃgataḥ sann api cen na dadyā yāyāḥ punaḥ pūrvasamṛddhiśobhām
śaśvat kṛśenāpi parivyayeṇa kālena dṛṣṭvā kṣayam añjanānām /
cayena valmīkasamucchrayāṃś ca vṛddhyarthinaḥ saṃyama eva panthāḥ
atha bodhisattvaḥ pradānābhyāsamāhātmyaṃ vidarśayañ chakram uvāca /
anāryam āryeṇa sahasranetra suduṣkaraṃ suṣṭhv api durgatena /
mā caiva tad bhūn mama śakra vittaṃ yatprāptihetoḥ kṛpaṇāśayaḥ syām
icchanti yācñāmaraṇena gantuṃ duḥkhasya yasya pratikāramārgam /
tenāturān kaḥ kulaputramānī nāstīti śuṣkāśaninābhihanyāt
tan madvidhaḥ kiṃ svid upādadīta ratnaṃ dhanaṃ vā divi vāpi rājyam /
yācñābhitāpena vivarṇitāni prasādayen nārthimukhāni yena
mātsaryadoṣopacayāya yaḥ syān na tyāgacittaṃ paribṛṃhayed vā /
sa tyāgam evārhati madvidhebhyaḥ parigrahacchadmamayo vighātaḥ
vidyullatānṛttacale dhane ca sādhāraṇe naikavighātahetau /
dāne nidāne ca sukhodayānāṃ mātsaryam āryaḥ ka ivāśrayeta
tad darśitā śakra mayi svateyaṃ hitābhidhānād anukampito 'smi /
svabhyastaharṣaṃ tu manaḥ pradānais tadutpathe kena dhṛtiṃ labheta
na cātra manyor anuvṛttimārge cittaṃ bhavān arhati saṃniyoktum /
na hi svabhāvasya vipakṣadurgam āroḍhum alpena balena śakyam
śakra uvāca / gṛhapate / paryāptavibhavasya paripūrṇakośakoṣṭhāgārasya samyakpravṛttavividhavipulakarmāntasya virūḍhāyater loke vaśīkṛtaiśvaryasyāyaṃ kramo nemāṃ daśām abhiprapannasya / paśya /
svabuddhivispandasamāhitena vā yaśo'nukūlena kulocitena vā /
samṛddhim ākṛṣya śubhena karmaṇā sapatnatejāṃsy abhibhūya bhānuvat
jane prasaṅgena vitatya saṃnatiṃ prabodhya harṣaṃ sasuhṛtsu bandhuṣu /
avāptasaṃmānavidhir nṛpād api śriyā pariṣvakta ivābhikāmyayā
atha pradāne pravijṛmbhitakramaḥ sukheṣu vā naiti janasya vācyatām /
ajātapakṣaḥ kham ivārurukṣayā vighātabhāk kevalayā tu ditsayā
yato dhanaṃ saṃyamanaibhṛtāśrayād upārjyatāṃ tāvad alaṃ praditsayā /
anāryatāpy atra ca nāma kā bhaven na yat pradadyād vibhaveṣv abhāviṣu
bodhisattva uvāca / alam atinirbandhenātrabhavataḥ /
ātmārthaḥ syād yasya garīyān parakāryāt tenāpi syād deyam anādṛtya samṛddhim /
naiti prītiṃ tāṃ hi mahatyāpi vibhūtyā dānais tuṣṭiṃ lobhajayād yām upabhuṅkte
naiti svargaṃ kevalayā yac ca samṛddhyā dānenaiva khyātim avāpnoti ca puṇyām /
mātsaryādīn nābhibhavaty eva ca doṣāṃs tasyā hetor dānam ataḥ ko na bhajeta
trātuṃ lokān yas tu jarāmṛtyuparītān apy ātmānaṃ ditsati kāruṇyavaśena /
yo nāsvādaṃ vetti sukhānāṃ paraduḥkhaiḥ kas tasyārthas tvadgatayā syād api lakṣmyā
api ca devendra /
saṃpattir iva vittānām adhruvā sthitir āyuṣaḥ /
iti yācanakaṃ labdhvā na samṛddhir avekṣyate
eko rathaś ca bhuvi yad vidadhāti vartma tenāparo vrajati dhṛṣṭataraṃ tathānyaḥ /
kalyāṇam ādyam imam ity avadhūya mārgaṃ nāsatpathapraṇayane ramate mano me
arthaś ca vistaram upaiṣyati cet punar me hartā manāṃsi niyamena sa yācakānām /
evaṃgate 'pi ca yathāvibhavaṃ pradāsye mā caiva dānaniyame pramadiṣma śakra
ity ukte śakro devendraḥ samabhiprasāditamanāḥ sādhu sādhv ity enam abhisaṃrādhya sabahumānasnigdham avekṣamāṇa uvāca /
yaśaḥsapatnair api karmabhir janaḥ samṛddhim anvicchati nīcadāruṇaiḥ /
svasaukhyasaṅgād anapekṣitātyayaḥ pratāryamāṇaś capalena cetasā
acintayitvā tu dhanakṣayaṃ tvayā svasaukhyahāniṃ mama ca pratāraṇām /
parārthasaṃpādanadhīracetasā mahattvam udbhāvitam ātmasaṃpadaḥ
aho bataudāryaviśeṣabhāsvataḥ pramṛṣṭamātsaryatamisratā hṛdaḥ /
pradānasaṃkocavirūpatāṃ gataṃ dhane pranaṣṭe 'pi na yat tadāśayā
na cātra citraṃ paraduḥkhaduḥkhinaḥ kṛpāvaśāl lokahitaiṣiṇas tava /
himāvadātaḥ śikharīva vāyunā na yat pradānād asi kampito mayā
yaśaḥ samudbhāvayituṃ parīkṣayā dhanaṃ tavedaṃ tu nigūḍhavān aham /
maṇir hi śobhānugato 'py ato 'nyathā na saṃspṛśed ratnayaśomahārghatām
ataḥ pradānair abhivarṣa yācakān hradān mahāmegha ivābhipūrayan /
dhanakṣayaṃ nāpsyasi matparigrahād idaṃ kṣamethāś ca viceṣṭitaṃ mama
Original text: Jātakamālā 1-15 · Edition: Hanisch, Albrecht: Aryasuras Jatakamala. Philologische Untersuchungen zu den Legenden 1 bis 15. Teil 1: Einleitung, Textausgabe, Anhänge, Register. Marburg : 2005 (Indica et Tibetica 43/1) · Data entry Albrecht Hanisch Mitsuyo Demoto · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0