હરિવંશ · અધ્યાય 92

નિહત્ય નરકં ભૌમં વાસવોપમવિક્રમઃ
વાસવાવરજો વિષ્ણુર્ દદર્શ નરકાલયમ્ ॥

અથાર્થગૃહમ્ આસાદ્ય નરકસ્ય જનાર્દનઃ
દદર્શ ધનમ્ અક્ષય્યં રત્નાનિ વિવિધાનિ ચ ॥

મણિમુક્તાપ્રવાલાનિ વૈદૂર્યસ્ય ચ સંચયાન્
મહારજતકૂટાનિ તથા વજ્રસ્ય સંચયાન્ ॥

જામ્બૂનદમયાન્ય્ અત્ર શાતકુમ્ભમયાનિ ચ
પ્રદીપ્તજ્વલનાભાનિ ચ શીતરશ્મિપ્રભાણિ ચ
શયનાનિ મહાર્હાણિ તથા સિંહાસનાનિ ચ ॥

હિરણ્યવર્ણં રુચિરં શીતરશ્મિસમપ્રભમ્
દદર્શ ચ મહચ્ છત્રં વર્ષમાણમ્ ઇવામ્બુદમ્ ॥

જાતરૂપસ્ય શુભ્રસ્ય ધારાઃ શતસહસ્રશઃ
વરુણાદ્ આહૃતં પૂર્વં નરકેણેતિ નઃ શ્રુતમ્ ॥

યાદૃશં તુ ગૃહે દૃષ્ટં નરકસ્ય ધનં બહુ
ન વૈ રાજ્ઞા કુબેરેણ ન શક્રેણ યમેન ચ
રત્નસંનિચ્યસ્ તાદૃગ્ દૃષ્ટપૂર્વો ન ચ શ્રુતઃ ॥

હતે ભૌમે નિસુન્દે ચ હયગ્રીવે ચ દાનવે
ઉપનિન્યુસ્ તતસ્ તાનિ રત્નાન્ય્ અન્તઃપુરાણિ ચ ॥

દાનવા હતશિષ્ટા યે કોશસંચયરક્ષિણઃ
કેશવાય મહાર્હાણિ યાન્ય્ અર્હતિ જનાર્દનઃ ॥

ઇમાનિ મણિરત્નાનિ વિવિધાનિ વસૂનિ ચ
ભીમરૂપાશ્ ચ માતઙ્ગાઃ પ્રવાલવિકૃતાઙ્કુશાઃ ॥

હેમસૂત્રમહાકક્ષ્યાશ્ ચાપતોમરશાલિનઃ
રુચિરાભિઃ પતાકાભિર્ વસાના વિવિધાઃ કુથાઃ ॥

તે ચ વિંશતિસાહસ્રા દ્વિસ્તાવત્યઃ કરેણવઃ
અષ્ટૌ શતસહસ્રાણિ દેશજાશ્ ચોત્તમા હયાઃ ॥

ગોષુ ચાપિ કૃતો યાવત્ કામસ્ તવ જનાર્દનઃ
તાવતીઃ પ્રાપયિષ્યામો વૃષ્ણ્યન્ધકનિવેશનમ્ ॥

આવિકાનિ ચ સૂક્ષ્માણિ શયનાન્ય્ આસનાનિ ચ
કામવ્યાહારિણશ્ ચૈવ પક્ષિણઃ પ્રિયદર્શનાઃ ॥

ચન્દનાગરુકાષ્ઠાનિ તથા કાલીયકાન્ય્ અપિ
વસુ યત્ ત્રિષુ લોકેષુ ધર્મેણાધિગતં ત્વયા
પ્રાપયિષ્યામ તત્ સર્વં વૃષ્ણ્યન્ધકનિવેશનમ્ ॥

દેવગન્ધર્વરત્નાનિ પન્નગાનાં ચ યદ્ વસુ
તાનિ સન્તીહ સર્વાણિ નરકસ્ય નિવેશને ॥

સ તત્ સર્વં હૃષીકેશઃ પ્રતિગૃહ્ય પરીક્ષ્ય ચ
સર્વમ્ આહારયામાસ દાનવૈર્ દ્વારકાં પુરીમ્ ॥

તતસ્ તદ્ વારુણં છત્રં સ્વયમ્ ઉત્ક્ષિપ્ય માધવઃ
હિરણ્યવર્ષં વર્ષન્તમ્ આરુરોહ વિહંગતમ્ ॥

ગરુડં પતતાં શ્રેષ્ઠં મૂર્તિમન્તમ્ ઇવામ્બુદમ્
તતો ઽભ્યયાદ્ ગિરિશ્રેષ્ઠમ્ અભિતો મણિપર્વતમ્ ॥

તત્ર પુણ્યા વવુર્ વાતા હ્ય્ અભવંશ્ ચામલાઃ પ્રભાઃ
મણીનાં હેમવર્ણાનામ્ અભિભૂય દિવાકરમ્ ॥

તત્ર વૈદૂર્યવર્ણાનિ દદર્શ મધુસૂદનઃ
સતોરણપતાકાનિ દ્વારાણિ શયનાનિ ચ ॥

વિદ્યુદ્ગ્રથિતમેઘાભઃ પ્રબભૌ મણિપર્વતઃ
હેમચિત્રવિમાનૈશ્ ચ પ્રાસાદૈર્ ઉપશોભિતઃ ॥

તત્ર તા વરહેમાભા દદર્શ મધુસૂદનઃ
ગન્ધર્વાસુરમુખ્યાનાં પ્રિયા દુહિતરસ્ તથા ॥

દદર્શ પૃથુલશ્રોણીઃ સંરુદ્ધા ગિરિકન્દરે
નરકેણ સમાનીતા રક્ષ્યમાણાઃ સમન્તતઃ ॥

ત્રિવિષ્ટપસમે દેશે તિષ્ઠન્તમ્ અપરાજિતમ્
નિવસન્ત્યો યથા દેવ્યઃ સુખિન્યઃ કામવર્જિતાઃ ॥

પરિવવ્રુર્ મહાબાહુમ્ એકવેણીધરાઃ સ્ત્રિયઃ
સર્વાઃ કાષાયવાસિન્યઃ સર્વાશ્ ચ નિયતેન્દ્રિયાઃ ॥

વ્રતોપવાસતન્વઙ્ગ્યઃ કાઙ્ક્ષન્ત્યઃ કૃષ્ણદર્શનમ્
સમેત્ય યદુસિંહસ્ય સર્વાશ્ ચક્રુઃ સ્ત્રિયો ઽઞ્જલીન્ ॥

નરકં નિહતં જ્ઞાત્વા મુરં ચૈવ મહાસુરમ્
હયગ્રીવં નિસુન્દં ચ તાઃ કૃષ્ણં પર્યવારયન્ ॥

તે ચાસાં રક્ષિણો વૃદ્ધા દાનવા યદુનન્દનમ્
કૃતાઞ્જલિપુટાઃ સર્વે પ્રણિપેતુર્ વયોધિકાઃ ॥

તાસાં પરમનારીણામ્ ઋષભાક્ષં નિરીક્ષ્ય તમ્
સર્વાસામ્ એવ સંકલ્પઃ પતિત્વેનાભવત્ તતઃ ॥

તસ્ય ચન્દ્રોપમં વક્ત્રમ્ ઉદીક્ષ્ય નિયતેન્દ્રિયાઃ
સંપ્રહૃષ્ટા મહાબાહુમ્ ઇદં વચનમ્ અબ્રુવન્ ॥

સત્યં બત પુરા વાયુર્ ઇહાસ્માન્ વાક્યમ્ અબ્રવીત્
સર્વભૂતરુતજ્ઞશ્ ચ દેવર્ષિર્ અપિ નારદઃ ॥

વિષ્ણુર્ નારાયણો દેવઃ શઙ્ખચક્રગદાસિભૃત્
સ ભૌમં નરકં હત્વા ભર્તા ચ ભવિતા હિ સઃ ॥

સુપ્રિયં બત પશ્યામશ્ ચિરશ્રુતમ્ અરિંદમમ્
દર્શનેન કૃતાર્થા હિ વયમ્ અદ્ય મહાત્મનઃ ॥

તતસ્ તાઃ સાન્ત્વયામાસ પ્રમદા વાસવાનુજઃ
સર્વાઃ કમલપત્રાક્ષીર્ દૃષ્ટ્યા વાચા ચ માધવઃ ॥

યથાર્હતઃ સાન્ત્વયિત્વા સમાભાષ્ય ચ કેશવઃ
યાનૈઃ કિંકરસંયુક્તૈર્ ઉવાહ મધુસૂદનઃ ॥

કિંકરાણાં સહસ્રાણાં રક્ષસાં વાતરંહસામ્
શિબિકાં વહતાં તત્ર નિર્ઘોષઃ સુમહાન્ અભૂત્ ॥

તસ્ય પર્વતમુખ્યસ્ય શૃઙ્ગં યત્ પરમાર્ચિતમ્
વિમલાર્કેન્દુસંકાશં મણિકાઞ્ચનતોરણમ્ ॥

સપક્ષિગણમાતઙ્ગં સવ્યાલમૃગપન્નગમ્
શાખામૃગગણૈર્ જુષ્ટં સુપ્રસ્તરશિલાતલમ્ ॥

ન્યઙ્કુભિશ્ ચ વરાહૈશ્ ચ રુરુભિશ્ ચ નિષેવિતમ્
સપ્રપાતમહાસાનું વિચિત્રશિખરદ્રુમમ્ ॥

અત્યદ્ભુતમ્ અચિન્ત્યં ચ મૃગવૃન્દવિલોડિતમ્
જીવંજીવકસંઘૈશ્ ચ બર્હિભિશ્ ચ નિનાદિતમ્ ॥

તદ્ અપ્ય્ અતિબલો વિષ્ણુર્ દોર્ભ્યામ્ ઉત્પાટ્ય ભાસ્વરમ્
આરોપયામાસ તદા ગરુડે પક્ષિણાં વરે ॥

મણિપર્વતશૃઙ્ગં ચ સભાર્યં ચ જનાર્દનમ્
ઉવાહ લીલયા પક્ષી ગરુડઃ પતતાં વરઃ ॥

સ પક્ષબલવિક્ષેપૈર્ મહાદ્રિશિખરોપમઃ
દિક્ષુ સર્વાસુ સંહ્રાદં જનયામાસ પક્ષિરાટ્ ॥

આરુજન્ પર્વતાગ્રાણિ પાદપાંશ્ ચ સમાક્ષિપન્
સંજહાર મહાભ્રાણિ વિજહાર ચ કાનિચિત્ ॥

વિષયં સમતિક્રમ્ય દેવયોશ્ ચન્દ્રસૂર્યયોઃ
યયૌ વાતજવઃ પક્ષી જનાર્દનવશે સ્થિતઃ ॥

સ મેરુગિરિમ્ આસાદ્ય દેવગન્ધર્વસેવિતમ્
દેવસદ્માનિ સર્વાણિ દદર્શ મધુસૂદનઃ ॥

વિશ્વેષાં મરુતાં ચૈવ સાધ્યાનાં ચ નરાધિપ
ભ્રાજમાનાન્ય્ અતિક્રામદ્ અશ્વિનોશ્ ચ પરંતપઃ ॥

પ્રાપ્ય પુણ્યકૃતાં લોકાન્ દેવલોકમ્ અરિંદમઃ
શક્રસદ્મ સમાસાદ્ય પ્રવિવેશ જનાર્દનઃ ॥

અવતીર્ય સ તાર્ક્ષ્યાત્ તુ દદર્શ વિબુધાધિપમ્
પ્રીતશ્ ચૈવાભ્યનન્દત્ તં દેવરાજઃ શતક્રતુઃ ॥

પ્રદાય કુણ્ડલે દિવ્યે વવન્દે તં તદાચ્યુતઃ
સભાર્યો વિબુધશ્રેષ્ઠં નરશ્રેષ્ઠો જનાર્દનઃ ॥

સો ઽર્ચિતો દેવરાજેન રત્નૈશ્ ચ પ્રતિપૂજિતઃ
સત્યભામા ચ પૌલોમ્યા યથાવદ્ અભિનન્દિતા ॥

વાસવો વાસુદેવશ્ ચ સહિતૌ જગ્મતુસ્ તતઃ
અદિત્યા ભવનં પુણ્યં દેવમાતુર્ મહર્દ્ધિમત્ ॥

તત્રાદિતિમ્ ઉપાસ્યન્તીમ્ અપ્સરોભિઃ સમન્તતઃ
દદૃશાતે મહાત્માનૌ મહાભાગાં તપોન્વિતામ્ ॥

તતસ્ તે કુણ્ડલે દત્ત્વા વવન્દે તાં શચીપતિઃ
જનાર્દનં પુરસ્કૃત્ય કમ ચૈવ શશંશ તત્ ॥

અદિતિસ્ તૌ સુતૌ પ્રીત્યા પરિષ્વજ્યાભિનન્દ્ય ચ
આશિર્ભિર્ અનુરૂપાભિર્ ઉભાવ્ અભ્યવદત્ તદા ॥

પૌલોમી સત્યભામા ચ પ્રીત્યા પરમયા યુતે
અગૃહ્ણીતાં વરાર્હાયા દેવ્યાશ્ ચ ચરણૌ શુભૌ ॥

તે ચાપ્ય્ અભ્યવદત્ પ્રેમ્ણા દેવમાતા યશસ્વિની
યથાવદ્ અબ્રવીચ્ ચૈવ જનાર્દનમ્ ઇદં વચઃ ॥

અધૃસ્યઃ સર્વભૂતાનામ્ અવધ્યશ્ ચ ભવિષ્યસિ
યથૈવ દેવરાજો ઽયમ્ અજિતો લોકપૂજિતઃ ॥

સત્યભામોત્તમા સ્ત્રીણાં સુભગા સ્થિરયૌવના
જરાં ન યાસ્યતિ વધૂર્ યાવત્ ત્વં કૃષ્ણ માનુષઃ ॥

એવમ્ અભ્યાર્ચિતઃ કૃષ્ણો દેવમાત્રા મહાબલઃ
દેવરાજાભ્યનુજ્ઞાતો રત્નૈશ્ ચ પ્રતિપૂજિતઃ ॥

વૈનતેયં સમારુહ્ય સહિતઃ સત્યભામયા
દેવાક્રીડાન્ પરિક્રામન્ પૂજ્યમાનઃ સુરર્ષિભિઃ ॥

સ દદર્શ મહાબાહુર્ આક્રીડે વાસવસ્ય હ
દિવ્યમ્ અભ્યર્ચિતં ચૈત્યં પારિજાતં મહાદ્રુમમ્ ॥

નિત્યપુષ્પધરં દિવ્યં પુણ્યગન્ધમ્ અનુત્તમમ્
યમ્ આસાદ્ય જનઃ સર્વો જાતિં સ્મરતિ પૌર્વિકીમ્ ॥

સંરક્ષ્યમાણં દેવૈસ્ તં પ્રસહ્યામિતવિક્રમઃ
ઉત્પાટ્યારોપયામાસ વિષ્ણુસ્ તં વૈ મહાદ્રુમમ્ ॥

સો ઽપશ્યત્ સત્યભામાં ચ દિવ્યામ્ અપ્સરસં હરિઃ
પૃષ્ઠતઃ સત્યભામા ચ દિવ્યા યોષાભિવીક્ષિતા ।
તતઃ પ્રાયાદ્ દ્વારવતીં વાયુજુષ્ટેન વૈ પથા ॥

શ્રુત્વા તદ્ દેવરાજસ્ તુ કર્મ કૃષ્ણસ્ય વૈ તદા
અનુમેને મહાબાહુઃ કૃતં કર્મેતિ ચાબ્રવીત્ ॥

સ પૂજ્યમાનસ્ ત્રિદશૈર્ મહર્ષિગણસંસ્તુતઃ
પ્રતસ્થે દ્વારકાં કૃષ્ણો દેવલોકાદ્ અરિંદમઃ ॥

સો ઽભિપત્ય મહાબાહુર્ દીર્ઘમ્ અધ્વાનમ્ અલ્પવત્
આસસાદ મહાબાહુઃ પુરીં દ્વારવતીં તદા ।
પૂજિતો દેવરાજેન દદૃશે યાદવીં પુરીમ્ ॥

તથા કર્મ મહત્ કૃત્વા ભગવાન્ વાસવાનુજઃ
ઉપાયાદ્ દ્વારકાં વિષ્ણુઃ શ્રીમાન્ ગરુડવાહનઃ ॥