Jātakamālā 1-15 · Chapter 12
tad evaṃ devarājyaṃ prāṇān api ca parityajya dīrgharātraṃ paripālitāni bhagavatā sattvāni / teṣv iha prājñasyāghāto 'pi na pratirūpaḥ prāg eva vipratipattir iti prāṇiṣu dayāpannenāryeṇa bhavitavyam // tathā hi dharmo ha vai rakṣati dharmacāriṇam ity atrāpy upaneyam // tathāgatavarṇe satkṛtya dharmaśravaṇe ceti //
śakrajātakam ekādaśam //
12. Brāhmaṇajātakam
ātmalajjayaiva satpuruṣā nācāravelāṃ laṅghayanti //
tadyathānuśrūyate / bodhisattvaḥ kila kasmiṃś cid anupākruṣṭagotracāritre svadharmānuvṛttiprakāśayaśasi vinayācāraślāghini mahati brāhmaṇakule janmaparigrahaṃ cakāra / sa yathākramaṃ garbhādhānapuṃsavanasīmantonnayanajātakarmādibhiḥ kṛtasaṃskāro vedādhyayananimittaṃ śrutābhijanācārasaṃpanne gurau prativasati sma /
tasya śrutagrahaṇadhāraṇapāṭavaṃ ca bhaktyanvayaś ca vinayaḥ svakulaprasiddhaḥ /
pūrve vayasy api śamābharaṇā sthitiś ca premaprasādasumukhaṃ gurum asya cakruḥ
vaśīkaraṇamantrā hi nityam avyāhatā guṇāḥ /
api dveṣāgnitaptānāṃ kiṃ punaḥ svasthacetasām
atha tasyādhyāpakaḥ sarveṣām eva śiṣyāṇāṃ śīlaparīkṣānimittaṃ svādhyāyaviśrāmakāleṣv ātmano dāridryaduḥkhāny abhīkṣṇam upavarṇayām āsa /
svajane 'pi nirākrandam utsave 'pi hatānandam /
dhik pradānakathāmandaṃ dāridryam aphalacchandam
paribhavabhavanaṃ śramāspadaṃ sukhaparivarjitam atyanūrjitam /
vyasanam iva sadaiva śocanaṃ dhanavikalatvam atīva dāruṇam
atha te śiṣyāḥ pratodasaṃcoditā iva sadaśvā gurusnehāt samupajātasaṃvegāḥ saṃpannataraṃ prabhūtataraṃ ca bhaikṣam upāharanti sma / sa tān uvāca / alam anenātrabhavatāṃ pariśrameṇa / na bhaikṣopahārāḥ kasya cid dāridryakṣāmatāṃ kṣapayanti / asmatparikleśāmarṣibhis tu bhavadbhir ayam eva yatno dhanāharaṇaṃ prati yuktaḥ kartuṃ syāt / kutaḥ /
kṣudham annaṃ jalaṃ tarṣaṃ mantravāk sāgadā gadān /
hanti dāridryaduḥkhaṃ tu saṃtatyārādhanaṃ dhanam
śiṣyā ūcuḥ / kiṃ kariṣyāmo mandabhāgyā yad etāvān naḥ śaktiprayāmaḥ / api ca /
bhaikṣavad yadi labhyerann upādhyāya dhanāny api /
nedaṃ dāridryaduḥkhaṃ te vayam evaṃ sahemahi
pratigrahakṛśopāyaṃ viprāṇāṃ hi dhanārjanam /
apradātā janaś cāyam ity agatyā hatā vayam
adhyāpaka uvāca / santy anye 'pi brāhmaṇānāṃ śāstraparidṛṣṭā dhanārjanopāyāḥ / jarāpītasāmarthyās tu vayam ayogyarūpās tatpratipattau // śiṣyā ūcuḥ / vayam upādhyāya jarayānupahataparākramāḥ / tad yadi nas teṣāṃ śāstravihitānām upāyānāṃ pratipattisahatāṃ manyase tad ucyatām / yāvad adhyāpanapariśramasyānṛṇyaṃ te gacchāma iti // adhyāpaka uvāca / taruṇair api vyavasāyaśithilahṛdayair durabhisaṃbhavāḥ khalv evaṃvidhā dhanārjanopāyāḥ / yadi tv ayam atrabhavatāṃ nirbandhas tac chrūyatāṃ sādhu katama eko dhanārjanakramaḥ /
āpaddharmaḥ steyam iṣṭaṃ dvijānām āpac cāntyā niḥsvatā nāma loke /
tenādeyaṃ svaṃ pareṣām adṛṣṭaiḥ sarvaṃ caitad brāhmaṇānāṃ svam eva
kāmaṃ prasahyāpi dhanāni hartuṃ śaktir bhaved eva bhavadvidhānām /
na tv eṣa yogaḥ svayaśo hi rakṣyaṃ śūnyeṣu tasmād vyavaseyam evam
iti muktapragrahās tena te cchāttrāḥ param iti tat tasya vacanam ayuktam api yuktam iva pratyaśrauṣur anyatra bodhisattvāt /
sa hi prakṛtibhadratvāt tan notsehe 'numoditum /
kṛtyavat pratipannaṃ tair vyāhartuṃ sahasaiva tu
vrīḍāvanatavadanas tu bodhisattvo mṛdu viniśvasya tūṣṇīmabhūt // atha sa teṣām adhyāpako bodhisattvam avekṣya taṃ vidhim anabhinandantam apratikrośantaṃ niviṣṭaguṇasaṃbhāvanas tasmin mahāsattve kiṃ nu khalv ayam avyavasitatvān niḥsnehatayā vā mayi steyaṃ na pratipadyate / uta dharmasaṃjñayeti samutpannavimarśas tatsvabhāvavyaktīkaraṇārthaṃ bodhisattvam uvāca / bho mahābrāhmaṇa /
amī dvijā madvyasanāsahiṣṇavaḥ samāśritā vīramanuṣyapaddhatim /
bhavān anutsāhajaḍas tu lakṣyate na nūnam asmadvyasanena tapyate
pariprakāśe 'py anigūḍhavistare mayātmaduḥkhe vacasā vidarśite /
kathaṃ nu niḥsaṃbhramadhīramānaso bhavān iti svasthavad eva tiṣṭhati
atha bodhisattvaḥ sasaṃbhramo 'bhivādyopādhyāyam uvāca / śāntaṃ pāpam / na khalv ahaṃ niḥsnehakaṭhinahṛdayatvād aparitapyamāno guruduḥkhair evam avasthitaḥ kiṃ tv asaṃbhavād upādhyāyapradarśitasya kramasya / na hi śakyam adṛśyamānena kva cit pāpam ācaritum / kutaḥ / raho'nupapatteḥ /
nāsti loke raho nāma pāpaṃ karma prakurvataḥ /
adṛśyāni hi paśyanti nanu bhūtāni mānuṣān
kṛtātmānaś ca munayo divyonmiṣitacakṣuṣaḥ /
tān apaśyan rahomānī bālaḥ pāpe pravartate
ahaṃ punar na paśyāmi śūnyaṃ kva ca na kiṃ ca na /
yatrāpy anyaṃ na paśyāmi nanv aśūnyaṃ mayaiva tat
pareṇa yac ca dṛśyate duṣkṛtaṃ svayam eva vā /
sudṛṣṭataram etat syād dṛśyate svayam eva yat
svakāryaparyākulamānasatvāt paśyen na vānyaś caritaṃ parasya /
rāgārpitaikāgramatiḥ svayaṃ tu pāpaṃ prakurvan niyamena vetti
tad anena kāraṇenāham evam avasthita iti / atha bodhisattvaḥ samabhiprasāditamanasam upādhyāyam avetya punar uvāca /
na cātra me niścayam eti mānasaṃ dhanārtham evaṃ pratared bhavān iti /
avetya ko nāma guṇāguṇāntaraṃ guṇopamardaṃ dhanamūlyatāṃ nayet
svābhiprāyaṃ ca khalu nivedayāmi /
kapālam ādāya vipannavāsasā varaṃ dviṣadveśmasamṛddhir īkṣitā /
vyatītya lajjāṃ na tu dharmavaiśase surendratārthe 'py upasaṃhṛtaṃ manaḥ
atha sa tasyopādhyāyaḥ praharṣavismayākṣiptahṛdaya utthāyāsanāt saṃpariṣvajyainam uvāca / sādhu sādhu putra / sādhu mahābrāhmaṇa / pratirūpam etat te praśamālaṃkṛtasyāsya maidhāvakasya /
nimittam āsādya yad eva kiṃ ca na svadharmamārgaṃ visṛjanti bāliśāḥ /
tapaḥśrutajñānadhanās tu sādhavo na yānti kṛcchre parame 'pi vikriyām
tvayā kulaṃ svam amalam abhyalaṃkṛtaṃ samudyatā nabha iva śāradendunā /
tavārthavat sucaritaviśrutaṃ śrutaṃ sukhodayaḥ saphalatayā śramaś ca me
Original text: Jātakamālā 1-15 · Edition: Hanisch, Albrecht: Aryasuras Jatakamala. Philologische Untersuchungen zu den Legenden 1 bis 15. Teil 1: Einleitung, Textausgabe, Anhänge, Register. Marburg : 2005 (Indica et Tibetica 43/1) · Data entry Albrecht Hanisch Mitsuyo Demoto · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0