Language

ENहिગુ
Scripture Library

Harivamsa · Chapter 30

30.1

vistareṇaiva sarvāṇi karmāṇi ripughātinaḥ
śrotum icchāmy aśeṣeṇa hareḥ kṛṣṇasya dhīmataḥ //

30.2

karmaṇām ānupūrvyā ca prādurbhāvāś ca ye vibhoḥ
yā cāsya prakṛtir brahmaṃs tāṃ ca vyākhyātum arhasi //

30.3

kathaṃ ca bhagavān viṣṇuḥ sureśo 'riniṣūdanaḥ
vasudevakule dhīmān vāsudevatvam āgataḥ //

30.4

amarair āvṛtaṃ puṇyaṃ puṇyakṛdbhir alaṃkṛtam
devalokaṃ samutsṛjya martyalokam ihāgataḥ //

30.5

devamānuṣayor netā dyor bhuvaḥ prabhavo vibhuḥ
kimarthaṃ divvyam ātmānaṃ mānuṣye saṃnyayojayat //

30.6

yaś cakraṃ vartayaty eko mānuṣāṇām anāmayam
mānuṣye sa kathaṃ buddhiṃ cakre cakrabhṛtāṃ varaḥ //

30.7

gopāyanaṃ yaḥ kurute jagataḥ sārvalaukikam
sa kathaṃ gāṃ gato viṣṇur gopatvam agamad vibhuḥ //

30.8

mahābhūtāni bhūtātmā yo dadhāra cakāra ca
śrīgarbhaḥ sa kathaṃ garbhe striyā bhūcarayā dhṛtaḥ //

30.9

yena lokān kramair jitvā tribhis trīṃs tridaśepsayā
sthāpitā jagato mārgās trivargaprabhavās trayaḥ //

30.10

yo 'ntakāle jagat pītvā kṛtvā toyamayaṃ vapuḥ
lokam ekārṇavaṃ cakre dṛśyādṛśyena vartmanā //

30.11

yaḥ purāṇe purāṇātmā vārāhaṃ vapur āsthitaḥ
viṣāṇāgreṇa vasudhām ujjahārārisūdanaḥ //

30.12

yaḥ purā puruhūtārthe trailokyam idam avyayam
dadau jitvā vasumatīṃ surāṇāṃ surasattamaḥ //

30.13

yena saiṃhaṃ vapuḥ kṛtvā dvidhā kṛtvā ca tat punaḥ
pūrvadaityo mahāvīryo hiraṇyakaśipur hataḥ //

30.14

yaḥ purā hy analo bhūtvā aurvaḥ saṃvartako vibhuḥ
pātālastho 'rṇavagataṃ papau toyamayaṃ haviḥ //

30.15

sahasracaraṇaṃ brahman sahasrāṃśuṃ sahasraśaḥ
sahasraśirasaṃ devaṃ yam āhur vai yuge yuge //

30.16

nābhyaraṇyāṃ samutpannaṃ yasya paitāmahaṃ gṛham
ekārṇavagate loke tat paṅkajam apaṅkajam //

30.17

yena te nihatā daityāḥ saṃgrāme tārakāmaye
sarvadevamayaṃ kṛtvā sarvāyudhadharaṃ vapuḥ
garuḍasthena cotsiktaḥ kālanemir nipātitaḥ //

30.18

uttarānte samudrasya kṣīrodasyāmṛtodadheḥ
yaḥ śete śāśvataṃ yogam āsthāya timiraṃ mahat //

30.19

surāraṇir garbham adhatta divyaṃ tapaḥprakarṣād aditiḥ purāṇam
śakraṃ ca yo daityagaṇāvaruddhaṃ garbhāvasāne nakṛśaṃ cakāra //

30.20

padāni yo lokapadāni kṛtvā cakāra daityān salilāśayasthān
kṛtvā ca devāṃs tridivasya devāṃś cakre sureśaṃ puruhūtam eva //

30.21

gārhapatyena vidhinā anvāhāryeṇa karmaṇā
agnim āhavanīyaṃ ca vedīṃ caiva kuśān sruvam //

30.22

prokṣaṇīyaṃ dhruvāṃ caiva āvabhṛthyaṃ tathaiva ca
arāṃs trīṇi ca yaś cakre havyakavyapradān makhe //

30.23

havyādāṃś ca surāṃś cakre kavyādāṃś ca pitṝn api
bhāgārthe yajñavidhinā yogajño yajñakarmaṇi //

30.24

yūpān samit srucaṃ somaṃ pavitraṃ paridhīn api
yajñiyāni ca dravyāṇi yajñāṃś ca cayanānalān
sadasyāny ajamānāṃś ca medhādīṃś ca kratūttamān //

30.25

vibabhāja purā yaś ca pārameṣṭhyena karmaṇā
yugānurūpaṃ yaḥ kṛtvā lokān anu parikraman //

30.26

kṣaṇā nimeṣāḥ kāṣṭhāś ca kalās traikālyam eva ca
muhūrtās tithayo māsā dinasaṃvatsarās tathā //

30.27

ṛtavaḥ kālayogāś ca pramāṇaṃ vividhaṃ nṛṣu
āyuḥ kṣetrāṇy upacayo lakṣaṇaṃ rūpasauṣṭhavam //

30.28

trayo varṇās trayo lokās traividyaṃ pāvakās trayaḥ
traikālyaṃ trīṇi karmāṇi trayo 'pāyās trayo guṇāḥ
sṛṣṭā lokās trayo 'nantā yenānantyena vartmanā //

30.29

sarvabhūtaguṇasraṣṭā sarvabhūtaguṇātmakaḥ
nṛṇām indriyapūrveṇa yogena ramate ca yaḥ
gatāgatābhyāṃ yo netā tatreha ca vidhīśvaraḥ //

30.30

yo gatir dharmayuktānām agatiḥ pāpakarmaṇām
cāturvarṇyasya prabhavaś cāturvarṇyasya rakṣitā //

30.31

cāturvidyasya yo vettā cāturāśramyasaṃśrayaḥ
digantaro nabhobhūto vāyur vāyuvibhāvanaḥ //

30.32

candrasūryadvayaṃ jyotir yogīśaḥ kṣaṇadātanuḥ
yaḥ paraṃ śrūyate jyotir yaḥ paraṃ śrūyate tapaḥ //

30.33

yaḥ paraṃ prāha parataḥ paraṃ yaḥ paramātmavān
nārāyaṇaparā vedā nārāyaṇaparāḥ kriyāḥ |
nārāyaṇaparo dharmo nārāyaṇaparā gatiḥ |
nārāyaṇaparaṃ satyaṃ nārāyaṇaparaṃ tapaḥ |
nārāyaṇaparo mokṣo nārāyaṇaparaṃ param |
ādityādis tu yo divyo yaś ca daityāntako vibhuḥ //

30.34

yugānteṣv antako yaś ca yaś ca lokāntakāntakaḥ
setur yo lokasetūnāṃ medhyo yo medhyakarmaṇām //

30.35

vedyo yo vedaviduṣāṃ prabhur yaḥ prabhavātmanām
somabhūtaś ca bhūtānām agnibhūto 'gnivarcasām //

30.36

manuṣyāṇāṃ manobhūtas tapobhūtas tapasvinām
vinayo nayavṛttānāṃ tejas tejasvinām api //

30.37

sargakāraś ca sargāṇāṃ lokahetur anuttamaḥ
vigraho vigrahārhāṇāṃ gatir gatimatām api //

30.38

ākāśaprabhavo vāyur vāyuprāṇo hutāśanaḥ
devā hutāśanaprāṇāḥ prāṇo 'gner madhusūdanaḥ //

30.39

rasād vai śoṇitaṃ bhavati śoṇitān māṃsam ucyate
māṃsāt tu medaso janma medaso 'sthi nirucyate //

30.40

asthno majjā samabhavan majjāyāḥ śukrasaṃbhavaḥ
śukrād narbhaḥ samabhavad rasamūlena karmaṇā //

30.41

tatrāpāṃ prathamo bhāgaḥ sa saumyo rāśir ucyate
garbhoṣmasaṃbhavo jñeyo dvitīyo rāśir ucyate //

30.42

śukraṃ somātmakaṃ vidyād ārtavaṃ pāvakātmakam
bhāvau rasānugāv etau vīryaṃ ca śaśipāvakau //

30.43

kaphavarge bhavec chukraṃ pittavarge ca śoṇitam
kaphasya hṛdayaṃ sthānaṃ nābhyāṃ pittaṃ pratiṣṭhitam //

30.44

dehasya madhye hṛdayaṃ sthānaṃ tu manasaḥ smṛtam
nābhikaṇṭhāntarasthas tu tatra devo hutāśanaḥ //

30.45

manaḥ prajāpatir jñeyaḥ kaphaḥ somo vibhāvyate
pittam agniḥ smṛtas tv evam agnīṣomamayaṃ jagat //

30.46

evaṃ pravartite garbhe vartite 'rbudasaṃnibhe
vāyuḥ praveśanaṃ cakre saṃgataḥ paramātmanā //

30.47

sa pañcadhā śarīrastho bhidyate vardhate punaḥ
prāṇāpānau samānaś ca udāno vyāna eva ca //

30.48

prāṇo 'sya prathamaṃ sthānaṃ vardhayan parivartate
apānaḥ paścimaṃ kāyam udānordhvaṃ śarīriṇaḥ //

30.49

vyāno vyāyacchate yena samānaḥ saṃnivartate
bhūtāvāptis tatas tasya jāyatendriyagocarā //

30.50

pṛthivī vāyur ākāśam āpo jyotiś ca pañcamam
tasyendriyāṇi śiṣṭāni svaṃ svaṃ yogaṃ pracakrire //

30.51

pārthivaṃ deham āhus tu prāṇātmānaṃ ca mārutam
chidrāṇy ākāśayonīni jalasrāvaḥ pravartate //

30.52

jyotiś cakṣuṣi tejaś ca teṣāṃ yantṛ manaḥ smṛtam
grāmyāś ca viṣayāś caiva yasya vīryāt pravartitāḥ //

30.53

ity etān puruṣaḥ sarvān sṛjaṃl lokān sanātanān
naidhane 'smin kathaṃ loke naratvaṃ viṣṇur āgataḥ //

30.54

eṣa me saṃśayo brahmann eṣa me vismayo mahān
kathaṃ gatir gatimatām āpanno mānuṣīṃ tanum //

30.55

śruto me svasya vaṃśasya pūrvajānāṃ ca saṃbhavaḥ
śrotum icchāmi viṣṇos tu vṛṣṇīnāṃ ca yathākramam //

30.56

āścaryaṃ paramaṃ viṣṇur devair daityaiś ca kathyate
viṣṇor utpattim āścaryaṃ mamācakṣva mahāmune //

30.57

etad āścaryam ākhyānaṃ kathayasva sukhāvaham
prakhyātabalavīryasya viṣṇor amitatejasaḥ
karmaṇāścaryabhūtasya viṣṇos tattvam ihocyatām //

Original text: Harivaṃśa constituted text with star passages · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc