Harivamsa · Chapter 107

krīḍāvihāropagataḥ kadācid abhavad bhavaḥ
devyā saha nadītīre ramye śrīmati sa prabhuḥ //

śatāni tatrāpsarasāṃ cikrīḍuś ca samantataḥ
sarvartukavane ramye gandharvapatayas tathā //

kusumaiḥ pārijātasya puṣpaiḥ saṃtānakasya ca
gandhoddāmam ivākāśaṃ nadītīraṃ ca sarvaśaḥ //

veṇuvīṇāmṛdaṅgaiś ca paṇavaiś ca sahasraśaḥ
vādyamānaiḥ sa śuśrāva gītam apsarasāṃ tadā //

sūtamāgadhakalpaiś cāpy astuvann apsarogaṇāḥ
devadevaṃ suvapuṣaṃ sragviṇaṃ raktavāsasam //

tatas tu devyā rūpeṇa vikralekhā varāpsarāḥ
bhavaṃ prasādayām āsa devī ca prāhasat tadā //

tato devyās tu rūpeṇa līlayā vadanena ca
devī prahāsaṃ mumuce tāś caivāpsarasas tadā //

tataḥ kilikilāśabdaḥ prādurbhūtaḥ samantataḥ
praharṣam atulaṃ cāpi lebhe prītamanā bhavaḥ //

bāṇasya duhitā kanyā tatroṣā nāma bhāminī
devaṃ prakrīḍitaṃ dṛṣṭvā devyā saha nadīgatam //

uṣā manorathaṃ cakre pārvatyāḥ saṃnidhau tadā
dhanyā hi bhartṛsahitā ramyanty evaṃ samāgatāḥ //

vijñāya tam abhiprāyam uṣāyāḥ parvatātmajā
prāha devī tato vākyam uṣāṃ harṣayatī śanaiḥ //

uṣe śīghraṃ tvam apy evaṃ bhartrā saha ramiṣyasi
yathā devo mayā sārdhaṃ śaṃkaraḥ śatrusūdanaḥ //

evam ukte tadā devyā vākye cintāvilekṣaṇā
uṣā bhāvaṃ hṛdā cakre bhartrā raṃsye kadā saha //

tato haimavatī vākyaṃ saṃprahasyedam abravīt
uṣe śṛṇuṣva kalyāṇi yadā saṃyogam eṣyasi //

vaiśākhe māsi harmyasthāṃ dvādaśyāṃ tvāṃ dinakṣaye
dharṣayiṣyati yaḥ svapne sa te bhartā bhaviṣyati //

evam uktā daityasutā kanyāgaṇasamāvṛtā
apākrāmata harṣeṇa ramamāṇā yathāsukham //

tataḥ krīḍāvihāraṃ tam anubhūya sahomayā
jagāma bhagavān devaḥ svapuraṃ tripurāntakṛt |
devadevo jagannātha upāraṃsīt tato haraḥ |
gate 'hani punaḥ sarvās tā nāryo jagmur adbhutāḥ //

kāś cid aśvais tathā yānair gajair anyās tathā rathaiḥ
puraṃ praviviśur hṛṣṭāḥ kāścid ākāśam āsthitāḥ //

tato harmye śayānāṃ tu vaiśākhe māsi bhāminīm
dvādaśyāṃ śuklapakṣasya sakhīgaṇavṛtāṃ tadā //

yathoktaḥ puruṣaḥ svapne dharṣayām āsa tām uṣām
viveṣṭamānāṃ rudatīṃ devyā vacanacoditaḥ //

sā svapne dharṣitā tena strībhāvaṃ cāpi lambhitā
śoṇitāktā prarudatī sahasaivotthitā niśi //

tāṃ tathā rudatīṃ dṛṣṭvā sakhī bhayasamanvitām
citralekhā vacaḥ snigdham uvāca param ādbhutam //

uṣe mā bhaiḥ kim evaṃ tvaṃ rudatī paritapyase
baleḥ sutasutā ca tvaṃ prakhyātā kiṃ bhayānvitā //

na bhayaṃ vidyate loke tava subhru viśeṣataḥ
bhayadas tava vāmoru pitā devāntako raṇe //

uttiṣṭhottiṣṭha bhadraṃ te viṣādaṃ mā kṛthāḥ śubhe
naivaṃvidheṣu vāseṣu bhayam asti varānane //

asakṛd devasahitaḥ śacībhartā sureśvaraḥ
aprāpta eva nagaraṃ pitrā te mṛdito raṇe
ayaṃ devasamūhasya bhayadas te pitā raṇe //

evaṃ saṃdūṣitā sādhvī kathaṃ jīvitum utsahe
pitaraṃ kiṃ nu vakṣyāmi devaśatrum ariṃdamam //

evaṃ saṃdūṣaṇakarī vaṃśasyāsya mahaujasaḥ
śreyo hi maraṇaṃ manye na me śreyo 'dya jīvitam //

katham evaṃ kṛtā nāma kanyā jīvitum utsahe
kulopakrośanakarī kulāṅgārā nirāśreyā
jīvituṃ spṛhayen nārī sādhvīnām agrataḥ sthitā //

ity evaṃ bāṣpapūrṇākṣī sakhījanavṛtā tadā
vilalāpa ciraṃ kālam uṣā kamalalocanā //

anāthavattāṃ rudatīṃ sakhyaḥ sarvā vicetasaḥ
ūcur aśruparītākṣya uṣāṃ sarvāḥ samāgatāḥ //

duṣṭena manasā devi śubhaṃ yadi vāsubham
kriyate na ca te subhru kaccid duṣṭaṃ manas tava //

svapnayogena kalyāṇi vratalopo na vidyate
vyabhicāreṇa te devi nāsti kaścid vyatikramaḥ //

manasā caiva vācā ca karmaṇā ca viśeṣataḥ
duṣṭā yā tribhir etais tu pāpā sā procyate bhuvi //

na va te duṣyate bhīru manaḥ prajavitaṃ sadā
kathaṃ tvaṃ doṣaduṣṭā vai niyatā brahmacāriṇī //

yadi suptā satī sādhvī śuddhabhāvā manasvinī
imām avasthāṃ nītā tvaṃ naiva dharmo vilupyate //

yasyā duṣṭaṃ manaḥ pūrvaṃ karmaṇā copapāditam
tām āhur asatīṃ nāma satī tvam asi bhāmini //

kulajā rūpasaṃpannā niyatā brahmacāriṇī
imām avasthāṃ nītāsi kālo hi duratikramaḥ //

ity evaṃ uktāṃ rudatīṃ bāṣpeṇāvṛtalocanām
kumbhāṇḍaduhitā vākyaṃ paramaṃ tv idam abravīt //

uṣe yad uktā devyāsi bhartāraṃ dhyāyatī tadā
samīpe devadevasya smara bhāmini tad vacaḥ //

dvādaśyāṃ śuklapakṣasya vaiśākhe māsi yo niśi
harmye śayānāṃ rudatīṃ strībhāvam upaneṣyati //

bhavitā sa hi te bhartā śūraḥ śatrunibarhaṇaḥ
ity uvāca tato hṛṣṭā devī tava manogatam //

na hi tad vacanaṃ mithyā pārvatyā yad udāhṛtam
tattvaṃ kim idam atyarthaṃ rodiṣīndunibhānane //

ity evam uktā vacanaṃ smṛtvā devīvacas tataḥ
abhavan naṣṭaśokā sā bāṇaputrī śubhekṣaṇā //

smarāmi bhāmini vaco devyāḥ krīḍāgate bhave
yathoktaṃ sarvam akhilaṃ prāptaṃ harmyatale mayā //

bhartā tu mama yady eṣa lokanāthasya bhāryayā
vyādiṣṭaḥ sa kathaṃ jñeyas tatra kāryaṃ vidhīyatām //

ity evam ukte vacane kumbhāṇḍaduhitā punaḥ
vyājahāra yathānyāyam arthatattvaviśāradā //

na hi tasya kulaṃ devi na kīrtir nāpi pauruṣam
kaścij jānāti tattvena kim idaṃ tvaṃ vihanyase //

adṛṣṭaś cāśrutaś caiva dṛṣṭaḥ svapne tvayānaghe
kathaṃ jñeyo bhaved bhīru so 'smābhī ratitaskaraḥ //

yena tvam asitāpāṅge mattakāśini vikramāt
rudatī prasabhaṃ bhuktā praviśyāntaḥpuraṃ sakhi //

na hy ayaṃ prākṛtaḥ kaścid yaḥ praviṣṭaḥ prasahya naḥ
nagaraṃ lokavikhyātam ekaḥ śatrunibarhaṇaḥ //

ādityā vasavo rudrā aśvinau ca mahaujasau
na śaktāḥ śoṇitapuraṃ praveṣṭuṃ bhīmavikramāḥ //

so 'yam etaiḥ śataguṇo viśiṣṭaḥ śatrusūdanaḥ
praviṣṭaḥ śoṇitapuraṃ bāṇam ākramya mūrdhani //

yasyā naivaṃvidho bhartā bhaved yuddhaviśāradaḥ
kas tasyā jīvitenārtho bhogair vā syāc chubhekṣaṇe //

dhanyāsy anugṛhītāsi yasyās te patir īdṛśaḥ
prāpto devyāḥ prasādena pārvatyā mattakāśini //

idaṃ tu te kāryatamaṃ śṛṇu tvaṃ vai mayeritam
vijñeyo yasya putras tu yan nāmā yat kulaś ca saḥ //

ity evam ukte vacane tatroṣā kāmamohitā
taccharaiś ca samāviddhā bhrāntalocanaviklavā |
daśām antyāṃ samāsthāya nidrāsukhavimohitā |
uvāca kumbhāṇḍasutāṃ kathaṃ jñāsyāmahe sakhi //

tataḥ sā cintayāviṣṭā vacanaṃ prāha durvacaḥ
citralekhām apsarasaṃ praṇayāt tāṃ sakhīṃ sakhī //

paramaṃ śṛṇu me vākyaṃ yat tvāṃ vakṣyāmi bhāmini
bhartāraṃ yadi me 'dya tvaṃ nānayiṣyasi matpriyam //

kāntaṃ padmapalāśākṣaṃ mattamātaṅgavikramam
tyakṣyāmy ahaṃ priyān prāṇāṃs tataḥ kamalalocane //

vikralekhābravīd vākyam uṣāṃ tāṃ hasatī śanaiḥ
naiṣo 'rthaḥ śakyate 'smābhir vettuṃ bhāmini suvrate //

kiṃ tu śakyam idaṃ kāryaṃ buddhipūrvaṃ mayā sakhi
prāptuṃ tac chṛṇu me vākyaṃ yathā kāmam avāpsyasi //

devadānavayakṣāṇāṃ gandharvoragarakṣasām
ye viśiṣṭāḥ prabhāvena rūpeṇābhijanena ca //

yathāpradhānāṃs tān sarvān ālikhiṣyāmy ahaṃ sakhi
manuṣyaloke ye cāpi pravarā lokaviśrutāḥ //

saptarātreṇa te bhīru darśayiṣyāmi tān aham
tato vijñāya paṭṭasthaṃ bhartāraṃ pratilapsyase //

ity uktvā saptarātreṇa kṛtvālekhyagatāṃs tu tān
citrapaṭṭagatān mukhyān ānayām āsa śobhanā //

tataḥ prāstīrya paṭṭaṃ sā citralekhā svayaṃkṛtam
atyujjvalaṃ mahācitraṃ piṅgavarṇavibhūsitam |
uṣāyā darśayām āsa sakhīnāṃ ca viśeṣataḥ //

ete deveṣu ye mukhyās tathā dānavavaṃśajāḥ
kiṃ naroragayakṣāṇāṃ rākṣasānāṃ ca sarvaśaḥ //

manuṣyāṇāṃ ca sarveṣāṃ ye viśiṣṭatamā narāḥ
tad etān paśya sarvāṃs tvaṃ yathābhilikhitān mayā //

yas te bhartā yathārūpo yathābhilaṣitaḥ sakhi
taṃ tvaṃ pratyabhijānīhi svapne yaṃ dṛṣṭavaty asi //

tataḥ krameṇa sarvāṃs tān dṛṣṭvā sā mattakāśinī
devadānavagandharva vidyādharagaṇān atha |
atītya ca yadūn sarvān dadarśa yadunandanam //

tatrāniruddhaṃ dṛṣṭvā sā vismayot phullalocanā
abravīc citralekhāṃ tām ayaṃ coraḥ sa vai sakhi //

yenāhaṃ dūṣitā pūrvaṃ svapne harmyagatā satī
so 'yaṃ vijñātarūpo me kutastyas taskaraḥ śubhe //

citralekhe vadasvainaṃ tattvato mama śobhane
guṇaśīlābhijanato nāma kiṃ cāsya bhāmini //

ayaṃ trilokyanāthasya naptā kṛṣṇasya dhīmataḥ
devadevo jagannāthaḥ sākṣāc cakragadādharaḥ |
dānavānāṃ raṇe hantā viṣṇur jiṣṇur jagatpatiḥ ||
yo vikramaṃ jagannāthas trailokyaṃ sacarācaram |
nijaikapadapadme yo nilīnam akarod vibhuḥ |
tasyāyaṃ devadevasya śaṅkhacakragadābhṛtaḥ |
pautraḥ kṛṣṇasya vikhyātaḥ sarvalokeṣu bhāmini |
bhartā tava viśālākṣi prādyumnir bhīmavikramaḥ //

na hy asya triṣu lokeṣu sadṛśo 'sti parākrame
utpāṭya parvatān eṣa parvatair eva śātayet //

dhanyāsy anugṛhītāsi yasyās te yadupuṃgavaḥ
tryakṣapatnyā samādiṣṭaḥ sadṛśaḥ sajjanaḥ patiḥ //

yady enaṃ me viśālākṣi bhartāram amaropamam
tvam evātra viśālākṣi yogyā bhava varānane |
aśakyā hi gatiś cānyā agatyā me gatir bhava ||
antarikṣacarā ca tvaṃ yoginī kāmarūpiṇī |
upāyaśilpakuśalā kṣipram ānaya me priyam ||
upāyaś cintyatāṃ bhīru apratarkyaṃ priye sukham |
siddhārthā saṃnivartasva yenopāyena sundari ||
bhaved āpatsu yan mitraṃ tan mitraṃ śasyate budhaiḥ |
kāmārtā cāsmi suśroṇi bhava me prāṇadhāriṇī |
adya nānayasi kṣipraṃ prāṇāṃs tyakṣyāmy ahaṃ śubhe //

uṣāyā vacanaṃ śrutvā citralekhābravīd vacaḥ
śrotum arhasi kalyāṇi vacanaṃ me śucismite //

yathā bāṇasya nagaraṃ rakṣyate devi sarvataḥ
dvārakāpi tathā bhīru durādharṣā viśeṣataḥ //

na ca śakyam avijñātaiḥ praveṣṭuṃ dvārakāṃ purīm
nānuyokṣyasi māṃ devi sāhase 'smiṃs tu karmaṇi |
tato virama buddhiṃ tvaṃ duḥprāpāt svapnavastunaḥ |
ātmānaṃ māṃ ca rakṣasva pitaraṃ ca viśeṣataḥ //

aniruddhasya vadanaṃ pūrṇacandranibhaṃ sakhi
tava yogaprabhāveṇa śakyaṃ tatra praveśanam |
kiṃ me bahuvilāpena śrūyatāṃ sakhi kāraṇam |
yady ahaṃ taṃ na paśyāmi yāsyāmi yamasādanam //

yadi tvaṃ me vijānāsi sakhyaṃ premṇā ca bhāṣitam
kṣipram ānaya me kāntaṃ prāṇāṃs tyakṣyāmi vā priyān //

eṣā gacchāmy ahaṃ bhīru praviśya dvārakāṃ purīm
sarvathā saṃstutā te 'haṃ vākyair amṛtakalpakaiḥ |
kāritā ca samudyogaṃ priyaiḥ kāntaiś ca bhāṣitaiḥ |
bhartāram ānayāmy adya tava vṛṣṇikulodvaham //

sā vacas tathyam aśivaṃ dānavānāṃ bhayāvaham
yādavānāṃ tathaivāhaṃ kulodbhūtasamudbhavam |
uktvā cāntarhitā kṣipraṃ citralekhā manojavā //

tṛtīye tu muhūrte sā naṣṭā bāṇapurāt tadā
sakhīpriyaṃ cikīrṣantī pūjayantī tapodhanān |
kṣaṇena samanuprāptā dvārakāṃ kṛṣṇapālitām //

kailāsaśikharākāraiḥ prāsādair upaśobhitām
dadarśa dvārakāṃ caiva divi tāreva saṃsthitām //