Harivamsa · Chapter 12

tato haṃ tasya vacanān mārkaṇḍeyaṃ samāhitaḥ
praśnaṃ tam evānvapṛcchaṃ yan me pṛṣṭaḥ purā pitā //

sa mām uvāca dharmātmā mārkaṇḍeyo mahātapāḥ
bhīṣma vakṣyāmi tattvena śṛṇuṣva prayato nagha //

mayāpi hi prasādād vai dīrghāyuṣṭvaṃ pituḥ prabho
pitṛbhaktyaiva labdhaṃ ca prāgloke paramaṃ yaśaḥ //

so haṃ yugasya paryante bahuvarṣasahasrike
adhiruhya giriṃ meruṃ tapo tapyaṃ suduścaram //

tataḥ kadācit paśyāmi divaṃ prajvālya tejasā
vimānaṃ mahad āyāntam uttareṇa gires tadā //

apaśyaṃ tatra caivāhaṃ śayānaṃ dīptatejasam
aṅguṣṭhamātraṃ puruṣam agnāv agnim ivāhitam //

so haṃ tasmai namas kṛtvā praṇamya śirasā prabhum
saṃniviṣṭaṃ vimānasthaṃ pādyārghyābhyāṃ apūjayam //

apṛcchaṃ caiva durdharṣaṃ vidyāma tvām kathaṃ prabho
daivataṃ hy asi devānām iti me vartate matiḥ //

sa mām uvāca dharmātmā smayamāna ivānagha
na te tapaḥ sucaritaṃ yena māṃ nāvabudhyase //

kṣaṇenaiva pramāṇaṃ sa bibhrad anyad anuttamam
rūpeṇa na mayā kaścid dṛṣṭapūrvaḥ pumān kvacit //

viddhi māṃ brahmaṇaḥ putraṃ mānasaṃ pūrvajaṃ prabho
tapovīryāt samutpannaṃ nārāyaṇaguṇātmakam //

sanatkumāra iti yaḥ śruto vedeṣu vai purā
so smi bhārgava bhadraṃ te kaṃ kāmaṃ karavāṇi te //

ye tv anye brahmaṇaḥ putrā yavīyāṃsas tu te mama
bhrātaraḥ sapta durdharṣā yeṣāṃ vaṃśāḥ pratiṣṭhitāḥ //

kratur vasiṣṭhaḥ pulahaḥ pulastyo tris tathāṅgirāḥ
marīcis tu tathā vidvān devagandharvasevitāḥ |
trīṃl lokāṇ dhārayantīmān devadānavapūjitāḥ //

vayaṃ tu yatidharmāṇa āropyātmānam ātmani
prajādharmaṃ ca kāmaṃ ca vartayāmo mahāmune //

yathotpannas tathaivāhaṃ kumāra iti viddhi mām
tasmāt sanatkumāreti nāmaitan me pratiṣṭhitam //

madbhaktyā te tapaś cīrṇaṃ mama darśanakāṅkṣayā
eṣa dṛṣṭo si bhavatā kaṃ kāmaṃ karavāṇi te //

ity uktavantaṃ tam ahaṃ pratyavocaṃ sanātanam
anujñāto bhagavatā prīyatā tena bhārata //

tato ham artham etaṃ vai tam apṛcchaṃ sanātanam
pṛṣṭaḥ pitṝṇāṃ sargaṃ ca phalaṃ śrāddhasya cānagha
ciccheda saṃśayaṃ bhīṣma sa tu deveśvaro mama //

sa mām uvāca prītātmā kathānte bahuvārṣike
rame tvayāhaṃ viprarṣe śṛṇu sarvaṃ yathātatham //

devān asṛjata brahmā māṃ yakṣyantīti bhārgava
tam utsṛjya tadātmānam ayajaṃs te phalārthinaḥ //

te śaptā brahmaṇā mūḍhā naṣṭasaṃjñā vicetasaḥ
na sma kiṃcit prajānanti tato loko vyamuhyata //

te bhūyaḥ praṇatāḥ sarve prāyācanta pitāmaham
anugrahāya lokānāṃ tatas tān abravīt prabhuḥ //

prāyaścittaṃ caradhvaṃ vai vyabhicāro hi vaḥ kṛtaḥ
putrāṃś ca paripṛcchadhvaṃ tato jñānam avāpsyatha //

prāyaścittakriyārthaṃ te putrān papracchur ārtavat
tebhyas te prayatātmānaḥ śaśaṃsur tanayās tadā //

prāyaścittāni dharmajñā vāṅmanaḥkarmajāni vai
śaṃsanti kuśalā nityaṃ cakṣuṣmanto hi tattvataḥ //

prāyaścittārthatattvajñā labdhasaṃjñā divaukasaḥ
gamyatāṃ putrakāś ceti putrair uktāś ca te tadā //

abhiśaptās tu te devāḥ putravākyena tena vai
pitāmaham upāgacchan saṃśayacchedanāya vai //

tatas tān abravīd devo yūyaṃ vai brahmavādinaḥ
tasmād yad uktā yūyaṃ tais tat tathā na tad anyathā //

yūyaṃ śarīrakartāras teṣāṃ devā bhaviṣyatha
te tu jñānapradātāraḥ pitaro vo na saṃśayaḥ //

anyonyapitaro yūyaṃ te caiveti nibodhata
devāś ca pitaraś caiva tad budhyadhvaṃ divaukasaḥ //

tatas te punar āgamya putrān ūcur divaukasaḥ
brahmaṇā chinnasaṃdehāḥ prītimantaḥ parasparam //

yūyaṃ vai pitaro smākaṃ yair vayaṃ pratibodhitāḥ
dharmajñāḥ kaś ca vaḥ kāmaḥ ko varo vaḥ pradīyatām
yad uktaṃ caiva yuṣmābhis tat tathā na tad anyathā //

uktāś ca yasmād yuṣmābhiḥ putrakā iti vai vayam
tasmād bhavantaḥ pitaro bhaviṣyanti na saṃśayaḥ //

yo niṣṭvā ca pitṝn śrāddhaiḥ kriyāḥ kāścit kariṣyati
rākṣasā dānavā nāgāḥ phalaṃ prāpsyanti tasya tat //

śrāddhair āpyāyitāś caiva pitaraḥ somam avyayam
āpyāyyamānaṃ yuṣmābhir vardhayiṣyanti nityadā //

śrāddhair āpyāyitaḥ somo lokam āpyāyayiṣyati
samudraparvatavanaṃ jaṃgamājaṃgamair vṛtam //

śrāddhāni puṣṭikāmāś ca ye kariṣyanti mānavāḥ
tebhyaḥ puṣṭiṃ prajāś caiva dāsyanti pitaraḥ sadā //

śrāddhe ca ye pradāsyanti trīn piṇḍān nāmagotrataḥ
sarvatra vartamānāṃs tān pitaraḥ sapitāmahāḥ
bhāvayiṣyanti satataṃ śrāddhadānena pūjitāḥ //

iti tad vacanaṃ satyaṃ bhavatv adya divaukasaḥ
putrāś ca pitaraś caiva vayaṃ sarve parasparam //

ta ete pitaro devā devāś ca pitaras tathā
anyonyapitaro hy ete devāś ca pitaraś ca ha //