Harivamsa · Chapter 30
vistareṇaiva sarvāṇi karmāṇi ripughātinaḥ
śrotum icchāmy aśeṣeṇa hareḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ //
karmaṇām ānupūrvyā ca prādurbhāvāś ca ye vibhoḥ
yā cāsya prakṛtir brahmaṃs tāṃ ca vyākhyātum arhasi //
kathaṃ ca bhagavān viṣṇuḥ sureśo 'riniṣūdanaḥ
vasudevakule dhīmān vāsudevatvam āgataḥ //
amarair āvṛtaṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhir alaṃkṛtam
devalokaṃ samutsṛjya martyalokam ihāgataḥ //
devamānuṣayor netā dyor bhuvaḥ prabhavo vibhuḥ
kimarthaṃ divvyam ātmānaṃ mānuṣye saṃnyayojayat //
yaś cakraṃ vartayaty eko mānuṣāṇām anāmayam
mānuṣye sa kathaṃ buddhiṃ cakre cakrabhṛtāṃ varaḥ //
gopāyanaṃ yaḥ kurute jagataḥ sārvalaukikam
sa kathaṃ gāṃ gato viṣṇur gopatvam agamad vibhuḥ //
mahābhūtāni bhūtātmā yo dadhāra cakāra ca
śrīgarbhaḥ sa kathaṃ garbhe striyā bhūcarayā dhṛtaḥ //
yena lokān kramair jitvā tribhis trīṃs tridaśepsayā
sthāpitā jagato mārgās trivargaprabhavās trayaḥ //
yo 'ntakāle jagat pītvā kṛtvā toyamayaṃ vapuḥ
lokam ekārṇavaṃ cakre dṛśyādṛśyena vartmanā //
yaḥ purāṇe purāṇātmā vārāhaṃ vapur āsthitaḥ
viṣāṇāgreṇa vasudhām ujjahārārisūdanaḥ //
yaḥ purā puruhūtārthe trailokyam idam avyayam
dadau jitvā vasumatīṃ surāṇāṃ surasattamaḥ //
yena saiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā dvidhā kṛtvā ca tat punaḥ
pūrvadaityo mahāvīryo hiraṇyakaśipur hataḥ //
yaḥ purā hy analo bhūtvā aurvaḥ saṃvartako vibhuḥ
pātālastho 'rṇavagataṃ papau toyamayaṃ haviḥ //
sahasracaraṇaṃ brahman sahasrāṃśuṃ sahasraśaḥ
sahasraśirasaṃ devaṃ yam āhur vai yuge yuge //
nābhyaraṇyāṃ samutpannaṃ yasya paitāmahaṃ gṛham
ekārṇavagate loke tat paṅkajam apaṅkajam //
yena te nihatā daityāḥ saṃgrāme tārakāmaye
sarvadevamayaṃ kṛtvā sarvāyudhadharaṃ vapuḥ
garuḍasthena cotsiktaḥ kālanemir nipātitaḥ //
uttarānte samudrasya kṣīrodasyāmṛtodadheḥ
yaḥ śete śāśvataṃ yogam āsthāya timiraṃ mahat //
surāraṇir garbham adhatta divyaṃ tapaḥprakarṣād aditiḥ purāṇam
śakraṃ ca yo daityagaṇāvaruddhaṃ garbhāvasāne nakṛśaṃ cakāra //
padāni yo lokapadāni kṛtvā cakāra daityān salilāśayasthān
kṛtvā ca devāṃs tridivasya devāṃś cakre sureśaṃ puruhūtam eva //
gārhapatyena vidhinā anvāhāryeṇa karmaṇā
agnim āhavanīyaṃ ca vedīṃ caiva kuśān sruvam //
prokṣaṇīyaṃ dhruvāṃ caiva āvabhṛthyaṃ tathaiva ca
arāṃs trīṇi ca yaś cakre havyakavyapradān makhe //
havyādāṃś ca surāṃś cakre kavyādāṃś ca pitṝn api
bhāgārthe yajñavidhinā yogajño yajñakarmaṇi //
yūpān samit srucaṃ somaṃ pavitraṃ paridhīn api
yajñiyāni ca dravyāṇi yajñāṃś ca cayanānalān
sadasyāny ajamānāṃś ca medhādīṃś ca kratūttamān //
vibabhāja purā yaś ca pārameṣṭhyena karmaṇā
yugānurūpaṃ yaḥ kṛtvā lokān anu parikraman //
kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāś ca kalās traikālyam eva ca
muhūrtās tithayo māsā dinasaṃvatsarās tathā //
ṛtavaḥ kālayogāś ca pramāṇaṃ vividhaṃ nṛṣu
āyuḥ kṣetrāṇy upacayo lakṣaṇaṃ rūpasauṣṭhavam //
trayo varṇās trayo lokās traividyaṃ pāvakās trayaḥ
traikālyaṃ trīṇi karmāṇi trayo 'pāyās trayo guṇāḥ
sṛṣṭā lokās trayo 'nantā yenānantyena vartmanā //
sarvabhūtaguṇasraṣṭā sarvabhūtaguṇātmakaḥ
nṛṇām indriyapūrveṇa yogena ramate ca yaḥ
gatāgatābhyāṃ yo netā tatreha ca vidhīśvaraḥ //
yo gatir dharmayuktānām agatiḥ pāpakarmaṇām
cāturvarṇyasya prabhavaś cāturvarṇyasya rakṣitā //
cāturvidyasya yo vettā cāturāśramyasaṃśrayaḥ
digantaro nabhobhūto vāyur vāyuvibhāvanaḥ //
candrasūryadvayaṃ jyotir yogīśaḥ kṣaṇadātanuḥ
yaḥ paraṃ śrūyate jyotir yaḥ paraṃ śrūyate tapaḥ //
yaḥ paraṃ prāha parataḥ paraṃ yaḥ paramātmavān
nārāyaṇaparā vedā nārāyaṇaparāḥ kriyāḥ |
nārāyaṇaparo dharmo nārāyaṇaparā gatiḥ |
nārāyaṇaparaṃ satyaṃ nārāyaṇaparaṃ tapaḥ |
nārāyaṇaparo mokṣo nārāyaṇaparaṃ param |
ādityādis tu yo divyo yaś ca daityāntako vibhuḥ //
yugānteṣv antako yaś ca yaś ca lokāntakāntakaḥ
setur yo lokasetūnāṃ medhyo yo medhyakarmaṇām //
vedyo yo vedaviduṣāṃ prabhur yaḥ prabhavātmanām
somabhūtaś ca bhūtānām agnibhūto 'gnivarcasām //
manuṣyāṇāṃ manobhūtas tapobhūtas tapasvinām
vinayo nayavṛttānāṃ tejas tejasvinām api //
sargakāraś ca sargāṇāṃ lokahetur anuttamaḥ
vigraho vigrahārhāṇāṃ gatir gatimatām api //
ākāśaprabhavo vāyur vāyuprāṇo hutāśanaḥ
devā hutāśanaprāṇāḥ prāṇo 'gner madhusūdanaḥ //
rasād vai śoṇitaṃ bhavati śoṇitān māṃsam ucyate
māṃsāt tu medaso janma medaso 'sthi nirucyate //
asthno majjā samabhavan majjāyāḥ śukrasaṃbhavaḥ
śukrād narbhaḥ samabhavad rasamūlena karmaṇā //
tatrāpāṃ prathamo bhāgaḥ sa saumyo rāśir ucyate
garbhoṣmasaṃbhavo jñeyo dvitīyo rāśir ucyate //
śukraṃ somātmakaṃ vidyād ārtavaṃ pāvakātmakam
bhāvau rasānugāv etau vīryaṃ ca śaśipāvakau //
kaphavarge bhavec chukraṃ pittavarge ca śoṇitam
kaphasya hṛdayaṃ sthānaṃ nābhyāṃ pittaṃ pratiṣṭhitam //
dehasya madhye hṛdayaṃ sthānaṃ tu manasaḥ smṛtam
nābhikaṇṭhāntarasthas tu tatra devo hutāśanaḥ //
manaḥ prajāpatir jñeyaḥ kaphaḥ somo vibhāvyate
pittam agniḥ smṛtas tv evam agnīṣomamayaṃ jagat //
evaṃ pravartite garbhe vartite 'rbudasaṃnibhe
vāyuḥ praveśanaṃ cakre saṃgataḥ paramātmanā //
sa pañcadhā śarīrastho bhidyate vardhate punaḥ
prāṇāpānau samānaś ca udāno vyāna eva ca //
prāṇo 'sya prathamaṃ sthānaṃ vardhayan parivartate
apānaḥ paścimaṃ kāyam udānordhvaṃ śarīriṇaḥ //
vyāno vyāyacchate yena samānaḥ saṃnivartate
bhūtāvāptis tatas tasya jāyatendriyagocarā //
pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam
tasyendriyāṇi śiṣṭāni svaṃ svaṃ yogaṃ pracakrire //
pārthivaṃ deham āhus tu prāṇātmānaṃ ca mārutam
chidrāṇy ākāśayonīni jalasrāvaḥ pravartate //
jyotiś cakṣuṣi tejaś ca teṣāṃ yantṛ manaḥ smṛtam
grāmyāś ca viṣayāś caiva yasya vīryāt pravartitāḥ //
ity etān puruṣaḥ sarvān sṛjaṃl lokān sanātanān
naidhane 'smin kathaṃ loke naratvaṃ viṣṇur āgataḥ //
eṣa me saṃśayo brahmann eṣa me vismayo mahān
kathaṃ gatir gatimatām āpanno mānuṣīṃ tanum //
śruto me svasya vaṃśasya pūrvajānāṃ ca saṃbhavaḥ
śrotum icchāmi viṣṇos tu vṛṣṇīnāṃ ca yathākramam //
āścaryaṃ paramaṃ viṣṇur devair daityaiś ca kathyate
viṣṇor utpattim āścaryaṃ mamācakṣva mahāmune //
etad āścaryam ākhyānaṃ kathayasva sukhāvaham
prakhyātabalavīryasya viṣṇor amitatejasaḥ
karmaṇāścaryabhūtasya viṣṇos tattvam ihocyatām //
Original text: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0