Harivamsa · Chapter 78

ugrasenas tu kṛṣṇasya samīpaṃ duḥkhito yayau
putraśokābhisaṃtapto viṣapīta iva skhalan //

sa dadarśa gṛhe kṛṣṇaṃ yādavair abhisaṃvṛtam
paścānutāpād dhyāyantaṃ kaṃsasya nidhanāvilam //

kaṃsārīpralopāṃś ca śrutvā sukaruṇān bahūn
vigarhamāṇam ātmānaṃ tasmin yādavasaṃsadi //

aho mayātibālyena nararoṣānuvartinā
vaidhavyaṃ strīsahasrāṇāṃ kaṃsasyāsya kṛte kṛtam //

kāruṇyaṃ khalu nārīṣu prākṛtasyāpi jāyate
evam ārtaṃ rudantīṣu mayā bhartari pātite //

paridevitamātreṇa śokaḥ khalu vidhīyate
kṛtāntasyānabhijñātaḥ strīṇāṃ kāruṇyasaṃbhavaḥ //

kaṃsasya hi vadhaḥ śreyān prāg evābhimato mama
sutām udvejanīyasya pāpeṣv abhiratasya ca //

loke patitavṛttasya puruṣasyālpamedhasaḥ
akliṣṭaṃ maraṇaṃ śreyo na vidviṣṭasya jīvitam //

kaṃsaḥ pāparatiś caiva sādhūnāṃ cāpy asaṃmataḥ
dhikśabdapatitaś caiva jīvite cāsya kā dayā //

svarge tapobhṛtāṃ vāsaḥ phalaṃ puṇyasya karmaṇaḥ
ihāpi yaśasā yuktas tatrasthair upadhāryate //

yadi syur nirvṛttā lokāḥ syuś ca dharmaparāḥ prajāḥ
narā dharmapravṛttāś ca na nṛpo vikṛto bhavet //

guṇeṣu duṣṭavṛttānāṃ kṛttāntaḥ kurute padam
iṣṭadharmeṣu lokeṣu kartavyaṃ pāralaukikam //

atīva devā rakṣanti naraṃ dharmaparāyaṇam
kartāraḥ sulabhā loke duṣkṛtasyeha karmaṇaḥ //

hataḥ so 'yaṃ mayā kaṃsaḥ sādhv etad avagamyatām
mūlacchedaḥ kṛtas tasya viparītasya karmaṇaḥ //

tad eṣa sāntvyatāṃ sarvaḥ śokārtaḥ pramadājanaḥ
paurāś ca puryāṃ śreṇyaś ca sāntvyatāṃ sarva eva hi //

evaṃ bruvati govinde viveśāvanatānanaḥ
ugraseno mahātejāḥ kṛṣṇam asrāvilekṣaṇam |
pralapantaṃ jagāmaivaṃ yādavānāṃ ca saṃsadi |
ugraseno yadūn gṛhya putrakilbiṣaśaṅkitaḥ //

sa kṛṣṇaṃ puṇḍarīkākṣam uvāca yadusaṃsadi
bāṣpasaṃdigdhayā vācā dīnayā sajjamānayā //

putra niryātitaḥ krodho nīto yāmyāṃ diśaṃ ripuḥ
svadharmādhigatā kīrtir nāma viśrāvitaṃ bhuvi //

sthāpitaṃ satsu māhātmyaṃ śaṅkitā ripavaḥ kṛtāḥ
sthāpito yādavo vaṃśo garvitāḥ suhṛdaḥ kṛtāḥ //

sāmanteṣu narendreṣu pratāpas te prakāśitaḥ
mitrāṇi tvāṃ bhajiṣyanti saṃśrayiṣyanti cārthinaḥ //

prakṛtayo 'nuyāsyanti stoṣyanti tvāṃ dvijātayaḥ
saṃdhivigrahamukhyās tvāṃ praṇamiṣyanti mantriṇaḥ //

hastyaśvarathasaṃpūrṇaṃ padātigaṇasaṃkulam
pratigṛhāṇa kṛṣṇedaṃ kaṃsasya balam avyayam //

dhanaṃ dhānyaṃ ca yat kiṃcid ratnāny ācchādanāni ca
pratīcchantu niyuktā vai tvadīyāḥ kṛṣṇa puruṣāḥ |
striyo hiraṇyaṃ vāsāṃsi yac cānyad vasu kiṃcana //

evaṃ hi vihite yoge paryāpte kṛṣṇa vigrahe
pratiṣṭhitāyāṃ medinyāṃ yadūnāṃ śatrusūdana //

śṛṇu tad bruvatāṃ vīra kṛpaṇānām idaṃ vacaḥ
asya tvatkrodhadagdhasya kaṃsasyāśubhakarmaṇaḥ
tava prasādād govinde pretakāryaṃ kriyate ha //

asya kṛtvā narendrasya vipannasyaurdhvadehikam
sasnuṣo 'haṃ sabhāryaś ca cariṣyāmi mṛgaiḥ saha //

pretasaṃskāramātreṇa kṛte bāndhavakarmaṇi
ānṛṇyaṃ laukikaṃ kṛṣṇa gataḥ kila bhavāmy aham //

asyāgniṃ paścimaṃ dattvā cittisthāne vidhiṃ vinā
toyapradānamātreṇa kaṃsasyānṛṇyam āpnuyām //

etan me kṛṣṇa vijñāpyaṃ sneho 'tra mama yujyatām
prāpnotu sugatiṃ tatra kṛpaṇaḥ paścimāṃ kriyām //

etac chrutvā vacas tasya kṛṣṇaḥ paramaharṣitaḥ
pratyuvācograsenaṃ vai sāntvapūrvam idaṃ vacaḥ //

sadṛśaṃ rājaśārdūla vṛttasya ca kulasya ca
yat tvaṃ evaṃvidhaṃ brūṣe gate 'rthe duratikrame //

prāpsyate nṛpa saṃskāraṃ kaṃsaḥ pretagate 'pi san
kule mahati te janma vedān viditavān asi |
kathaṃ na jñāyate tāta niyatir duratikramā ||
sthāvarāṇāṃ ca bhūtānāṃ jaṅgamānāṃ ca pārthiva |
pūrvajanmakṛtaṃ karma kālena paripacyate ||
śrutavanto 'rthavantaś ca dātāraḥ priyadarśanāḥ |
brahmaṇyā nayasaṃpannā dīnānugrahakāriṇaḥ ||
lokapālasamās tāta mahendrasamavikramāḥ |
kṣitipālāḥ kṛtāntena nīyante nṛpasattama ||
dhārmikāḥ sarvabhāvajñāḥ prajāpālanatatparāḥ |
kṣatradharmaparā dāntāḥ kālena nidhanaṃ gatāḥ ||
svayam eva kṛtaṃ karma śubhaṃ vā yadi vāśubham |
prāpte kāle tu tat karma dṛśyate sarvadehinām ||
eṣā hy antarhitā māyā durvijñeyā surair api |
yathāyaṃ muhyate loko hy atra karmaiva kāraṇam ||
kālenābhihataḥ kaṃsaḥ pūrvakarmapracoditaḥ |
na hy ayaṃ kāraṇaṃ tatra kālaḥ karma ca kāraṇam ||
sūryasomamayaṃ tāta kṛtsnaṃ sthāvarajaṅgamam |
kālena nidhanaṃ gatvā kālenaiva ca jāyate |
kālas tu sarvabhūtānāṃ nigrahe pragrahe rataḥ |
tasmāt sarvāṇi bhūtāni kālasya vaśagāni vai ||
svadoṣeṇaiva dagdhasya sūnos tava narādhipa |
nāhaṃ vai kāraṇaṃ tatra kālas tatra tu kāraṇam ||
atha vāhaṃ bhaviṣyāmi kāraṇaṃ nātra saṃśayaḥ |
palāyanaparaḥ kālaḥ kiṃ kariṣyaty akāraṇam |
kālas tu balavān rājan durvijñeyā hi sā gatiḥ ||
parāvaraviśeṣajñā yāṃ yānti samadarśinaḥ |
gatiḥ kālasya sā yena sarvaṃ kālasya gocaram |
bravīmi yad ahaṃ tāta tad anuṣṭhīyatāṃ vacaḥ //

na hi rājyena me kāryaṃ nāpy ahaṃ rājyalālasaḥ
na cāpi rājyalubdhena mayā kaṃso nipātitaḥ //

kiṃ tu lokahitārthāya kīrtyarthaṃ ca sutas tava
vyaṅgabhūtaḥ kulasyāsya sānujo vinipātitaḥ //

ahaṃ sa eva gomadhye gopaiḥ saha vanecaraḥ
prītimān vicariṣyāmi kāmacārī yathā gajaḥ //

etāvac chataśo 'py evaṃ satyena prabravīmi te
na me kāryaṃ nṛpatvena vijñāpyaṃ kriyatām idam //

bhavān rājāstu me mānyo yadūnām agraṇīḥ prabhuḥ
vijayāyābhiṣicyasva svarājye rājasattama //

yadi te matpriyaṃ kāryaṃ yadi vā nāsti te vyathā
mayā nisṛṣṭaṃ rājyaṃ svaṃ cirāya pratigṛhyatām //

vrīḍitādhomukhaṃ taṃ tu rājānaṃ yadusaṃsadi
abhiṣekeṇa govindo yojayām āsa yogavit //

sa baddhamukuṭaḥ śrīmān ugraseno mahīpatiḥ
cakāra saha kṛṣṇena kaṃsasya nidhanakriyām //

taṃ sarve yādavā mukhyā rājānaṃ kṛṣṇaśāsanāt
anujagmuḥ purīmārge devā iva śatakratum //

rajanyāṃ tu prabhātāyāṃ tataḥ sūrye cirodite
paścimaṃ kaṃsasaṃskāraṃ cakrus te yadupuṃgavāḥ //

śibikāyāṃ samāropya kaṃsadehaṃ yathākramam
naiṣṭhikena vidhānena cakrus te tasya satkriyām //

sa nīto yamunātīram uttaraṃ nṛpateḥ sutaḥ
saṃskṛtaś ca yathānyāyaṃ naidhanena citāgninā //

tathaiva bhrātaraṃ cāsya sunāmānaṃ mahābhujam
saṃskāraṃ lambhayām āsuḥ saha kṛṣṇena yādavāḥ //

tābhyāṃ te salilaṃ cakrur vṛṣṇyandhakamahārathāḥ
akṣayaṃ cāpi pretebhyo bhāṣamāṇāḥ pratasthire //

tayos te salilaṃ dattvā yādavā dīnamānasāḥ
puraskṛtyograsenaṃ vai viviṣur mathurāṃ purīm //