Harivamsa · Chapter 77

bhartāraṃ patitaṃ dṛṣṭvā kṣīṇapuṇyam iva graham
kaṃsapatnyo hataṃ kaṃsaṃ samantāt paryavārayan //

taṃ mahīśayane suptaṃ kṣitināthaṃ gatāyuṣam
bhāryāḥ sma dṛṣṭvā śocanti mṛgyo mṛgavadhe yathā //

hā hatāḥ sma mahābāho hatāṣā hatabāndhavāḥ
vīraptnyo hate vīre tvayi vīravratapriye //

imām avasthāṃ paśyantyaḥ paścimāṃ tava naiṣṭhikīm
kṛpaṇaṃ rājaśārdūla vilapāmaḥ sabāndhavāḥ //

chinnamūlāḥ sma saṃvṛttāḥ parityaktāḥ sma śobhanaiḥ
tvayi pañcatvam āpanne nāthe 'smākaṃ mahābale //

ko naḥ pāṃsuparītāṅgyo ratisaṃsargalālasāḥ
latā iva viceṣṭantyaḥ śayanīyāni neṣyati //

idaṃ te satataṃ saumya hṛdyaniḥśvāsamārutam
dahaty arko mukhaṃ kāntaṃ nistoyam iva paṅkajam //

imau te śravaṇau śūnyau na śobhete vikuṇḍalau
śirodharāyāṃ saṃlīnau satataṃ kuṇḍalapriya //

kva te sa mukuṭo vīra sarvaratnavibhūṣitaḥ
atyantaṃ śiraso lakṣmīṃ yo dadhāty arkasaprabhaḥ //

anena strīkalatreṇa tavāntaḥpuraśobhinā
kathaṃ dīnena kartavyaṃ tvayi lokāntaraṃ gate //

nanu nāma striyaḥ sādhvyaḥ priyabhogeṣv avañcitāḥ
patīnām aparityajyās tvaṃ tu nas tyajya gacchasi //

aho kālo mahāvīryo yena paryāyakarmaṇā
asmāsu prekṣamāṇāsu tvam ākṣipyāśu nīyase |
kālatulyaḥ sapatnānāṃ tvaṃ kṣipram apanīyase //

vayaṃ duḥkheṣv anucitāḥ sukheṣv eva tu yojitāḥ
kathaṃ vatsyāma vidhavā nātha kārpaṇyam āśritāḥ //

strīṇāṃ cāritralubdhānāṃ patir ekaḥ parā gatiḥ
tvaṃ hi naḥ sā gatiś chinnā kṛtāntena balīyasā //

vaidhavyenābhibhūtāḥ smaḥ śokasaṃtaptamānasāḥ
aho kṛtāntasya vaśaṃ gantavyaṃ sarvajantubhiḥ |
roditavye dhruve magnāḥ kva gacchāmas tvayā vinā //

saha tvayā gataḥ kālas tvadaṅke krīḍitaṃ gatam
kṣaṇena ca vihīnāḥ sma anityā hi nṛṇāṃ gatiḥ //

aho bata vipannāḥ sma vipanne tvayi mānada
ekaduṣkṛtakāriṇyaḥ sarvāḥ vaidhavyalakṣaṇāḥ //

tvayā svargapraticchandair lālitāḥ sma ratipriyāḥ
tvayi kāmavaśāḥ sarvāḥ sa nas tyajya kva gacchasi //

āsāṃ vilapamānānāṃ kurarīṇām iva prabho
prativākyaṃ jagannātha dātum arhasi mānada //

evam ārtakalatrasya śrāmyamāṇeṣu bandhuṣu
gamanaṃ te mahārāja dāruṇaṃ pratibhāti naḥ //

nūnaṃ kāntatarāḥ kānta tasmiṃl loke varastriyaḥ
tatas tvaṃ prasthito vīra vihāyemaṃ gṛhe janam //

kiṃ nu te karuṇaṃ vīra bhāryāsv etāsu bhūmipa
ārtanādaṃ rudantīṣu yan nehādyāvabudhyase //

aho niṣkaruṇā yātrā narāṇām aurdhvadehikī
ye parityajya dārān svān nirapekṣā vrajanti ha //

apatitvaṃ striyāḥ śreyo na tu śūraḥ striyāḥ patiḥ
svargastrīṇāṃ priyāḥ śurās teṣām api ca tāḥ priyāḥ //

aho kṣipram adṛśyena nayatā tvayā raṇapriyam
prahṛtaṃ naḥ kṛtāntena sarvāsām antarātmasu //

hatvā jarāsaṃdhabalaṃ jitvā yakṣāṃś ca saṃyuge
jarāsaṃdhabalaṃ jitvā hatvā rājñāṃ ca saṃyuge |
jitvā devagaṇaṃ yuddhe yakṣān api ca saṃyuge |
kathaṃ mānuṣamātreṇa hatas tvaṃ jagatīpate //

indreṇa saha saṃgrāmaṃ kṛtvā sāyakavigraham
amartyair ajito yuddhe martyenāsi kathaṃ hataḥ //

tvayā sāgaram akṣokhyaṃ vikṣobhya śaravṛṣṭibhiḥ
ratnasarvasvaharaṇaṃ jitvā pāśadharaṃ kṛtam //

tvayā paurajanāsyārthe mandaṃ varṣati vāsave
sāyakair jaladān bhittvā balād varṣaṃ pravartitam //

pratāpāvanatāḥ sarve tava tiṣṭhanti pārthivāḥ
preṣayāṇā varārhāṇi ratnāny ācchādanāni ca //

tavaivaṃ devakalpasya dṛṣṭavīryasya śatrubhiḥ
kathaṃ prāṇāntikaṃ ghoram īdṛśaṃ bhayam āgatam //

prāptāḥ smo vidhavāśabdaṃ tvayi nāthe nipātite
apramattāḥ pramattāḥ sma kṛtāntena nirākṛtāḥ //

yady evaṃ nātha gantavyaṃ yadi vā vismṛtā vayam
vākyamātreṇa yāsyeti kartavyo naḥ parigrahaḥ //

prasīda nātha bhītāḥ sma pādau te yāma mūrdhabhiḥ
alaṃ dūrapravāsena nivarta mathurādhipa //

aho vīra kathaṃ śeṣe niṣaṇṇas tṛṇapāṃsuṣu
śayānasya hi te bhūmau kasmān nodvijate manaḥ //

kena suptaprahāro 'yaṃ datto 'smākam atarkitaḥ
prahṛtaṃ kena sarvāsu nārīsv evaṃ sudāruṇam //

ruditānuśayo nāryā jīvantyāḥ paridevanam
kiṃ vayaṃ sati gantavye saha bhartrā rudāmahe //

etasminn antare dīnā kaṃsamātā pravepatī
kva me vatsaḥ kva me putra iti rorūyate bhṛśam //

sāpaśyat taṃ hataṃ putraṃ nipītaṃ śaśinaṃ yathā
hṛdayena vidīrṇena śrāmyamāṇā punaḥ punaḥ //

putraṃ samabhivīkṣantī hā hatāsmīti vāśatī
hā hatāsmīti vāśantī papāta bhuvi duḥkhitā |
snuṣāṇām ārtanādena vilalāpa ruroda ca //

sā tasya vadanaṃ dīnam utsaṅge putragṛddhinī
kṛtvā putreti karuṇaṃ vilalāpārtayā girā //

putra śūravrate yukta jñātīnāṃ nandivardhana
kim idaṃ tvaritaṃ tāta prasthānaṃ kṛtavān asi //

prasuptaś cāsi vivṛte kiṃ putra śayanaṃ vinā
tāta naivaṃvidhā bhūmau śerate kṛtalakṣaṇāḥ //

rāvaṇena purā gītaḥ śloko 'yaṃ sādhusaṃmataḥ
balajyeṣṭhena lokeṣu rākṣasānāṃ samāgame //

evam ūrjitavīryasya mama devanighātinaḥ
bāndhavebhyo bhayaṃ ghoram anivāryaṃ bhaviṣyati //

tathaiva jñātilubdhasya mama putrasya dhīmataḥ
jñātibhyo bhayam utpannaṃ śarīrāntakaraṃ mahat //

sā patiṃ bhūpatiṃ vṛddham ugrasenaṃ vicetasam
uvāca rudatī vākyaṃ vivatsā saurabhī yathā //

ehy ehi rājan dharmātman paśya putraṃ janeśvaram
śayānaṃ vīraśayane vajrāhatam ivācalam //

asya kurmo mahārāja niryāṇasadṛśīṃ kriyām
pretatvam upapannasya gatasya yamasādanam //

vīrabhojyāni rājyāni vayaṃ cāpi parājitāḥ
gaccha vijñāpyatāṃ kṛṣṇaḥ kaṃsasaṃskārakāraṇāt //

maraṇāntāni vairāṇi śānte śāntir bhaviṣyati
pretakāryāṇi kāryāṇi mṛtaḥ kim aparādhyate //

evam uktvā patiṃ bhojaṃ keśān ārujya duḥkhitā
putrasya mukham īkṣantī vilalāpaiva sā bhṛśam //

imās te kiṃ kariṣyanti bhāryā rājan sukhocitāḥ
tvāṃ patiṃ supatiṃ prāpya yā vipannamanorathāḥ //

imaṃ te pitaraṃ vṛddhaṃ kṛṣṇasya vaśavartinam
kathaṃ drakṣyāmi śuṣyantaṃ kāsārasalilaṃ yathā //

ahaṃ te jananī putra kimarthaṃ nābhibhāṣase
prasthito dīrgham adhvānaṃ parityajyya priyaṃ janam //

aho vīrālpabhāgyāyāḥ kṛtāntenānivartinā
ācchidya mama mandāyā nīyase nayakovida //

dānamānagṛhītāni tṛptāny etāni te guṇaiḥ
nāmāni ca gṛhītāni samyagvṛttāni tair guṇaiḥ |
rudanti tava bhṛtyānāṃ kulāni kulayūthapa //

uttiṣṭha naraśārdūla dīrghabāho mahābala
trāhi dīnaṃ janaṃ sarvaṃ puram antaḥpuraṃ tathā //

rudatīnām bhṛśārtānāṃ kaṃsastrīṇāṃ savistaram
jagāmāstaṃ dinakaraḥ saṃdhyārāgeṇa rañjitaḥ //