Language

ENहिગુ
Scripture Library

Hatha Ratnavali · Chapter p3

p3.1

haṭharatnāvalī
dvitīyopadeśaḥ
aṣṭānāṃ kumbhakānāṃ tu lakṣaṇaṃ lakṣyate mayā /
apūrvādhikasiddhyarthaṃ kumbhakānabhyasetsudhīḥ

p3.2

athavā -
vidhivat prāṇasaṃyāmaiḥ nāḍīcakre viśodhite /
suṣumnāvadanaṃ bhitvā sukhādviśati mārutaḥ

p3.3

mārute madhyame jāte manaḥsthairya prajāyate /
manasaḥ susthirībhāvaḥ saivāvasthā manonmanī

p3.4

tatsiddhaye vidhānajñaḥ sadā kurvīta kumbhakān /
vicitrakumbhakābhyāsādvicitrāṃ siddhimāpnuyāt

p3.5

bhastrikā bhrāmarī sūryabhedojjāyī ca śītalī /
mūrchānāmakasītkāraṃ kevalaścāṣṭakumbhakāḥ /
bhujaṃgakaraṇī ceti kumbhakā navasaṃkhyakāḥ

p3.6

athavā -
sūryabhedanamujjāyī tathā sītkāraśītalī /
bhastrikā bhrāmarī mūrchā kevalaścāṣṭakumbhakāḥ

p3.7

pūrakānte tu kartavyo bandho jālandharābhidhaḥ /
kumbhakānte recakādau kartavyastūḍḍiyānakaḥ

p3.8

adhastātkuñcanenāśu kaṇṭhasaṃkocane kṛte /
madhye paścimatānena syātprāṇo brahmanāḍigaḥ

p3.9

apānamūrdhvamutthāpya prāṇaṃ kaṇṭhādadho nayet /
yogī jarāvimuktaḥ syāt ṣoḍaśo vayasā bhavet

p3.10

atha sūryabhedanaṃ nāma kumbhakaḥ
dakṣanāḍyā samākṛṣya bahiḥsthaṃ pavanaṃ śanaiḥ /
yathā lagati kaṇṭhāttu hṛdayāvadhi sasvanam

p3.11

yatheṣṭaṃ kumbhayedvāyuṃ recayediḍayā tataḥ /
kapālaṃ śodhanaṃ cāpi recayetpavanaṃ śanaiḥ

p3.12

ālasyaṃ vātadoṣaghnaṃ kṛmikīṭaṃ nihanti ca /
punaḥ punaridaṃ kāryaṃ sūryabhedākhyakumbhakam

p3.13

athojjāyī -
mukhaṃ saṃyamya nāḍībhyāmākṛṣya pavanaṃ śanaiḥ /
yathā lagati hṛtkaṇṭhaṃ hṛdayāvadhi sasvanaḥ

p3.14

pūrvavatkumbhayetprāṇaṃ recayediḍayā tataḥ /
gale śleṣmaharaṃ proktaṃ dehānalavivardhanam

p3.15

nāḍījālodarādhātugatadoṣavināśanam /
gacchatā tiṣṭhatā kāryamujjāyyākhyaṃ hi kumbhakam

p3.16

atha sītkāraḥ -
sītkāṃ kuryāttathā vaktre ghrāṇenaiva visarjayet /
evamabhyāsayogena kāmadevo dvitīyakaḥ

p3.17

yoginīcakrasaṃsevyaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ /
na kṣudhā na tṛṣā nidrā naivālasyaṃ prajāyate

p3.18

bhavetsvacchandadehastu sarvopadravavarjitaḥ /
anena vidhinā satyaṃ yogīndro bhāti bhūtale

p3.19

atha śītalī -
jihvayā vāyumākṛṣya pūrvavatkumbhakādanu /
śanairaśītiparyyantaṃ recayedanilaṃ sudhīḥ

p3.20

gulmaplīhodaraṃ doṣaṃ jvarapittakṣudhātṛṣāḥ /
viṣāṇi śītalī nāma kumbhako'yaṃ nihanti ca

p3.21

atha bhastrikā -
recakaḥ pūrakaścaiva kumbhakaḥ praṇavātmakaḥ /
recako'jasraniḥśvāsaḥ pūrakastannirodhakaḥ /
samānasaṃsthito yo'sau kumbhakaḥ parikīrtitaḥ

p3.22

yathaiva lohakārāṇāṃ bhastrī vegena cālyate /
tathaiva svaśarīrasthaṃ cālayetpavanaṃ sudhīḥ

p3.23

yathā śramo bhaved dehe tathā sūryeṇa pūrayet /
yathodaraṃ bhavetpūrṇaṃ pavanena tathā laghu

p3.24

dhārayennāsikāṃ madhyātarjanībhyāṃ vinā dṛḍham /
kumbhakaṃ pūrvavatkṛtvā recayediḍayānilam

p3.25

vātapittaśleṣmaharaṃ śarīrāgnivivardhanam /
brahmanāḍīmukhesaṃsthakaphādyargalanāśanam /
viśeṣeṇaiva kartavyaṃ bhastrākhyaṃ kumbhakaṃ tvidam

p3.26

/25/
atha bhrāmarī -
vegodghoṣaṃ pūrakaṃ bhṛṃganādaṃ bhṛṃgīnādaṃ recakaṃ mandamandam /
yogīndrāṇāṃ nityamabhyāsayogācitte jātā kācidānandalīlā

p3.27

atha mūrchā -
pūrakānte gāḍhataraṃ baddhvā jālandharaṃ śanaiḥ /
recayenamūrcchanākhyo'yaṃ manomūrchā sukhapradā

p3.28

atha kevalaḥ -
recakaṃ pūrakaṃ muktvā sukhaṃ yadvāyudhāraṇam /
prāṇāyāmo'yamityuktaḥ sa vai kevalakumbhakaḥ

p3.29

kevale kumbhake siddhe recapūrakavarjite /
na tasya durlabhaṃ kiñcit triṣu lokeṣu vidyate

p3.30

śaktaḥ kevalakumbhena yatheṣṭaṃ vāyudhāraṇam" /
etādṛśo rājayogo kathito nātra saṃśayaḥ

p3.31

atha bhujaṃgīkaraṇama -
kaṇṭhena pūrayedvāyuṃ recayetkaṇṭhanālataḥ /
bhujaṃgīkaraṇaṃ ceti kumbhako'yaṃ navamaḥ smṛtaḥ

p3.32

mahāmudrā mahābandho mahāvedhastṛtīyakaḥ /
uḍḍiyānaṃ mūlabandho bandho jālandharābhidhaḥ

p3.33

karaṇī viparītākhyā vajrolī śakticālanam /
sampradāyā khecarī sā daśa mudrāḥ prakīrtitāḥ

p3.34

ādināthoditā mudrā aṣṭaiśvaryapradāyakāḥ /
vallabhāḥ sarvasiddhānāṃ durlabhā mahatāmapi

p3.35

iti mudrā daśa proktā ādināthena śambhunā /
ekaikā tāsu mukhyā syānmahāsiddhipradāyinī

p3.36

atha mahāmudrā -
mahāmudrāṃ pravakṣyāmi vaśiṣṭhenoktamādarāt

p3.37

pādamūlena vāmena yoniṃ sampīḍya dakṣiṇam /
pādaṃ prasāritaṃ kṛtvā karābhyāṃ pūrayenmukham /
kaṇṭhe bandhaṃ samāropya pūrayedvāyumūrdhvataḥ

p3.38

yathā daṇḍāhataḥ sarpo daṇḍākāraḥ prajāyate /
ṛjvībhūtā tathā śaktiḥ kuṇḍalī sahajā bhavet

p3.39

tathā sā maraṇāvasthā jāyate dvipuṭīsthitā

p3.40

na hi pathyamapathyaṃ vā rasāḥ sarve'pi nīrasāḥ /
api bhuktaṃ viṣaṃ ghoraṃ pīyūṣamiva jīryate

p3.41

kṣayakuṣṭhagudāvartagulmājīrṇapurogamāḥ /
doṣāḥ sarveḥ kṣayaṃ yānti mahāmudrāṃ tu yo'bhyaset'

p3.42

kathiteyaṃ mahāmudrā jarāmṛtyuvināśinī /
gopanīyā prayatnena na deyā yasya kasyacit

p3.43

atha mahābandhaḥ -
pārṣṇiṃ vāmasya pādasya yoni-sthāne niyojayet /
vāmorūpari saṃsthāpya dakṣiṇaṃ caraṇaṃ tathā

p3.44

pūrayenmukhato vāyuṃ hṛdaye cibukaṃ dṛḍham /
nibhṛtya yonimākuñcya mano madhye niyojayet /
recayecca śanairevaṃ mahābandho'yamucyate

p3.45

ayaṃ yogo mahābandhassarvasiddhipradāyakaḥ /
savyāṃge ca samabhyasya dakṣiṇāṃge samabhyaset

p3.46

ayaṃ ca sarvanāḍīnāmūrdhvagativibodhakaḥ /
triveṇīsaṃgamaṃ dhatte kedāraṃ prāpayenmanaḥ

p3.47

rūpalāvaṇyasampannā yathā strī puruṣaṃ vinā /
mahāmudrāmahābandhau niṣphalau vedhavarjitau

p3.48

atha mahāvedhaḥ
mahābandhasthito yogī kṛtvā pūrakamekadhīḥ /
vāyūnāṃ gatimākṛṣya nibhṛtaṃ kaṇṭhamudrayā

p3.49

aṣṭadhā kriyate caitat yāme yāme dine dine /
puṇyasaṃghātasandhāyī pāpaughabhiduraḥ sadā

p3.50

samyak śraddhāvatāmeva sukhaṃ prathamasādhane /
vahnistrīpathasevāṃ ca prathamaṃ parivarjayet

p3.51

samahastayugo bhūmau sphicau santāḍayecchanaiḥ /
ayameva mahāvedhaḥ siddhido'bhyāsato bhavet

p3.52

etattrayaṃ mahāguhyaṃ jarāmṛtyuvināśanam /
vahnivṛddhikaraṃ caiva hyaṇimādiguṇapradam

p3.53

athoḍyānabandhaḥ -
baddho yena suṣumnāyāṃ prāṇastūḍḍiyate yataḥ /
tasmāduḍḍiyānākhyo'yaṃ yogibhiḥ samudāhṛtaḥ

p3.54

uḍḍīnaṃ kurute yasmādaviśrāntaṃ mahākhagaḥ /
uḍḍiyānaṃ tadeva syāt tatra bandho'bhidhīyate

p3.55

udare paścimaṃ tānaṃ nābherūrdhvaṃ ca dhārayet /
uḍḍiyāno hyasau bandho mṛtyumātaṃgakesarī

p3.56

guruṇā sahajaṃ proktaṃ vṛddho'pi taruṇo bhavet /
bāhyoḍyāṇaṃ ca kurute bāhyālaṃkāravardhanam

p3.57

nābherūrdhvamadho vāpi tānaṃ kuryāt prayatnataḥ /
ṣaḍmāsabhyasenmṛtyuṃ jayatyeva na saṃśayaḥ

p3.58

atha mūlabandhaḥ -
pārṣṇibhāgena sampīḍya yonimākuñcayed gudam /
apānamūrdhvamākuñcya mūlabandho'yamucyate

p3.59

adhogatimapānaṃ vai ūrdhvagaṃ kurute balāt /
ākuñcanena taṃ prāhurmūlabandhaṃ hi yoginaḥ

p3.60

gudaṃ pārṣṇyā ca sampīḍya vāyumākuñcayed balāt /
vāraṃ vāraṃ yathā cordhva samāyāti samīraṇaḥ

p3.62

prāṇāpānau nādabindū mūlabandhena caikatām /
gatau tadā yogasiddhiṃ prāpnotyeva na saṃśayaḥ 161 //
apānaprāṇayoraikyaṃ kṣayo mūtrapurīṣayoḥ /
yuvā bhavati vṛddho'pi satataṃ mūlabandhanāt

p3.63

apāne cordhvage jāte prayāte vahnimaṇḍale /
tathānalaśikhādīptirvāyunā preritā yathā

p3.64

yātāyātau vahnyapānau mūlarūpasvarūpakau /
tenābhyantaḥ pradīptastu jvalano dehajastathā

p3.65

daṇḍāhatā bhujaṃgīva niścitaṃ ṛjutāmiyāt /
bilaṃ praviṣṭeva tato brahmanāḍyantaraṃ vrajet /
tasmānnityaṃ mūlabandhaḥ kartavyo yogibhiḥ sadā

p3.66

atha jālandharaḥ
kaṇṭhamākuñcya hṛdaye sthāpayeccibukaṃ dṛḍham /
bandho jālandharākhyo'yaṃ jarāmṛtyuvināśakaḥ /
badhnāti hi śirājālaṃ nādho yāti nabhojalam

p3.67

tato jālandharo bandhaḥ kaṇṭhasaṃkocane kṛte /
na pīyūṣaṃ patatyagnau na ca vāyuḥ prakupyati

p3.68

bandhatrayamidaṃ śreṣṭhaṃ mahāsiddhaiśca sevitam /
sarveṣāṃ yogatantrāṇāṃ sādhanaṃ yogino vidhuḥ

p3.69

adhastātkuñcanenāśu kaṇṭhasaṃkocane kṛte /
madhye paścimatānena syātprāṇo brahmanāḍigaḥ

p3.70

mūlasthānaṃ samākuñcya uḍḍiyānaṃ tu kārayet /
iḍāṃ ca piṃgalāṃ baddhvā vāhayet paścimaṃ patham

p3.71

anenaiva vidhānena prayāti pavano layam /
tato na jāyate mṛtyurjarārogādikaṃ tathā

p3.72

atha viparītakaraṇī -
yatkiñcit sravate candrādamṛtaṃ divyarūpi ca/
tatsarvaṃ grasate sūryastena piṇḍaṃ vināśi ca

p3.73

tatrāsti divyaṃ karaṇaṃ sūryasya mukhabandhanam /
gurūpadeśato jñeyaṃ na tu śāstrārthakoṭibhiḥ

p3.74

ūrdhvaṃ nābhiradhastālurūrdhvaṃ bhānuradhaḥ śaśī /
karaṇī viparītākhyā guruvākyena labhyate

p3.75

karaṇī viparītākhyā sarvavyādhivināśinī /
nityamabhyāsayuktasya jaṭharāgnivivardhinī

p3.76

āhāro bahulastasya sampādyaḥ sādhakena vai /
alpāhāro yadi bhaveddehamagnirdahet" kramāt

p3.77

adhaśiraścordhvapādau kṣaṇaṃ syātprathame dine /
kṣaṇācca kiñcidadhikamabhyasecca dine dine

p3.78

valitaṃ palitaṃ caiva ṣaṇmāsānna tu dṛśyate /
yāmamātraṃ tu yo nityamabhyaset sa tu kālajit

p3.79

svasthaṃ yo vartamāno'pi yogoktairniyamairvinā /
karaṇī viparītākhyā śrīnivāsena lakṣitā

p3.80

atha vajrolī -
vajrolīṃ kathayiṣyāmi gopitāṃ sarvayogibhiḥ /
atīva tadrahasyaṃ hi na deyaṃ yasya kasyacit

p3.81

svamānaistu samo yasmāt tasyaiva kathayed dhuvam /
putrasyāpi na dātavyaṃ guruśiṣyakrama vinā

p3.82

kuṇḍalībodhanaṃ samyak nāḍīnāṃ pariśodhanam /
apānaprāṇayoraikyaṃ kāryaṃ vajrolikarmaṇā

p3.83

abhyāsasya kramaṃ vakṣye sampradāyānusārataḥ /
kāminī vā naro vātha vajrolīṃ buddhimānnayet

p3.84

phūtkārocitaṃ liṃgaṃ randhrāgre bahiḥ sthāpyamekaṃ liṃgarandhramadhye sthāpyamaparaṃ militvā nāladvayanirūpaṇamādau kriyate // tayormadhye phūtkārocitaṃ nālasvarūpaṃ pradarśyate /
kāñcanasya ca rūpasya tāmrasyāpyathavā'yasaḥ /
nālaṃ kuryātprayatnena phutkārakaraṇocitam"

p3.85

viṃśatyaṃguladīrghamānaruciraṃ tvādau suvṛttālpagam
phūtkārocitakālarūpasadṛśaṃ nālaṃ haṭhābhyāsibhiḥ /
proktaṃ tādṛśameva liṃgavivare yatnena saṃsthāpayet
phūtkāraṃ tadanantaraṃ prakurutāṃ vāyuryathā sañcaret

p3.86

haṭhapradīpikākārastu -
yatnataḥ śaranālena phūtkāraṃ vajrakandhare /
śanaiḥ śanaiḥ prakurvīta vāyusañcārakāraṇāt

p3.87

haṭhapradīpikākāramataṃ haṭhayogābhyāse'jñānavilasitamityupekṣaṇīyam //
yadi syāccharanāle hi bhṛśaṃ vāyurna sañcaret /
vāyusañcāraṇe tyājye śaranālādikaṃ matam

p3.88

liṃgarandhramadhye' sthāpanīyanālasvarūpaṃ liṃgarandhravistārārtha nirūpyate /
tantuvat kanakaṃ nālaṃ nāgaṃ tāmrātinirmalam /
nāladravyamidaṃ proktaṃ śrīnivāsena yoginā

p3.89

nirmitaṃ tripalairnāgairdvādaśāṃguladīrghakam /
chatrākāraṃ prakurvīta nālaṃ snigdhaṃ sitaṃ mṛdu

p3.90

niyojyaṃ liṃgarandhre ca nirbhītaḥ sthāpayet kṣaṇam /
liṃgasthairyaṃ liṃgadārḍhyaṃ bahuvīryavivardhanam

p3.91

nālaṃ kāñcananirmitaṃ mṛdutaraṃ sāṃgaṃ ca nāgaiḥ kṛtam /
chatrākāramataḥ palatrayayutaṃ dairghyaṃ vitastairmitam

p3.92

nālaṃ tādṛśameva liṃgavivare yatnena saṃsthāpayet

p3.93

vistāraṃ tadanantaraṃ dṛḍhataraṃ liṃgaṃ tato jāyate /
vāyusañcāraṇe jāte ūrdhvamākṛṣyate balāt

p3.94

nārīṃ ramyāmadhaḥsthāpya rahasye tu digambarām /
svayaṃ digambaro bhūtvā uttānāyāstathopari /
śayitvā kumbhakaṃ kṛtvā kiñcinnārī svayaṃ ca hi

p3.95

anyo'nyaṃ gāḍhamāliṃgya yonau liṃga niropayet /
mithastvadharapānaṃ ca kuryāt galaravādikam

p3.96

vilikhecca nakhenaiva dhārayetsvedasambhavam /
nāryā bhagāt patadbindumabhyāsenordhvamāharet

p3.97

calitaṃ ca nijaṃ bindumūrdhvamākṛṣya rakṣayet /
evaṃ saṃrakṣayed binduṃ mṛtyuṃ jayati yogavit

p3.98

maraṇaṃ bindupātena jīvitaṃ bindudhāraṇāt /
cittāyattaṃ nṛṇāṃ śukraṃ śukrāyattaṃ ca jīvitam /
tasmācchukraṃ manaścaiva rakṣaṇīyaṃ prayatnataḥ

p3.99

evaṃ yo bhajate nārī tāmeva manasā smaret

p3.100

sindūrasadṛśaṃ yonau strīṇāmāsthāyikaḥ rajaḥ /
ṛtumatyā rajo'pyevaṃ rajo binduṃ ca rakṣayet

p3.101

ṛtukāle yathā śukraṃ nirdoṣaṃ yonisaṃgatam /
tathā tanmārutenaiva strīraktenaikatāmiyāt

p3.102

āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā caiva catuṣṭayam /
ādhānakāle likhitaṃ garbhasthasyaiva dehinaḥ

p3.103

yāvadyāvadayaṃ deho dhṛyate garbhaśāyinaḥ /
tāvattāvadabhivyaktirliṃgasyāsya prajāyate

p3.104

āyuṣyaṃ vardhate nityaṃ yadi binduḥ sthiro bhavet /
utpattisthitisaṃhāre bindureko hi kāraṇam

p3.105

tato bhavedrājayogī nāntarā bhavati dhruvam /
na cinmātreṇa siddhiḥ syādabhyāsāt pavanasya vai

p3.106

abhyāsasya kramaṃ vakṣye nārīṇāṃ ca śanaiḥ śanaiḥ

p3.107

liṃgaṃ karābhyāmākuñcya maṇiṃ cāntaḥ praveśayet /
yāvanmaṇipraveśaḥ syāttāvadabhyāsamācaret /
tataḥ paraṃ samarthā cedūrdhvamākuñcayedrajaḥ

p3.108

tasyāḥ śarīre nādastu bindutāmeva gacchati /
sa bindustadrajaścaiva ekīkṛtya svadehajau

p3.109

vajrolyabhyāsayogena yogasiddhiḥ kare sthitā /
ajñātayogaśāstreṇa vajrolīṃ strī tu nābhyaset

p3.110

ayaṃ yogaḥ puṇyavatāṃ dhanyānāṃ tattvaśālinām /
nirmatsarāṇāṃ sidhyeta na tu matsaraśālinām

p3.111

sarveṣāmeva yogānāmayaṃ yogaḥ śubhaṃkaraḥ /
tasmādayaṃ variṣṭho'sau bhuktimuktiphalapradaḥ

p3.112

sugandhiryogino dehe jāyate bindudhāraṇāt

p3.113

atha sahajoliḥ -
sahajolī cāmarolī vrajolyā eva bhedataḥ

p3.114

jale subhasma nikṣipya dagdhagomayasambhavam /
vajrolī maithunādūrdhvaṃ strīpuṃsoścāṃgalepanam

p3.115

āsīnayoḥ sukhenaiva muktavyāpārayoḥ kṣaṇam /
sahajoliriyaṃ proktā kartavyā yogibhiḥ sadā

p3.116

athāmarolī -
vihāya nityāṃ prathamāṃ ca dhārāṃ
vihāya niḥsāratayāntyadhārām /
niṣevyate śītalamadhyadhārāṃ
kāpālikaiḥ khaṇḍamatairanarghyām

p3.117

amarīṃ yaḥ pibennityaṃ nasyaṃ kuryāddine dine /
vajrolīmabhyasennityamamarolīti kathyate

p3.118

atha śakticālanam -
pucche pragṛhya bhujagī suptāmudbodhayedabhīḥ /
nidrāṃ vihāya sā ṛjvī ūrdhvamuttiṣṭhate haṭhāt

p3.119

dvādaśāṃgula dairghyañca vistṛtaṃ ca ṣaḍaṃgulam /
haṭhajñaiḥ mṛdulaṃ proktaṃ veṣṭanāmbaralakṣaṇam

p3.120

vistāritena tāṃ jihvāṃ veṣṭayitvā tataḥ sudhīḥ /
aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ ca hastābhyāṃ dhārayed dhuvam /
svaśaktyā cālayedvāme dakṣiṇe ca punaḥ punaḥ

p3.121

muhūrtadvayaparyantaṃ nirbhītaścālayedasau /
ūrdhvamākṛṣyate kiñcitsuṣumṇāṃ kuṇḍalīgatām /
ṣaṇmāsāccālanenaiva śaktistasyordhvagā bhavet

p3.122

sūryeṇa pūrayedvāyuṃ sarasvatyāstu cālayet /
śabdagarbhācālanena yogī rogaiḥ pramucyate

p3.123

yena sañcālitāśaktiḥ sa yogī siddhibhājanaḥ /
kimatra bahunoktena mṛtyuṃ jayati līlayā

p3.124

saśailavanadhātryāstu yathādhāro'hi nāyakaḥ /
aśeṣayogatantrāṇāṃ tathādhāro hi kuṇḍalī

p3.125

phaṇī kuṇḍalinī nāgī cakrī vakrī sarasvatī /
lalanā rasanā kṣatrī lalāṭī śaktiḥ śaṃkhinī

p3.126

rajvī bhujaṃgī śeṣā ca kuṇḍalī sarpiṇī maṇiḥ /
ādhāraśaktiḥ kuṭilā karālī prāṇavāhinī

p3.127

aṣṭavakrā ṣaḍādhārā vyāpinī kalanādharā /
kurītyevaṃ ca vikhyātāḥ śabdāḥ paryāyavācakāḥ

p3.128

iti śakticālanam /
atha khecarīmudrā
khecarī cāntimā mudrā acirād brahmarandhragā /
suṣumṇagāmṛtā mūrdhvā lambikā vācakāḥ smṛtāḥ

p3.129

na krameṇa vinā śāstraṃ naiva śāstraṃ vinā kramaḥ /
śāstraṃ kramayutaṃ jñātvā tanyate śrīmatāṃ bhuvi

p3.130

jihvākatinibhaṃ śastramalpaṃ tacchedane kṣamam /
snuhīpatranibhaṃ balyaṃ śastraṃ kuryādvicakṣaṇaḥ

p3.131

iḍāyāḥ piṅgalāyāśca suṣumṇāyāśca madhyataḥ /
prajñāvatāṅguliṃ datvā granthimadhyaṃ samucchinet

p3.132

dviniṣkaṃ niṣkaniṣkārddhaṃ pathyānāgarasaindhavān /
cūrṇayitvā tu tatcūrṇaṃ tena cūrṇena gharṣayet

p3.133

pūrvoktena prakāreṇa śakticālanamācaret /
godohanaṃ yathā tadvacchakticālanamācaret

p3.134

punaḥ saptadine prāpte tilamātraṃ samucchinet

p3.135

chedanādikrameṇaiva yāvad bhrūmadhyagā bhavet /
tāvacchanaiḥ prakartavyaṃ śrīnivāsasya bhāṣaṇam

p3.136

atrāyaṃ haṭhayogasampradāyaḥ -
śiśurlambikāyogenātītānāgataṃ jānāti / garbhaniḥsaraṇād bhūmipāte lambikāyoge jivābandho pātinī bhavati / lambikā pratibimbatvena jihvāyāṃ adhogranthi-sūkṣmarūpatayā sarveṣāṃ narāṇāṃ pratyakṣatayā adyāpi dṛśyate // tatraiva lambikā pratibandhakasūkṣmagranthibhedanaṃ kāryamiti mama pratibhāti /
parameśvaraproktakhecarīnāmapaṭale tu -
snuhīpatranibhaṃ śastraṃ sutīkṣṇaṃ snigdhanirmalam /
samanāyāṃ tu jihvāyāṃ romamātraṃ samucchinet

p3.137

romamātrachedane na vilambena hi lambikā /
hṛdaye granthakārāṇāmākūtaṃ bhaṇitaṃ mayā

p3.138

dattātreyastu -
kapālakuhare jihvā praviṣṭā viparītagā /
bhuvorantargatā dṛṣṭirmudrā bhavati khecarī

p3.139

na rogo maraṇaṃ tasya na nidrā na kṣudhā tṛṣā /
na ca mūrchā bhavettasya yo mudrāṃ vetti khecarīm

p3.140

pīḍyate na sa rogeṇa lipyate na ca karmaṇā /
bādhyate na ca kālena yo mudrāṃ vetti khecarīm

p3.141

haṭhapradīpikāyām -
chedanacālanadohaiḥ kalāṃ krameṇa vardhayettāvat //
yāvadiyaṃ bhrūmadhye spṛśati tadānīṃ khecarīsiddhiḥ

p3.142

chedanasya prakārokterabhāvānmūḍhatā yataḥ /
sādhāraṇoktyā durbodhānnāṃgīkāryamidaṃ matam

p3.143

gurudarśitamārgeṇa saṃketaḥ kathyate mayā /
saṃketaśṛṃkhalābhāve khecarī tu kathaṃ bhavet

p3.144

sarpākāraṃ savalayaṃ śṛṃkhalādvayasevitam /
sakharparaṃ ṣaḍvitastidairghyaṃ saṃketalakṣaṇam

p3.145

śṛṃkhalādvitayanirmitāṃ parāṃ
sarpavadvalayakharparānvitām /
viṃśadaṃgulamitāṃ sudīrghikāṃ
lambikābhyudayakāriṇīṃ viduḥ

p3.146

śṛṃkhalāyāśca valaye jihvāṃ tatra praveśayet //
yathā bhavetsuṣumṇāgā tathā bhavati khecarī

p3.147

khecaryā mudraṇe jāte dehī dehaṃ na muñcati /
kāyaṃ tyaktvā tu kalpānte brahmasthānaṃ vrajatyasau

p3.148

prāṇe suṣumṇā samprāpte nādaṃ tu śrūyate'ṣṭadhā /
ghaṇṭādundubhiśaṃkhādivīṇāveṇuninādavat /
tanūnapāttaḍittāreśapavanopamam

p3.149

vāsukyādyaiśca nāgaiśca takṣakenāthavā punaḥ /
daṣṭasya yogino dehe na viṣaṃ kartumarhati

p3.150

utkallola kalāmṛtaṃ ca vimalaṃ dhārāmṛtaṃ yaḥ pibet /
nirdoṣaḥ sa mṛṇālakomalatanuryogī ciraṃ jīvati

p3.151

sevante yadi lambikāgramaniśaṃ jihvā rasasyandinī
sakṣārākaṭutiktadugdhasadṛśaṃ madhvājyatulyaṃ yadā

p3.152

aśeṣāṇāṃ ca nāḍīnāṃ jihvāgre randhramāgataḥ /
vidhatte yena mārgeṇa tena cāndrī kalāṃ vrajet

p3.153

kanyāvādākhilā vādarasavādādisiddhayaḥ /
yoginaḥ sampravartante teṣāṃ vajrolikhecarī

p3.154

trikaṭumbī haṭhā caiva golīḍhaṃ śikharaṃ tathā //
triśaṃkhī vajramoṃkārī mūrdhvanālaṃ bhuvormukhe

p3.155

piṃgalā dambhinī sūryā yaminā kākṣarā tathā /
kālāgni rudrī caṇḍī ca te syuḥ piṃgalanāmakāḥ

p3.156

iḍā candrā sinīvālī gaṃgā cāmarabodhitā /
iḍāyāḥ vācakāḥ śabdāḥ paryāyeṇa prakīrtitāḥ

p3.157

gośabdenoditā jihvā tatpraveśo hi tāluni /
gomāṃsabhakṣaṇaṃ tattu mahāpātakanāśanam

p3.158

gomāṃsa bhakṣayennityaṃ pibedamaravāruṇīm /
kulīnaṃ tamahaṃ manye anye tu kulaghātakāḥ

p3.159

jihvāpraveśasambhūtavahninotthāpitā khalu /
candrāt sravati yaḥ sāraḥ sā syādamaravāruṇī

iti śrīnivāsayogīviracitāyāṃ haṭharatnāvalyāṃ dvitīyopadeśaḥ

Original text: haṭharatnāvalī · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc