Harivamsa · Chapter 11

kathaṃ vai śrāddhadevatvam ādityasya vivasvataḥ
śrotum icchāmi viprāgrya śrāddhasya ca paraṃ vidhaṃ
pitṝṇām ādisargaṃ ca ka ete pitaraḥ smṛtāḥ //

evaṃ ca śrutam asmābhiḥ kathyamānaṃ dvijātibhiḥ
svargasthāḥ pitaro nye sma devānām api devatāḥ
iti devavidaḥ prāhur etad icchāmi vedituṃ //

yāvantaś ca gaṇāḥ proktā yac ca teṣāṃ paraṃ balam
yathā ca kṛtam asmābhiḥ śrāddhaṃ prīṇāti vai pitṝn //

prītāś ca pitaro yena śreyasā yojayanti hi
etad vai śrotum icchāmi pitṝṇāṃ sargam uttamam //

hanta te kathayiṣyāmi pitṝṇāṃ sargam uttamam
mārkaṇḍeyena kathitaṃ bhīṣmāya paripṛcchate //

apṛcchad dharmarājo hi śaratalpagataṃ purā
evam eva purā praśnaṃ yan māṃ tvaṃ paripṛcchasi //

tat te nupūrvyā vakṣyāmi bhīṣmeṇodāhṛtaṃ yathā
gītaṃ sanatkumāreṇa mārkaṇḍeyāya pṛcchate //

puṣṭikāmena dharmajña kathaṃ puṣṭir avāpyate
etad ākhyātam icchāmi kiṃ kurvāṇo na śocati //

śrāddhaiḥ prīṇāti hi pitṝn sarvakāmaphalais tu yaḥ
tatparaḥ prayataḥ śrāddhī pretya ceha ca modate //

pitaro dharmakāmasya prajākāmasya cābhibho
puṣṭikāmasya puṣṭiṃ ca prayacchanti yudhiṣṭhira //

vartante pitaraḥ svarge keṣāṃcin narake punaḥ
prāṇināṃ niyataṃ hy uktam karmajaṃ phalam ucyate //

śrāddhāni caiva kurvanti phalakāmā na saṃśayaḥ
abhisaṃdhāya pitaraṃ pituṣ ca pitaraṃ tathā
pituḥ pitāmahaṃ caiva triṣu piṇḍeśu nityadā //

tāni śrāddhāni dattāni kathaṃ gacchanty atho pitṝn
kathaṃ ca śaktās te dātuṃ nirayasthāḥ phalaṃ punaḥ
ke vā te pitaro nye sma kān yajāmo vayaṃ punaḥ //

devā api pitṝn svarge yajantīti ca naḥ śrutaṃ
etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ vistareṇa mahādyute //

sa bhavān kathayatv enāṃ kathām amitabuddhimān
yathā dattaṃ pitṝṇāṃ vai tāraṇāyeha kalpate //

atra te vartayiṣyāmi yathātattvam ariṃdama
ye ca te pitaro nye sma yān yajāmo vayaṃ punaḥ |
pitrā mama purā gītaṃ lokāntaragatena vai //

śrāddhakāle mama pitur mayā piṇḍaḥ samudyataḥ
taṃ pitā mama hastena bhittvā bhūmim ayācata //

hastābharaṇapūrṇena keyūrabharitena ca
raktāṅgulitalenātha yathā dṛṣṭaḥ purā mayā //

naiṣa kalpavidhir dṛṣṭa iti niścitya cāpy aham
kuśeṣv eva tadā piṇḍaṃ dattavān avicārayan //

tataḥ pitā me suprīto vācā madhurayā tadā
uvāca bharataśreṣṭha prīyamāṇo mayānagha //

tvayā dāyādavān asmi kṛtārtho mutra ceha ca
satputreṇa tvayā putra dharmajñena vipaścitā //

mayā ca tava jijñāsā prayuktaiṣā dṛḍhavrata
vyavasthānaṃ ca dharmeṣu kartuṃ lokasya cānagha //

pramāṇaṃ yad dhi kurute dharmācāreṣu pārthivaḥ
prajās tad anuvartante pramāṇācaritaṃ sadā //

tvayā ca bharataśreṣṭha vedadharmāś ca śāśvatāḥ
kṛtāḥ pramāṇaṃ prītiś ca mama nirvartitātulā //

tasmāt tavāhaṃ suprītaḥ prītyā varam anuttamam
dadāni tvaṃ pratīcchasva triṣu lokeṣu durlabham //

na te prabhavitā mṛtyur yāvaj jīvitum icchasi
tvatto bhyanujñāṃ saṃprāpya mṛtyuḥ prabhavitā tava //

kiṃ vā te prārthitaṃ bhūyo dadāni varam uttamam
tad brūhi bharataśreṣṭha yat te manasi vartate //

ity uktavantaṃ tam aham abhivādya kṛtāñjaliḥ
abruvaṃ kṛtakṛtyo haṃ prasanne tvayi sattama //

yadi tv anugrahaṃ bhūyas tvatto rhāmi mahādyute
praśnam icchāmy ahaṃ kiṃcid vyāhṛtaṃ bhavatā svayam //

sa mām uvāca dharmātmā brūhi bhīṣma yad icchasi
chettāsmi saṃśayaṃ tāta yan māṃ pṛcchasi bhārata //

apṛcchaṃ tam ahaṃ tāta tatrāntarhitam eva ca
gataṃ sukṛtināṃ lokaṃ jātakautūhalas tadā //

śrūyante pitaro devā devānām api devatāḥ
te vātha pitaro nye vā kān yajāmo vayaṃ punaḥ //

kathaṃ ca dattam asmābhiḥ śrāddhaṃ prīṇāti vai pitṝn
lokāntaragatāṃs tāta kiṃ nu śrāddhasya vai phalam //

atra me saṃśayas tīvraḥ kautūhalam atīva ca
tad brūhi mama dharmajña sarvajño hy asi me mataḥ //

saṃkṣepeṇaiva te vakṣye yan māṃ pṛcchasi bhārata
pitṝṇāṃ kāraṇaṃ śrāddhe phalaṃ dattasya cānagha
pitaraś ca yathodbhūtāḥ śṛṇu sarvaṃ samāhitaḥ //

ādidevasutās tāta pitaro divi devatāḥ
tān yajanti sma lokā vai sadevanaradānavāḥ
sayakṣarakṣogandharvāḥ sakiṃnaramahoragāḥ //

āpyāyitāś ca te śrāddhaiḥ punar āpyāyayanti vai
jagat sadevagandharvam iti brahmānuśāsanam //

tān yajasva mahābhāgāñ śrāddhī śrāddhair atandritaḥ
te te śreyo vidhāsyanti sarvakāmaphalapradāḥ //

tvayaivārādhyamānās te nāmagotrādikīrtanaiḥ
asmān āpyāyayiṣyanti svargasthān api bhārata //

mārkaṇḍeyas tu te śeṣam etat sarvaṃ vadiṣyati
eṣa vai pitṛbhaktaś ca viditātmā ca bhārgavaḥ //

upasthitaś ca śrāddhe dya mamaivānugrahāya vai
enaṃ pṛccha mahābhāgam ity uktvāntaradhīyata //