Harivamsa · Chapter 6

ekasyārthāya yo hanyād ātmano vā parasya vā
bahūn vai prāṇino loke bhavet tasyeha pātakam //

sukham edhanti bahavo yasmiṃs tu nihate śubhe
tasmin hate nāsti bhadre pātakaṃ nopapātakam //

so 'haṃ prajānimittaṃ tvāṃ haniṣyāmi vasuṃdhare
yadi me vacanaṃ nādya kariṣyasi jagaddhitam //

tvāṃ nihatyādya bāṇena macchāsanaparāṅmukhīm
ātmānaṃ prathayitvāhaṃ prajā dhārayitā svayam //

sā tvaṃ śāsanam āsthāya mama dharmabhṛtāṃ vare
saṃjīvaya prajāḥ sarvāḥ samarthā hy asi dhāraṇe //

duhitṛtvaṃ ca me gaccha tata enam ahaṃ śaram
niyaccheyaṃ tvadvadhārtham udyataṃ ghoradarśanam //

sarvam etad ahaṃ vīra vidhāsyāmi na saṃśayaḥ
vatsaṃ tu mama taṃ paśya kṣareyaṃ yena vatsalā //

samāṃ ca kuru sarvatra māṃ tvaṃ dharmabhṛtāṃ vara
yathā viṣyandamānaṃ me kṣīraṃ sarvatra bhāvayet //

tata utsārayāmāsa śilāḥ śatasahasraśaḥ
dhanuṣkoṭyā tadā vainyas tena śailā vivardhitāḥ //

na hi pūrvavisarge vai viṣame pṛthivītale
pravibhāgaḥ purāṇāṃ vā grāmāṇāṃ vā tadābhavat //

na sasyāni na gorakṣyaṃ na kṛṣir na vaṇikpathaḥ
naiva satyānṛtaṃ tatra na lobho na ca matsaraḥ |
vaivasvate 'ntare tasmin sāṃprate samupasthite |
vainyāt prabhṛti rājendra sarvasyaitasya saṃbhavaḥ //

yatra yatra samaṃ tv asyā bhūmer āsīt tadānagha
tatra tatra prajāḥ sarvā nivāsaṃ samarocayan //

āhāraḥ phalamūlāni prajānām abhavat tadā
kṛcchreṇa mahatā yukta ity evam anuśuśruma //

saṃkalpayitvā vatsaṃ tu manuṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhum
sve pāṇau puruṣavyāghra dudoha pṛthivīṃ tataḥ //

sasyajātāni sarvāṇi pṛthur vainyaḥ pratāpavān
sasyāni tena vai dugdhā vainyeneyaṃ vasuṃdharā |
tenānnena prajās tāta vartante 'dyāpi nityaśaḥ //

ṛṣibhiḥ śrūyate cāpi punar dugdhhā vasuṃdharā
vatsaḥ somo 'bhavat teṣāṃ dogdhā cāṅgirasaḥ sutaḥ //

bṛhaspatir mahātejāḥ pātraṃ chandāṃsi bhārata
kṣīram āsīd anupamaṃ tapo brahma ca śāśvatam //

tataḥ punar devagaṇaiḥ puraṃdarapurogamaiḥ
kāñcanaṃ pātram ādāya dugdheyaṃ śrūyate mahī //

vatsas tu maghavān āsīd dogdhā tu savitā vibhuḥ
kṣīram ūrjaskaraṃ caiva yena vartanti devatāḥ //

pitṛbhiḥ śrūyate cāpi punar dugdhā vasuṃdharā
rājataṃ pātram ādāya svadhām amitavikramaiḥ //

yamo vaivasvatas teṣām āsīd vatsaḥ pratāpavān
antakaś cābhavad dogdhā kālo lokaprakālanaḥ //

nāgaiś ca śrūyate dugdhā vatsaṃ kṛtvā tu takṣakam
alābupātram ādāya viṣaṃ kṣīraṃ narottama //

teṣām airāvato dogdhā dhṛtarāṣṭraḥ pratāpavān
nāgānāṃ bharataśreṣṭha sarpāṇāṃ ca mahīpate //

tenaiva vartayanty ugrā mahākāyā mahābalāḥ
tadāhārās tadācārās tadvīryās tadapāśrayāḥ //

asuraiḥ śrūyate cāpi punar dugdhā vasuṃdharā
āyasaṃ pātram ādāya māyāḥ śatrunibarhaṇīḥ //

virocanas tu prāhrādir vatsas teṣām abhūt tadā
ṛtvig dvimūrdhā daityānāṃ madhur dogdhā mahābalaḥ //

tayaite māyayādyāpi sarve māyāvino 'surāḥ
vartayanty amitaprajñās tad eṣām amitaṃ balam //

yakṣaiś ca śrūyate rājan punar dugdhā vasuṃdharā
āmapātre mahārāja purāntardhānam akṣayam //

vatsaṃ vaiśravaṇaṃ kṛtvā yakṣaiḥ puṇyajanais tathā
dogdhā rajatanābhas tu pitā maṇivarasya yaḥ |
yakṣātmajo mahātejās triśīrṣaḥ sumahātapāḥ |
dogdhā tu dhanadaḥ svāminn evaṃ taiś ca vasuṃdharā |
tena te vartayantīha paramarṣir uvāca ha //

rākṣasaiś ca piśācaiś ca punar dugdhā vasuṃdharā
śāvaṃ kapālam ādāya prajā bhoktuṃ nararṣabha //

dogdhā rajatanābhas tu teṣām āsīt kurūdvaha
vatsaḥ sumālī kauravya kṣīraṃ rudhiram eva ca //

tena kṣīreṇa rakṣāṃsi yakṣāś caivāmaropamāḥ
vartayanti piśācāś ca bhūtasaṃghās tathaiva ca //

padmapatre punar dugdhā gandharvaiḥ sāpsarogaṇaiḥ
vatsaṃ citrarathaṃ kṛtvā śucīn gandhān narottama //

teṣāṃ ca surucis tv āsīd dogdhā bharatasattama
gandharvarājo 'tibalo mahātmā sūryasaṃnibhaḥ //

śailaiś ca śrūyate dugdhā punar devī vasuṃdharā
oṣadhīr vai mūrtimatī ratnāni vividhāni ca //

vatsas tu himavān āsīd dogdhā merur mahāgiriḥ
pātraṃ tu śailam evāsīt tena śailāḥ pratiṣṭhitāḥ //

dugdheyaṃ vṛkṣavīrudbhiḥ śrūyate ca vasuṃdharā
pālāśaṃ pātram ādāya cchinnadagdhaprarohaṇam //

seyaṃ dhātrī vidhātrī ca pāvanī ca vasuṃdharā
carācarasya sarvasya pratiṣṭhā yonir eva ca
sarvakāmadughā dogdhrī sarvasasyaprarohiṇī //

āsīd iyaṃ samudrāntā medinīti pariśrutā
madhukaiṭabhayoḥ kṛtsnā medasābhipariplutā //

tato 'bhyupagamād rājñaḥ pṛthor vainyasya bhārata
duhitṛtvam anuprāptā devī pṛthvīti cocyate //

pṛthunā pravibhaktā ca śodhitā ca vasuṃdharā
sasyākaravatī sphītā purapattanamālinī //

evaṃprabhāvo vainyaḥ sa rājāsīd rājasattama
namasyaś caiva pūjyaś ca bhūtagrāmair na saṃśayaḥ //

brāhmaṇaiś ca mahābhāgair vedavedāṅgapāragaiḥ
pṛthur eva namaskāryo vṛttidaḥ sa sanātanaḥ //

pārthivaiś ca mahābhāgaiḥ pārthivatvam abhīpsubhiḥ
ādirājo namaskāryaḥ pṛthur vainyaḥ pratāpavān //

yodhair api ca vikrāntaiḥ prāptukāmair jayaṃ yudhi
ādirājo namaskāryo yodhānāṃ prathamo nṛpaḥ //

yo hi yoddhā raṇaṃ yāti kīrtayitvā pṛthuṃ nṛpam
sa ghorarūpān saṃgrāmān kṣemī tarati kīrtimān //

vaiśyair api ca vittāḍhyair vaiśyavṛttim anuṣṭhitaiḥ
pṛthur eva namaskāryo vṛttidātā mahāyaśāḥ //

tathaiva śūdraiḥ śucibhis trivarṇaparicāribhiḥ
pṛthur eva namaskāryaḥ śreyaḥ param abhīpsubhiḥ //

ete vatsaviśeṣāś ca dogdhāraḥ kṣīram eva ca
pātrāṇi ca mayoktāni kiṃ bhūyo varṇayāmi te //