Language

ENहिગુ
Scripture Library

Harivamsa · Chapter 87

87.1

etasminn eva kāle tu jarāsaṃdhaḥ pratāpavān
nṛpān udyojayām āsa cedirājapriyepsayā //

87.2

bhīṣmakasya sutāyāṃ vai rukmiṇyāṃ rukmabhūṣaṇaḥ
śiśupālasya nṛpater vivāho bhavitā kila //

87.3

dantavaktrasya tanayaṃ suvaktram amitaujasam
sahasrākṣasamaṃ yuddhe māyāsu ca viśāradam //

87.4

pauṇḍrasya vāsudevasya tathā putraṃ mahābalam
sudevaṃ vīryasaṃpannaṃ pṛthag akṣauhiṇīpatim //

87.5

ekalavyasya putraṃ ca vīryavantaṃ balānvitam
putraṃ ca pāṇḍyarājasya kaliṅgādhipatiṃ tathā //

87.6

kṛtāpriyaṃ ca kṛṣṇena veṇudāriṃ narādhipam
aṃśumantaṃ tathā krāthaṃ śrutarvāṇaṃ ca bhārata //

87.7

nikṛttaśatruṃ kāliṅgaṃ gāndhārādhipatiṃ tathā
paṭuśaṃ ca mahābāhuṃ kāśyādhipatim eva ca //

87.8

kasmin deśe nṛpo jajñe rukmī vedavidāṃ vara
kasyāṇvavāye dyutimān saṃbhūto dvijasattama //

87.9

rājarṣer yādavasyāsīd vidarbho nāma vai sutaḥ
vindhyasya dakṣiṇe pārśve vidarbhān yo nyaveśayat //

87.10

krathakaiśikamukhyās tu putrās tasya mahābalāḥ
babhūvur vīryasaṃpannāḥ pṛthag vaṃśakarā nṛpāḥ //

87.11

tasyānvavāye bhīmasya vṛṣṇayo jajñire nṛpa
krathasya tv aṃśumāṇ vaṃśe kaiśikasya tu bhīṣmakaḥ //

87.12

hiraṇyalomety āhur yaṃ dākṣiṇātyeśvaraṃ janāḥ
agastyaguptām āśāṃ yaḥ kuṇḍinastho 'nvaśān nṛpaḥ
rukmī tasyābhavat putro rukmiṇī ca viśāṃ pate //

87.13

rukmī cāstrāṇi divyāni drumāt prāpa mahābalaḥ
jāmadagnyāt tatha rāmād brāhmam astram avāptavān
prāspardhat saha kṛṣṇena nityam adbhutakarmaṇā //

87.14

rukmiṇī tv abhavad rājan rūpeṇāsadṛśī bhuvi
cakame vāsudevas tāṃ śravād eva mahādyutiḥ //

87.15

sa cābhilaṣitas tasyāḥ śravād eva janārdanaḥ
tejovīryabalopetaḥ sa me bhartā bhaved iti //

87.16

tāṃ dadau na tu kṛṣṇāya rukmī dveṣān mahābalaḥ
kaṃsasya vadhasaṃtāpāt kṛṣṇāyāmitatejase |
yācamānāya kaṃsasya preṣyo 'sāv iti cintayan //

87.17

caidyasyārthe sunīthasya jarāsaṃdhas tu bhūmipaḥ
varayām āsa tāṃ rājā bhīṣmakaṃ bhīmavikramam //

87.18

cedirājasya hi vasor āsīt putro bṛhadrathaḥ
magadheṣu purā yena nirmitaṃ tad girivrajam //

87.19

tasyānvavāye jajñe 'tha jarāsaṃdho mahābalaḥ
vasor eva tadā vaṃśe damaghoṣo 'pi cedirāṭ //

87.20

damaghoṣasya putrās tu pañca bhīmaparākramāḥ
bhaginyāṃ vasudevasya śrutaśravasi jajñire //

87.21

śiśupālo daśagrīvo raibhyo 'thopadiśo balī
sarvāstrakuśalā vīrā vīryavanto mahābalāḥ //

87.22

jñāteḥ samānavaṃśasya sunīthaṃ pradadau sutam
tasyānvavāye saṃbhūtā bahavo rājavaṃśajāḥ |
jarāsaṃdhasya rājendra damaghoṣo mahābalaḥ |
jarāsaṃdhaḥ svasutavad dadarśainaṃ jugopa ca //

87.23

jarāsaṃdhaṃ puraskṛtya vṛṣṇiśatruṃ mahābalam
kṛtāny āgāṃsi caidyena vṛṣṇīnāṃ tatpriyaiṣiṇā //

87.24

jāmātā tv abhavat tasya kaṃsas tasmin hate yudhi
kṛṣṇārthaṃ vairamabhavaj jarāsaṃdhasya vṛṣṇibhiḥ //

87.25

bhīṣmakaṃ varayām āsa sunīthārthe 'tha rukmiṇīm
tāṃ dadau bhīṣmakaś cāpi śiśupālāya vīryavān //

87.26

tataś caidyam upādāya jarāsaṃdho narādhipaḥ
yayau vidarbhān sahito dantavaktreṇa yāyinā //

87.27

anuyātaś ca pauṇḍreṇa vāsudevena dhīmatā
aṅgavaṅgakaliṅgānām īśvaraḥ sa mahābalaḥ //

87.28

mānayiṣyaṃś ca tān rukmī pratyudgamya narādhipān
parayā pūjayopetān ānināya purīṃ prati //

87.29

pitṛṣv asuḥ priyārthaṃ ca rāmakṛṣṇāv ubhāv api
prayayur vṛṣṇayaś cānye rathais tatra balānvitāḥ //

87.30

krathakaiśikabhartā tān pratigṛhya yathāvidhi
pūjayām āsa pūjārhān nyavasanta bahiś ca te //

87.31

śvobhāvini vivāhe tu rukmiṇī niryayau bahiḥ
caturyujā rathenaindraṃ devatāyatanaṃ śubhā //

87.32

indrāṇīm arcayiṣyantī kṛtakautukamaṅgalā
dīpyamānena vapuṣā balena mahatā vṛtā //

87.33

tāṃ dadarśa tataḥ kṛṣṇo lakṣmīṃ sākṣād iva sthitām
rūpeṇāgryeṇa saṃpannāṃ devatāyatanāntike //

87.34

vahner iva śikhāṃ dīptāṃ māyāṃ bhūmigatām iva
pṛthivīm iva gambhīrām utthitāṃ pṛthivītalāt //

87.35

marīcim iva somasya saumyāṃ strīvigrahāṃ bhuvi
śriyam agryām ivāpadmāṃ bhaviśyāṃ śrīsahāyinīm
kṛṣṇena manasā dṛṣṭāṃ durnirīkśyāṃ surair api //

87.36

śyāmāvadātā sā hy āsīt pṛthucārvāyatekṣaṇā
tāmrauṣṭhanayanāpāṅgī pīnorujaghanastanī //

87.37

bṛhatī cārusarvāṅgī tanvī śaśinibhānanā
tāmratuṅganakhī subhrūr nīlakuñcitamūrdhajā
atyarthaṃ rūpataḥ kāntā pīnaśroṇipayodharā |
tīkṣṇaśuklaiḥ samair dantaiḥ prabhāsadbhir alaṃkṛtā //

87.38

ananyā pramadā loke rūpeṇa yaśasā śriyā
rukmiṇī rūpiṇī devī pāṇḍurakṣaumavāsinī //

87.39

tāṃ dṛṣṭvā vavṛdhe kāmaḥ kṛṣṇasya śubhadarśanām
haviṣevānalasyārcir manas tasyāṃ samādadhat //

87.40

rāmeṇa saha niścitya keśavaḥ sumahābalaḥ
tatpramāthe 'karod buddhiṃ vṛṣṇibhyaḥ praṇidhāya ca //

87.41

kṛte tu devatākārye niṣkrāmantīṃ surālayāt
unmathya sahasā kṛṣṇaḥ svaṃ nināya rathottamam //

87.42

vṛkṣam utpāṭya rāmo 'pi jaghānāpatataḥ parān
samanahyanta dāśārhās tadājñāya tu sarvaśaḥ //

87.43

te rathair vividhākāraiḥ samucchritamahādhvajaiḥ
vājibhir vāraṇaiś cāpi parivavrur halāyudham //

87.44

ādāya rukmiṇīṃ kṛṣṇo jagāmāśu purīṃ prati
rāme cāsajya taṃ bhāraṃ yuyudhāne ca vīryavān //

87.45

akrūre vipṛthau cāpi gade ca kṛtavarmaṇi
cakradeve sunakṣatre sāraṇe ca mahābale //

87.46

nivṛttaśatrau vikrānte bhaṅgakāre vidūrathe
ugrasenātmaje kaṅke śatadyumne ca keśavaḥ //

87.47

rājādhideve mṛdare prasene citrake tathā
atidānte bṛhaddurge śvaphalke citrake pṛthau //

87.48

vṛṣṇyandhakeṣu cānyeṣu mukhyeṣu madhusūdanaḥ
gurum āsajya taṃ bhāraṃ yayau dvāravatīṃ prati //

87.49

dantavaktro jarāsaṃdhaḥ śiśupālaś ca vīryavān
saṃnaddhā niryayuḥ kruddhā jighāṃsanto janārdanam //

87.50

aṅgavaṅgakaliṅgaiś ca sārdhaṃ pauṇḍraiś ca vīryavān
niryayau cedirājaḥ sa bhrātṛbhiḥ sumahārathaiḥ //

87.51

tān pratyagṛhṇan saṃrabdhā vṛṣṇivīrā mahārathāḥ
saṃkarṣaṇaṃ puraskṛtya vāsavaṃ maruto yathā //

87.52

āpatantaṃ hi vegena jarāsaṃdhaṃ mahābalam
ṣaḍbhir vivyādha nārācair yuyudhāno mahāmṛdhe //

87.53

akrūro dantavaktraṃ tu vivyādha navabhiḥ śaraiḥ
taṃ pratyavidhyat kārūṣo bāṇair daśabhir āśugaiḥ //

87.54

vipṛthuḥ śiśupālaṃ tu śarair vivyādha saptabhiḥ
aṣṭabhiḥ pratyavidhyat taṃ śiśupālaḥ pratāpavāṇ //

87.55

gaveśaṇo 'pi caidyaṃ tu ṣaḍbhir vivyādha mārgaṇaiḥ
anirdāntas tathāṣṭābhir bṛhaddurgaś ca pañcabhiḥ //

87.56

prativivyādha tāṃś caidyaḥ pañcabhiḥ pañcabhiḥ śaraiḥ
jaghāna cāśvāṃś caturaś caturbhir vipṛthoḥ śaraiḥ //

87.57

bṛhaddurgasya bhallena śiraś ciccheda cārihā
gaveṣaṇasya sūtaṃ ca prāhiṇodyamasādanam //

87.58

hatāśvaṃ sa rathaṃ tyakvā vipṛthus tu mahābalaḥ
āruroha rathaṃ kṣipraṃ bṛhaddurgasya vīryavān //

87.59

vipṛthoḥ sārathiś cāpi gaveṣaṇarathaṃ drutam
āruhya javanān aśvān niyantum upacakrame //

87.60

te kruddhāḥ śaravarṣeṇa sunīthaṃ samavākiran
nṛtyantaṃ rathamārgeṣu cāpahastāḥ kalāpinaḥ //

87.61

cakradevo dantavaktraṃ bibhedorasi karṇinā
paṭuśaṃ pañcaviṃśatyā vivyādha yudhi mārgaṇaiḥ //

87.62

tābhyāṃ sa viddho daśabhir bāṇair marmātigaiḥ śitaiḥ
tato balī cakradevaṃ bibheda daśabhiḥ śaraiḥ //

87.63

pañcabhiś cāpi vivyādha so 'vidūrād vidūratham
vidūratho 'pi taṃ ṣaḍbhir vivyādhājau śitaiḥ śaraiḥ //

87.64

triṃśatā pratyavidhyat taṃ balī bāṇair mahābalam
kṛtavarmā bibhedājau rājaputraṃ tribhiḥ śaraiḥ //

87.65

nyahanat sārathiṃ cāsya dhvajaṃ ciccheda cocchritam
prativivyādha taṃ kruddhaḥ pauṇḍraḥ ṣaḍbhiḥ śilīmukhaiḥ //

87.66

dhanuś ciccheda cāpy asya bhallenāyataparvaṇā
nivṛttaśatruḥ kāliṅgaṃ bibheda niśitaiḥ śaraiḥ
tomareṇāṃsadeśe taṃ nirbibheda kaliṅgarāṭ //

87.67

gajenāsādya kaṅkas tu gajam aṅgasya vīryavān
tomareṇa bibhedāṅgaṃ bibhedāṅgaś ca taṃ śaraiḥ //

87.68

citrakaś ca śvaphalkaś ca satyakaś ca mahārathaḥ
kaliṅgasya tathānīkaṃ nārācair bibhiduḥ śitaiḥ //

87.69

visṛṣṭena drumeṇājau vaṅgarājasya kuñjaram
jaghāna rāmaḥ samkruddho vaṅgarājaṃ ca saṃyuge //

87.70

taṃ hatvā ratham āruhya dhanur ādāya vīryavān
saṃkarṣaṇo jaghānograir nārācaiḥ kaiśikān bahūn //

87.71

ṣaḍbhir nihatya kārūṣān maheṣvāsān sa vīryavān
śataṃ jaghāna saṃkruddho māgadhānāṃ mahārathaḥ
nihatya tān mahābāhur jarāsaṃdhaṃ tato 'bhyayāt //

87.72

tam āpatantaṃ vivyādha nārācair māgadhas tribhiḥ
taṃ bibhedāṣṭabhiḥ kruddho nārācair musalāyudhaḥ
ciccheda cāsya bhallena dhvajaṃ ratnavibhūṣitam //

87.73

tad yuddham abhavad ghoraṃ teṣāṃ devāsuropamam
anivāryaṃ śarair eva praharṣogho mahodadheḥ |
sṛjatāṃ śaravarṣāṇi nighnatām itaretaram //

87.74

gajair gajā hi saṃkruddhāḥ saṃnipetuḥ sahasraśaḥ
rathai rathāś ca saṃrabdhāḥ sādibhiś cāpi sādinaḥ //

87.75

padātayaḥ padātīṃś ca śakticarmāsipāṇayaḥ
chindantaś cottamāṅgāni vicerur yudhi te pṛthak //

87.76

asīnāṃ pātyamānānāṃ kavaceṣu mahāsvanaḥ
śarāṇāṃ patatāṃ śabdaḥ pakṣiṇām iva śuśruve //

87.77

bherīśaṅkhamṛdaṅgānāṃ veṇūnāṃ ca mṛdhe dhvanim
jugūha ghoṣaḥ śastrāṇāṃ jyāghoṣaś ca mahātmanāṃ //

Original text: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc