Harivamsa · Chapter 87
etasminn eva kāle tu jarāsaṃdhaḥ pratāpavān
nṛpān udyojayām āsa cedirājapriyepsayā //
bhīṣmakasya sutāyāṃ vai rukmiṇyāṃ rukmabhūṣaṇaḥ
śiśupālasya nṛpater vivāho bhavitā kila //
dantavaktrasya tanayaṃ suvaktram amitaujasam
sahasrākṣasamaṃ yuddhe māyāsu ca viśāradam //
pauṇḍrasya vāsudevasya tathā putraṃ mahābalam
sudevaṃ vīryasaṃpannaṃ pṛthag akṣauhiṇīpatim //
ekalavyasya putraṃ ca vīryavantaṃ balānvitam
putraṃ ca pāṇḍyarājasya kaliṅgādhipatiṃ tathā //
kṛtāpriyaṃ ca kṛṣṇena veṇudāriṃ narādhipam
aṃśumantaṃ tathā krāthaṃ śrutarvāṇaṃ ca bhārata //
nikṛttaśatruṃ kāliṅgaṃ gāndhārādhipatiṃ tathā
paṭuśaṃ ca mahābāhuṃ kāśyādhipatim eva ca //
kasmin deśe nṛpo jajñe rukmī vedavidāṃ vara
kasyāṇvavāye dyutimān saṃbhūto dvijasattama //
rājarṣer yādavasyāsīd vidarbho nāma vai sutaḥ
vindhyasya dakṣiṇe pārśve vidarbhān yo nyaveśayat //
krathakaiśikamukhyās tu putrās tasya mahābalāḥ
babhūvur vīryasaṃpannāḥ pṛthag vaṃśakarā nṛpāḥ //
tasyānvavāye bhīmasya vṛṣṇayo jajñire nṛpa
krathasya tv aṃśumāṇ vaṃśe kaiśikasya tu bhīṣmakaḥ //
hiraṇyalomety āhur yaṃ dākṣiṇātyeśvaraṃ janāḥ
agastyaguptām āśāṃ yaḥ kuṇḍinastho 'nvaśān nṛpaḥ
rukmī tasyābhavat putro rukmiṇī ca viśāṃ pate //
rukmī cāstrāṇi divyāni drumāt prāpa mahābalaḥ
jāmadagnyāt tatha rāmād brāhmam astram avāptavān
prāspardhat saha kṛṣṇena nityam adbhutakarmaṇā //
rukmiṇī tv abhavad rājan rūpeṇāsadṛśī bhuvi
cakame vāsudevas tāṃ śravād eva mahādyutiḥ //
sa cābhilaṣitas tasyāḥ śravād eva janārdanaḥ
tejovīryabalopetaḥ sa me bhartā bhaved iti //
tāṃ dadau na tu kṛṣṇāya rukmī dveṣān mahābalaḥ
kaṃsasya vadhasaṃtāpāt kṛṣṇāyāmitatejase |
yācamānāya kaṃsasya preṣyo 'sāv iti cintayan //
caidyasyārthe sunīthasya jarāsaṃdhas tu bhūmipaḥ
varayām āsa tāṃ rājā bhīṣmakaṃ bhīmavikramam //
cedirājasya hi vasor āsīt putro bṛhadrathaḥ
magadheṣu purā yena nirmitaṃ tad girivrajam //
tasyānvavāye jajñe 'tha jarāsaṃdho mahābalaḥ
vasor eva tadā vaṃśe damaghoṣo 'pi cedirāṭ //
damaghoṣasya putrās tu pañca bhīmaparākramāḥ
bhaginyāṃ vasudevasya śrutaśravasi jajñire //
śiśupālo daśagrīvo raibhyo 'thopadiśo balī
sarvāstrakuśalā vīrā vīryavanto mahābalāḥ //
jñāteḥ samānavaṃśasya sunīthaṃ pradadau sutam
tasyānvavāye saṃbhūtā bahavo rājavaṃśajāḥ |
jarāsaṃdhasya rājendra damaghoṣo mahābalaḥ |
jarāsaṃdhaḥ svasutavad dadarśainaṃ jugopa ca //
jarāsaṃdhaṃ puraskṛtya vṛṣṇiśatruṃ mahābalam
kṛtāny āgāṃsi caidyena vṛṣṇīnāṃ tatpriyaiṣiṇā //
jāmātā tv abhavat tasya kaṃsas tasmin hate yudhi
kṛṣṇārthaṃ vairamabhavaj jarāsaṃdhasya vṛṣṇibhiḥ //
bhīṣmakaṃ varayām āsa sunīthārthe 'tha rukmiṇīm
tāṃ dadau bhīṣmakaś cāpi śiśupālāya vīryavān //
tataś caidyam upādāya jarāsaṃdho narādhipaḥ
yayau vidarbhān sahito dantavaktreṇa yāyinā //
anuyātaś ca pauṇḍreṇa vāsudevena dhīmatā
aṅgavaṅgakaliṅgānām īśvaraḥ sa mahābalaḥ //
mānayiṣyaṃś ca tān rukmī pratyudgamya narādhipān
parayā pūjayopetān ānināya purīṃ prati //
pitṛṣv asuḥ priyārthaṃ ca rāmakṛṣṇāv ubhāv api
prayayur vṛṣṇayaś cānye rathais tatra balānvitāḥ //
krathakaiśikabhartā tān pratigṛhya yathāvidhi
pūjayām āsa pūjārhān nyavasanta bahiś ca te //
śvobhāvini vivāhe tu rukmiṇī niryayau bahiḥ
caturyujā rathenaindraṃ devatāyatanaṃ śubhā //
indrāṇīm arcayiṣyantī kṛtakautukamaṅgalā
dīpyamānena vapuṣā balena mahatā vṛtā //
tāṃ dadarśa tataḥ kṛṣṇo lakṣmīṃ sākṣād iva sthitām
rūpeṇāgryeṇa saṃpannāṃ devatāyatanāntike //
vahner iva śikhāṃ dīptāṃ māyāṃ bhūmigatām iva
pṛthivīm iva gambhīrām utthitāṃ pṛthivītalāt //
marīcim iva somasya saumyāṃ strīvigrahāṃ bhuvi
śriyam agryām ivāpadmāṃ bhaviśyāṃ śrīsahāyinīm
kṛṣṇena manasā dṛṣṭāṃ durnirīkśyāṃ surair api //
śyāmāvadātā sā hy āsīt pṛthucārvāyatekṣaṇā
tāmrauṣṭhanayanāpāṅgī pīnorujaghanastanī //
bṛhatī cārusarvāṅgī tanvī śaśinibhānanā
tāmratuṅganakhī subhrūr nīlakuñcitamūrdhajā
atyarthaṃ rūpataḥ kāntā pīnaśroṇipayodharā |
tīkṣṇaśuklaiḥ samair dantaiḥ prabhāsadbhir alaṃkṛtā //
ananyā pramadā loke rūpeṇa yaśasā śriyā
rukmiṇī rūpiṇī devī pāṇḍurakṣaumavāsinī //
tāṃ dṛṣṭvā vavṛdhe kāmaḥ kṛṣṇasya śubhadarśanām
haviṣevānalasyārcir manas tasyāṃ samādadhat //
rāmeṇa saha niścitya keśavaḥ sumahābalaḥ
tatpramāthe 'karod buddhiṃ vṛṣṇibhyaḥ praṇidhāya ca //
kṛte tu devatākārye niṣkrāmantīṃ surālayāt
unmathya sahasā kṛṣṇaḥ svaṃ nināya rathottamam //
vṛkṣam utpāṭya rāmo 'pi jaghānāpatataḥ parān
samanahyanta dāśārhās tadājñāya tu sarvaśaḥ //
te rathair vividhākāraiḥ samucchritamahādhvajaiḥ
vājibhir vāraṇaiś cāpi parivavrur halāyudham //
ādāya rukmiṇīṃ kṛṣṇo jagāmāśu purīṃ prati
rāme cāsajya taṃ bhāraṃ yuyudhāne ca vīryavān //
akrūre vipṛthau cāpi gade ca kṛtavarmaṇi
cakradeve sunakṣatre sāraṇe ca mahābale //
nivṛttaśatrau vikrānte bhaṅgakāre vidūrathe
ugrasenātmaje kaṅke śatadyumne ca keśavaḥ //
rājādhideve mṛdare prasene citrake tathā
atidānte bṛhaddurge śvaphalke citrake pṛthau //
vṛṣṇyandhakeṣu cānyeṣu mukhyeṣu madhusūdanaḥ
gurum āsajya taṃ bhāraṃ yayau dvāravatīṃ prati //
dantavaktro jarāsaṃdhaḥ śiśupālaś ca vīryavān
saṃnaddhā niryayuḥ kruddhā jighāṃsanto janārdanam //
aṅgavaṅgakaliṅgaiś ca sārdhaṃ pauṇḍraiś ca vīryavān
niryayau cedirājaḥ sa bhrātṛbhiḥ sumahārathaiḥ //
tān pratyagṛhṇan saṃrabdhā vṛṣṇivīrā mahārathāḥ
saṃkarṣaṇaṃ puraskṛtya vāsavaṃ maruto yathā //
āpatantaṃ hi vegena jarāsaṃdhaṃ mahābalam
ṣaḍbhir vivyādha nārācair yuyudhāno mahāmṛdhe //
akrūro dantavaktraṃ tu vivyādha navabhiḥ śaraiḥ
taṃ pratyavidhyat kārūṣo bāṇair daśabhir āśugaiḥ //
vipṛthuḥ śiśupālaṃ tu śarair vivyādha saptabhiḥ
aṣṭabhiḥ pratyavidhyat taṃ śiśupālaḥ pratāpavāṇ //
gaveśaṇo 'pi caidyaṃ tu ṣaḍbhir vivyādha mārgaṇaiḥ
anirdāntas tathāṣṭābhir bṛhaddurgaś ca pañcabhiḥ //
prativivyādha tāṃś caidyaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ
jaghāna cāśvāṃś caturaś caturbhir vipṛthoḥ śaraiḥ //
bṛhaddurgasya bhallena śiraś ciccheda cārihā
gaveṣaṇasya sūtaṃ ca prāhiṇodyamasādanam //
hatāśvaṃ sa rathaṃ tyakvā vipṛthus tu mahābalaḥ
āruroha rathaṃ kṣipraṃ bṛhaddurgasya vīryavān //
vipṛthoḥ sārathiś cāpi gaveṣaṇarathaṃ drutam
āruhya javanān aśvān niyantum upacakrame //
te kruddhāḥ śaravarṣeṇa sunīthaṃ samavākiran
nṛtyantaṃ rathamārgeṣu cāpahastāḥ kalāpinaḥ //
cakradevo dantavaktraṃ bibhedorasi karṇinā
paṭuśaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha yudhi mārgaṇaiḥ //
tābhyāṃ sa viddho daśabhir bāṇair marmātigaiḥ śitaiḥ
tato balī cakradevaṃ bibheda daśabhiḥ śaraiḥ //
pañcabhiś cāpi vivyādha so 'vidūrād vidūratham
vidūratho 'pi taṃ ṣaḍbhir vivyādhājau śitaiḥ śaraiḥ //
triṃśatā pratyavidhyat taṃ balī bāṇair mahābalam
kṛtavarmā bibhedājau rājaputraṃ tribhiḥ śaraiḥ //
nyahanat sārathiṃ cāsya dhvajaṃ ciccheda cocchritam
prativivyādha taṃ kruddhaḥ pauṇḍraḥ ṣaḍbhiḥ śilīmukhaiḥ //
dhanuś ciccheda cāpy asya bhallenāyataparvaṇā
nivṛttaśatruḥ kāliṅgaṃ bibheda niśitaiḥ śaraiḥ
tomareṇāṃsadeśe taṃ nirbibheda kaliṅgarāṭ //
gajenāsādya kaṅkas tu gajam aṅgasya vīryavān
tomareṇa bibhedāṅgaṃ bibhedāṅgaś ca taṃ śaraiḥ //
citrakaś ca śvaphalkaś ca satyakaś ca mahārathaḥ
kaliṅgasya tathānīkaṃ nārācair bibhiduḥ śitaiḥ //
visṛṣṭena drumeṇājau vaṅgarājasya kuñjaram
jaghāna rāmaḥ samkruddho vaṅgarājaṃ ca saṃyuge //
taṃ hatvā ratham āruhya dhanur ādāya vīryavān
saṃkarṣaṇo jaghānograir nārācaiḥ kaiśikān bahūn //
ṣaḍbhir nihatya kārūṣān maheṣvāsān sa vīryavān
śataṃ jaghāna saṃkruddho māgadhānāṃ mahārathaḥ
nihatya tān mahābāhur jarāsaṃdhaṃ tato 'bhyayāt //
tam āpatantaṃ vivyādha nārācair māgadhas tribhiḥ
taṃ bibhedāṣṭabhiḥ kruddho nārācair musalāyudhaḥ
ciccheda cāsya bhallena dhvajaṃ ratnavibhūṣitam //
tad yuddham abhavad ghoraṃ teṣāṃ devāsuropamam
anivāryaṃ śarair eva praharṣogho mahodadheḥ |
sṛjatāṃ śaravarṣāṇi nighnatām itaretaram //
gajair gajā hi saṃkruddhāḥ saṃnipetuḥ sahasraśaḥ
rathai rathāś ca saṃrabdhāḥ sādibhiś cāpi sādinaḥ //
padātayaḥ padātīṃś ca śakticarmāsipāṇayaḥ
chindantaś cottamāṅgāni vicerur yudhi te pṛthak //
asīnāṃ pātyamānānāṃ kavaceṣu mahāsvanaḥ
śarāṇāṃ patatāṃ śabdaḥ pakṣiṇām iva śuśruve //
bherīśaṅkhamṛdaṅgānāṃ veṇūnāṃ ca mṛdhe dhvanim
jugūha ghoṣaḥ śastrāṇāṃ jyāghoṣaś ca mahātmanāṃ //
Original text: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0