Harivamsa · Chapter 43

te śrutvā pṛthivīvākyaṃ sarva eva divaukasaḥ
tadarthakṛtyaṃ saṃcintya pitāmaham athābruvan //

bhagavan kriyatām asyā dharaṇyā bhārasaṃnatiḥ
śarīrakartā lokānāṃ tvaṃ hi lokasya ceśvaraḥ //

yat kartavyaṃ mahendreṇa yamena varuṇena ca
yad vā kāryaṃ dhaneśena svayaṃ nārāyaṇena vā //

yad vā candramasā kāryaṃ bhāskareṇānilena vā
ādityair vasubhir vāpi rudrair vā lokabhāvanaiḥ //

aśvibhyāṃ vā surāgryābhyāṃ sādhyair vā tridivālayaiḥ
marudbhir vā suraśreṣṭhaiḥ pāvakenāpi ca prabho |
bṛhaspatyuśanobhyāṃ vā kālena kalināpi vā //

maheśvareṇa vā brahman viśākhena guhena vā
yakṣarākṣasagandharvaiś cāraṇair vā mahoragaiḥ //

parvataiḥ śailamukhyair vā sāgarair vā mahormibhiḥ
gaṅgāmukhābhir divyābhiḥ saridbhir vā sureśvara //

kṣipram ājñāpaya vibho katham aṃśaḥ prayujyatām
yadi te pārthivaṃ kāryaṃ kāryaṃ pārthivavigrahe //

katham aṃśāvataraṇaṃ kurmaḥ sarve pitāmaha
antarikṣagatā ye ca pṛthivyāṃ ye ca pārthivāḥ //

sadasyānāṃ ca viprāṇāṃ pārthivānāṃ kuleṣu ca
ayonijāś cāpi tanūḥ sṛjāma jagatītale //

surāṇām ekakāryāṇāṃ śrutvaitan niścitaṃ mahat
devaiḥ parivṛtaḥ prāha vākyaṃ lokapitāmahaḥ //

rocate me suraśreṣṭhā yuṣmākam api niścayaḥ
sṛjadhvaṃ svaśarīrāṃśāṃs tejasātmasamān bhuvi //

sarva eva suraśreṣṭhās tejobhir avarohata
bhāvayanto bhuvaṃ devīṃ labdhvā tribhuvanaśriyam //

pārthive bhārate vaṃśe pūrvam eva vijānatā
pṛthivyāṃ saṃbhavam imaṃ śrūyatāṃ yan mayā kṛtam //

samudre 'haṃ surāḥ pūrve velām āsādya paścimām
āse sārdhaṃ tanūjena kaśyapena mahātmanā //

kathābhiḥ pūrvavṛttābhir lokavedānugāmibhiḥ
itivṛttaiś ca bahubhiḥ purāṇaprabhavair guṇaiḥ //

kurvatas tu kathās tās tāḥ samudraḥ saha gaṅgayā
samīpam ājagāmāśu yuktas toyadamārutaiḥ //

sa vīciviṣamāṃ kurvan gatiṃ vegataraṅgiṇīm
yādogaṇavicitreṇa saṃchannas toyavāsasā //

śaṅkhamuktāmalatanuḥ pravālamaṇibhūṣaṇaḥ
yuktaś candramasā pūrṇaḥ sābhragambhīranisvanaḥ //

sa māṃ paribhavann eva svāṃ velāṃ samatikraman
kledayām āsa capalair lāvaṇair ambuvisravaiḥ //

taṃ ca deśaṃ vyavasitaḥ samudro 'dbhir vimarditum
uktaḥ saṃrabdhayā vācā śānto 'sīti tato mayā //

śānto 'sīty uktamātras tu tanutvaṃ sāgaro gataḥ
saṃhatormitaraṅgaughaḥ sthito rājaśriyā jvalan //

bhūyaś caiva mayā śaptaḥ samudraḥ saha gaṅgayā
sakāraṇāṃ matiṃ kṛtvā yuṣmākaṃ hitakāmyayā //

yasmāt tvaṃ rājatulyena vapuṣā samupasthitaḥ
gacchārṇava mahīpālo rājaiva tvaṃ bhaviṣyasi //

tatrāpi sahajāṃ līlāṃ dhārayan svena tejasā
bhaviṣyasi nṛṇāṃ bhartā bhāratānāṃ kulodvahaḥ //

śānto 'sīti mayoktas tvaṃ yac cāsi tanutāṃ gataḥ
sutanur yaśasā loke śaṃtanus tvaṃ bhaviṣyasi //

iyam apy āyatāpāṅgī gaṅgā sarvāṅgaśobhanā
iyam apy āgatā gaṅgā tavārthe varavarṇinī |
rūpiṇī vai saric chreṣṭhā tatra tvām upayāsyati //

evam uktas tu māṃ kruddhaḥ so 'bhigamyāṛṇavo 'bravīt
māṃ prabho devadeveśa kimarthaṃ śaptavān asi //

ahaṃ tava vidheyātmā tvatkṛtas tvatparāyaṇaḥ
aśapo 'sadṛśair vākyair ātmajaṃ māṃ kim ātmanā //

bhagavaṃs tvatprasādena vegāt parvaṇi vardhitaḥ
yady ahaṃ calito brahman ko 'tra doṣo mamātmanaḥ //

kṣiptābhiḥ pavanenādbhiḥ spṛṣṭo yady asi parvaṇi
atra me bhagavan kiṃ nu vidyate śāpakāraṇam //

uddhūtaiś ca mahāvātaiḥ pravṛddhaiś ca balāhakaiḥ
parvaṇā cenduyuktena tribhiḥ kṣubdho 'smi kāraṇaiḥ //

evaṃ yady aparāddho 'haṃ kāraṇais tvatpravartitaiḥ
kṣantum arhasi me brahmañ śāpo 'yaṃ vinivartyatām //

evaṃ mayi nirālambe śāpāc chithilatāṃ gate
kāruṇyaṃ kuru deveśa pramāṇaṃ yady avekṣase //

asyāś ca deva gaṅgāyā gāṃ gatāyās tavājñayā
maddoṣāt samadoṣāyāḥ prasādaṃ kartum arhasi //

tam ahaṃ ślakṣṇayā vācā mahārṇavam athābruvam
akāraṇajñaṃ devānāṃ trastaṃ śāpānileritam //

śāntiṃ vraja na bhetavyaṃ prasanno 'smi mahāmate
śāpe 'smin saritāṃ nātha bhaviṣyaṃ śṛṇu kāraṇam //

tvaṃ gaccha bhārate vaṃśe svadehaṃ svena tejasā
ādhatsva saritāṃ nātha tyaktvemāṃ sāgarīṃ tanum //

mahodadhe mahīpālas tatra rājaśriyā vṛtaḥ
pālayaṃś caturo varṇān raṃsyase salileśvara //

iyaṃ ca tvāṃ saric chreṣṭhā bibhratī mānuṣīṃ tanum
tat kālaramaṇīyāṅgī gaṅgā paricariṣyati //

anayā saha jāhnavyā modamāno mamājñayā
imaṃ salilasaṃkledaṃ vismariṣyasi sāgara //

tvaratā caiva kartavyaṃ tvayedaṃ devaśāsanam
prājāpatyena vidhinā gaṅgayā saha sāgara //

vasavaḥ pracyutāḥ svargāt praviṣṭāś ca rasātalam
teṣām utpādanārthāya tvaṃ mayā viniyojitaḥ //

aṣṭau tāñ jāhnavīgarbhān apatyārthaṃ dadāmy aham
vibhāvasos tulyaguṇān surāṇāṃ prītivardhanān //

utpādya tvaṃ vasūñ śīghraṃ kṛtvā kurukulaṃ mahat
praveṣṭāsi tanuṃ tyaktvā punaḥ sāgara sāgarīm //

evam etan mayā pūrvaṃ hitārthaṃ vaḥ surottamāḥ
bhaviṣyaṃ paśyatā bhāraṃ pṛthivyāḥ pārthivātmakam //

tad eṣa śaṃtanor vaṃśaḥ pṛthivyāṃ ropito mayā
vasavo yatra gaṅgāyāṃ utpannās tridivaukasaḥ //

adyāpi bhuvi gāṅgeyas tatraiva vasur aṣṭamaḥ
sapteme vasavaḥ prāptāḥ sa ekaḥ parilambate //

dvitīyāyāṃ striyāṃ sṛṣṭā dvitīyā śaṃtanos tanuḥ
vicitravīryo dyutimān āsīd rājā pratāpavān //

vaicitravīryau dvāv eva pārthivau bhuvi sāṃpratam
pāṇḍuś ca dhṛtarāṣṭraś ca vikhyātau puruṣarṣabhau //

tatra pāṇḍoḥ śriyā juṣṭe dve bhārye yauvanasthite
śubhe kuntī ca mādrī ca devayoṣopame bhuvi //

dhṛtarāṣṭrasya rājñas tu bhāryaikā tulyacāriṇī
gāndhārī bhuvi vikhyātā bhartur nityaṃ vrate sthitā //

atra vo 'ṃśā vibhajyantāṃ vipakṣaḥ pakṣa eva ca
putrāṇāṃ hi tayo rājñor bhavitā vigraho mahān //

teṣāṃ vimarde dāyādye nṛpāṇāṃ bhavitā kṣayaḥ
yugāntapratimaṃ caiva bhaviṣyati mahad bhayam //

sabaleṣu narendreṣu śātayatsv itaretaram
viviktapurarāṣṭraughā kṣitiḥ śaithilyam eṣyati //

dvāparasya yugasyānte mayā dṛṣṭaṃ purātane
kṣayaṃ yāsyanti śastreṇa pārthivāḥ saha vāhanaiḥ //

tatrāvaśiṣṭān manujān suptān niśi vicetasaḥ
dhakṣyate śaṃkarasyāṃśaḥ pāvakenāstratejasā //

antakapratime tasmin nivṛtte krūrakarmaṇi
samāptam idam ākhyāsye tṛtīyaṃ dvāparaṃ yugam //

maheśvarāṃśe 'pasṛte tato māheśvaraṃ yugam
tiṣyaṃ prapatsyate paścād yugaṃ dāruṇamānuṣam //

adharmaprāyapuruṣaṃ svalpadharmaparigraham
utsannasatyasaṃyogaṃ vardhitānṛtasaṃcayam //

maheśvaraṃ kumāraṃ ca dvau ca devau samāśritāḥ
bhaviṣyanti narāḥ sarve loke nasthavirāyuṣaḥ //

tad eṣa nirṇayaḥ śreṣṭhaḥ pṛthivyāṃ pārthivāntakaḥ
aṃśāvataraṇaṃ sarve surāḥ kuruta māciram //

dharmasyāṃśo 'tha kuntyāṃ vai mādryāṃ ca viniyujyatām
vigrahasya kalir mūlaṃ gāndhāryāṃ viniyujyatām //

etau pakṣau bhaviṣyanti rājānaḥ kālacoditāḥ
jātarāgāḥ pṛthivyarthe sarve saṃgrāmalālasāḥ //

gacchatv iyaṃ vasumatī svāṃ yoniṃ lokadhāriṇī
sṛṣṭo 'yaṃ naiṣṭhiko rājñām upāyo lokaviśrutaḥ //

śrutvā pitāmahavacaḥ sā jagāma yathāgatam
pṛthivī saha kālena vadhāya pṛthivīkṣitām //

devān acodayad brahmā nigrahārthaṃ suradviṣām
naraṃ caiva purāṇarṣiṃ śeṣaṃ ca dharaṇīdharam //

sanatkumāraṃ sādhyāṃś ca devāṃś cāgnipurogamān
varuṇaṃ ca yamaṃ caiva sūryācandramasau tathā
gandharvāpsarasaś caiva rudrādityāṃs tathāśvinau //

tato 'ṃśān avaniṃ devāḥ sarva evāvatārayan
yathā te kathitaṃ pūrvam aṃśāvataraṇaṃ mayā //

ayonijā yonijāś ca te devāḥ pṛthivītale
daityadānavahantāraḥ saṃbhūtāḥ puruṣeśvarāḥ
kṣīrikāvṛkṣasaṃghātā vajrasaṃhananās tathā //

nāgāyutabalāḥ kecit kecid oghabalānvitāḥ
gadāparighaśaktīnāṃ sahāḥ parighabāhavaḥ
giriśṛṅgaprahartāraḥ sarve parighayodhinaḥ //

vṛṣṇivaṃśe samutpannāḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ
kuruvaṃśe ca devās te pāñcāleṣu ca pārthivāḥ //

yājñikānāṃ samṛddhānāṃ brāhmaṇānāṃ ca yoniṣu
sarvāstrajñā maheṣvāsā vedavrataparāyaṇāḥ //

ācālayeyuḥ śailāṃs te kruddhā bhindyur mahītalam
utpateyur athākāśaṃ kṣobhayeyur mahodadhim //

evam ādiśya tān brahmā bhūtabhavyabhavatprabhuḥ
nārāyaṇe samāveśya lokāñ śāntim upāgamat //

bhūyaḥ śṛṇu yathā viṣṇur avatīrṇo mahītalam
prajānāṃ vai hitārthāya prabhuḥ prāṇadhaneśvaraḥ //

yayātivaṃśajasyātha vasudevasya dhīmataḥ
kule pūjye yaśaskāmo jajñe nārāyaṇaḥ prabhuḥ //