Īśvarapratyabhijñākārikā with Vṛtti · Chapter 2.4

eṣa cānantaśaktitvād evam ābhāsayaty amūn
bhāvān icchāvaśād eṣā kriyā nirmātṛtāsya sā //

jaḍasya tu na sā śaktiḥ sattā yad asataḥ sataḥ
kartṛkarmatvatattvaiva kāryakāraṇatā tataḥ //

yad asat tad asadyuktā nāsataḥ satsvarūpatā
sato 'pi na punaḥ sattā -lābhenārtho 'tha cocyate //

kāryakāraṇatā loke sāntarviparivartinaḥ
ubhayendriyavedyatvaṃ tasya kasyāpi śaktitaḥ //

evam ekā kriyā saiṣā sakramāntarbahiḥsthitiḥ
ekasyaivobhayākāra sahiṣṇor apapāditā //

bahis tasyaiva tatkāryaṃ yad anta yad apekṣayā
pramātrapekṣayā coktā dvayī bāhyāntarasthitiḥ //

mātaiva kāraṇaṃ tena sa cābhāsadvayasthitau
kāryasya sthita evaikas tad ekasya kriyoditā //

ata evāṅkure 'pīṣṭo nimittaṃ parameśvaraḥ
tad anyasyāpi bījāder hetutā nopapadyate //

tathā hi kumbhakāro 'sāv aiśvaryaiva vyavasthayā
tattanmṛdādisaṃskāra krameṇa janayed ghaṭam //

yoginām api mṛdbīje vinaivecchāvaśena tat
ghaṭādi jāyate tattat sthirasvārthakriyākaram //

yoginirmāṇatābhāve pramāṇāntaraniścite
kāryaṃ hetuḥ svabhāvo vā -ta evotpattimūlajaḥ //

bhūyas tattatpramātreka vahnyābhāsādito bhavet
parokṣād apy adhipater dhūmābhāsādi nūtanam //

kāryam avyabhicāryasya liṅgam anyapramātṛgāt
tadābhāsas tadābhāsād eva tv adhipateḥ paraḥ //

asmin satīdam astīti kāryakāraṇatāpi yā
sāpy apekṣāvihīnānāṃ jāḍānāṃ nopapadyate //

na hi svātmaikaniṣṭhānām anusandhānavarjinām
sadasattāpade 'py eṣa saptamyarthaḥ prakalpyate //

ata eva vibhaktyarthaḥ pramātrekasamāśrayaḥ
kriyākārakabhāvākhyo yukto bhāvasamanvayaḥ //

parasparasvabhāvatve kāryakāraṇayor api
ekatvam eva bhede hi naivānyonyasvarūpatā //

ekātmano vibhedaś ca kriyā kālakramānugā
tathā syāt kartṛtaivaivaṃ tathāpariṇamat tayā //

na ca yuktaṃ jaḍasyaivaṃ bhedābhedavirodhataḥ
ābhāsabhedād ekatra cidātmani tu yujyate //

vāstave 'pi cidekatve na syād ābhāsabhinnayoḥ
cikīrṣālakṣaṇaikatva parāmarśaṃ vinā kriyā //

itthaṃ tathā ghaṭapaṭā -dyābhāsajagadātmanā
tiṣṭhāsor evam icchaiva hetutā kartṛtā kriyā //