Harivamsa · Chapter 91
pratyetya dvārakāṃ viṣṇur hate rukmiṇi vīryavān
akarod yan mahābāhus tan me vada mahāmune //
sa tair vṛtaḥ purīṃ gatvā sarvayādavanandanaḥ
dvārakāṃ bhagavān viṣṇuḥ pratyavaikṣata vīryavān //
pratyapadyata ratnāni vividhāni vasūni ca
yathārhaṃ puṇḍarīkākṣo nairṛtān pratyapādayat //
tatra vighnaṃ caranti sma daiteyāḥ saha dānavaiḥ
tāñ jaghāna mahābāhur varadattān mahāsurān //
vighnaṃ tatrākarot tasya narako nāma dānavaḥ
trāsanaḥ surasaṃghānāṃ devarājaripur mahān //
sa babhau mūrtiliṅgasthaḥ sarvadaivatabādhitā
ṛṣīṇāṃ mānuṣāṇāṃ ca pratīpam akarot tadā //
tvaṣṭur duhitaraṃ bhaumaḥ kaśerum agamat tadā
gajarūpeṇa jagrāha rucirāṅgīṃ caturdaśīm //
pramathya ca varārohāṃ narako vākyam abravīt
naṣṭaśokabhayo mohāt prāgjyotiṣapatis tadā //
yāni devamanuṣyeṣu ratnāni vividhāni ca
bibharti ca mahī kṛtsnā sāgareṣu ca yad vasu //
adya prabhṛti tānīha sahitāḥ sarvanairṛtāḥ
mamaivopahariṣyanti daityāś ca saha dānavaiḥ //
evam uttamaratnāni vastrāṇi vividhāni ca
saṃjahāra tadā bhaumas tac ca nādhicacāra saḥ //
gandharvāṇāṃ ca yāḥ kanyā jahāra narako balī
yāś ca devamanuṣyāṇāṃ sapta cāpsarasāṃ gaṇāḥ //
caturdaśa sahasrāṇi ekaviṃśacchatāni ca
ekaveṇīdharāḥ sarvāḥ satāṃ mārgam anuvratāḥ //
tāsāṃ puravaraṃ bhaumo 'kārayan maṇiparvatam
alakāyām adīnātmā murasya viṣayaṃ prati //
tāś ca prāgjyotiṣapatir muroś caiva daśātmajāḥ
nairṛtāś ca yathāmukhyāḥ pālayanta upāsate //
sa eṣa tamasaḥ pāre varadatto mahāsuraḥ
aditiṃ dharṣayām āsa kuṇḍalārthe mahāsuraḥ //
na cāsuragaṇaiḥ sarvaiḥ sahitaiḥ karma tat purā
kṛtapūrvaṃ tadā ghoraṃ yad akārṣīn mahāsuraḥ //
yaṃ mahī suṣuve devī yasya prāgjyotiṣaṃ puram
tasyāntapālāś catvāras tasyāsan yuddhadurmadāḥ //
hayagrīvo nisundaś ca vīraḥ pañcajanas tathā
muruḥ putrasahasraiś ca varadatto mahāsuraḥ //
ādevayānam āvṛtya panthānaṃ samavasthitaḥ
vitrāsanaḥ sukṛtināṃ virūpai rākṣasaiḥ saha //
tadvadhārthaṃ mahābāhuḥ śaṅkhacakragadāsibhṛt
jāto vṛṣṇiṣu devakyāṃ vasudevāj janārdanaḥ //
tasyātha puruṣendrasya loke prathitatejasaḥ
nivāso dhārakā devair upāyād upapāditā //
atīva hi purī ramyā dvārakā vāsavakṣayāt
mahārṇavaparikṣiptā pañcaparvataśobhitā //
tasyāṃ devapurābhāyāṃ sabhā kāñcanatoraṇā
sudāśārhīti vikhyātā yojanāyutavistṛtā //
tatra vṛṣṇyandhakāḥ sarve rāmakṛṣṇapurogamāḥ
lokayātrām imāṃ kṛtsnāṃ parirakṣanta āsate //
tatrāsīneṣu sarveṣu kadācid bharatarṣabha
divyagandho vavau vāyuḥ puṣpavarṣaṃ papāta ha //
tataḥ kilakilāśabdaḥ prabhājālābhisaṃvṛtaḥ
muhūrtam antarikṣe 'bhūt tato bhūmau pratiṣṭhitaḥ //
madhye tu tejasas tasya pāṇḍuraṃ gajam āsthitaḥ
vṛto devagaṇaiḥ sarvair vāsavaḥ pratyadṛśyata //
rāmakṛṣṇai ca rājā ca vṛṣṇyandhakagaṇaiḥ saha
pratyudyayur mahātmānaṃ pūjayantaḥ sureśvaram //
so 'vatīrya gajāt tūrṇaṃ pariṣvajya janārdanam
sasvaje baladevaṃ ca taṃ ca rājānam āhukam
pradyumnam atha deveśas tatputraṃ ca mahādyutim |
vṛṣṇīn anyān sasvaje ca yathā sthānaṃ yathā vayaḥ //
pūjito rāmakṛṣṇābhyām āviveśa sabhāṃ śubhām
tatrāsanam alaṃkṛtya sabhām tāṃ sa sureśvaraḥ
arghyādisamudācāraṃ pratyagṛhṇād yathāvidhi //
athovāca mahātejā vāsavo vāsavānujaṃ
sāntvapūrvaṃ kareṇāsya saṃspṛṣan vadanaṃ śubham //
devakīnandana vacaḥ śṛṇu me madhusūdana
yena tvābhigato 'smy adya kāryeṇāmitrakarśana //
nairṛto narako nāma brahmaṇo varadarpitaḥ
bādhate no hṛṣīkeśa lokapālān samantataḥ |
svargaśreṇiṃ vihāyāśu nirgatāḥ sma vayaṃ diśaḥ |
adityāḥ kuṇḍale mohāj jahāra ditinandanaḥ //
devānāṃ vipriye nityam ṛṣīṇāṃ ca sa vartate
nāhaṃ śaknomi taṃ jetuṃ tasmāt tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ |
tava caivāntaraprekṣī jahi taṃ pāpapūruṣam //
ayaṃ tvāṃ garuḍas tatra prāpayiṣyati kāmagaḥ
kāmavīryo 'titejasvī vainateyo 'ntarikṣagaḥ //
avadhyaḥ sarvabhūtānāṃ bhaumaḥ sa narako 'suraḥ
niṣūdayitvā taṃ pāpaṃ kṣipram āgantum arhasi //
ity uktaḥ puṇḍarīkākṣo devarājena keśavaḥ
pratijajñe mahābāhur narakasya nibarhaṇam //
tataḥ sahaiva śakreṇa śaṅkhacakragadāsibhṛt
narakasya vadhārthāya yayau vai sa hi keśavaḥ |
pratasthe garuḍenātha satyabhāmāsahāyavān //
krameṇa sapta skandhān sa marutāṃ sahavāsavaḥ
paśyatāṃ yadusiṃhānām ūrdhvam ācakrame balī //
vāraṇendragataḥ śakro garuḍastho janārdanaḥ
vidūrasthau prakāśete sūryācandramasāv iva //
athāntarikṣe gandharvair apsarobhiś ca mādhavaḥ
stūyamāno yathā śakraḥ krameṇāntaradhīyata //
samādhāyetikartavyaṃ vāsavo vibudhādhipaḥ
svam eva bhavanaṃ prāyāt kṛṣṇaḥ prāgjyotiṣaṃ yayau //
so 'gryān rakṣogaṇān hatvā narakasya mahābalān
pradadhmau devadeveśaḥ pāñcajanyaṃ mahāsvanam |
kṣurāntān mauravān pāśān ṣaṭsahasrān dadarśa ha //
saṃchidya pāśān sarvāṃs tān muraṃ hatvā sahānvayam
śilāsaṃghān atikramya nisundam avapothayat
... bhagavān devakīsutaḥ |
apaśyad dānavaṃ sainyaṃ ... |
hayagrīvaṃ ca ditijaṃ tathānyāṃś citrayodhinaḥ |
rodhayām āsa tan mārgaṃ svasainyena mahābalaḥ ||
nisundo balināṃ śreṣṭho ratham āruhya satvaram |
jagrāha kārmukaṃ divyaṃ hemapṛṣṭhaṃ durāsadam ||
vivyādha daśabhir bāṇair nisundo madhusūdanam |
keśavaś cāpi saptatyā vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ |
aprāptāṃś cāntarikṣe tāñ śarāṃś ciccheda mādhavaḥ ||
te sarve sainikāḥ kṛṣṇaṃ samantāt paryavārayan |
śarajālena mahatā chādyamānaḥ surottamaḥ ||
dṛṣṭvā tān dānavān sarvān sakrodho madhusūdanaḥ |
tato divyena cāstreṇa pārjanyena janārdanaḥ |
mahatā śaravarṣeṇa vārayām āsa tad balam ||
pañcapañcaśarais teṣu ekaikena ca tān bahūn |
pārjanyasya prabhāveṇa sarvān marmasv atāḍayat |
dudruvur bhayasaṃtrastā bhagnās te dānavā raṇe ||
svasainyaṃ vidrutaṃ dṛṣṭvā niścakrāma punar mṛdhe |
visṛjañ śaravarṣāṇi chādayām āsa keśavam ||
na vibhāti raṇe sūryo nāpi vyoma diśo daśa |
śaraiḥ saṃchādayām āsa nisundo garuḍadhvajam ||
sāvitraṃ nāma divyāstraṃ jagrāha puruṣottamaḥ |
tena bāṇena tān bāṇāṃś ciccheda samare hariḥ ||
bāṇair bāṇāṃs tu saṃchidya tasya kṛṣṇo mahābalaḥ |
chatram ekena bāṇena ratheṣāṃ ca tribhiḥ śaraiḥ |
punaś ciccheda tān aśvāṃś caturbhiś caturaḥ śaraiḥ ||
sārathiṃ pañcabhir bāṇair dhvajam ekena cicchide |
śaraikena punaḥ kṛṣṇaḥ sutīkṣṇena śitena vai |
śiraś ciccheda bhallena nisundasya surottamaḥ ||
sa mamāra mahādaityaḥ papāta ca mahītale |
nisundaṃ tu gadāpāṇim āpatantaṃ raṇājire ||
tataḥ śārṅgavinirmuktaiḥ śarair vivyādha keśavaḥ |
nisundo 'pi mahārāja gadayāpothayadd harim ||
satyabhāmā tataḥ kruddhā gadayā bāhumuktayā |
prāharad dānavendraṃ taṃ keśavasyaiva paśyataḥ ||
tatas tuṣṭo hṛṣīkeśaḥ satyabhāmām udaikṣata |
sa tayā gadayā viddha udvamañ śoṇitaṃ bahu |
muhyan saṃjñām avāpyātha nisundas tv abhyadhāvata |
tataḥ kruddho hṛṣīkeśas taṃ jaghāna śilīmukhaiḥ |
yaḥ sahasrasamās tv ekaḥ sarvān devān apothayat //
yathā devāsuraṃ yuddham abhavad bharatarṣabha
nānāpraharaṇākīrṇaṃ tathā ghoram avartata //
tataḥ śārṅgavinirmuktair nānāvarṇair mahāśaraiḥ
garuḍastho mahābāhur nijaghāna mahāsurān //
mahālāṅgalanirbhinnāḥ śarakhaṅganipātitāḥ
vineśur dānavās tatra samāsādya janārdanam //
kecic cakrāgninirdagdhā dānavāḥ petur ambarāt
saṃnikarṣagatāḥ kecid gatāsuvikṛtānanāḥ //
taṃ jaghāna mahāghoraṃ hayagrīvaṃ mahāsuram
apāratejā durdharṣaḥ sarvayādavanandanaḥ //
madhye lohitagaṅgasya bhagavān devakīsutaḥ
alakāyāṃ virūpākṣaṃ pāpmānaṃ puruṣottamaḥ //
aṣṭau śatasahasrāṇi dānavānāṃ paraṃtapaḥ
nihatya puruṣavyāghraḥ prāgjyotiṣam upādravat
bāhyaprākāramadhye tu jaghāna puruṣottamaḥ |
bhagavañ śrotum icchāmi vistareṇa kathām imām |
avadhīn narakaṃ kṛṣṇaḥ kathaṃ vada tapodhana |
taṃ ca pañcajanaṃ ghoraṃ narakasya mahāsuram //
tataḥ prāgjyotiṣaṃ nāma dīpyamānam iva śriyā
puram āsādayām āsa tatra yuddham abhūn mahat //
tatrāsīn narakeṇāsya yuddhaṃ paramadāruṇam
yat samāsena vakṣyāmi tan me nigadataḥ śṛṇu //
trāsanaḥ surasaṃghānāṃ narakaḥ puruṣottamam
yodhayām āsa tejasvī madhuvanmadhusūdanam //
muhūrtaṃ yodhayām āsa narakaṃ madhusūdanaḥ
athogracakraś cakreṇa pradīptenākarod dvidhā //
cakradvidhākṛtaṃ tasya śarīram apatad bhuvi
vibhaktaṃ krakaceneva gireḥ śṛṅgaṃ dvidhā kṛtam //
bhūmis tu patitaṃ putraṃ nirīkṣyādāya kuṇḍale
upātiṣṭhata govindaṃ vacanaṃ cedam abravīt //
dattas tvayaiva govinda tvayaiva vinipātitaḥ
yathecchasi tathā krīḍa bālaḥ krīḍanakair iva |
ime te kuṇḍale deva prajās tasyānupālaya //
Original text: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0