Harivamsa · Chapter 7

manvantarāṇi sarvāṇi vistareṇa tapodhana
teṣāṃ pūrvavisṛṣṭiṃ ca vaiśaṃpāyana kīrtaya //

yāvanto manavaś caiva yāvantaṃ kālam eva ca
manvantarakathāṃ brahmañ chrotum icchāmi tattvataḥ //

na śakyaṃ vistaraṃ tāta vaktuṃ varṣaśatair api
manvantarāṇāṃ kauravya saṃkṣepaṃ tv eva me śṛṇu //

svāyaṃbhuvo manus tāta manuḥ svārociṣas tathā
auttamas tāmasaś caiva raivataś cākṣuṣas tathā
vaivasvataś ca kauravya sāṃprato manur ucyate //

sāvarṇiś ca manus tāta bhautyo raucyas tathaiva ca
raivato brahmasāvarṇiḥ sūryasāvarṇir eva ca |
tathaiva merusāvarṇāś catvāro manavaḥ smṛtāḥ //

atītā vartamānāś ca tathaivānāgatāś ca ye
kīrtitā manavas tāta mayaivaite yathāśruti
ṛṣīṃs teṣāṃ pravakṣyāmi putrān devagaṇāṃs tathā //

marīcir atrir bhagavān aṅgirāḥ pulahaḥ kratuḥ
pulastyaś ca vasiṣṭhaś ca saptaite brahmaṇaḥ sutāḥ //

uttarasyāṃ diśi tathā rājan saptarṣayaḥ sthitāḥ
yāmā nāma tathā devā āsan svāyaṃbhuve 'ntare //

agnīdhraś cāgnibāhuś ca medhā medhātithir vasuḥ
jyotiṣmān dyutimān havyaḥ savanaḥ putra eva ca //

manoḥ svāyaṃbhuvasyaite daśa putrā mahaujasaḥ
etat te prathamaṃ rājan manvantaram udāhṛtam //

aurvo vasiṣṭhaputraś ca stambaḥ kāśyapa eva ca
prāṇo bṛhaspatiś caiva datto 'triś cyavanas tathā
ete maharṣayas tāta vāyuproktā mahāvratāḥ //

devāś ca tuṣitā nāma smṛtāḥ svārociṣe 'ntare
havirdhraḥ sukṛtir jyotir āpo mūrtir ayasmayaḥ //

prathitaś ca nabhasyaś ca nabhaḥ sūryas tathaiva ca
svārociṣasya putrās te manos tāta mahātmanaḥ
kīrtitāḥ pṛthivīpāla mahāvīryaparākramāḥ //

dvitīyam etat kathitaṃ tava manvantaraṃ mayā
idaṃ tṛtīyaṃ vakṣyāmi tan nibodha narādhipa //

vasiṣṭhaputrāḥ saptāsan vāsiṣṭhā iti viśrutāḥ
hiraṇyagarbhasya sutā ūrjā jātāḥ sutejasaḥ //

ṛṣayo 'tra mayā proktāḥ kīrtyamānān nibodha me
auttameyān mahārāja daśa putrān manoramān //

iṣa ūrjas tanūpaś ca madhur mādhava eva ca
śuciḥ śukraḥ sahaś caiva nabhasyo nabha eva ca
bhānavas tatra devāś ca manvantaram udāhṛtam //

manvantaraṃ caturthaṃ te kathayiṣyāmi tac chṛṇu
kāvyaḥ pṛthus tathaivāgnir jahnur dhātā ca bhārata
kapīvān akapīvāṃś ca tatra saptarṣayo nṛpa //

purāṇe kīrtitās tāta putrāḥ pautrāś ca bhārata
satyā devagaṇāś caiva tāmasasyāntare manoḥ //

dyutis tapasyaḥ sutapās tapomūlas tapodhanaḥ
taporatir akalmāṣas tanvī dhanvī paramṭapaḥ //

tāmasasya manor ete daśa putrā mahābalāḥ
vāyuproktā mahārāja caturthaṃ caitad antaram //

vedabāhur yadudhraś ca munir vedaśirās tathā
hiraṇyalomā parjanya ūrdhvabāhuś ca somajaḥ
satyanetras tathātreya ete saptarṣayo 'pare //

devāś cābhūtarajasas tathā prakṛtayaḥ smṛtāḥ
pāriplavaś ca raibhyaś ca manor antaram ucyate //

atha putrān imāṃs tasya nibodha gadato mama
dhṛtimān avyayo yuktas tattvadarśī nirutsukaḥ //

araṇyaś ca prakāśaś ca nirmohaḥ satyavāk kṛtiḥ
raivatasya manoḥ putrāḥ pañcamaṃ caitad antaram //

ṣaṣṭhaṃ te saṃpravakṣyāmi tan nibodha narādhipa
bhṛgur nabho vivasvāṃś ca sudhāmā virajās tathā //

atināmā sahiṣṇuś ca sapta ete maharṣayaḥ
cākṣuṣasyāntare tāta manor devān imāñ śṛṇu //

ādyāḥ prabhūtā ṛbhavaḥ pṛthukāś ca divaukasaḥ
lekhāś ca nāma rājendra pañca devagaṇāḥ smṛtāḥ //

ṛṣer aṅgirasaḥ putrā mahātmāno mahaujasaḥ
nāḍvaleyā mahārāja daśa putrāś ca viśrutāḥ
uruprabhṛtayo rājan ṣaṣṭhaṃ manvantaraṃ smṛtam //

atrir vasiṣṭho bhagavān kaśyapaś ca mahān ṛṣiḥ
gautamo 'tha bharadvājo viśvāmitras tathaiva ca //

tathaiva putro bhagavān ṛcīkasya mahātmanaḥ
saptamo jamadagniś ca ṛṣayaḥ sāṃprataṃ divi //

sādhyā rudrāś ca viśve ca vasavo marutas tathā
ādityāś cāśvinau caiva devau vaivasvatau smṛtau //

manor vaivasvatasyaite vartante sāṃprate 'ntare
ikṣvākupramukhāś caiva daśa putrā mahātmanaḥ //

eteṣāṃ kīrtitānāṃ tu maharṣīṇāṃ mahaujasām
rājan putrāś ca pautrāś ca dikṣu sarvāsu bhārata //

manvantareṣu sarveṣu prāgdiśaṃ sapta saptakāḥ
sthitā dharmavyavasthārthaṃ lokasaṃrakṣaṇāya ca //

manvantare vyatikrānte catvāraḥ saptakā gaṇāḥ
kṛtvā karma divaṃ yānti brahmalokam anāmayam //

tato 'nye tapasā yuktāḥ sthānaṃ tat pūrayanty uta
atītā vartamānāś ca krameṇaitena bhārata //

etāny uktāni kauravya saptātītāni bhārata
manvantarāṇi sarvāṇi nibodhānāgatāni me //

sāvarṇā manavas tāta pañca tāṃś ca nibodha me
eko vaivasvatas teṣāṃ catvāraś ca prajāpateḥ
parameṣṭhisutās tāta merusāvarṇatāṃ gatāḥ //

dakṣasyaite hi dauhitrāḥ priyāyās tanayā nṛpa
mahatā tapasā yuktā merupṛṣṭhe mahaujasaḥ //

ruceḥ prajāpateḥ putro raucyo nāma manuḥ smṛtaḥ
bhūtyāṃ cotpādito devyāṃ bhautyo nāma ruceḥ sutaḥ
anāgatāś ca saptaite loke 'smin manavaḥ smṛtāḥ //

anāgatāś ca saptaiva smṛtā divi maharṣayaḥ
manor antaram āsādya sāvarṇasyeha tāñ śṛṇu //

rāmo vyāsas tathātreyo dīptimanto bahuśrutāḥ
bhāradvājas tathā drauṇir aśvatthāmā mahādyutiḥ //

gotamasyātmajaś caiva śaradvān nāma gautamaḥ
kauśiko gālavaś caiva ruruḥ kāśyapa eva ca
ete sapta mahātmāno bhaviṣyā munisattamāḥ //

varīvāṃś cāvarīvāṃś ca saṃmato dhṛtimān vasuḥ
cariṣṇur āḍhyo dhṛṣṇuś ca vājī sumatir eva ca
sāvarṇasya manoḥ putrā bhaviṣyā daśa bhārata //

eteṣāṃ kālyam utthāya kīrtanāt sukham edhate
yaśaś cāpnoti sumahad āyuṣmāṃś ca bhaven naraḥ |
caturdaśe manobhāvye uragambhīrabudhnakāḥ |
putrā(ś cā)[vai cā]kṣuṣā devā śukrādyāś ca tapasvinaḥ |
atītanāgatānāṃ vai maharṣīṇāṃ sadā naraḥ //

tair iyaṃ pṛthivī tāta sasamudrā sapattanā
yathāpradeśam adyāpi sarvataḥ paripālyate |
pūrṇaṃ yugasahasraṃ hi paripālyā nareśvaraiḥ
prajābhis tapasā caiva saṃhārānte ca nityaśaḥ //

yugāni saptatis tāni sāgrāṇi kathitāni te
kṛtatretādiyuktāni manor antaram ucyate //

caturdaśaite manavaḥ kīrtitāḥ kīrtivardhanāḥ
vedeṣu sapurāṇeṣu sarve te prabhaviṣṇavaḥ
prajānāṃ patayo rājan dhanyam eṣāṃ prakīrtanam //

manvantareṣu saṃhārāḥ saṃhārānteṣu saṃbhavāḥ
na śakyam antaṃ teṣāṃ vai vaktuṃ varṣaśatair api //

visargasya prajānāṃ vai saṃhārasya ca bhārata
manvantareṣu saṃhāraḥ śrūyate bharatarṣabha //

saśeṣās tatra tiṣṭhanti devā brahmarṣibhiḥ saha
tapasā brahmacaryeṇa śrutena ca samanvitāḥ
pūrṇe yugasahasre tu kalpo niḥśeṣa ucyate //

tatra bhūtāni sarvāṇi dagdhāny ādityaraśmibhiḥ
brahmāṇam agrataḥ kṛtvā sahādityagaṇair vibho //

praviśanti suraśreṣṭhaṃ hariṃ nārāyaṇaṃ prabhum
sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ kalpānteṣu punaḥ punaḥ
avyaktaḥ śāśvato devas tasya sarvam idaṃ jagat //

atra te vartayiṣyāmi manor vaivasvatasya ha
visargaṃ bharataśreṣṭha sāṃpratasya mahādyute //

vṛṣṇivaṃśaprasaṅgena kathyamānaṃ purātanam
nityaḥ sarvagataḥ sūkṣmaḥ śāśvataḥ puruṣottamaḥ |
yatrotpanno mahātmā sa harir vṛṣṇikule prabhuḥ //