Hatha Ratnavali · Chapter p3
haṭharatnāvalī
dvitīyopadeśaḥ
aṣṭānāṃ kumbhakānāṃ tu lakṣaṇaṃ lakṣyate mayā /
apūrvādhikasiddhyarthaṃ kumbhakānabhyasetsudhīḥ
athavā -
vidhivat prāṇasaṃyāmaiḥ nāḍīcakre viśodhite /
suṣumnāvadanaṃ bhitvā sukhādviśati mārutaḥ
mārute madhyame jāte manaḥsthairya prajāyate /
manasaḥ susthirībhāvaḥ saivāvasthā manonmanī
tatsiddhaye vidhānajñaḥ sadā kurvīta kumbhakān /
vicitrakumbhakābhyāsādvicitrāṃ siddhimāpnuyāt
bhastrikā bhrāmarī sūryabhedojjāyī ca śītalī /
mūrchānāmakasītkāraṃ kevalaścāṣṭakumbhakāḥ /
bhujaṃgakaraṇī ceti kumbhakā navasaṃkhyakāḥ
athavā -
sūryabhedanamujjāyī tathā sītkāraśītalī /
bhastrikā bhrāmarī mūrchā kevalaścāṣṭakumbhakāḥ
pūrakānte tu kartavyo bandho jālandharābhidhaḥ /
kumbhakānte recakādau kartavyastūḍḍiyānakaḥ
adhastātkuñcanenāśu kaṇṭhasaṃkocane kṛte /
madhye paścimatānena syātprāṇo brahmanāḍigaḥ
apānamūrdhvamutthāpya prāṇaṃ kaṇṭhādadho nayet /
yogī jarāvimuktaḥ syāt ṣoḍaśo vayasā bhavet
atha sūryabhedanaṃ nāma kumbhakaḥ
dakṣanāḍyā samākṛṣya bahiḥsthaṃ pavanaṃ śanaiḥ /
yathā lagati kaṇṭhāttu hṛdayāvadhi sasvanam
yatheṣṭaṃ kumbhayedvāyuṃ recayediḍayā tataḥ /
kapālaṃ śodhanaṃ cāpi recayetpavanaṃ śanaiḥ
ālasyaṃ vātadoṣaghnaṃ kṛmikīṭaṃ nihanti ca /
punaḥ punaridaṃ kāryaṃ sūryabhedākhyakumbhakam
athojjāyī -
mukhaṃ saṃyamya nāḍībhyāmākṛṣya pavanaṃ śanaiḥ /
yathā lagati hṛtkaṇṭhaṃ hṛdayāvadhi sasvanaḥ
pūrvavatkumbhayetprāṇaṃ recayediḍayā tataḥ /
gale śleṣmaharaṃ proktaṃ dehānalavivardhanam
nāḍījālodarādhātugatadoṣavināśanam /
gacchatā tiṣṭhatā kāryamujjāyyākhyaṃ hi kumbhakam
atha sītkāraḥ -
sītkāṃ kuryāttathā vaktre ghrāṇenaiva visarjayet /
evamabhyāsayogena kāmadevo dvitīyakaḥ
yoginīcakrasaṃsevyaḥ sṛṣṭisaṃhārakārakaḥ /
na kṣudhā na tṛṣā nidrā naivālasyaṃ prajāyate
bhavetsvacchandadehastu sarvopadravavarjitaḥ /
anena vidhinā satyaṃ yogīndro bhāti bhūtale
atha śītalī -
jihvayā vāyumākṛṣya pūrvavatkumbhakādanu /
śanairaśītiparyyantaṃ recayedanilaṃ sudhīḥ
gulmaplīhodaraṃ doṣaṃ jvarapittakṣudhātṛṣāḥ /
viṣāṇi śītalī nāma kumbhako'yaṃ nihanti ca
atha bhastrikā -
recakaḥ pūrakaścaiva kumbhakaḥ praṇavātmakaḥ /
recako'jasraniḥśvāsaḥ pūrakastannirodhakaḥ /
samānasaṃsthito yo'sau kumbhakaḥ parikīrtitaḥ
yathaiva lohakārāṇāṃ bhastrī vegena cālyate /
tathaiva svaśarīrasthaṃ cālayetpavanaṃ sudhīḥ
yathā śramo bhaved dehe tathā sūryeṇa pūrayet /
yathodaraṃ bhavetpūrṇaṃ pavanena tathā laghu
dhārayennāsikāṃ madhyātarjanībhyāṃ vinā dṛḍham /
kumbhakaṃ pūrvavatkṛtvā recayediḍayānilam
vātapittaśleṣmaharaṃ śarīrāgnivivardhanam /
brahmanāḍīmukhesaṃsthakaphādyargalanāśanam /
viśeṣeṇaiva kartavyaṃ bhastrākhyaṃ kumbhakaṃ tvidam
/25/
atha bhrāmarī -
vegodghoṣaṃ pūrakaṃ bhṛṃganādaṃ bhṛṃgīnādaṃ recakaṃ mandamandam /
yogīndrāṇāṃ nityamabhyāsayogācitte jātā kācidānandalīlā
atha mūrchā -
pūrakānte gāḍhataraṃ baddhvā jālandharaṃ śanaiḥ /
recayenamūrcchanākhyo'yaṃ manomūrchā sukhapradā
atha kevalaḥ -
recakaṃ pūrakaṃ muktvā sukhaṃ yadvāyudhāraṇam /
prāṇāyāmo'yamityuktaḥ sa vai kevalakumbhakaḥ
kevale kumbhake siddhe recapūrakavarjite /
na tasya durlabhaṃ kiñcit triṣu lokeṣu vidyate
śaktaḥ kevalakumbhena yatheṣṭaṃ vāyudhāraṇam" /
etādṛśo rājayogo kathito nātra saṃśayaḥ
atha bhujaṃgīkaraṇama -
kaṇṭhena pūrayedvāyuṃ recayetkaṇṭhanālataḥ /
bhujaṃgīkaraṇaṃ ceti kumbhako'yaṃ navamaḥ smṛtaḥ
mahāmudrā mahābandho mahāvedhastṛtīyakaḥ /
uḍḍiyānaṃ mūlabandho bandho jālandharābhidhaḥ
karaṇī viparītākhyā vajrolī śakticālanam /
sampradāyā khecarī sā daśa mudrāḥ prakīrtitāḥ
ādināthoditā mudrā aṣṭaiśvaryapradāyakāḥ /
vallabhāḥ sarvasiddhānāṃ durlabhā mahatāmapi
iti mudrā daśa proktā ādināthena śambhunā /
ekaikā tāsu mukhyā syānmahāsiddhipradāyinī
atha mahāmudrā -
mahāmudrāṃ pravakṣyāmi vaśiṣṭhenoktamādarāt
pādamūlena vāmena yoniṃ sampīḍya dakṣiṇam /
pādaṃ prasāritaṃ kṛtvā karābhyāṃ pūrayenmukham /
kaṇṭhe bandhaṃ samāropya pūrayedvāyumūrdhvataḥ
yathā daṇḍāhataḥ sarpo daṇḍākāraḥ prajāyate /
ṛjvībhūtā tathā śaktiḥ kuṇḍalī sahajā bhavet
tathā sā maraṇāvasthā jāyate dvipuṭīsthitā
na hi pathyamapathyaṃ vā rasāḥ sarve'pi nīrasāḥ /
api bhuktaṃ viṣaṃ ghoraṃ pīyūṣamiva jīryate
kṣayakuṣṭhagudāvartagulmājīrṇapurogamāḥ /
doṣāḥ sarveḥ kṣayaṃ yānti mahāmudrāṃ tu yo'bhyaset'
kathiteyaṃ mahāmudrā jarāmṛtyuvināśinī /
gopanīyā prayatnena na deyā yasya kasyacit
atha mahābandhaḥ -
pārṣṇiṃ vāmasya pādasya yoni-sthāne niyojayet /
vāmorūpari saṃsthāpya dakṣiṇaṃ caraṇaṃ tathā
pūrayenmukhato vāyuṃ hṛdaye cibukaṃ dṛḍham /
nibhṛtya yonimākuñcya mano madhye niyojayet /
recayecca śanairevaṃ mahābandho'yamucyate
ayaṃ yogo mahābandhassarvasiddhipradāyakaḥ /
savyāṃge ca samabhyasya dakṣiṇāṃge samabhyaset
ayaṃ ca sarvanāḍīnāmūrdhvagativibodhakaḥ /
triveṇīsaṃgamaṃ dhatte kedāraṃ prāpayenmanaḥ
rūpalāvaṇyasampannā yathā strī puruṣaṃ vinā /
mahāmudrāmahābandhau niṣphalau vedhavarjitau
atha mahāvedhaḥ
mahābandhasthito yogī kṛtvā pūrakamekadhīḥ /
vāyūnāṃ gatimākṛṣya nibhṛtaṃ kaṇṭhamudrayā
aṣṭadhā kriyate caitat yāme yāme dine dine /
puṇyasaṃghātasandhāyī pāpaughabhiduraḥ sadā
samyak śraddhāvatāmeva sukhaṃ prathamasādhane /
vahnistrīpathasevāṃ ca prathamaṃ parivarjayet
samahastayugo bhūmau sphicau santāḍayecchanaiḥ /
ayameva mahāvedhaḥ siddhido'bhyāsato bhavet
etattrayaṃ mahāguhyaṃ jarāmṛtyuvināśanam /
vahnivṛddhikaraṃ caiva hyaṇimādiguṇapradam
athoḍyānabandhaḥ -
baddho yena suṣumnāyāṃ prāṇastūḍḍiyate yataḥ /
tasmāduḍḍiyānākhyo'yaṃ yogibhiḥ samudāhṛtaḥ
uḍḍīnaṃ kurute yasmādaviśrāntaṃ mahākhagaḥ /
uḍḍiyānaṃ tadeva syāt tatra bandho'bhidhīyate
udare paścimaṃ tānaṃ nābherūrdhvaṃ ca dhārayet /
uḍḍiyāno hyasau bandho mṛtyumātaṃgakesarī
guruṇā sahajaṃ proktaṃ vṛddho'pi taruṇo bhavet /
bāhyoḍyāṇaṃ ca kurute bāhyālaṃkāravardhanam
nābherūrdhvamadho vāpi tānaṃ kuryāt prayatnataḥ /
ṣaḍmāsabhyasenmṛtyuṃ jayatyeva na saṃśayaḥ
atha mūlabandhaḥ -
pārṣṇibhāgena sampīḍya yonimākuñcayed gudam /
apānamūrdhvamākuñcya mūlabandho'yamucyate
adhogatimapānaṃ vai ūrdhvagaṃ kurute balāt /
ākuñcanena taṃ prāhurmūlabandhaṃ hi yoginaḥ
gudaṃ pārṣṇyā ca sampīḍya vāyumākuñcayed balāt /
vāraṃ vāraṃ yathā cordhva samāyāti samīraṇaḥ
prāṇāpānau nādabindū mūlabandhena caikatām /
gatau tadā yogasiddhiṃ prāpnotyeva na saṃśayaḥ 161 //
apānaprāṇayoraikyaṃ kṣayo mūtrapurīṣayoḥ /
yuvā bhavati vṛddho'pi satataṃ mūlabandhanāt
apāne cordhvage jāte prayāte vahnimaṇḍale /
tathānalaśikhādīptirvāyunā preritā yathā
yātāyātau vahnyapānau mūlarūpasvarūpakau /
tenābhyantaḥ pradīptastu jvalano dehajastathā
daṇḍāhatā bhujaṃgīva niścitaṃ ṛjutāmiyāt /
bilaṃ praviṣṭeva tato brahmanāḍyantaraṃ vrajet /
tasmānnityaṃ mūlabandhaḥ kartavyo yogibhiḥ sadā
atha jālandharaḥ
kaṇṭhamākuñcya hṛdaye sthāpayeccibukaṃ dṛḍham /
bandho jālandharākhyo'yaṃ jarāmṛtyuvināśakaḥ /
badhnāti hi śirājālaṃ nādho yāti nabhojalam
tato jālandharo bandhaḥ kaṇṭhasaṃkocane kṛte /
na pīyūṣaṃ patatyagnau na ca vāyuḥ prakupyati
bandhatrayamidaṃ śreṣṭhaṃ mahāsiddhaiśca sevitam /
sarveṣāṃ yogatantrāṇāṃ sādhanaṃ yogino vidhuḥ
adhastātkuñcanenāśu kaṇṭhasaṃkocane kṛte /
madhye paścimatānena syātprāṇo brahmanāḍigaḥ
mūlasthānaṃ samākuñcya uḍḍiyānaṃ tu kārayet /
iḍāṃ ca piṃgalāṃ baddhvā vāhayet paścimaṃ patham
anenaiva vidhānena prayāti pavano layam /
tato na jāyate mṛtyurjarārogādikaṃ tathā
atha viparītakaraṇī -
yatkiñcit sravate candrādamṛtaṃ divyarūpi ca/
tatsarvaṃ grasate sūryastena piṇḍaṃ vināśi ca
tatrāsti divyaṃ karaṇaṃ sūryasya mukhabandhanam /
gurūpadeśato jñeyaṃ na tu śāstrārthakoṭibhiḥ
ūrdhvaṃ nābhiradhastālurūrdhvaṃ bhānuradhaḥ śaśī /
karaṇī viparītākhyā guruvākyena labhyate
karaṇī viparītākhyā sarvavyādhivināśinī /
nityamabhyāsayuktasya jaṭharāgnivivardhinī
āhāro bahulastasya sampādyaḥ sādhakena vai /
alpāhāro yadi bhaveddehamagnirdahet" kramāt
adhaśiraścordhvapādau kṣaṇaṃ syātprathame dine /
kṣaṇācca kiñcidadhikamabhyasecca dine dine
valitaṃ palitaṃ caiva ṣaṇmāsānna tu dṛśyate /
yāmamātraṃ tu yo nityamabhyaset sa tu kālajit
svasthaṃ yo vartamāno'pi yogoktairniyamairvinā /
karaṇī viparītākhyā śrīnivāsena lakṣitā
atha vajrolī -
vajrolīṃ kathayiṣyāmi gopitāṃ sarvayogibhiḥ /
atīva tadrahasyaṃ hi na deyaṃ yasya kasyacit
svamānaistu samo yasmāt tasyaiva kathayed dhuvam /
putrasyāpi na dātavyaṃ guruśiṣyakrama vinā
kuṇḍalībodhanaṃ samyak nāḍīnāṃ pariśodhanam /
apānaprāṇayoraikyaṃ kāryaṃ vajrolikarmaṇā
abhyāsasya kramaṃ vakṣye sampradāyānusārataḥ /
kāminī vā naro vātha vajrolīṃ buddhimānnayet
phūtkārocitaṃ liṃgaṃ randhrāgre bahiḥ sthāpyamekaṃ liṃgarandhramadhye sthāpyamaparaṃ militvā nāladvayanirūpaṇamādau kriyate // tayormadhye phūtkārocitaṃ nālasvarūpaṃ pradarśyate /
kāñcanasya ca rūpasya tāmrasyāpyathavā'yasaḥ /
nālaṃ kuryātprayatnena phutkārakaraṇocitam"
viṃśatyaṃguladīrghamānaruciraṃ tvādau suvṛttālpagam
phūtkārocitakālarūpasadṛśaṃ nālaṃ haṭhābhyāsibhiḥ /
proktaṃ tādṛśameva liṃgavivare yatnena saṃsthāpayet
phūtkāraṃ tadanantaraṃ prakurutāṃ vāyuryathā sañcaret
haṭhapradīpikākārastu -
yatnataḥ śaranālena phūtkāraṃ vajrakandhare /
śanaiḥ śanaiḥ prakurvīta vāyusañcārakāraṇāt
haṭhapradīpikākāramataṃ haṭhayogābhyāse'jñānavilasitamityupekṣaṇīyam //
yadi syāccharanāle hi bhṛśaṃ vāyurna sañcaret /
vāyusañcāraṇe tyājye śaranālādikaṃ matam
liṃgarandhramadhye' sthāpanīyanālasvarūpaṃ liṃgarandhravistārārtha nirūpyate /
tantuvat kanakaṃ nālaṃ nāgaṃ tāmrātinirmalam /
nāladravyamidaṃ proktaṃ śrīnivāsena yoginā
nirmitaṃ tripalairnāgairdvādaśāṃguladīrghakam /
chatrākāraṃ prakurvīta nālaṃ snigdhaṃ sitaṃ mṛdu
niyojyaṃ liṃgarandhre ca nirbhītaḥ sthāpayet kṣaṇam /
liṃgasthairyaṃ liṃgadārḍhyaṃ bahuvīryavivardhanam
nālaṃ kāñcananirmitaṃ mṛdutaraṃ sāṃgaṃ ca nāgaiḥ kṛtam /
chatrākāramataḥ palatrayayutaṃ dairghyaṃ vitastairmitam
nālaṃ tādṛśameva liṃgavivare yatnena saṃsthāpayet
vistāraṃ tadanantaraṃ dṛḍhataraṃ liṃgaṃ tato jāyate /
vāyusañcāraṇe jāte ūrdhvamākṛṣyate balāt
nārīṃ ramyāmadhaḥsthāpya rahasye tu digambarām /
svayaṃ digambaro bhūtvā uttānāyāstathopari /
śayitvā kumbhakaṃ kṛtvā kiñcinnārī svayaṃ ca hi
anyo'nyaṃ gāḍhamāliṃgya yonau liṃga niropayet /
mithastvadharapānaṃ ca kuryāt galaravādikam
vilikhecca nakhenaiva dhārayetsvedasambhavam /
nāryā bhagāt patadbindumabhyāsenordhvamāharet
calitaṃ ca nijaṃ bindumūrdhvamākṛṣya rakṣayet /
evaṃ saṃrakṣayed binduṃ mṛtyuṃ jayati yogavit
maraṇaṃ bindupātena jīvitaṃ bindudhāraṇāt /
cittāyattaṃ nṛṇāṃ śukraṃ śukrāyattaṃ ca jīvitam /
tasmācchukraṃ manaścaiva rakṣaṇīyaṃ prayatnataḥ
evaṃ yo bhajate nārī tāmeva manasā smaret
sindūrasadṛśaṃ yonau strīṇāmāsthāyikaḥ rajaḥ /
ṛtumatyā rajo'pyevaṃ rajo binduṃ ca rakṣayet
ṛtukāle yathā śukraṃ nirdoṣaṃ yonisaṃgatam /
tathā tanmārutenaiva strīraktenaikatāmiyāt
āyuḥ karma ca vittaṃ ca vidyā caiva catuṣṭayam /
ādhānakāle likhitaṃ garbhasthasyaiva dehinaḥ
yāvadyāvadayaṃ deho dhṛyate garbhaśāyinaḥ /
tāvattāvadabhivyaktirliṃgasyāsya prajāyate
āyuṣyaṃ vardhate nityaṃ yadi binduḥ sthiro bhavet /
utpattisthitisaṃhāre bindureko hi kāraṇam
tato bhavedrājayogī nāntarā bhavati dhruvam /
na cinmātreṇa siddhiḥ syādabhyāsāt pavanasya vai
abhyāsasya kramaṃ vakṣye nārīṇāṃ ca śanaiḥ śanaiḥ
liṃgaṃ karābhyāmākuñcya maṇiṃ cāntaḥ praveśayet /
yāvanmaṇipraveśaḥ syāttāvadabhyāsamācaret /
tataḥ paraṃ samarthā cedūrdhvamākuñcayedrajaḥ
tasyāḥ śarīre nādastu bindutāmeva gacchati /
sa bindustadrajaścaiva ekīkṛtya svadehajau
vajrolyabhyāsayogena yogasiddhiḥ kare sthitā /
ajñātayogaśāstreṇa vajrolīṃ strī tu nābhyaset
ayaṃ yogaḥ puṇyavatāṃ dhanyānāṃ tattvaśālinām /
nirmatsarāṇāṃ sidhyeta na tu matsaraśālinām
sarveṣāmeva yogānāmayaṃ yogaḥ śubhaṃkaraḥ /
tasmādayaṃ variṣṭho'sau bhuktimuktiphalapradaḥ
sugandhiryogino dehe jāyate bindudhāraṇāt
atha sahajoliḥ -
sahajolī cāmarolī vrajolyā eva bhedataḥ
jale subhasma nikṣipya dagdhagomayasambhavam /
vajrolī maithunādūrdhvaṃ strīpuṃsoścāṃgalepanam
āsīnayoḥ sukhenaiva muktavyāpārayoḥ kṣaṇam /
sahajoliriyaṃ proktā kartavyā yogibhiḥ sadā
athāmarolī -
vihāya nityāṃ prathamāṃ ca dhārāṃ
vihāya niḥsāratayāntyadhārām /
niṣevyate śītalamadhyadhārāṃ
kāpālikaiḥ khaṇḍamatairanarghyām
amarīṃ yaḥ pibennityaṃ nasyaṃ kuryāddine dine /
vajrolīmabhyasennityamamarolīti kathyate
atha śakticālanam -
pucche pragṛhya bhujagī suptāmudbodhayedabhīḥ /
nidrāṃ vihāya sā ṛjvī ūrdhvamuttiṣṭhate haṭhāt
dvādaśāṃgula dairghyañca vistṛtaṃ ca ṣaḍaṃgulam /
haṭhajñaiḥ mṛdulaṃ proktaṃ veṣṭanāmbaralakṣaṇam
vistāritena tāṃ jihvāṃ veṣṭayitvā tataḥ sudhīḥ /
aṅguṣṭhatarjanībhyāṃ ca hastābhyāṃ dhārayed dhuvam /
svaśaktyā cālayedvāme dakṣiṇe ca punaḥ punaḥ
muhūrtadvayaparyantaṃ nirbhītaścālayedasau /
ūrdhvamākṛṣyate kiñcitsuṣumṇāṃ kuṇḍalīgatām /
ṣaṇmāsāccālanenaiva śaktistasyordhvagā bhavet
sūryeṇa pūrayedvāyuṃ sarasvatyāstu cālayet /
śabdagarbhācālanena yogī rogaiḥ pramucyate
yena sañcālitāśaktiḥ sa yogī siddhibhājanaḥ /
kimatra bahunoktena mṛtyuṃ jayati līlayā
saśailavanadhātryāstu yathādhāro'hi nāyakaḥ /
aśeṣayogatantrāṇāṃ tathādhāro hi kuṇḍalī
phaṇī kuṇḍalinī nāgī cakrī vakrī sarasvatī /
lalanā rasanā kṣatrī lalāṭī śaktiḥ śaṃkhinī
rajvī bhujaṃgī śeṣā ca kuṇḍalī sarpiṇī maṇiḥ /
ādhāraśaktiḥ kuṭilā karālī prāṇavāhinī
aṣṭavakrā ṣaḍādhārā vyāpinī kalanādharā /
kurītyevaṃ ca vikhyātāḥ śabdāḥ paryāyavācakāḥ
iti śakticālanam /
atha khecarīmudrā
khecarī cāntimā mudrā acirād brahmarandhragā /
suṣumṇagāmṛtā mūrdhvā lambikā vācakāḥ smṛtāḥ
na krameṇa vinā śāstraṃ naiva śāstraṃ vinā kramaḥ /
śāstraṃ kramayutaṃ jñātvā tanyate śrīmatāṃ bhuvi
jihvākatinibhaṃ śastramalpaṃ tacchedane kṣamam /
snuhīpatranibhaṃ balyaṃ śastraṃ kuryādvicakṣaṇaḥ
iḍāyāḥ piṅgalāyāśca suṣumṇāyāśca madhyataḥ /
prajñāvatāṅguliṃ datvā granthimadhyaṃ samucchinet
dviniṣkaṃ niṣkaniṣkārddhaṃ pathyānāgarasaindhavān /
cūrṇayitvā tu tatcūrṇaṃ tena cūrṇena gharṣayet
pūrvoktena prakāreṇa śakticālanamācaret /
godohanaṃ yathā tadvacchakticālanamācaret
punaḥ saptadine prāpte tilamātraṃ samucchinet
chedanādikrameṇaiva yāvad bhrūmadhyagā bhavet /
tāvacchanaiḥ prakartavyaṃ śrīnivāsasya bhāṣaṇam
atrāyaṃ haṭhayogasampradāyaḥ -
śiśurlambikāyogenātītānāgataṃ jānāti / garbhaniḥsaraṇād bhūmipāte lambikāyoge jivābandho pātinī bhavati / lambikā pratibimbatvena jihvāyāṃ adhogranthi-sūkṣmarūpatayā sarveṣāṃ narāṇāṃ pratyakṣatayā adyāpi dṛśyate // tatraiva lambikā pratibandhakasūkṣmagranthibhedanaṃ kāryamiti mama pratibhāti /
parameśvaraproktakhecarīnāmapaṭale tu -
snuhīpatranibhaṃ śastraṃ sutīkṣṇaṃ snigdhanirmalam /
samanāyāṃ tu jihvāyāṃ romamātraṃ samucchinet
romamātrachedane na vilambena hi lambikā /
hṛdaye granthakārāṇāmākūtaṃ bhaṇitaṃ mayā
dattātreyastu -
kapālakuhare jihvā praviṣṭā viparītagā /
bhuvorantargatā dṛṣṭirmudrā bhavati khecarī
na rogo maraṇaṃ tasya na nidrā na kṣudhā tṛṣā /
na ca mūrchā bhavettasya yo mudrāṃ vetti khecarīm
pīḍyate na sa rogeṇa lipyate na ca karmaṇā /
bādhyate na ca kālena yo mudrāṃ vetti khecarīm
haṭhapradīpikāyām -
chedanacālanadohaiḥ kalāṃ krameṇa vardhayettāvat //
yāvadiyaṃ bhrūmadhye spṛśati tadānīṃ khecarīsiddhiḥ
chedanasya prakārokterabhāvānmūḍhatā yataḥ /
sādhāraṇoktyā durbodhānnāṃgīkāryamidaṃ matam
gurudarśitamārgeṇa saṃketaḥ kathyate mayā /
saṃketaśṛṃkhalābhāve khecarī tu kathaṃ bhavet
sarpākāraṃ savalayaṃ śṛṃkhalādvayasevitam /
sakharparaṃ ṣaḍvitastidairghyaṃ saṃketalakṣaṇam
śṛṃkhalādvitayanirmitāṃ parāṃ
sarpavadvalayakharparānvitām /
viṃśadaṃgulamitāṃ sudīrghikāṃ
lambikābhyudayakāriṇīṃ viduḥ
śṛṃkhalāyāśca valaye jihvāṃ tatra praveśayet //
yathā bhavetsuṣumṇāgā tathā bhavati khecarī
khecaryā mudraṇe jāte dehī dehaṃ na muñcati /
kāyaṃ tyaktvā tu kalpānte brahmasthānaṃ vrajatyasau
prāṇe suṣumṇā samprāpte nādaṃ tu śrūyate'ṣṭadhā /
ghaṇṭādundubhiśaṃkhādivīṇāveṇuninādavat /
tanūnapāttaḍittāreśapavanopamam
vāsukyādyaiśca nāgaiśca takṣakenāthavā punaḥ /
daṣṭasya yogino dehe na viṣaṃ kartumarhati
utkallola kalāmṛtaṃ ca vimalaṃ dhārāmṛtaṃ yaḥ pibet /
nirdoṣaḥ sa mṛṇālakomalatanuryogī ciraṃ jīvati
sevante yadi lambikāgramaniśaṃ jihvā rasasyandinī
sakṣārākaṭutiktadugdhasadṛśaṃ madhvājyatulyaṃ yadā
aśeṣāṇāṃ ca nāḍīnāṃ jihvāgre randhramāgataḥ /
vidhatte yena mārgeṇa tena cāndrī kalāṃ vrajet
kanyāvādākhilā vādarasavādādisiddhayaḥ /
yoginaḥ sampravartante teṣāṃ vajrolikhecarī
trikaṭumbī haṭhā caiva golīḍhaṃ śikharaṃ tathā //
triśaṃkhī vajramoṃkārī mūrdhvanālaṃ bhuvormukhe
piṃgalā dambhinī sūryā yaminā kākṣarā tathā /
kālāgni rudrī caṇḍī ca te syuḥ piṃgalanāmakāḥ
iḍā candrā sinīvālī gaṃgā cāmarabodhitā /
iḍāyāḥ vācakāḥ śabdāḥ paryāyeṇa prakīrtitāḥ
gośabdenoditā jihvā tatpraveśo hi tāluni /
gomāṃsabhakṣaṇaṃ tattu mahāpātakanāśanam
gomāṃsa bhakṣayennityaṃ pibedamaravāruṇīm /
kulīnaṃ tamahaṃ manye anye tu kulaghātakāḥ
jihvāpraveśasambhūtavahninotthāpitā khalu /
candrāt sravati yaḥ sāraḥ sā syādamaravāruṇī
iti śrīnivāsayogīviracitāyāṃ haṭharatnāvalyāṃ dvitīyopadeśaḥ
Original text: haṭharatnāvalī · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0