Harivamsa · Chapter 93

dadarśātha purīṃ kṛṣṇo dvārakāṃ garuḍe sthitaḥ
devasadmapratīkāśāṃ samantāt pratināditām //

maṇiparvatayātrāṃ hi gate devakinandane
tathā krīḍāgṛhāṇi ca |
udyānavanamukhyāni valabhīcatvarāṇi ca |
saṃprāpte tu tadā kṛṣṇe |
viśvakarmāṇam āhūya devarājo 'bravīd idam //

priyam icchasi cet kartuṃ mahyaṃ śilpavatāṃ vara
kṛṣṇapriyārthaṃ bhūyas tvaṃ kariṣyasi manoharām //

udyānavanasaṃbādhāṃ dvārakāṃ svargasaṃnibhām
kuruṣva vibudhaśreṣṭha yathā mama purī tathā //

yat kiṃ cit triṣu lokeṣu ratnabhūtaṃ prapaśyasi
tena saṃyujyatāṃ kṣipraṃ purī dvāravatī tvayā //

kṛṣṇo hi surakāryeṣu sarveṣu satatotthitaḥ
saṃgrāmān ghorarūpāṃś ca vigāhati mahābalaḥ //

tām indravacanād gatvā viśvakarmā purīṃ tataḥ
alaṃcakre samantād vai yathendrasyāmarāvatī //

tāṃ dadarśa daśārhāṇām īśvaraḥ pakṣivāhanaḥ
viśvakarmakṛtair divyair abhiprāyair alaṃkṛtām //

tāṃ purīṃ dvārakāṃ dṛṣṭvā vibhunārāyaṇo hariḥ
hṛṣṭaḥ sarvārthasaṃpannaḥ praveṣṭum upacakrame //

so 'paśyad vṛkṣaṣaṇḍāṃś ca ramyān dṛṣṭimanoharān
dvārakāṃ prati dāśārhaś citritāṃ viśvakarmaṇā //

padmaṣaṇḍākulābhiś ca haṃsasevitavāribhiḥ
gaṅgāsindhuprakāśābhiḥ parikhābhir vṛtāṃ purīm //

prākāreṇārkavarṇena śātakaumbhena rājatā
cayamūrdhni niviṣṭena dyāṃ yathaivābhramālayā //

kānanair nandanaprakhyais tathā caitrarathopamaiḥ
babhau cāruparikṣiptā dvārakā dyaur ivāmbubhiḥ //

bhāti raivatakaḥ śailo ramyasānuguhājiraḥ
pūrvasyāṃ diśi lakṣmīvān maṇikāñcanatoraṇaḥ //

dakṣiṇasyāṃ latāveṣṭaḥ pañcavarṇo virājate
indraketupratīkāśaḥ paścimasyāṃ tathākṣayaḥ //

uttarāṃ diśam atyarthaṃ vibhūṣayati veṇumān
mandarādripratīkāśaḥ pāṇḍuraḥ pārthivarṣabha //

citrakambalavarṇaṃ ca pāñcajanyavanaṃ mahat
sarvartukavanaṃ caiva bhāti raivatakaṃ prati //

latāveṣṭaṃ samantāt tu meruprabhavanaṃ mahat
bhāti bhārgavanaṃ caiva puṣpakaṃ ca mahad vanam //

akṣakair bījakaiś caiva mandāraiś copaśobhitam
śatāvartavanaṃ caiva karavīrakarambhi ca //

bhāti caitrarathaṃ caiva nandanaṃ ca mahad vanam
ramaṇaṃ bhāvanaṃ caiva veṇumad vai samantataḥ //

vaidūryapatrair jalajais tathā mandākinī nadī
bhāti puṣkariṇī ramyā pūrvasyāṃ diśi bhārata //

sānavo bhūṣitās tatra keśavasya priyaiṣibhiḥ
bahubhir devagandharvaiś coditair viśvakarmaṇā //

mahānadī dvāravatīṃ pañcāśadbhir mahāmukhaiḥ
praviṣṭā puṇyasalilā bhāvayantī samantataḥ //

aprameyāṃ mahotsedhām agādhaparikhāyutām
prākāravarasaṃpannāṃ sudhāpāṇḍuralepanām //

tīkṣṇayantraśataghnībhir yantrajālaiś ca bhūṣitām
āyasaiś ca mahācakrair dadṛśe dvārakāṃ purīm //

aṣṭau rathasahasrāṇi nagare kiṃkiṇīkinām
samucchritapatākāni yathā devapure tathā //

aṣṭayojanavistīrṇām acalāṃ dvādaśāyatām
dviguṇopaniveśāṃ ca dadṛśe dvārakāṃ purīm //

aṣṭamārgamahākakṣyāṃ mahāṣoḍaśacatvarām
ekamārgaparikṣiptāṃ sākṣād uśanasā kṛtām
striyo 'pi yasyāṃ yudhyeran kim u vṛṣṇimahārathāḥ //

vyūhānām uttamā mārgāḥ sapta caiva mahāpathāḥ
tatra vai vihitāḥ sākṣād vividhā viśvakarmaṇā
tasmin puravaraśreṣṭhe dāśārhāṇāṃ yaśasvinām //

veśmāni jahṛṣe dṛṣṭvā tato devakinandanaḥ
kāñcanair maṇisopānair upetāni nṛharṣaṇaiḥ //

bhīmaghoṣamahāghoṣaiḥ prāsādavaracatvaraiḥ
samucchritapatākāni pāriplavanibhāni ca //

kāñcanāgrāṇi bhāsvanti merukūṭanibhāni ca
pāṇḍupāṇḍuraśṛṅgaiś ca śātakumbhaparicchadaiḥ
ramyasānuguhāśṛṅgair vicitrair iva parvataiḥ //

pañcavarṇasavarṇaiś ca puṣpavṛṣṭisamaprabhaiḥ
parjanyatulyanirghoṣair nānārūpair ivādribhiḥ //

dāvāgnijvalitaprakhyair nirmitair viśvakarmaṇā
ālikhadbhir ivākāśam aticandrārkabhāsvaraiḥ //

tair dāśārhair mahābhāgair babhāse bhavanahradaiḥ
vāsudevendraparjanyair gṛhameghair alaṃkṛtā //

dadṛśe dvārakā cāru meghair dyaur iva saṃvṛtā
sākṣād bhagavato veśma vihitaṃ viśvakarmaṇā //

dadṛśe vāsudevasya caturyojanam āyatam
tāvad eva ca vistīrṇam aprameyaṃ mahādhanaiḥ //

prāsādavarasaṃpannair yuktaṃ jagati parvataiḥ
yaś cakāra mahābhāgas tvaṣṭā vāsavacoditaḥ //

prāsādaṃ caiva hemābhaṃ sarvabhūtamanoharam
meror iva gireḥ śṛṅgam ucchritaṃ kāñcanaṃ mahat
rukmiṇyāḥ pravaraṃ vāsaṃ vihitaṃ viśvakarmaṇā //

satyabhāmā punar veśma yadāvasata pāṇḍuram
vicitramaṇisopānaṃ tad vidur bhogavān iti
vimalādityavarṇābhiḥ patākābhir alaṃkṛtam //

vyaktasaṃjavanoddeśo yaś caturdiṅmahādhvajaḥ
sa ca prāsādamukhyo yo jāmbavatyā vibhūṣitaḥ
prabhayābhyabhavat sarvāṃs tān anyān bhāskaro yathā //

udyadbhāskaravarṇābhas tayor antaramāśritaḥ
viśvakarmakṛto divyaḥ kailāsaśikharopamaḥ //

jāmbūnada ivādīptaḥ pradīptajvalanopamaḥ
sāgarapratimas tiṣṭhan merur ity abhiviśrutaḥ //

tasmin gāndhārarājasya duhitā kulaśālinī
gāndhārī bharataśreṣṭha keśavena niveśitā //

padmakūṭam iti khyātaṃ padmvarṇaṃ mahāprabham
subhīmāyā mahākūṭaṃ vāsaṃ suparamārcitam //

sūryaprabhas tu prāsādaḥ sarvakāmaguṇair yutaḥ
lakṣmaṇāyāḥ kuruśreṣṭha nirdiṣṭaḥ śārṅgadhanvanā //

vaidūryamaṇivarṇābhaḥ prāsādo haritaprabhaḥ
yaṃ viduḥ sarvabhūtāni param ity eva bhārata //

vāsaṃ taṃ mitravindāyā devarṣigaṇapūjitam
mahiṣyā vāsudevasya bhūṣaṇaṃ teṣu veśmasu //

yas tu prāsādamukhyo 'tra vihito viśvakarmaṇā
atīva saumyaḥ so 'py āsīd viṣṭhitaḥ parvato yathā //

sudattāyā nivāsaṃ taṃ praśastaṃ sarvadaivataiḥ
mahiṣyā vāsudevasya ketumān iti viśrutaḥ //

tatra prāsādamukhyo vai yaṃ tvaṣṭā vidadhe svayam
yojanāyataviṣkambhaḥ sarvaratnamayaḥ śubhaḥ //

sa śrīmān virajo nāma vyarājat tatra suprabhaḥ
upasthānagṛhaṃ yatra keśavasya mahātmanaḥ //

tasmin suvihitāḥ sarve rukmadaṇḍāḥ patākinaḥ
sadane vāsudevasya mārgasaṃjavanadhvajāḥ
ratnajālāni tatraiva tatra tatra niveśitāḥ //

āhṛtya yadusiṃhena vaijayanto 'calo mahān
haṃsakūṭasya yacchṛṅgam indradyumnasaraḥ prati
ṣaṣṭitālasamutsedham ardhayojanam āyatam //

sakiṃnaramahānāgaṃ tad apy amitatejasā
paśyatāṃ sarvabhūtānām ānītaṃ lokaviśrutam //

ādityapathagaṃ yat tu meroḥ śikharam uttamam
jāmbūnadamayaṃ divyaṃ triṣu lokeṣu viśrutam
tad apy utpāṭya kṛṣṇārtham ānītaṃ viśvakarmaṇā //

bhrājamānam atīvograṃ sarvauṣadhivibhūṣitam
tad indravacanāt tvaṣṭā ānayat kāryahetunā
pārijātas tu tatraiva keśavenāhṛtaḥ svayam //

nīyamāne hi tatrāsīd yuddham adbhutakarmaṇaḥ
kṛṣṇasya yo 'bhyarakṣaṃs taṃ devāḥ pādapam uttamam
puṇḍarīkaśatair juṣṭaṃ vimānaiś ca hiraṇmayaiḥ //

vihitā vāsudevārthaṃ brahmasthalamahādrumāḥ
padmākulajalopetā ratnasaugandhikotpalāḥ
maṇihemaplavākīrṇāḥ puṣkariṇyaḥ sarāṃsi ca //

tāsāṃ paramakūlāni śobhayanti mahādrumāḥ
sālās tālāḥ kadambāś ca śataśākhāś ca rohiṇāḥ //

ye ca haimavatā vṛkṣā ye ca meruruhās tathā
āhṛtya yadusiṃhārthaṃ vihitā viśvakarmaṇā //

raktapītāruṇaprakhyāḥ śvetapuṣpāś ca pādapāḥ
sarvartuphalasaṃpannās teṣu kānanasaṃdhiṣu //

samākulajalopetāḥ pītaśarkaravālukāḥ
tasmin puravare nadyaḥ prasannasalilā hradāḥ //

puṣpākulajalopetā nānādrumalatākulāḥ
aparāś cābhavan nadyo hemaśarkaravālukāḥ //

mattabarhiṇasaṃghaiś ca kokilaiś ca sadāmadaiḥ
bahūvuḥ paramopetās tasyāṃ puryāṃ tu pādapāḥ //

tatraiva gajayūthāni pure gomahiṣās tathā
nivāsaś ca kṛtas tatra varāhamṛgapakṣiṇām //

puryāṃ tasyāṃ tu ramyāyāṃ prākāro vai hiraṇmayaḥ
vyaktaṃ kiṣkuśatotsedho vihito viśvakarmaṇā //

tena te ca mahāśailāḥ saritaś ca sarāṃsi ca
parikṣiptāni bhaumena vanāny upavanāni ca //