Harivamsa · Chapter 92

nihatya narakaṃ bhaumaṃ vāsavopamavikramaḥ
vāsavāvarajo viṣṇur dadarśa narakālayam //

athārthagṛham āsādya narakasya janārdanaḥ
dadarśa dhanam akṣayyaṃ ratnāni vividhāni ca //

maṇimuktāpravālāni vaidūryasya ca saṃcayān
mahārajatakūṭāni tathā vajrasya saṃcayān //

jāmbūnadamayāny atra śātakumbhamayāni ca
pradīptajvalanābhāni ca śītaraśmiprabhāṇi ca
śayanāni mahārhāṇi tathā siṃhāsanāni ca //

hiraṇyavarṇaṃ ruciraṃ śītaraśmisamaprabham
dadarśa ca mahac chatraṃ varṣamāṇam ivāmbudam //

jātarūpasya śubhrasya dhārāḥ śatasahasraśaḥ
varuṇād āhṛtaṃ pūrvaṃ narakeṇeti naḥ śrutam //

yādṛśaṃ tu gṛhe dṛṣṭaṃ narakasya dhanaṃ bahu
na vai rājñā kubereṇa na śakreṇa yamena ca
ratnasaṃnicyas tādṛg dṛṣṭapūrvo na ca śrutaḥ //

hate bhaume nisunde ca hayagrīve ca dānave
upaninyus tatas tāni ratnāny antaḥpurāṇi ca //

dānavā hataśiṣṭā ye kośasaṃcayarakṣiṇaḥ
keśavāya mahārhāṇi yāny arhati janārdanaḥ //

imāni maṇiratnāni vividhāni vasūni ca
bhīmarūpāś ca mātaṅgāḥ pravālavikṛtāṅkuśāḥ //

hemasūtramahākakṣyāś cāpatomaraśālinaḥ
rucirābhiḥ patākābhir vasānā vividhāḥ kuthāḥ //

te ca viṃśatisāhasrā dvistāvatyaḥ kareṇavaḥ
aṣṭau śatasahasrāṇi deśajāś cottamā hayāḥ //

goṣu cāpi kṛto yāvat kāmas tava janārdanaḥ
tāvatīḥ prāpayiṣyāmo vṛṣṇyandhakaniveśanam //

āvikāni ca sūkṣmāṇi śayanāny āsanāni ca
kāmavyāhāriṇaś caiva pakṣiṇaḥ priyadarśanāḥ //

candanāgarukāṣṭhāni tathā kālīyakāny api
vasu yat triṣu lokeṣu dharmeṇādhigataṃ tvayā
prāpayiṣyāma tat sarvaṃ vṛṣṇyandhakaniveśanam //

devagandharvaratnāni pannagānāṃ ca yad vasu
tāni santīha sarvāṇi narakasya niveśane //

sa tat sarvaṃ hṛṣīkeśaḥ pratigṛhya parīkṣya ca
sarvam āhārayāmāsa dānavair dvārakāṃ purīm //

tatas tad vāruṇaṃ chatraṃ svayam utkṣipya mādhavaḥ
hiraṇyavarṣaṃ varṣantam āruroha vihaṃgatam //

garuḍaṃ patatāṃ śreṣṭhaṃ mūrtimantam ivāmbudam
tato 'bhyayād giriśreṣṭham abhito maṇiparvatam //

tatra puṇyā vavur vātā hy abhavaṃś cāmalāḥ prabhāḥ
maṇīnāṃ hemavarṇānām abhibhūya divākaram //

tatra vaidūryavarṇāni dadarśa madhusūdanaḥ
satoraṇapatākāni dvārāṇi śayanāni ca //

vidyudgrathitameghābhaḥ prababhau maṇiparvataḥ
hemacitravimānaiś ca prāsādair upaśobhitaḥ //

tatra tā varahemābhā dadarśa madhusūdanaḥ
gandharvāsuramukhyānāṃ priyā duhitaras tathā //

dadarśa pṛthulaśroṇīḥ saṃruddhā girikandare
narakeṇa samānītā rakṣyamāṇāḥ samantataḥ //

triviṣṭapasame deśe tiṣṭhantam aparājitam
nivasantyo yathā devyaḥ sukhinyaḥ kāmavarjitāḥ //

parivavrur mahābāhum ekaveṇīdharāḥ striyaḥ
sarvāḥ kāṣāyavāsinyaḥ sarvāś ca niyatendriyāḥ //

vratopavāsatanvaṅgyaḥ kāṅkṣantyaḥ kṛṣṇadarśanam
sametya yadusiṃhasya sarvāś cakruḥ striyo 'ñjalīn //

narakaṃ nihataṃ jñātvā muraṃ caiva mahāsuram
hayagrīvaṃ nisundaṃ ca tāḥ kṛṣṇaṃ paryavārayan //

te cāsāṃ rakṣiṇo vṛddhā dānavā yadunandanam
kṛtāñjalipuṭāḥ sarve praṇipetur vayodhikāḥ //

tāsāṃ paramanārīṇām ṛṣabhākṣaṃ nirīkṣya tam
sarvāsām eva saṃkalpaḥ patitvenābhavat tataḥ //

tasya candropamaṃ vaktram udīkṣya niyatendriyāḥ
saṃprahṛṣṭā mahābāhum idaṃ vacanam abruvan //

satyaṃ bata purā vāyur ihāsmān vākyam abravīt
sarvabhūtarutajñaś ca devarṣir api nāradaḥ //

viṣṇur nārāyaṇo devaḥ śaṅkhacakragadāsibhṛt
sa bhaumaṃ narakaṃ hatvā bhartā ca bhavitā hi saḥ //

supriyaṃ bata paśyāmaś ciraśrutam ariṃdamam
darśanena kṛtārthā hi vayam adya mahātmanaḥ //

tatas tāḥ sāntvayāmāsa pramadā vāsavānujaḥ
sarvāḥ kamalapatrākṣīr dṛṣṭyā vācā ca mādhavaḥ //

yathārhataḥ sāntvayitvā samābhāṣya ca keśavaḥ
yānaiḥ kiṃkarasaṃyuktair uvāha madhusūdanaḥ //

kiṃkarāṇāṃ sahasrāṇāṃ rakṣasāṃ vātaraṃhasām
śibikāṃ vahatāṃ tatra nirghoṣaḥ sumahān abhūt //

tasya parvatamukhyasya śṛṅgaṃ yat paramārcitam
vimalārkendusaṃkāśaṃ maṇikāñcanatoraṇam //

sapakṣigaṇamātaṅgaṃ savyālamṛgapannagam
śākhāmṛgagaṇair juṣṭaṃ suprastaraśilātalam //

nyaṅkubhiś ca varāhaiś ca rurubhiś ca niṣevitam
saprapātamahāsānuṃ vicitraśikharadrumam //

atyadbhutam acintyaṃ ca mṛgavṛndaviloḍitam
jīvaṃjīvakasaṃghaiś ca barhibhiś ca nināditam //

tad apy atibalo viṣṇur dorbhyām utpāṭya bhāsvaram
āropayāmāsa tadā garuḍe pakṣiṇāṃ vare //

maṇiparvataśṛṅgaṃ ca sabhāryaṃ ca janārdanam
uvāha līlayā pakṣī garuḍaḥ patatāṃ varaḥ //

sa pakṣabalavikṣepair mahādriśikharopamaḥ
dikṣu sarvāsu saṃhrādaṃ janayāmāsa pakṣirāṭ //

ārujan parvatāgrāṇi pādapāṃś ca samākṣipan
saṃjahāra mahābhrāṇi vijahāra ca kānicit //

viṣayaṃ samatikramya devayoś candrasūryayoḥ
yayau vātajavaḥ pakṣī janārdanavaśe sthitaḥ //

sa merugirim āsādya devagandharvasevitam
devasadmāni sarvāṇi dadarśa madhusūdanaḥ //

viśveṣāṃ marutāṃ caiva sādhyānāṃ ca narādhipa
bhrājamānāny atikrāmad aśvinoś ca paraṃtapaḥ //

prāpya puṇyakṛtāṃ lokān devalokam ariṃdamaḥ
śakrasadma samāsādya praviveśa janārdanaḥ //

avatīrya sa tārkṣyāt tu dadarśa vibudhādhipam
prītaś caivābhyanandat taṃ devarājaḥ śatakratuḥ //

pradāya kuṇḍale divye vavande taṃ tadācyutaḥ
sabhāryo vibudhaśreṣṭhaṃ naraśreṣṭho janārdanaḥ //

so 'rcito devarājena ratnaiś ca pratipūjitaḥ
satyabhāmā ca paulomyā yathāvad abhinanditā //

vāsavo vāsudevaś ca sahitau jagmatus tataḥ
adityā bhavanaṃ puṇyaṃ devamātur maharddhimat //

tatrāditim upāsyantīm apsarobhiḥ samantataḥ
dadṛśāte mahātmānau mahābhāgāṃ taponvitām //

tatas te kuṇḍale dattvā vavande tāṃ śacīpatiḥ
janārdanaṃ puraskṛtya kama caiva śaśaṃśa tat //

aditis tau sutau prītyā pariṣvajyābhinandya ca
āśirbhir anurūpābhir ubhāv abhyavadat tadā //

paulomī satyabhāmā ca prītyā paramayā yute
agṛhṇītāṃ varārhāyā devyāś ca caraṇau śubhau //

te cāpy abhyavadat premṇā devamātā yaśasvinī
yathāvad abravīc caiva janārdanam idaṃ vacaḥ //

adhṛsyaḥ sarvabhūtānām avadhyaś ca bhaviṣyasi
yathaiva devarājo 'yam ajito lokapūjitaḥ //

satyabhāmottamā strīṇāṃ subhagā sthirayauvanā
jarāṃ na yāsyati vadhūr yāvat tvaṃ kṛṣṇa mānuṣaḥ //

evam abhyārcitaḥ kṛṣṇo devamātrā mahābalaḥ
devarājābhyanujñāto ratnaiś ca pratipūjitaḥ //

vainateyaṃ samāruhya sahitaḥ satyabhāmayā
devākrīḍān parikrāman pūjyamānaḥ surarṣibhiḥ //

sa dadarśa mahābāhur ākrīḍe vāsavasya ha
divyam abhyarcitaṃ caityaṃ pārijātaṃ mahādrumam //

nityapuṣpadharaṃ divyaṃ puṇyagandham anuttamam
yam āsādya janaḥ sarvo jātiṃ smarati paurvikīm //

saṃrakṣyamāṇaṃ devais taṃ prasahyāmitavikramaḥ
utpāṭyāropayāmāsa viṣṇus taṃ vai mahādrumam //

so 'paśyat satyabhāmāṃ ca divyām apsarasaṃ hariḥ
pṛṣṭhataḥ satyabhāmā ca divyā yoṣābhivīkṣitā |
tataḥ prāyād dvāravatīṃ vāyujuṣṭena vai pathā //

śrutvā tad devarājas tu karma kṛṣṇasya vai tadā
anumene mahābāhuḥ kṛtaṃ karmeti cābravīt //

sa pūjyamānas tridaśair maharṣigaṇasaṃstutaḥ
pratasthe dvārakāṃ kṛṣṇo devalokād ariṃdamaḥ //

so 'bhipatya mahābāhur dīrgham adhvānam alpavat
āsasāda mahābāhuḥ purīṃ dvāravatīṃ tadā |
pūjito devarājena dadṛśe yādavīṃ purīm //

tathā karma mahat kṛtvā bhagavān vāsavānujaḥ
upāyād dvārakāṃ viṣṇuḥ śrīmān garuḍavāhanaḥ //