Harivamsa · Chapter 106

karmāṇy aparimeyāni śrutāni dvijasattama
bhūya eva mahābāhor yadusiṃhasya dhīmataḥ |
tvattaḥ śrutavatāṃ śreṣṭha vāsudevasya dhīmataḥ //

yac ca tat kathitaṃ pūrvaṃ bāṇaṃ prati mahāsuram
tad ahaṃ śrotum icchāmi vistareṇa tapodhana //

vāsudevena sa kathaṃ bāṇaḥ saṃkhye parājitaḥ
saṃrabdho dvaṃdvayuddhārthī jīvan muktaḥ kathaṃ ca saḥ //

śṛṇuṣvāvahito rājan kṛṣṇasyāmitatejasaḥ
manuṣyaloke bāṇena yathābhūd vigraho mahān //

vāsudevena yatrāsau rudraskandasahāyavān
baliputro raṇaślāghī jitvā jīvan visarjitaḥ //

sa rudram abhigamyātha praṇipatyābhivādya ca
balisūnur idaṃ vākyaṃ papraccha vṛṣabhadhvajam //

asakṛn nirjitā devāḥ sasādhyāḥ samarudgaṇāḥ
mayā balamadotsekāt sasainyena tavāśrayāt //

te parājayasaṃtrastā nirāśā matparājaye
nākapṛṣṭham upāgamya nivasanti yathāsukham //

so 'haṃ nirāśo yuddhasya jīvitaṃ nādya kāmaye
ayudhyato vṛthā hy eṣāṃ bāhūnāṃ dhāraṇaṃ mama //

tad brūhi mama yuddhasya kaccid āgamanaṃ bhavet
na me yuddhaṃ vinā deva ratir asti prasīda me //

tataḥ prahasya bhagavān abravīd vṛṣabhadhvajaḥ
bhavitā bāṇa yuddhaṃ te tathā tac chṛṇu dānava //

dhvajasyāsya yadā bhaṅgas tava tāta bhaviṣyati
svasthāne sthāpitasyātha tadā yuddhaṃ bhaviṣyati //

ity evam uktaḥ prahasan bāṇaḥ subahuśo mudā
prasannavadano bhūtvā pādayoḥ patito 'bravīt //

diṣṭyā bāhusahasrasya na vṛthā dhāraṇaṃ mama
diṣṭā sahasrākṣam ahaṃ vijetā punar āhave //

ānandajāśrupūrṇābhyāṃ netrābhyām arimardanaḥ
pañcāñjaliśatair devaṃ pūjayan patito bhuvi //

uttiṣṭhottiṣṭha bāhūnām ātmanaḥ svakulasya ca
sadṛśaṃ prātsyase vīre yuddham apratimaṃ raṇe //

evam uktas tato bāṇas tryambakena mahātmanā
harṣeṇābhyutthitaḥ śīghraṃ natvā sa vṛṣabhadhvajam //

śitikaṇṭhavisṛṣṭas tu bāṇaḥ parapuraṃjayaḥ
yayau svabhavanaṃ yena yatra dhvajagṛhaṃ mahat //

tatropaviṣṭaḥ prahasan kumbhāṇḍam idam abravīt
priyam āvedayiṣyāmi bhavato manaso 'nugam //

ity evam uktaḥ prahasan bāṇam apratimaṃ raṇe
provāca rājan kiṃ tv etad vaktukāmo 'si matpriyam
vismayot phullanayanaḥ praharṣād iva sattama //

śitikaṇṭhaprasādena skandagopāyanena ca
kaccin trailokyarājyaṃ te vyādiṣṭaṃ śṛlapāṇinā //

kaccid indras tava bhayāt pātālam upayāsyati
kaccid viṣṇuparitrāsaṃ vimokṣyanti diteḥ sutāḥ //

yasya cakrabhayatrastā vasanti salilāśaye
kaccic chārṅgagadāpāṇeḥ sthitasya param āhave
na viṣṇor bhayasaṃtrāsāt prayāsyanti diśo 'surāḥ //

pātālavāsam utsṛjya kaccit tava balāśrayāt
vibudhāvāsaniratā bhaviṣyanti mahāsurāḥ //

balir viṣṇubalākrānto baddhas tava pitā nṛpa
salilaughād viniḥsṛtya kaccid rājyam avāpsyati //

divyamālyāmbaradharaṃ divyasraganulepanam
kaccid vairocaniṃ tāta drakṣyāmaḥ pitaraṃ tava //

kaccintrabhiḥ kramaiḥ pūrvaṃ hṛtāṃl lokān imān prabho
punaḥ pratyānayiṣyāmo jitvā sarvān divaukasaḥ //

snigdhagambhīranirghoṣaṃ śañkhasvanapurojavam
kaccin nārāyaṇaṃ devaṃ jeṣyāmaḥ samitiṃjayam //

kaccid vṛṣadhvajas tāta prasādasumukhas tava
yathā te hṛdayotkampaḥ sāśrubinduḥ pravartate //

kaccid īśvaratoṣeṇa kārttikeyamatena ca
prāptavān asi sarveṣām asmākaṃ pārthivaṃ padam //

iti kumbhāṇḍavacanaiś coditaḥ puruṣarṣabhaḥ
bāṇo vācam asaṃsaktāṃ provāca vadatāṃ varaḥ //

cirāt prabhṛti kumbhāṇḍa na yuddhaṃ prāpyate mayā
tadā mayā mudā pṛṣṭaḥ śitikaṇṭhaḥ pratāpavān //

yuddhābhilāṣaḥ sumahān deva saṃjāyate mama
api prāpsyāmy ahaṃ yuddhaṃ manasas tuṣṭikārakam //

tato 'haṃ devadevena hareṇāmitraghātinā
prahasya suciraṃ kālam ukto 'dya vacanaṃ priyam //

prāpsyase sumahad yuddhaṃ tvaṃ bāṇāpratimaṃ mahat
mayūradhvajabhaṅgas te bhaviṣyati yadāsura //

tato 'haṃ paramaprīto bhagavantaṃ vṛṣadhvajam
praṇamya śirasā devaṃ tavāntikam upāgataḥ //

ity evam uktaḥ kumbhāṇḍaḥ provāca nṛpatiṃ tadā
aho na śobhanaṃ rājan yad evaṃ bhāṣase vacaḥ //

evaṃ kathayator eva tayor anyonyam ucchritaḥ
dhvajaḥ papāta vegena śakrāśanisamāhataḥ //

taṃ tathā patitaṃ dṛṣṭvā so 'suro dhvajam uttamam
praharṣam atulaṃ lebhe mene cāhavam āgatam //

tataś cakampe vasudhā śakrāśanisamāhatā
nanādāntarhito bhūmau vṛṣadaṃśo jagarja ca //

devānām api yo devaḥ so 'py avarṣata vāsavaḥ
śoṇitaṃ śoṇitapure sarvataḥ puram antikāt //

sūryaṃ bhittvā maholkā ca papāta dharaṇītale
svapakṣe coditaḥ sūryo bharaṇīṃ samapīḍayat //

caityavṛkṣeṣu sahasā dhārāḥ śatasahasraśaḥ
śoṇitasyāsravan ghorā nipetus tārakā bhṛśam //

rāhur agrasad ādityam aparvaṇi viśāṃ pate
lokakṣayakare kāle nirghātaś cābhavan mahān //

dakṣiṇāṃ diśam āsthāya dhūmaketuḥ sthito 'bhavat
aniśaṃ cāpy avicchinnā vavur vātāḥ sudāruṇāḥ //

śvetalohitaparyantaḥ kṛṣṇagrīvas taḍiddyutiḥ
trivarṇaḥ parigho bhānoḥ saṃdhyārāgam athāvṛṇot //

vakram aṅgārakaś cakre kṛttikāsu bhayaṃkaraḥ
bāṇasya janmanakṣatraṃ bhartsayann iva sarvaśaḥ //

anekaśākhaś caityaś ca nipapāta mahītale
arcitaḥ sarvakanyābhir dānavānāṃ mahātmanām //

evaṃ vividharūpāṇi nimittāni niśāmayan
bāṇo balamadonmatto niścayaṃ nādhigacchati //

vicetās tv abhavat prājñaḥ kumbhāṇḍas tattvadarśivān
bāṇasya sacivas tatra kīrtayan bahu kilbiṣam //

bāṇaḥ prītamanās tv eva papau pānam anuttamam
daityadānavanārībhiḥ sārdham uttamavikramaḥ //

kumbhāṇḍaś cintayāviṣṭo rājaveśmābhyayāt tadā
acintayac ca tattvārthaṃ tais tair utpātadarśanaiḥ //

rājā pramādī durbuddhir jitakāśī mahāsuraḥ
yuddham evābhilaṣate na doṣān paśyate madāt //

mahotpātabhayaṃ caiva na tan mithyā bhaviṣyati
apīdānīṃ bhaven mithyā sarvam utpātadarśanam //

iha tv āste trinayanaḥ kārttikeyaś ca vīryavān
tenotpanno 'pi doṣo naḥ kaccid gacchet parābhavam //

utpannadoṣaprabhavaḥ kṣayo 'yaṃ bhavitā mahān
doṣāṇāṃ na bhaven nāśa iti me dhīyate matiḥ //

niyataṃ doṣa evāyaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ
daurātmyān nṛpater asya doṣabhūtā hi dānavāḥ //

devadānavasaṃghānāṃ yaḥ kartā bhuvanaprabhuḥ
sa bhavaḥ kārttikeyaś ca kṛtavāso hi naḥ pure //

prāṇaiḥ priyataro nityaṃ bhavasya tu guhaḥ sadā
tad viśiṣṭaś ca bāṇo 'pi bhavasya satataṃ priyaḥ //

etayoś ca hi ko yuddhaṃ kumārabhavayor iha
śakto dātuṃ samāgamya bāṇasāhāyyakāṅkṣiṇoḥ //

evaṃ sa cintayāviṣṭaḥ kumbhāṇḍas tattvadarśivān
svastipraṇihitāṃ buddhiṃ cakāra sa mahāsuraḥ //

ye hi devair virudhyante puṇyakarmabhir āhave
yathā balir niyamitas tathā te yānti saṃkṣayam //