Jaiminīyanyāyamālāvistara a metrical exposition · Chapter 2.4
yadāgneyo 'ṣṭākapālo 'māvasyāyāṃ paurṇamāsyāṃ cācyuto bhavati |
iti kāladvaye vihitam |
'yadāgneyo 'ṣṭākapālo 'māvāsyāyāṃ bhavati' ityekasminkāle punarvihitam |
tatra - aviśeṣapunaḥśrutilakṣaṇenābhyāsena prayājānāmiva bhedaḥ |
tathā satyāgneyayāgasya darśakāle dviḥprayogaḥ- iti cet |
na |
pratyabhijñānādāgneyasyaikatve satyekakālavākyasyānuvādakatvāt |
na cānuvādo vyarthaḥ |
vidheyaindrāgnastutyarthatvāt |
yadyapyāgneyo 'ṣṭākapālo 'māvāsyāyāṃ bhavati, tathāpi na kevalenāgninā sādhurbhavati |
indrasahito 'gniḥ samīcīnataraḥ |
tasmāt---
'aindrāgnaḥ kartavyaḥ' iti vidheyastutiḥ |
prayājavaiṣamyaṃ tūktamevānusaṃdheyam || MJaiNyC_2,3.33-34 ||
iti śrīmādhavīye jaiminīyanyāyamālavistare dvitīyādhyāyasya tṛtīyaḥ pādaḥ
(atha dvitīyādhyāyasya caturthaḥ pādaḥ)
(prathame yāvajjīvikāgnihotrādhikaraṇe sūtrāṇi 1 - 7)
yāvajjīviko 'bhyāsaḥ karmadharmaḥ prakaraṇāt / Jaim_2,4.1 /
kartur vā śrutisaṃyogāt / Jaim_2,4.2 /
liṅgadarśanāc ca karmadharme hi prakrameṇa niyamyeta tatrānarthakam anyat syāt / Jaim_2,4.3 /
apavarge ca darśayati kālaś cet karmabhedaḥ syāt / Jaim_2,4.4 /
anityatvāt tu naivaṃ syāt / Jaim_2,4.5 /
virodhaś cāpi pūrvavat / Jaim_2,4.6 /
kartus tu niyamāt kālaśāstraṃ nimittaṃ syāt / Jaim_2,4.7 /
START MJaiNy 2,4.1-2
caturthapādasya prathamādhikaraṇamāracayati-
yāvajjīvaṃ juhotīti dharmaḥ karmaṇi puṃsi vā /
kālatvātkarmadhārmo 'taḥ kāmya ekaḥ prayujyatām
na kālo jīvanaṃ tena nimittapravibhāgataḥ /
kāmyaprayogo bhinnaḥ syādyāvajjīvaprayogataḥ
bahvṛcabrāhmaṇe śrūyate- 'yāvajjīvamāgnihotraṃ juhoti' iti |
tatraṃ yāvajjīvaśabdo maraṇāvadhikālaparaḥ |
tatkālasaṃbandhaśca prakṛte kāmyāgnihotre pūrvamaprāptatvāt 'juhoti' ityanūdite karmaṇi vidhīyate |
tathā satyasya vākyasya nityaprayogavidhāyakatvābhāvena vākyāntaravihitaḥ kāmyaprayoga eka evāgnihotrasya paryavasyati |
sa ca kāmyaprayogo 'bhyasitavyaḥ |
sakṛdanuṣṭhānasya 'agnihotraṃ juhuyātsvargakāmaḥ' ityanenaiva siddhatvāt |
'yāvajjīvam' ityasya kālavidhervaiyarthyaprasaṅgāt |
tasmāt-ayaṃ kāmyakarmaṇo 'bhyāsasiddhaye kālarūpadharmavidhiḥ |
iti prāpte,- brūmaḥ-
yāvajjīvaśabdo na kālasya vācakaḥ, kiṃtu lakṣakaḥ |
vācyārthastukṛtsnajīvanam |
na ca-jīvanaṃ karmadharmatvena vidhātuṃ śakyam |
tasya puruṣadharmatvāt |
taṃ ca puruṣadharme nimittīkṛtyāgnihotraprayogo vidhīyate |
na ca - atra karmabhedaḥ |
taddhetūnāṃ śabdāntarādīnāmabhāvāt |
na ca-abhyāsastaddhetuḥ |
nimittaviśeṣasadbhāvenāviśeṣapunaḥśruterabhāvāt |
ataḥ prayogabhedaḥ paryavasyati |
jīvanasyātra nimittatvāt |
sati nimitte naimittikasya tyāgāyogānnityatvamarthasiddham |
na ca-jīvananimittanairantaryeṇa prayoganairantaryāpattiḥ |
sāyaṃprātaḥkālayorvihitatvāt |
tasmāt-jīvanasya purūṣadharmatvānnītyakāmyaprayogau bhinnau || MJaiNyC_2,4.1-2 ||
(dvitīye sarvaśākhāpratyayaikakarmatādhikaraṇe sūtrāṇi 8 - 32)
nāmarūpadharmaviśeṣapunaruktinindāśāktisamāptivacanaprāyaścittānyārthadarśanāc chākhāntareṣu karmabhedaḥ syāt / Jaim_2,4.8 /
ekaṃ vā saṃyogarūpacodanākhyāviśeṣāt / Jaim_2,4.9 /
na nāmnā syād acodanābhidhānatvāt / Jaim_2,4.10 /
sarveṣāṃ caikakarmyaṃ syāt / Jaim_2,4.11 /
kṛtakaṃ cābhidhānam / Jaim_2,4.12 /
ekatve 'pi param / Jaim_2,4.13 /
vidyāyāṃ dharmaśāstram / Jaim_2,4.14 /
agneyavatpunarvacanam / Jaim_2,4.15 /
advirvacanaṃ vā śrutisaṃyogāviśeṣāt / Jaim_2,4.16 /
arthāsannidheś ca / Jaim_2,4.17 /
na caikaṃ pratiśiṣyate / Jaim_2,4.18 /
samāptivac ca saṃprekṣā / Jaim_2,4.19 /
ekatve 'pi parāṇi nindāśaktisamāptivacanāni / Jaim_2,4.20 /
prāyaścittaṃ nimittena / Jaim_2,4.21 /
prakramād vā niyogena / Jaim_2,4.22 /
samāptiḥ pūrvavattvādyathājñāte pratīyeta / Jaim_2,4.23 /
liṅgamaviśiṣṭaṃ sarvaśeṣatvān na hi tatra karmacodanā tasmād dvādaśāhasyāhāravyapadeśaḥ syāt / Jaim_2,4.24 /
dravye cācoditatvād vidhīnām avyavasthā syān nirdeśād vyatiṣṭheta tasmān nityānuvādaḥ syāt / Jaim_2,4.25 /
vihitapratiṣedhāt pakṣe 'tirekaḥ syāt / Jaim_2,4.26 /
sārasvate vipratiṣedhādyadeti syāt / Jaim_2,4.27 /
upahavye 'pratiprasavaḥ / Jaim_2,4.28 /
guṇārthā vā punaḥ śrutiḥ / Jaim_2,4.29 /
pratyayaṃ cāpi darśayati / Jaim_2,4.30 /
api vā kramasaṃyogād vidhipṛthaktvam ekasyāṃ vyavatiṣṭheta / Jaim_2,4.31 /
virodhinā tv asaṃyogād aikakarmye tatsaṃyogād vidhīnāṃ sarvakarmapratyayaḥ syāt / Jaim_2,4.32 /
START MJaiNy 2,4.3-4
dvitīyādhikaraṇamāracayati -
śākhābhedātkarmabhedo na vā, karmātra bhidyate /
dṛṣṭaṃ kāṭhakanāmādi bahu bhedasya kāraṇam
granthadvārādinā hyete yujyante bhedahetavaḥ /
rūpādipratyabhijñānādabhinnaṃ karma gamyate
Original text: Jaiminīyanyāyamālāvistara a metrical exposition of Jaimini's Mīmāṃsāsūtra, with Mādhava's prose commentary · Edition: Pandit Sivadatta: Jaiminiyanyayamala, Poona 1892. (Anandasrama Sanskrit Series, 24) · Data entry members of the Sansknet Project · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0