Language

ENहिગુ
Scripture Library

Harivamsa · Chapter 91

91.1

pratyetya dvārakāṃ viṣṇur hate rukmiṇi vīryavān
akarod yan mahābāhus tan me vada mahāmune //

91.2

sa tair vṛtaḥ purīṃ gatvā sarvayādavanandanaḥ
dvārakāṃ bhagavān viṣṇuḥ pratyavaikṣata vīryavān //

91.3

pratyapadyata ratnāni vividhāni vasūni ca
yathārhaṃ puṇḍarīkākṣo nairṛtān pratyapādayat //

91.4

tatra vighnaṃ caranti sma daiteyāḥ saha dānavaiḥ
tāñ jaghāna mahābāhur varadattān mahāsurān //

91.5

vighnaṃ tatrākarot tasya narako nāma dānavaḥ
trāsanaḥ surasaṃghānāṃ devarājaripur mahān //

91.6

sa babhau mūrtiliṅgasthaḥ sarvadaivatabādhitā
ṛṣīṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca pratīpam akarot tadā //

91.7

tvaṣṭur duhitaraṃ bhaumaḥ kaśerum agamat tadā
gajarūpeṇa jagrāha rucirāṅgīṃ caturdaśīm //

91.8

pramathya ca varārohāṃ narako vākyam abravīt
naṣṭaśokabhayo mohāt prāgjyotiṣapatis tadā //

91.9

yāni devamanuṣyeṣu ratnāni vividhāni ca
bibharti ca mahī kṛtsnā sāgareṣu ca yad vasu //

91.10

adya prabhṛti tānīha sahitāḥ sarvanairṛtāḥ
mamaivopahariṣyanti daityāś ca saha dānavaiḥ //

91.11

evam uttamaratnāni vastrāṇi vividhāni ca
saṃjahāra tadā bhaumas tac ca nādhicacāra saḥ //

91.12

gandharvāṇāṃ ca yāḥ kanyā jahāra narako balī
yāś ca devamanuṣyāṇāṃ sapta cāpsarasāṃ gaṇāḥ //

91.13

caturdaśa sahasrāṇi ekaviṃśacchatāni ca
ekaveṇīdharāḥ sarvāḥ satāṃ mārgam anuvratāḥ //

91.14

tāsāṃ puravaraṃ bhaumo 'kārayan maṇiparvatam
alakāyām adīnātmā murasya viṣayaṃ prati //

91.15

tāś ca prāgjyotiṣapatir muroś caiva daśātmajāḥ
nairṛtāś ca yathāmukhyāḥ pālayanta upāsate //

91.16

sa eṣa tamasaḥ pāre varadatto mahāsuraḥ
aditiṃ dharṣayām āsa kuṇḍalārthe mahāsuraḥ //

91.17

na cāsuragaṇaiḥ sarvaiḥ sahitaiḥ karma tat purā
kṛtapūrvaṃ tadā ghoraṃ yad akārṣīn mahāsuraḥ //

91.18

yaṃ mahī suṣuve devī yasya prāgjyotiṣaṃ puram
tasyāntapālāś catvāras tasyāsan yuddhadurmadāḥ //

91.19

hayagrīvo nisundaś ca vīraḥ pañcajanas tathā
muruḥ putrasahasraiś ca varadatto mahāsuraḥ //

91.20

ādevayānam āvṛtya panthānaṃ samavasthitaḥ
vitrāsanaḥ sukṛtināṃ virūpai rākṣasaiḥ saha //

91.21

tadvadhārthaṃ mahābāhuḥ śaṅkhacakragadāsibhṛt
jāto vṛṣṇiṣu devakyāṃ vasudevāj janārdanaḥ //

91.22

tasyātha puruṣendrasya loke prathitatejasaḥ
nivāso dhārakā devair upāyād upapāditā //

91.23

atīva hi purī ramyā dvārakā vāsavakṣayāt
mahārṇavaparikṣiptā pañcaparvataśobhitā //

91.24

tasyāṃ devapurābhāyāṃ sabhā kāñcanatoraṇā
sudāśārhīti vikhyātā yojanāyutavistṛtā //

91.25

tatra vṛṣṇyandhakāḥ sarve rāmakṛṣṇapurogamāḥ
lokayātrām imāṃ kṛtsnāṃ parirakṣanta āsate //

91.26

tatrāsīneṣu sarveṣu kadācid bharatarṣabha
divyagandho vavau vāyuḥ puṣpavarṣaṃ papāta ha //

91.27

tataḥ kilakilāśabdaḥ prabhājālābhisaṃvṛtaḥ
muhūrtam antarikṣe 'bhūt tato bhūmau pratiṣṭhitaḥ //

91.28

madhye tu tejasas tasya pāṇḍuraṃ gajam āsthitaḥ
vṛto devagaṇaiḥ sarvair vāsavaḥ pratyadṛśyata //

91.29

rāmakṛṣṇai ca rājā ca vṛṣṇyandhakagaṇaiḥ saha
pratyudyayur mahātmānaṃ pūjayantaḥ sureśvaram //

91.30

so 'vatīrya gajāt tūrṇaṃ pariṣvajya janārdanam
sasvaje baladevaṃ ca taṃ ca rājānam āhukam
pradyumnam atha deveśas tatputraṃ ca mahādyutim |
vṛṣṇīn anyān sasvaje ca yathā sthānaṃ yathā vayaḥ //

91.31

pūjito rāmakṛṣṇābhyām āviveśa sabhāṃ śubhām
tatrāsanam alaṃkṛtya sabhām tāṃ sa sureśvaraḥ
arghyādisamudācāraṃ pratyagṛhṇād yathāvidhi //

91.32

athovāca mahātejā vāsavo vāsavānujaṃ
sāntvapūrvaṃ kareṇāsya saṃspṛṣan vadanaṃ śubham //

91.33

devakīnandana vacaḥ śṛṇu me madhusūdana
yena tvābhigato 'smy adya kāryeṇāmitrakarśana //

91.34

nairṛto narako nāma brahmaṇo varadarpitaḥ
bādhate no hṛṣīkeśa lokapālān samantataḥ |
svargaśreṇiṃ vihāyāśu nirgatāḥ sma vayaṃ diśaḥ |
adityāḥ kuṇḍale mohāj jahāra ditinandanaḥ //

91.35

devānāṃ vipriye nityam ṛṣīṇāṃ ca sa vartate
nāhaṃ śaknomi taṃ jetuṃ tasmāt tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ |
tava caivāntaraprekṣī jahi taṃ pāpapūruṣam //

91.36

ayaṃ tvāṃ garuḍas tatra prāpayiṣyati kāmagaḥ
kāmavīryo 'titejasvī vainateyo 'ntarikṣagaḥ //

91.37

avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ bhaumaḥ sa narako 'suraḥ
niṣūdayitvā taṃ pāpaṃ kṣipram āgantum arhasi //

91.38

ity uktaḥ puṇḍarīkākṣo devarājena keśavaḥ
pratijajñe mahābāhur narakasya nibarhaṇam //

91.39

tataḥ sahaiva śakreṇa śaṅkhacakragadāsibhṛt
narakasya vadhārthāya yayau vai sa hi keśavaḥ |
pratasthe garuḍenātha satyabhāmāsahāyavān //

91.40

krameṇa sapta skandhān sa marutāṃ sahavāsavaḥ
paśyatāṃ yadusiṃhānām ūrdhvam ācakrame balī //

91.41

vāraṇendragataḥ śakro garuḍastho janārdanaḥ
vidūrasthau prakāśete sūryācandramasāv iva //

91.42

athāntarikṣe gandharvair apsarobhiś ca mādhavaḥ
stūyamāno yathā śakraḥ krameṇāntaradhīyata //

91.43

samādhāyetikartavyaṃ vāsavo vibudhādhipaḥ
svam eva bhavanaṃ prāyāt kṛṣṇaḥ prāgjyotiṣaṃ yayau //

91.44

so 'gryān rakṣogaṇān hatvā narakasya mahābalān
pradadhmau devadeveśaḥ pāñcajanyaṃ mahāsvanam |
kṣurāntān mauravān pāśān ṣaṭsahasrān dadarśa ha //

91.45

saṃchidya pāśān sarvāṃs tān muraṃ hatvā sahānvayam
śilāsaṃghān atikramya nisundam avapothayat
... bhagavān devakīsutaḥ |
apaśyad dānavaṃ sainyaṃ ... |
hayagrīvaṃ ca ditijaṃ tathānyāṃś citrayodhinaḥ |
rodhayām āsa tan mārgaṃ svasainyena mahābalaḥ ||
nisundo balināṃ śreṣṭho ratham āruhya satvaram |
jagrāha kārmukaṃ divyaṃ hemapṛṣṭhaṃ durāsadam ||
vivyādha daśabhir bāṇair nisundo madhusūdanam |
keśavaś cāpi saptatyā vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ |
aprāptāṃś cāntarikṣe tāñ śarāṃś ciccheda mādhavaḥ ||
te sarve sainikāḥ kṛṣṇaṃ samantāt paryavārayan |
śarajālena mahatā chādyamānaḥ surottamaḥ ||
dṛṣṭvā tān dānavān sarvān sakrodho madhusūdanaḥ |
tato divyena cāstreṇa pārjanyena janārdanaḥ |
mahatā śaravarṣeṇa vārayām āsa tad balam ||
pañcapañcaśarais teṣu ekaikena ca tān bahūn |
pārjanyasya prabhāveṇa sarvān marmasv atāḍayat |
dudruvur bhayasaṃtrastā bhagnās te dānavā raṇe ||
svasainyaṃ vidrutaṃ dṛṣṭvā niścakrāma punar mṛdhe |
visṛjañ śaravarṣāṇi chādayām āsa keśavam ||
na vibhāti raṇe sūryo nāpi vyoma diśo daśa |
śaraiḥ saṃchādayām āsa nisundo garuḍadhvajam ||
sāvitraṃ nāma divyāstraṃ jagrāha puruṣottamaḥ |
tena bāṇena tān bāṇāṃś ciccheda samare hariḥ ||
bāṇair bāṇāṃs tu saṃchidya tasya kṛṣṇo mahābalaḥ |
chatram ekena bāṇena ratheṣāṃ ca tribhiḥ śaraiḥ |
punaś ciccheda tān aśvāṃś caturbhiś caturaḥ śaraiḥ ||
sārathiṃ pañcabhir bāṇair dhvajam ekena cicchide |
śaraikena punaḥ kṛṣṇaḥ sutīkṣṇena śitena vai |
śiraś ciccheda bhallena nisundasya surottamaḥ ||
sa mamāra mahādaityaḥ papāta ca mahītale |
nisundaṃ tu gadāpāṇim āpatantaṃ raṇājire ||
tataḥ śārṅgavinirmuktaiḥ śarair vivyādha keśavaḥ |
nisundo 'pi mahārāja gadayāpothayadd harim ||
satyabhāmā tataḥ kruddhā gadayā bāhumuktayā |
prāharad dānavendraṃ taṃ keśavasyaiva paśyataḥ ||
tatas tuṣṭo hṛṣīkeśaḥ satyabhāmām udaikṣata |
sa tayā gadayā viddha udvamañ śoṇitaṃ bahu |
muhyan saṃjñām avāpyātha nisundas tv abhyadhāvata |
tataḥ kruddho hṛṣīkeśas taṃ jaghāna śilīmukhaiḥ |
yaḥ sahasrasamās tv ekaḥ sarvān devān apothayat //

91.46

yathā devāsuraṃ yuddham abhavad bharatarṣabha
nānāpraharaṇākīrṇaṃ tathā ghoram avartata //

91.47

tataḥ śārṅgavinirmuktair nānāvarṇair mahāśaraiḥ
garuḍastho mahābāhur nijaghāna mahāsurān //

91.48

mahālāṅgalanirbhinnāḥ śarakhaṅganipātitāḥ
vineśur dānavās tatra samāsādya janārdanam //

91.49

kecic cakrāgninirdagdhā dānavāḥ petur ambarāt
saṃnikarṣagatāḥ kecid gatāsuvikṛtānanāḥ //

91.50

taṃ jaghāna mahāghoraṃ hayagrīvaṃ mahāsuram
apāratejā durdharṣaḥ sarvayādavanandanaḥ //

91.51

madhye lohitagaṅgasya bhagavān devakīsutaḥ
alakāyāṃ virūpākṣaṃ pāpmānaṃ puruṣottamaḥ //

91.52

aṣṭau śatasahasrāṇi dānavānāṃ paraṃtapaḥ
nihatya puruṣavyāghraḥ prāgjyotiṣam upādravat
bāhyaprākāramadhye tu jaghāna puruṣottamaḥ |
bhagavañ śrotum icchāmi vistareṇa kathām imām |
avadhīn narakaṃ kṛṣṇaḥ kathaṃ vada tapodhana |
taṃ ca pañcajanaṃ ghoraṃ narakasya mahāsuram //

91.53

tataḥ prāgjyotiṣaṃ nāma dīpyamānam iva śriyā
puram āsādayām āsa tatra yuddham abhūn mahat //

91.54

tatrāsīn narakeṇāsya yuddhaṃ paramadāruṇam
yat samāsena vakṣyāmi tan me nigadataḥ śṛṇu //

91.55

trāsanaḥ surasaṃghānāṃ narakaḥ puruṣottamam
yodhayām āsa tejasvī madhuvanmadhusūdanam //

91.56

muhūrtaṃ yodhayām āsa narakaṃ madhusūdanaḥ
athogracakraś cakreṇa pradīptenākarod dvidhā //

91.57

cakradvidhākṛtaṃ tasya śarīram apatad bhuvi
vibhaktaṃ krakaceneva gireḥ śṛṅgaṃ dvidhā kṛtam //

91.58

bhūmis tu patitaṃ putraṃ nirīkṣyādāya kuṇḍale
upātiṣṭhata govindaṃ vacanaṃ cedam abravīt //

91.59

dattas tvayaiva govinda tvayaiva vinipātitaḥ
yathecchasi tathā krīḍa bālaḥ krīḍanakair iva |
ime te kuṇḍale deva prajās tasyānupālaya //

Original text: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc