Harivaṃśa, Appendix I · Part 81100

evam ukte tu nṛpatir darado nāma vīryavān /
rāmaṃ halāgrograbhujaṃ pratyayāt sainyamadhyagam //
tad yuddham abhavat tābhyāṃ rāmasya daradasya ca /
mṛdhe lokavariṣṭhābhyāṃ kuñjarābhyām ivaujasā //
yojayitvā tataḥ skandhe rāmo daradam āhave /
halena balināṃ śreṣṭho musalenāvapothayat //
āpataj jānunā bhūmau vyavartata mahītale /
sa kāyagatamūrdhā vai musalenāvapothitaḥ /
papāta darado bhūmau dāritārdha ivācalaḥ //
rāmeṇa nihate tasmin darade rājasattame /
jarāsaṃdhasya rājñas tu rāmeṇāsīt samāgamaḥ //
mahendrasyeva vṛtreṇa dāruṇo lomaharṣaṇaḥ /
gade hṛhītvā vikrāntāv anyonyam abhidhāvatām //
kampayantau bhuvaṃ vīrau tāv udyatamahāgadau /
dadṛśāte mahātmānau girī saśikharāv iva //
vyupāramante yuddhāni prekṣya tau puruṣarṣabhau /
saṃrabdhāv iva dhāvantau gadāyuddheṣu viśrutau //
tāv ubhau paramācāryau loke khyātau mahābalau /
mattāv iva mahānāgāv anyonyaṃ samadhāvatām //
tato devāḥ sagandharvāḥ siddhāś ca paramarṣayaḥ /
yakṣāś cāpsarasaś caiva samājagmuḥ sahasraśaḥ //
tad devayakṣagandharva+ +maharṣibhir alaṃkṛtam /
śuśubhe 'bhyadhikaṃ rājan nabho jyotirgaṇair iva //
abhidudrāva rāmaṃ tu jarāsaṃdho narādhipaḥ /
savyaṃ maṇḍalam āśritya baladevas tu dakṣiṇam //
tāv anyonyaṃ prajahrāte gadāyuddhaviśāradau /
dantābhyām iva mātaṅgau nādayantau diśo daśa //
gadānipāto rāmasya śuśruve 'śaninisvanaḥ /
jarāsaṃdhasya caraṇe parvatasyeva dīryataḥ //
na sma kampayate rāmaṃ jarāsaṃdhakaracyutā /
gadā gadābhṛtāṃ śreṣṭhaṃ vindhyaṃ girim ivānalaḥ //
rāmasya tu gadāvegaṃ rājā sa magadheśvaraḥ /
sehe dhairyeṇa mahatā śikṣayā ca vyapohayat //
tato 'ntarikṣe vāg āsīt susvarā lokasākṣiṇī /
na tvayā rāma vadhyo 'yam alaṃ khedena mānada //
vihito 'sya mayā mṛtyus tasmāt sādhu vyupārama /
acireṇaiva kālena prāṇāṃs tyakṣyati māgadhaḥ //
jarāsaṃdhas tu tac chrutvā vimanāḥ samapadyata /
na prāharat tatas tasmai punar eva halāyudhaḥ //
tau vyupāramatāṃ yuddhād vṛṣṇayas te ca pārthivāḥ /

dīrghakālaṃ mahārāja nijaghnur itaretaram //
parājite tv apakrānte jarāsaṃdhe mahīpatau /
viviktam abhavat sainyaṃ parāvṛttamahāratham //
jarāsaṃdhaṃ jaghānāśu gadayā viṣṇur avyayaḥ /
punar āhatya rājānaṃ muṣṭinā ca samāhanat /
talenāhatya tarasā gadayā sa punaḥ punaḥ //
visaṃjño 'pi jarāsaṃdho gadām utsṛjya vīryavān /
upāramat tadā yuddhāc cāpaṃ saśaram eva ca //
padātiś cābhavad rājā bhītas tvaritavikramaḥ /
antardhānaṃ jagāmāśu śatrau paśyati yudhyataḥ //
te nṛpāś coditair nāgaiḥ syandanais turagais tathā /
dudruvur bhītamanaso vyāghrāghrātā mṛgā iva //
tan narendraiḥ parityaktaṃ bhagnadarpair mahārathaiḥ /
ghoraṃ kravyādabahulaṃ raudram āyodhanaṃ babhau //
pāñcajanyaṃ tadā viṣṇur dadhmau śatrubhayaṃkaram //
devadevena vīreṇa cakriṇā śārṅgadhanvinā /
ādhmāto 'tha mahāśaṅkhaḥ pūrayām āsa rodasī //
tato devāḥ sagandharvāḥ vidyādharamahoragāḥ /
tena śabdena saṃtuṣṭāḥ siṃhanādaṃ pracakrire //
tena sarve nṛpatayo bhītā rājan diśo gatāḥ /
punaś ca bhagavān viṣṇuḥ śaṅkharājaṃ samāśvasat //
tato yuddhaṃ mahāviṣṇur jitvā yadukulodvahaḥ /
gomante 'tha mahāśaile kiṃcit kālaṃ viśaśrame /
pūrvajena tadā kṛṣṇa śrāntena yudhi bhārata //
dravatsu rathamukhyeṣu cedirājo mahādyutiḥ /
smṛtvā yādavasaṃbandhaṃ kṛṣṇam evānvavartata //
jarāsaṃdhe gate rājñi kṛṣṇād bhīte raṇotsavāt /
vṛtaḥ karūṣasainyena cedisainyena cānagha /
saṃbandhakāmo govindam idam evāha cedirāṭ //
ahaṃ pitṛṣvasur bhartā tava yādavanandana /
sabalas tvām upāvṛttas tvaṃ hi me dayitaḥ prabho //
damaghoṣo 'smi bhadraṃ te sahāyo 'ham anuvrataḥ /
uktaś caiṣa mayā rājā jarāsaṃdho 'lpacetanaḥ /
kṛṣṇād virama durbuddhe vigrahād raṇakarmaṇi //
tad eṣa sa parityakto mama vākyasya dūṣakaḥ /
bhagno yuddhe jarāsaṃdhas tvayā dravati sānugaḥ //
nirvairo naiṣa saṃyāti svapuraṃ pṛthivīpatiḥ /
vibhor vairavinirbandhe vigrahe raṇamūrdhani /
tvayy eva bhūyo 'py aparaṃ darśayiṣyati kilbiṣam //
atīva ruṣṭo vārṣṇeya gataḥ sabalavāhanaḥ /

tad imāṃ saṃtyajāśu tvaṃ mahīṃ hatanarākulām /
kravyādagaṇasaṃkīrṇāṃ sevitavyām amānuṣaiḥ /
piśācāś cātra dṛśyante rākṣasāḥ piśitāśanāḥ /
ḍākinyo 'tra pranṛtyanti pītvā śonitasaṃplavam //
karavīrapuraṃ kṛṣṇa gacchāmaḥ sabalānugāḥ /
sṛgālaṃ vāsudevaṃ vai drakṣyamas tatra pārthivam //
imau rathavarodagrau yuvayoḥ kāritau mayā /
yojitau śighraturagaiḥ khaḍgacakrākṣakūbarau //
śīghram āruha bhadraṃ te baladevasahāyavān /
tvarāmaḥ karavīrasthaṃ draṣṭuṃ taṃ vasudhādhipam //
yādavaṃ svabalodagraṃ mahakāyā mahābalāḥ /
tiṣṭhantu nṛpaśārdūlāḥ supramattā mahābalāḥ //
samagrahayayuktena syandanena virājatā /
cakrodyatakaraḥ śaurir gadāpāṇir adṛśyata //
āstām atarjitāḥ sarve jarāsaṃdhavaśānugāḥ /
ekasya sarvarājānaḥ kṛtavairā janādhipāḥ //
te 'smākaṃ duṣṭamanasaḥ śaṅkitāni manāṃsi naḥ /
madhurāṃ ca sthalīprāyāṃ prahareyur narādhipāḥ //
tad gaccha rāmasahitaḥ sahāyaiḥ saha saṃgataḥ /
rakṣemāṃ mathurāṃ vīra yādavānāṃ kulāraṇīm //
pitṛṣvasuḥ pater vākyaṃ śrutvā cedipates tadā /
vākyaṃ hṛṣṭamanāḥ kṛṣṇo jagāda jagato guruḥ //
aho svayuddhābhiratau deśakālajitau tvayā /
bāndhavapratirūpeṇa saṃsiktau vacanāmbunā //
deśakālaviśiṣṭasya hitasya madhurasya vai /
vākyasya durlabhā loke vaktāraś cedisattama //
cedinātha sanāthau svaḥ saṃvṛttau tava darśanāt /
nāvayoḥ kiṃcid aprāpyaṃ yayos tvaṃ bandhur īdṛśaḥ //
jarāsaṃdhasya nidhanaṃ ye cānye tatsamā nṛpāḥ /
paryāptau tvatsanāthau svaḥ kartuṃ cedikulodvaha //
yuddham apratimaṃ viddhi pravṛttaṃ nau raṇe nṛpaiḥ /
mayā tena mahārāja jarāsaṃdhena vai tadā /
saṃgrāmaḥ sumahān vṛttaḥ pratyakṣaṃ tava cedipa //
yadūnāṃ prathamo bandhus tvaṃ hi sarvamahīkṣitām /
ataḥprabhṛti saṃgrāmān drakṣyase cedisattama //
cakramausalam ity evaṃ saṃgrāmaṃ raṇavṛttayaḥ /
kathayiṣyanti loke 'smin ye dhariṣyanti pārthivāḥ //
rājñāṃ parājayaṃ yuddhe gomante 'calasattame /
śravaṇād dhāraṇāc cāsya svargalokaṃ vrajanti vai //
tad gacchāma mahāvīra karavīraṃ purottamam /

tvayoddiṣṭena mārgeṇa cedirāja śivāya vai //
te syandanagatāḥ sarve pavanotpātibhir hayaiḥ /
bhejire dīrgham adhvānaṃ mūrtimanta ivāgnayaḥ //
te trirātroṣitāḥ prāptāḥ karavīraṃ purottamam /
śivāya ca śive deśe niviṣṭās tridaśopamāḥ //
tān āgatān viditvātha sṛgālo yuddhadurmadaḥ /
prātaḥ praviśya taddvāri dvāḥsthaṃ vacanam abravīt /
keśavo 'tha mahābāhur vedayāsmān narādhipe //
vasudevasutau vīrau cedirājena saṃgatau /
dvāḥstho 'py atha tathety uktvā tasmai sarvaṃ nyavedayat //
purasya dharṣaṇaṃ matvā nirjagāmendravikramaḥ //
rathenādityavarṇena bhāsvatā raṇagāminā /
āyudhapratipūrṇena neminirghoṣahāsinā //
mandarācalakalpena citrābharaṇabhūṣiṇā /
akṣayyasāyakais tūṇaiḥ pūrṇenārṇavaghoṣiṇā //
haryaśvenāśugatinā+ +saktena śikhareṣv api /
hemakūbaragarbheṇa dṛḍhākṣeṇābhiśobhinā //
vandhureṇa sudīptena patatrivaragāminā /
khe gateneva śakrasya haryaśvena rathādriṇā //
sāvitre niyame pūrṇe yaṃ dadau savitā svayam /
ādityaraśmibhir iva raśmibhir yo nigṛhyate //
tena syandanamukhyena dviṣatsyandanaghātinā /
sa sṛgālo 'bhyayāt kṛṣṇaṃ śalabhaḥ pāvakaṃ yathā //
cāpapāṇiḥ sutīkṣṇeṣuḥ kavacī hemamālikaḥ /
rathī khaḍgī śarī cāpī niṣaṅgī kuṇḍalī balī /
gadī hārī tanutrāṇī karatrāṇī kirīṭavān //
sitaprāvaraṇoṣṇīṣaḥ pāvakākāralocanaḥ //
muhur muhur jyācapalaṃ vikṣipan duḥsahaṃ dhanuḥ /
nirvaman roṣajaṃ vāyuṃ sānalajvālamaṇḍalam //
bhābhir bhūṣaṇapaṅktīnāṃ dīpto merur ivācalaḥ /
rathastha iva śailendraḥ sṛgālaḥ pratyadṛśyata //
tasyārasitaśabdena rathanemisvanena ca /
gurutvena ca nāmyantī cacālorvī yathā purā //
tam āpatantaṃ śrīmantaṃ mūrtimantam ivānalam /
sṛgālaṃ lokapālābhaṃ dṛṣṭvā kṛṣṇo na vivyathe //
cedirājabalau cāpi kiṃcid vivyathatus tadā /
sṛgālaś cāpi saṃrabdhaḥ taṃ rathaṃ sādhu coditam /
samīpe vāsudevasya yuyutsuḥ pratyadṛśyata //
vāsudevaṃ sthitaṃ dṛṣṭvā sṛgālo yuddhalālasaḥ /
abhidudrāva vegena megharāśir ivācalam /

vāsudevaḥ smitaṃ kṛtvā pratiyuddhāya tasthivān //
sa tasya vismayaṃ dṛṣṭvā pratiyoddhum upasthitaḥ /
tad yuddham abhavat tābhyāṃ samare ghoradarśanam /
ubhābhyām iva mattābhyāṃ kuñjarāṇāṃ yathā vane //
tataḥ śarasahasreṇa vāsudevo jaghāna ha //
vāsudevaṃ mahātmānaṃ vivyādha punar aṣṭabhiḥ /
vāsudevas trisaptatyā sṛgālaṃ yuddhadurmadam //
vṛṣṇivīro 'tha rājendra vāsudevaṃ mahādyutim /
sṛgālābhaṃ sṛgālaṃ ca jaghāna navabhiḥ śaraiḥ /
tataḥ pañcaśatā viṣṇuṃ sṛgālo 'tha jaghāna ha /
sṛgālaṃ pañcaviṃśatyā vāsudevaḥ samāhanat //
sṛgālo vāsudevo 'tha vāsudevaṃ samāhanat /
bāṇaiḥ pañcāśatā rājan baladevasya paśyataḥ //
vāsudevau mahārāja viśrutau ca dhanurdharau /
yuyudhāte mahāvīrau parasparavadhaiṣiṇau //
vāyavyaṃ vāruṇaṃ caiva sṛgālo 'tha samādade /
āgneyam atha pārjanyaṃ vāsudevaḥ samādade //
tair astrais tau tu rājendra vāsudevau raṇotsukau /
yuyudhāte ruṣā yuktau saṃdaṣṭoṣṭhau tadā raṇe //
astrāṇi tāni rājendra samāhatya paraparam /
bhūmim āpedire tāni niṣphalāni tato 'bhavan //
māheśvaraṃ sṛgālas tu raudraṃ caiva janārdanaḥ /
gomāyur atha yāmyaṃ tu kālam astraṃ janardanaḥ //
te śastre niṣphale rājan bhūmiṃ jagmatur āture /
kṣurapreṇa sṛgālas tu chettum aicchat tu śārṅgiṇaḥ /
jyāṃ jātaroṣo dhanuṣā tasya devasya paśyataḥ //
taj jñātvā bhagavān viṣṇur dhanuś ciccheda sāyakaiḥ /
visṛjya saśaraṃ cāpaṃ punar anyat samādade //
tac cāpi bhagavān viṣṇuś ciccheda ca nanāda ca /
punar anyat samādatte cāpaṃ bhārasahaṃ nṛpa //
tena cāpena govindaṃ jaghāna niśitaiḥ śataiḥ /
navatyā ca punar viṣṇur navabhiś ca punar nṛpaḥ //
aśītyā ca punar devaṃ samājaghne paraḥ śaraiḥ /
śarāṇām atha lakṣāṇāṃ samājaghne hariṃ ruṣā //
tataḥ kruddho 'tha bhagavāṃś ciccheda dhanur uttamam /
sārathiṃ cāsya hatvā tu jaghāna prāṣṭhisārathim //
siṃhanādaṃ tataś cakre viṣṇur ūrjitavikramaḥ //
tataḥ sṛgālo vikrāntaś cāpaṃ bhārasahaṃ mahat /
ādāya niśitaṃ bāṇaṃ sajjaṃ kṛtvā dhanus tadā //
sṛgālas tv abravīt kṛṣṇaṃ samare samupasthitam /

yuddharāgeṇa tejasvī mohāc calitagauravaḥ //
rudhirākṣo mahāraudraḥ saṃdaṣṭhauṣṭapuṭas tathā /
gomante yuddhamārgeṇa yat tvayā kṛṣṇa ceṣṭitam /
anāyakānāṃ mūḍhānāṃ nṛpāṇāṃ durbale bale /
sa me suviditaḥ kṛṣṇa kṣatriyāṇāṃ parājayaḥ /
kṛpaṇāṇām asattvānām abudhānāṃ raṇotsave //
tiṣṭhedānīṃ yathākāmaṃ sthito 'haṃ pārthive pade /
mṛgavyālo mahāvyāḹaṃ na marṣayati sāgare /
kva yāsyasi mayā ruddho raṇeṣv apariniṣṭhitaḥ //
na cāham ekaṃ sabalo yuktas tvāṃ yoddhum āhave /
aham ekas tvam apy eko dvau yudhyāva raṇe sthitau //
kiṃ janena nirastena tvaṃ cāhaṃ ca raṇe sthitaḥ /
dharmayuddhena nidhanaṃ vrajatv ekataro raṇe //
loke 'smin vāsudevo 'haṃ bhaviṣyāmi hate tvayi /
hate mayi tvam eko vā vāsudevo bhaviṣyasi //
sṛgālasya vacaḥ śrutvā vāsudevaḥ kṣamāparaḥ /
iṣṭataḥ praharasveti tam uktvā cakram ādade //
tataḥ sāyakajālāni sṛgālaḥ krodhamūrchitaḥ /
cikṣepa kṛṣṇe ghorāṇi yuddhāya laghuvikramaḥ //
cikṣeporasi kṛṣṇasya yuddhasaṃdhānakovidaḥ //
śastrāṇi yāni cānyāni musalādyāni saṃyuge /
pātayām āsa govinde sa sṛgālaḥ pratāpavān //
sṛgālaprahitair astraiḥ pāvakajvālamālibhiḥ /
nirdayābhihataḥ kṛṣṇaḥ sthito girir ivācalaḥ //
so 'straprahārābhihataḥ kiṃcid roṣasamīritaḥ /
cakram udyamya govindaḥ sṛgālorasi pātayat //
sṛgālaṃ vākyam abravīt |
yadi śaknoṣi rājendra vahaitac cakram udyatam /
kim anena pralāpena drakṣyase matparākramam //
chetsyāmi te śiraḥ kāyāc cakreṇānena rājaka /
ity uktvā roṣatāmrākṣaḥ @
taṃ rathasthaṃ pramāṇasthaṃ sṛgālaṃ yuddhadurmadam /
jaghāna samare cakraṃ jātadarpaṃ mahābalam /
nihatya samare śūraṃ sṛgālaṃ yuddhakāmukam /
tataḥ sudarśanaṃ cakraṃ punar āyād guroḥ karam //
cakreṇorasi nirbhinnaḥ sa gatāsur gatotsavaḥ /
papāta kṣatajasrāvī sṛgālo 'drir ivāhataḥ //
niśamya taṃ nipatitaṃ vajrapātād ivācalam /
tasya sainyāny apayayur vimanāṃsi hate nṛpe //
kecit praviśya nagaraṃ kaśmalābhihatā bhṛśam /

rurudur duḥkhasaṃtaptā bhartṛśokābhipīḍitāḥ //
kecit tatraiva śocantaḥ smarantaḥ sukṛtāni ca /
patitaṃ bhūmipaṃ bhūmau na tyajanti sma duḥkhitāḥ //
tato meghaninādena svareṇārivimardanaḥ /
kṛṣṇaḥ kamalapatrākṣo janānām abhayaṃ dadau //
cakrocitena hastena rājatāṅguliparvaṇā /
na bhetavyaṃ na bhetavyam iti tān abhyabhāṣata //
nāsya pāpasya doṣeṇa nirābādhakaraṃ janam /
ghātayiṣyāmi samare nedaṃ śūravrataṃ matam //
aśrupūrṇamukhā dīnāḥ krandamānā bhṛśaṃ tadā /
patito vai sṛgālākhyo bhraṣṭaḥ san dīnamānasaḥ //
te sma paśyanti patitaṃ dharaṇyāṃ dharaṇīpatim /
cakranirdāritoraskaṃ bhinnaśṛṅgam ivācalam //
vilapanti sma te sarve sacivāḥ saprajā bhṛśam /
sāśrupātekṣaṇā dīnāḥ śokasya vaśam āgatāḥ //
teṣāṃ ruditaśabdena paurāṇāṃ visvaraiḥ svaraiḥ /
mahiṣyas tasya niṣpetuḥ saputrā ruditānanāḥ //
tās taṃ nipatitaṃ dṛṣṭvā ślāghyaṃ bhūmipatiṃ patim /
stanān ārujya karajair bhṛśārtāḥ paryadevayan //
urāṃsy urasijāṃś caiva śirojāny ākulāny api /
nirdayaṃ tāḍayantyas tā visvaraṃ ruruduḥ striyaḥ //
tasyorasi suduḥkhārtā mṛditāḥ klinnalocanāḥ /
petur ūrdhvabhujāḥ sarvāḥ kṛttamūlā latā iva //
tāsāṃ baṣpāmbupūrṇāni netrāṇi nṛpayoṣitām /
vāriviprahatānīva paṅkajāni cakāśire //
tāḥ patiṃ patitaṃ bhūmau rudantyo hṛdi tāḍitāḥ /
lālapyamānāḥ karuṇaṃ yoṣitaḥ paryadevayan //
putraṃ cāsya puraskṛtya bālaṃ prasrutalocanam /
sṛgālaputraṃ cārabhya puraskṛtya tu bālakam /
śakradevaṃ pituḥ pārśve dviguṇaṃ ruruduḥ striyaḥ //
imaṃ te paśya vikrāntaṃ bālaṃ putram apaṇḍitam /
tvadvihīnaḥ katham ayaṃ pade sthāsyati paitṛke /
katham ekapade tyaktvā gato 'sy antaḥpuraṃ param //
atṛptās tava saukhyānāṃ kiṃ kurmo vidhavā vayam //
tasya padmāvatī nāma mahiṣī pramadottamā /
gṛhītvā taṃ sutaṃ tatra vāsudevam upasthitā //
yas tvayā pātito vīra raṇaproktena karmaṇā /
tasya pretagatasyāyaṃ putras tvāṃ śaraṇaṃ gataḥ //
yadi tvāṃ praṇametāsau kuryād vā śāsanaṃ punaḥ /
yadi tvaṃ bāndhavaḥ ślāghyaḥ putrasya praṇatasya me /

dīyatāṃ jīvitaṃ deva bāndhavasya yathātmanaḥ //
nāyam ekaprahāreṇa janas tapyeta dāruṇam //
yadi kuryād ayaṃ mūḍhas tvayi bāndhavakaṃ vidhim /
naivaṃ parītaḥ kṛpaṇaḥ seveta vasudhātalam //
ayam asya vipannasya bāndhavasya tvayānagha /
saṃtatī rakṣyatāṃ vīra+ +putraḥ putra ivātmanaḥ //
tasyās tad vacanaṃ śrutvā mahiṣyā yadunandanaḥ /
mṛdupūrvam idaṃ vākyam uvāca vadatāṃ varaḥ //
rājapatni gato roṣaḥ sahānena durātmanā /
prakṛtisthā vayaṃ jātā devi saiṣo 'smi bāndhavaḥ //
roṣo me vigataḥ sādhvi tava vākyair akilbiṣaiḥ /
yo 'yaṃ putraḥ sṛgālasya mamāpy eṣa na saṃśayaḥ //
abhayaṃ cābhiṣekaṃ ca dadāmy asmai sukhāya vai /
āhūyantāṃ prakṛtayaḥ purodhā mantriṇas tathā /
pitṛpaitāmahe rājye tava putro 'bhiṣicyatām //
tataḥ prakṛtayaḥ sarvāḥ purodhā mantriṇas tathā /
abhiṣekārtham ājagmur yatra tau rāmakeśavau //
tataḥ siṃhāsanasthaṃ taṃ rājaputraṃ janārdanaḥ /
abhiṣekeṇa divyena yojayām āsa vīryavān //
abhiṣicya sṛgālasya karavīrapure sutam /
kṛṣṇas tadahatur evāśu prasthānam abhirocayat //
rathena hariyuktena tena yuddhārjitena vai /
keśavaḥ prasthito 'dhvānaṃ yathendras tridivaṃ yathā //
sahitau tāv anugatau mathurāṃ prati jagmatuḥ /
damaghoṣo 'pi dharmātmā sasainyaḥ sasuhṛjjanaḥ /
āpṛcchya keśavaṃ rājā svāṃ purīṃ pratijagmivān //
śakradevo 'pi dharmātmā saha mātrā paraṃtapa /
sabālavṛddhayuvatī+ +mukhyāḥ prakṛtayas tathā //
śibikāyām athāropya sṛgālaṃ yuddhadurmadam /
saṃhatā dūramārgeṇa paścimābhimukhā yayuḥ //
naidhanena vidhānena cakrus te tasya satkriyām /
satkāraṃ kārayām āsuḥ pitṝṇāṃ pāralaukikam /
uddiśyoddiśya rājānaṃ śrāddhaṃ kṛtvā sahasraśaḥ //
tatas te salilaṃ dattvā nāmagotrādikīrtanaiḥ /
pitary uparate ghore śokasaṃvignamānasaḥ /
kṛtvodakaṃ tadā rājā praviveśa purottamam //
śrīvatsacchannavakṣojjvalitamaṇivaroddīptadivyāṅgarāgaṃ @
bhāsvaccakraṃ saśaṅkhaṃ sphuradurumakuṭaṃ hārakeyūrahāri |
meghābhaṃ pītavāsomaṇimakaralasatkuṇḍalaṃ candravaktraṃ @
prodyattejombujākṣaṃ hṛdaya bhaja sadā tvaṃ vapuḥ prāṃśu jiṣṇoḥ |

tau tu svalpena kālena pañcarātroṣitau pathi /
damaghoṣeṇa saṇgatau |
athādhvavidhinā tau tu @
damaghoṣeṇa saṃgamya ekarātroṣitāv iva /
jagmatuḥ sahitau vīrau mudā paramayā yutau //
nagarīṃ mathurāṃ prāptau vasudevasutāv ubhau //
tataḥ kṛṣṇo mahāśaṅkhaṃ pāñcajanyaṃ ca yādavaḥ /
pradadhmau lokavikhyātaḥ susvaraṃ puruṣottamaḥ //
tataḥ pratyudgatāḥ sarve yādavā yadunandanau /
sabalā hṛṣṭamanasa ugrasenapurogamāḥ //
śreṇyaḥ prakṛtayaś caiva mantriṇaḥ sapurohitāḥ /
sabālavṛddhā sā caiva purī samabhivartata //
nanditūryāṇy avādyanta stūyetāṃ puruṣottamau /
rathyāḥ patākāmālinyo bhāsanti sma samantataḥ //
hṛṣṭā pramuditā sarvā purī paramaśobhitā /
akrūraḥ sātyakiś caiva mantriṇaś ca yathocitāḥ /
bhrātros tayor āgamane yathaivendramahe tathā //
muditās tatra gāyanti rājamārgeṣu gāyanāḥ /
stavāśīḥprabhavā gāthā yādavānāṃ priyaṃkarāḥ //
govindarāmau saṃprāptau bhrātarau lokaviśrutau /
sve pure nibhayāḥ sarve krīḍadhvaṃ yādavāḥ sukham //
na tatra kaścid dīno vā malino vā vicetanaḥ /
mathurāyām abhūt kaṣcid rāmakṛṣṇasamāgame //
vayāṃsi sādhuvākyāni prahṛṣṭā gohayadvipāḥ /
naranārīgaṇāś caiva bhejire mānasaṃ sukham //
śivāś ca pravavur vātā virajaskā diśo daśa /
daivatāni ca sarvāṇi hṛṣṭāny āyataneṣv api //
yāni liṅgāni lokasya vṛttānīha kṛte yuge /
tāni sarvāṇy adṛśyanta bhrātror āgamanaṃ prati //
tataḥ kāle śive puṇye syandanenārimardanau /
hariyuktena tau vīrau praviṣṭau mathurāṃ purīm //
viśantaṃ nagarīṃ ramyāṃ govindaṃ rāmam eva ca /
anujagmur yadugaṇāḥ śakraṃ devagaṇā iva //
vasudevasya bhavanaṃ pitus tau yadunandanau /
praviṣṭau hṛṣṭavadanau candrādityāv ivācalam //
tāv āyudhāni vinyasya gṛhe sve svairacāriṇau /
mumudāte yaduvarau vasudevasutāv ubhau //
tatas tau vasudevasya pādau samabhipīḍya ca /
tatrograsenaṃ rājānam anyāṃś ca yadupuṃgavān //
yathānyāyaṃ pūjayitvā tau sarvaiś cābhnanditau /

jagmatur hṛṣṭamanasau mātur eva niveśanam //
evaṃ tāv ekanirmāṇau mathurāyāṃ śubhānanau /
ugrasenānugau bhūtvā kaṃcit kālaṃ mumodatuḥ //
rāmograsenau vikrāntau viṣṇunā samalaṃkṛtau //
kṛtvā prayāṇaṃ gomantād rājā sa magadheśvaraḥ /
vrīḍayāvanato bhūtvā svapuraṃ praviveśa ha //
sasainyaḥ sabalaś cāpi pṛṣṭhato 'nvacarat kila //
ity uktvā pārthivān sarvān kṛṣṇaḥ kṛṣṇāmbudopamaḥ /
pūrvajena sahāyena sthitaḥ samaramūrdhani //
śrutvaiva tu jarāsaṃdhaḥ krodhavisphāritekṣaṇaḥ /
pralaptaś ca tathā rājā viṣṇunā prabhviṣṇunā //
dhnavī bāṇi rathī khaḍgī kuṇḍalī kavacī balī /
śūrāṇām agraṇīḥ sākṣād eka evātulo nṛpaḥ /
keśavasya puraḥ sthitvā babhāṣe keśisūdanam //
kim etais tucchavākyair hi tiṣṭhedānīṃ mamāgrataḥ /
yad balaṃ yac ca te vīryaṃ darśayasva yadīcchasi //
eṣa tvāṃ prahariṣyāmi tiṣṭha tāvad raṇe kṣaṇam //
ete ye nihatā gopa rājāno balamohitāḥ /
etair varākair gopāla kṛtaṃ rājavidūṣakaiḥ //
eṣa tvāṃ darśayiṣyāmi yamarājānam eva hi /
ity uktvā sa jarāsaṃdhaḥ kṛṣṇam abhyadravad raṇe //
taṃ dṛṣṭvā roṣatāmrākṣaṃ kṛṣṇo vākyam uvāca ha /
icchātaḥ praharasveti yadi śaknoṣi rājaka //
eṣa te pramukhe rājan sthito 'haṃ kiṃ vikatthase /
naitāvatā raṇe rājañ śūrāḥ santi nṛpottamāḥ //
śarair vā yadi vā śastrair darśayasva parākramam /
ity uktvā sa jagannāthaḥ sarveṣām agraṇīr hariḥ /
suparṇadhvajam āsthāya kṛṣṇas tu ratham uttamam /
tam abhyayāj jarāsaṃdhaṃ śarair vivyādha cāṣṭabhiḥ //
sārathiṃ cāsya vivyādha pañcabhiḥ niśitaiḥ śaraiḥ /
jaghāna turagāṃś cājau yatamānasya vīryavān //
baladevo dhanuś cāsya ciccheda nataparvaṇā //
taṃ kṛcchragatam ājñāya citraseno mahābalaḥ /
senānīḥ kauśikaś caiva kṛṣṇaṃ vivyādha pañcabhiḥ //
tribhir vivyādha saṃkruddhaḥ kāmapālaṃ tu kauśikaḥ /
baladevo dhanuś cāsya bhallenājau dvidhākarot //
javenābhyarditaś cāpi tān arīñ śaravṛṣṭibhiḥ /
janārdano 'pi bhagavān ājaghāna sa māgadham //
jarāsaṃdho 'pi vegena dhanur anyan mahārathaḥ /
sajyaṃ kṛtvā mahāvīraḥ keśavaṃ niśitaiḥ śaraiḥ /

ājaghāna śarīraṃ vai nīlotpaladalaprabham //
bhagavān api govindaḥ śareṇa nataparvaṇā /
lalāṭe cāsya cikṣepa jarāsaṃdhasya cābhibhūḥ //
punar vivyādha niśitaiḥ bāṇaiḥ śailopamais tathā /
kṣurapreṇāhanac cāsya dhvajaṃ kanakabhūṣaṇam //
taṃ citrasenaḥ saṃrabdho vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ /
kauśikaḥ pañcaviṃśatyā jarāsaṃdhas tu saptabhiḥ //
tribhis tribhiś ca nārācais tān bibheda janārdanaḥ /
pañcabhiḥ pañcabhiś caiva baladevas tu tān arīn //
kṛṣṇo rathāśvāṃś ciccheda citrasenasya vīryavān /
baladevo dhanuś cāsya bhallenājau dvidhākarot //
saṃchinnadhanvā viratho gadām ādāya vīryavān /
abhyadravat susaṃkruddho jighāṃsur musalāyudham //
sisṛkṣatas tu nārācāṃś citrasenavadhaiṣiṇaḥ /
dhanuś ciccheda rāmasya jarāsaṃdho mahābalaḥ //
gadayā ca jaghānāśu citraseno halāyudham /
jarāsaṃdhas tu balavān keśavaṃ pañcabhiḥ śaraiḥ //
punar navatyā vivyādha punaś caiva hi saptabhiḥ /
aśītyā ca jarāsaṃdhaḥ kṛṣṇaṃ nīlotpalacchavim //
dhanuś ciccheda bhagavāñ jarāputrasya dhīmataḥ /
utsṛjya saśaraṃ cāpaṃ gadām ādāya vīryavān //
jaghāna ca tadā viṣṇuṃ bāhudeśe balī tadā /
gadayā caiva govindo jaghānāsya ca vakṣasi //
jānubhyāṃ nipapātorvyāṃ punar utthāya māgadhaḥ /
gadayātha haraṃ vegāj jaghānāhatya vakṣasi //
hariś ca gadayā rājañ jarāsaṃdham amarṣaṇam //
na mamarṣa jarāsaṃdho gadāyātaṃ janārdanam /
jaghāna stanayor madhye baladevasya paśyataḥ //
tataḥ pīḍitasarvāṅgo yayau kṛṣṇo mahītalam /
siṃhanādaṃ tataś cakre māgadho rājasattamaḥ /
hataḥ kṛṣṇo hataḥ kṛṣṇa iti vācaṃ samādade //
taṃ dṛṣṭvā patitaṃ kṛṣṇaṃ krodhād dviguṇavikramaḥ /
ādāya musalaṃ rāmo jarāsaṃdham abhidravat //
jaghāna stanayor madhye bāhubhyāṃ yadunandanaḥ /
punaś ca gadayā rāmo lalāṭe taṃ jaghāna ha /
jānubhyām apatad bhūmau gatasaṃjño jarāsutaḥ //
utthāya sahasā bhūmer jarāsaṃdhaḥ pratāpavān /
balabhadraṃ jaghānāśu sasvanaṃ māgadhas tadā //
tato haladharo vīro gadayā sarvapuṣṭayā /
ciccheda tāṃ gadāṃ vīraḥ kṛṣṇasya puratas tadā //

jarāsaṃdhas tu balavān utsṛjya mahatīṃ gadām /
punar anyāṃ mahāccaṇḍāṃ sarvāyudhasamanvitām //
ādāya niśitāṃ ghorāṃ tāṃ jaghāna halāyudham /
punaś ca gadayā taṃ tu lalāṭe 'bhyahanad balī //
muṣṭinā ca samāhatya gadayā ca tadā bhṛśam /
talena ca jaghānāśu vāsudevasya paśyataḥ //
tato mūrcchāṃ samāpede balabhadraḥ pratāpavān /
siṃhanādaṃ tataś cakre rājā sa magadheśvaraḥ //
etasminn antare viṣṇuḥ saṃjñāṃ prāpya jarāsutam /
gadayā pothayām āsa dānavāraktasiktayā /
jarāputras tadā tasmai prāhiṇoc chaktim uttamām //
tām āpatantīṃ saṃprekṣya gṛhītvā viṣṇur avyayaḥ /
tasminn eva dadau vīraḥ sākṣād viṣṇur baler iva //
sa tayā tāḍito rājā papāta ca mumoha ca /
prāptasaṃjñas tadā rājā parigheṇa samāhanat //
tayos tu yuddham abhavat parasparavadhaiṣiṇoḥ /
devāsurasamaṃ yuddham āsīt prathamasaṃgame /
namuceś caiva śakrasya rāmarāvaṇayor iva //
ubhau tau lokavikhyātau bale cāstre ca viśrutau /
ubhāv eva raṇe vīrau yuddhe ca pariviśrutau //
etasminn antare viṣṇuḥ śārṅgam ādāya vīryavān /
śareṇāśanikalpena vivyādha magdheśvaram //
arditaḥ sa tu rājendro gadayāpothayad dharim /
sa hitvā tu tadā śārṅgaṃ gadayā taṃ jaghāna ha //
balabhadro 'pi dharmātmā prahartuṃ taṃ viniścitaḥ /
tadantare prāha vīro darado nāma pārthivaḥ /
na yuktaṃ rāma rāmeti parāsaktaṃ prati prabho //
taṃ dṛṣṭvā roṣatāmrākṣo halī musalam ādade /
rāmaṃ haladharaṃ rājā pratīyād yuddhadurmadam //
tayos tad yuddham abhavad gajayūthapayor iva //
parājito jarāsaṃdhaḥ kṛṣṇena dvijasattama /
sabalaḥ sānugaś caiva kiṃ matvā svagṛhaṃ gataḥ //
kaṣṭam etaj jarāsaṃdhaḥ kṛtavān balasaṃmitaḥ /
palāyanaṃ dvijaśreṣṭha tayor yādavasiṃhayoḥ //
purataḥ kṛtavān brahman na yuktaṃ pratibhāti me /
jarāsaṃdho 'pi rājendraḥ sarveṣām agraṇīḥ sthitaḥ //
lajjākaram idaṃ manye tasya rājño dvijottama /
pṛṣṭhataś ca samāgamya purastāt paśyator yayau //
kim uttaraṃ tato rājā jarāsaṃdhaḥ pratāpavān /
akarod yadusiṃhasya mādhavasya dvijottama /

etad ācakṣva me brahman vistareṇa tapodhana //
dagdhvā prayāto gomantād rājā sa magadheśvaraḥ /
vrīḹayāvanato bhūtvā svapurīṃ praviveśa ha //
praviśya svapuraṃ so 'tha pādaspṛṣṭa ivoragaḥ /
na śarma labhate rātrau na divā śokakarśitaḥ //
tataḥ kadācid rājā tu duḥkhaśokasamanvitaḥ /
nṛpān sarvān samāhūya vacanaṃ cedam abravīt //
mantrayāmo nṛpaśreṣṭhā mahat kāryam upasthitam /
parājito 'smi rājendrā gopābhyāṃ rājasaṃsadi //
sa sarvaiḥ pārthivaiḥ sārdhaṃ mantrayām āsa mantravit /
aho dhik pauruṣaṃ manye yad asmān prati pārthivāḥ //
ye nṛpā balakṛṣṇābhyāṃ nirjitāḥ sabalānugāḥ /
nirotsyāmaḥ purīṃ ramyāṃ madhurāṃ yādavair vṛtām //
bhagavantaḥ purīṃ tatra madhurāṃ caturaṅgiṇaḥ /
balena mahatā yuktā hantuṃ tau gopakilbiṣau //
anyathā hy ayaśo 'smākaṃ yāvalloko vapuṣmatām /
pratijñā ca mamāpyp eṣā śrūyatāṃ pārthivottamāḥ //
yau tau gopakavīrau hi tau hatvā tu svakaṃ puram /
yāsyāmi satyam etad dhi balair bahubhir anvitaḥ //
balāni bahurāpāṇi mama santi nṛpottamāḥ /
niḥsādhanau yādavakau niṣkośā durbalā hi te //
atha sādhyā purī sarvā nātra kāryā vicāraṇā /
tato yūyaṃ sthirā kṛtvā buddhiṃ yuddhāya pārthivāḥ /
prayāntu sarve rājānaḥ kampayanto vasuṃdharām //
sarvataḥ pariroddhavyā purī yādavapālitā /
nirmūlā caiva sā kāryā bhavadbhiḥ khyātakīrtibhiḥ //
etasminn antare prāptā lokaprāvṛttikā narāḥ /
cakrāyudhagṛhaṃ sarve lokapālagṛ hopamam //
teṣv ātyayikaśaṃsīṣu lokaprāvṛttikeṣv iha /
kṛtasaṃjñā yaduśreṣṭhāḥ samīyuḥ kṛṣṇasaṃsadi //
samāgateṣu sarveṣu yadumukhyeṣu saṃsadi /
prāvṛttikā narāḥ prāhuḥ pārthivātyayikaṃ vacaḥ //
janārdana narendrāṇāṃ pārthivānāṃ samāgamaḥ /
bhavīṣyati kṣitīśānāṃ sumahān ity anekaśaḥ //
tvaritās tatra gacchanti nānājanapadeśvarāḥ //
kuṇḍine puṇḍarīkākṣa bhojaputrasya śāsanāt //
prakāśaṃ sma kathās tatra śrūyante manujeritāḥ /
rukmiṇī kila nānmā strī rukmiṇaḥ prathitā svasā //
bhāvī svayaṃvaras tatra tasyāḥ kila janārdana //
ity artham ete nṛvarā gacchanti sabalānugāḥ //

tasyās trilokasundaryās tṛtīye 'hani yādava /
rukmabhūṣaṇabhūṣiṇyā bhaviṣyati svayaṃvaraḥ //
rājñāṃ tatra sametānāṃ hastyaśvarathagāminām /
drakṣyāmaḥ śataśas tatra śibirāṇi mahātmanām //
siṃhaśārdūladarpāṇāṃ mattadviradagāminām /
sadā yuddhapriyāṇāṃ hi parasparam amarṣiṇām //
jayāya śīghraṃ sahitā balaughena samanvitāḥ /
niruddhāḥ pṛthivīpālāḥ kim ekāntacarā vayam /
nirutsāhā bhaviṣyāmo gacchāmo yadusattama //
śrutvaitat keśavo vākyaṃ hṛdi śalyam ivārpitam /
nirjagāma yaduśreṣṭho yadūnāṃ sahito balaiḥ //
yādavās te balodagrāḥ sarve saṃgrāmalālasāḥ /
niryayuḥ syandanair divyair garvitās tridaśā iva //
balāgreṇa niyuktena harir īśānasamitaḥ /
cakrodyatakaraḥ kṛṣṇo gadāpāṇir vyarocata //
kṛṣṇo 'pi hi gadāpāṇiḥ śārṅgaśaṅkhagadāsibhṛt /
yādavāś cāpare tatra vāsudevānuyāyinaḥ /
rathair ādityasaṃkaśaiḥ kiṃkiṇīpratināditaiḥ //
anvayuḥ puṇḍarīkākṣaṃ sa uvāca yaduprabhum /
nānāśāktipraharaṇaiḥ svānugaiḥ parivāritaḥ //
ugrasenaṃ tu govindaḥ prāha niścitadarśanaḥ /
tiṣṭha tvaṃ nṛpaśārdūla bhrātrā me sahito 'nagha //
kṣatriyā nikṛtiprajñāḥ śāstrajñāś chidradarśinaḥ /
purīṃ śūnyām imāṃ vīra jaghanyāḥ pīḍayanti naḥ //
asmākaṃ śaṅkitāḥ sarve jarāsaṃdhavaśānugāḥ /
modante sukhinas tatra devaloke yathāmarāḥ //
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhojarajo mahāyaśāḥ /
kṛṣṇasnehena vikṛtaṃ babhāṣe vacanāmṛtam //
kṛṣṇa kṛṣṇa mahābāho yadūnām nandivardhana //
śrūyatāṃ yad ahaṃ tv adya vakṣyāmi ripusūdana //
tvayā vihināḥ sarve sma na śaktāḥ sukham āsitum /
pure 'smin viṣayānte vā patihīnā iva striyaḥ //
tvatsanāthā vayaṃ tāta tvadbāhubalam āśritāḥ /
bibhīmo na narendrāṇāṃ sendrāṇām api mānada /
vijayāya yaduśreṣṭha yatra yatra gamiṣyasi /
tatra tvaṃ sahito 'smābhir gacchethā yādavarṣabha //
tasya rājño vacaḥ śrutvā sasmitaṃ devakīsutaḥ /
yatheṣṭaṃ bhavatām adya tathā kartāsmy asaṃśayam //
evam uktvā tu kṛṣṇo hi jagāmāśu rathena vai /
bhīṣmakasya gṛhaṃ prāpto lohitāyati bhāskare //

prāpte rājasamāje tu śibirākīrṇabhūtale /
raṅgaṃ suvipulaṃ dṛṣṭvā rājasīṃ tanum āviśat //
vitrāsanārthaṃ bhūpānāṃ prakāśārthaṃ purātanam /
manasā cintayām āsa vainateyaṃ mahābalam //
tataś cintitamātras tu viditvā vinatātmajaḥ /
sukhalakṣyaṃ vapuḥ kṛtvā nililye keśavāntike //
tasya pakṣanipātena pavanodbhrāntakāriṇā /
kampitā manujāḥ sarve nyubjāś ca patitā bhuvi /
śirobhiḥ patitāḥ sarve prāvepanta yathoragāḥ //
tān saṃnipatitān dṛṣṭvā kṛṣṇo girir ivācalaḥ /
sa tadā pakṣavātena mene patagasattamam //
dadarśa garuḍaṃ prāptaṃ divyasraganulepanam /
pakṣavātena pṛthivīṃ cālayantaṃ muhur muhuḥ //
pṛṣṭāsaktaiḥ praharaṇair lelihadbhir ivoragaiḥ /
vaiṣṇavaṃ hastasaṃśleṣaṃ nāmyamānam adhomukham //
caraṇābhyāṃ prakarṣantaṃ pāṇḍuraṃ bhogināṃ varam /
hemapatrair upacitaṃ dhātumantam ivācalam //
amṛtārambhahartāraṃ dvijihvendravināśanam /
trāsanaṃ daityasaṃghānāṃ vāhanaṃ dhvajalakṣaṇam //
taṃ dṛṣṭvā sa dhvajaṃ prāptaṃ sacivaṃ sāṃparāyikam /
dhṛtimantaṃ garutmantaṃ jagāda madhusūdanaḥ //
dṛṣṭvā paramasaṃhṛṣṭaḥ sthitaṃ deham ivāparam //
tulyasāmarthyayā vācā garutmantam upasthitam //
jagāma tridivaśreṣṭhaṃ bhojasyāntaḥpuraṃ mahat /
svāgataṃ khecaraśreṣṭha surasenārimardana /
vinatāhṛdayānanda svāgataṃ keśavapriya //
vraja patrivaraśreṣṭha kaiśikasya niveśanam /
vayaṃ tatraiva gatvādya pratīkṣāmaḥ svayaṃvaram //
rājñāṃ tatra sametānāṃ hastyaśvarathagāminām /
drakṣyāmaḥ śataśas tatra sametānāṃ mahātmanām //
evam uktvā mahābāhur vainateyaṃ mahābalam /
jagāmātha purīṃ kṛṣṇaḥ kaiśikasya mahātmanaḥ /
vainateyasakhaḥ śrīmān yādavaiś ca mahārathaiḥ //
vidarbhanagarīṃ prāpte kṛṣṇe devakinandane /
hṛṣṭāḥ pramuditāḥ sarve niveśāyopacakramuḥ /
sarve śastrāyudhadharā rājāno balaśālinaḥ //
etasminn eva kale tu rājā nayaviśāradaḥ /
kaiśikaḥ prati cotthāya prahṛṣṭenāntarātmanā //
argham ācamanaṃ dattvā sa rājā kaiśikaḥ svayam /
satkṛtya vidhivat kṛṣṇaṃ svapuraṃ saṃpraveśayat //

pūrvam eva tu kṛṣṇāya kāritaṃ divyamandiram /
viveśa sabalaḥ śrīmān kailāsaṃ śaṃkaro yathā /
khādyapānādiratnaughair arcito vāsavānujaḥ //
sukhenaivoṣitaḥ kṛṣṇas tasya rājño niveśane /
pūjito bahumānena snehapūrṇena cetasā //
te kṛṣṇam āgataṃ dṛṣṭvā vaineteyaṃ mahādyutim /
babhūvuś cintayāviṣṭāḥ sarve nṛpatisattamāḥ //
te sametya gatā rājan rājāno bhīmavikramāḥ /
mantrāya mantrakuśalā nītiśāstrārthavittamāḥ //
bhīṣmakasya sabhāṃ gatvā ramyāṃ hemapariṣkṛtām /
siṃhāsaneṣu citreṣu vicitrāstaraṇeṣu ca /
niṣedus te nṛpavarā devā devasabhām iva //
bhayasaṃvignamanaso babhūvuś cintayāvitāḥ /
athābravīj jarāsaṃdho vacanaṃ vadatāṃ varaḥ /
teṣāṃ madhye mahābāhur jarāsaṃdho mahābalaḥ /
babhāṣe sumahātejā devān deveśvaro yathā //
śrūyatāṃ bho nṛpaśreṣṭhā bhīṣmakaś ca mahāmatiḥ /
kathyamānaṃ yathābuddhyā vacanaṃ vadatāṃ varāḥ //
yo 'sau kṛṣṇa iti khyāto vasudevasuto balī /
vainateyasahāyena saṃprāpta iha kuṇḍinam //
kanyāhetor mahātejā yādavair abhisaṃvṛtaḥ /
avaśyaṃ kurute yatnaṃ kanyāvāptir yathā bhavet //
yad atra kāraṇaṃ kāryaṃ sunayopetavad hitam /
kurudhvaṃ nṛpaśārdūlā viniścitya balābalam //
pādātau tau mahāvīryau vasudevasutāv ubhau /
vainateyaṃ vinā tasmin gomante parvatottame /
yat kṛtaṃ sumahad ghoraṃ bhavadbhir viditaṃ hi tat //
kṛṣṇasya yādavaiś caiva bhojāndhakamahārathaiḥ /
sametya yudhyamānasya kīdṛśo vigraho bhavet //
kanyārthe yatamānena garuḍasthena viṣṇunā /
kaḥ sthāsyati raṇe tasminn api śakraḥ suraiḥ saha //
yadā cāsmai nāpi sutā kadācit saṃpradīyate /
tato hy ayaṃ balād enāṃ netuṃ śaktaḥ suraiḥ saha //
purā ekārṇave ghore śrūyate medinī tv iyam /
pātālasya tale magnā viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
vārāhaṃ rūpam āsthāya uddhṛtā jagadādinā /
hiraṇyākṣaś ca daityendro varāheṇa nipātitaḥ //
hiraṇyakaśipuś caiva mahābalaparākramaḥ /
mahāvīryo mahān āsīt sarvadaityapitāmahaḥ /
avadhyo 'maradaityānām ṛṣigandharvakiṃnaraiḥ //

yakṣarākṣasanāgānāṃ nākāśe nāvanisthale /
na cābhyantararātryahnor na śūṣkeṇārdrakena ca //
avadhyastriṣu lokeṣu daityendro hy aparājitaḥ /
nārasiṃhena rūpeṇa nihato viṣṇunā purā //
vāmanena tu rūpeṇa kaśyapasyātmajo balī /
adityā garbhasaṃbhūto baliṃ badhvāsurottamam /
satyarajjumayaiḥ pāśaiḥ kṛtaḥ pātālasaṃśrayaḥ //
kārtavīryo mahāvīryaḥ sahasrabhujavigrahaḥ /
dattātreyaprasādena matto rājyamadena ca //
jāmadagnyo mahātejā reṇukāgarbhasaṃbhavaḥ /
tretādvāparayoḥ saṃdhau rāmaḥ śāstrabhṛtāṃ varaḥ //
parśunā vajrakalpena saptadvīpeśvaro nṛpaḥ /
viṣṇunā nihato bhūyaś chadmarūpeṇa haihayaḥ //
ikṣvākukulasaṃbhūto rāmo dāśarathi purā /
trilokajayinaṃ vīraṃ rāvaṇaṃ vinyapātayat //
purā kṛtayuge viṣṇuḥ saṃgrāme tārakāmaye /
ṣoḍaśārdhabhujo bhūtvā garuḍastho hi vīryavān /
nijaghānāsurān yuddhe varadānena darpitān //
kālanemiś ca daityo vai devatānāṃ bhayapradaḥ /
sahasrakiraṇābhena cakreṇa nihato yudhi //
mahāyogabalenājau viśvarūpeṇa viṣṇunā /
antaraṃ prāpya kālasya nihatā bahavo 'surāḥ //
vane vanacarā daityā mahābalaparākramāḥ //
nihatā bālabhāvena pralambāriṣṭadhenukāḥ /
śakunīṃ keśinaṃ caiva yamalārjunakāv api //
nāgaṃ kuvalayāpīḍaṃ cāṇūraṃ muṣṭikaṃ tathā /
kaṃsaṃ ca balināṃ śreṣṭhaṃ sagaṇaṃ devakīsutaḥ /
nihatya gopaveṣeṇa krīḍayām āsa keśavaḥ //
evamādīni divyāni chadmarūpāni viṣṇunā /
kṛtāni tatra tatraiva viṣṇunā prabhaviṣṇunā /
tenāhaṃ vaḥ pravakṣyāmi bhavatāṃ hitakāmyayā //
taṃ manye keśavaṃ viṣṇuṃ surādyam asurāntakam /
nārāyaṇaṃ jagadyoniṃ purāṇaṃ puruṣaṃ dhruvam //
sraṣṭāraṃ sarvabhūtānāṃ vyaktāvyaktaṃ sanātanam /
adhṛṣyaṃ sarvalokānāṃ sarvabhūtanamaskṛtam //
anādimadhyanidhanaṃ kṣaram akṣaraśāśvatam /
svayaṃbhuvam ajaṃ sthāṇum ajeyaṃ sacarācaraiḥ /
trivikramaṃ trilokeśaṃ tridaśendrārināśanam //
iti me niścitā buddhir jāto 'yaṃ mathurādhipaḥ /
kule mahati vai rājñāṃ vipule cakravartinām /

katham anyasya martyasya garuḍo vāhanaṃ bhavet //
viśeṣeṇa tu kanyārthe vikramasthe janārdane /
kaḥ sthāsyati pumān adya garuḍasyāgrato balī //
svayaṃvarakṛtenāsau viṣṇuḥ svayam ihāgataḥ /
viṣṇor āgamane caiva mahān doṣaḥ prakīrtitaḥ /
bhavadbhir anucintyedaṃ kriyatāṃ yad anantaram //
evaṃ bruvāṇaṃ taṃ bhūpaṃ magadhānāṃ janeśvaram /
sunītho 'tha mahāprājño vacanaṃ cedam abravīt //
samyag āha mahābāhur magadhādhipatir nṛpaḥ /
samakṣaṃ naradevānāṃ yathā vṛttaṃ mahāhave /
gomante rāmakṛṣṇābhyāṃ kṛtaṃ karma suduṣkaram //
gajāśvarathasaṃbādhā pattidhvajasamākulā /
nirdagdhā mahatī senā cakralāṅgalavahninā //
tenāyaṃ māgadhaḥ śrīmān anāgatam acintayat /
brūte ca rājasenāyām anusmṛtya sudāruṇam //
padātyor yudhyatos tatra balakeśavayor yudhi /
durnivāryataro ghoro hy abhavad vāhinīkṣayaḥ //
viditaṃ vaḥ suparṇasya āgatasya nṛpottamāḥ //
pakṣavegāniloddhūtā babhramur gaganecarāḥ //
samudrāḥ kṣubhitāḥ sarve cacālādrir mahī muhuḥ /
vayaṃ sarve susaṃtrastaḥ kim utpāteti viklavāḥ //
yadā saṃnahya yudhyeta ārūḍhaḥ keśavena saḥ /
katham asmadvidhaḥ śaktaḥ pratisthātuṃ raṇājire //
rājñāṃ svayaṃvare nāma sumahān harṣavardhanaḥ /
kṛto naravarair ādyair yaśodharmasya vai nidhiḥ //
idaṃ tu kuṇḍinagaram āsādya manujeśvarāḥ /
na purevaiṣyate nūnaṃ mahāpuruṣavigrahaḥ //
yadi sā varayed anyaṃ rājñāṃ madhye nṛpātmajā /
kṛṣṇasya bhujayor vīryaṃ kaḥ pumān prasahiṣyati //
vikhyāpitas tu doṣo 'yaṃ svayaṃvaramahotsave /
tadartham āgataḥ kṛṣṇo vayaṃ caiva narādhipāḥ //
kṛṣṇāsyāgamanaṃ caiva nṛpāṇām atigarhitam /
kanyāhetor narendrānāṃ yathā vadati māgadhaḥ //
ity evam ukte vacane sunīthena mahātmanā /
karūṣādhipatir vīro dantavaktro 'bhyabhāṣata //
yad uktaṃ māgadhendreṇa sunīthena narādhipāḥ /
yuktapūrvam idaṃ manye yad asmākaṃ vaco hitam //
na ca vidveṣaṇenāhaṃ na cāhaṃkāravādinā /
na cātmavijigīṣutvād dūṣayāmi vaco 'mṛtam /
vākyārṇavaṃ mahāgādhaṃ nītiśāstrārthabṛṃhitam /

ka eṣa nikhilaṃ vaktuṃ śakto vai rājasaṃsadi //
kiṃ tv anusmaraṇārthe 'haṃ yad bravīmi śṛṇuṣva me /
āgato vāsudeveti kim āśvaryaṃ narādhipāḥ //
yathāgatā vayaṃ sarve kṛṣṇo 'pīha tathāgataḥ /
kim atra doṣo gauṇo vā kanyāhetoḥ samāgatāḥ //
yad asmābhiḥ sametyaiva kṛtaṃ gomantarodhanam /
tatra yuddhakṛtaṃ doṣaṃ kathaṃ vaḥ kartum arhatha //
vanavāse sthitau vīrau kaṃsavyāmohahetunā /
devarṣivacanād rājan vṛndāvanataṭe sthitau //
tāv āhūya vadhārthāya ubhau rāmajanārdanau /
nāgenoddīpitau vīrau hatvā nāgaṃ viveśatuḥ //
tataḥ svavīryam āśritya nihato raṅgasāgare /
gatāsur iva cāsīno mathureśaṃ sahānugaḥ //
kim atra vihito doṣo yenāsmābhir vayodhikaiḥ /
uparodhaparā rājan vayaṃ sarve samāgatāḥ //
senātibalam ālokya vitrastau rāmakeśavau /
puraṃ balaṃ samutsṛjya gomantaṃ parvataṃ gatau /
tatrāpi gatam asmābhir hantuṃ samarayodhibhiḥ //
aprāptayauvanābhyāṃ ca padātibhyāṃ raṇājire /
rathāśvanaranāgena tatra vai vigrahaḥ kṛtaḥ /
kṛtvoparodhaṃ śailaḥ sa kṣatradharmeṇa dīpitaḥ //
dāvāgnimukham āviśya mṛtau yadi tapasvinau /
vinītāv iti manyāmaḥ sarve kṣatriyapuṃgavāḥ //
pratiyuddhe kṛte tv evaṃ dūṣayāmo janārdanam //
yatra yatra prayāsyāmo vayaṃ tatra bhavet kaliḥ /
prītyarthaṃ prayatiṣyāmaḥ kṛṣṇena saha bhūmipāḥ //
idaṃ kuṇḍipuraṃ kṛṣṇo nāgataḥ kalihetunā /
kanyānimittāgamane kasya yuddhaṃ prayacchati //
martye 'smin puruṣendro 'sau na kaścit prākṛto naraḥ /
devaloke ca deveśaḥ pravaraḥ puruṣottamaḥ //
devānām api kartāsau lokānāṃ ca viśeṣataḥ /
na deve bāliśā buddhir na cerṣyā na ca matsaraḥ //
na stabdho na kṛśo nārtaḥ praṇatārtiharaḥ sadā /
eṣa viṣṇuḥ prabhur devo devānām api daivatam //
āgato garuḍeneha chadmaprākāśyahetunā /
na senāsahito yāti kṛṣṇaḥ śatruvināśane //
iyaṃ yātrā vijānīdhvaṃ prītyarthaṃ hy āgato hariḥ /
sahīto yādavendraiś ca bhojavṛṣṇyandhakair iha //
argham ācamanīyaṃ ca dattvātithyaṃ narādhipāḥ /
kariṣyāmo vayaṃ sarve keśavāya mahātmane //

evaṃ saṃdhānataḥ kṛtvā kṛṣṇena sahitā vayam /
vasāma vigatodvegā nirbhayā vigatajvarāḥ //
tasya tad vacanaṃ śrutvā dantavaktrasya dhīmataḥ /
sālvaḥ pravadatāṃ śreṣṭhas tān uvāca narādhipān //
kiṃ bhayenāsya naḥ sarve nyastaśastrā bhavāmahe /
saṃdhānakaraṇe hetoḥ kṛṣṇasya bhayakampitāḥ //
parastavena kiṃ kāryaṃ vinindya balam ātmanaḥ /
naiṣa dharmo narendrāṇāṃ kṣatradharme vyavasthitaḥ //
mahatsu rājavaṃśeṣu saṃbhūtāḥ kulavardhanāḥ /
teṣāṃ kāpuruṣā buddhiḥ kathaṃ bhavitum arhati //
ahaṃ jānāmi vai kṛṣṇam ādidevaṃ sanātanam /
prabhuṃ sarvanarendrāṇāṃ nārāyaṇaparāyaṇam //
vaikuṇṭham ajayaṃ loke carācaraguruṃ harim /
saṃbhūtaṃ devakīgarbhe viṣṇuṃ lokanamaskṛtam //
kaṃsarājavadhāyārthāya bhārāvataraṇāya ca /
asmākaṃ ca vināśāya lokasaṃrakṣaṇāya ca /
aṃśāvataraṇe kṛtsnaṃ jāne viṣṇor viceṣṭitam //
saṃgrāmam atulaṃ kṛtvā viṣṇunā saha bhūmipāḥ /
cakrānalavinirdagdhā yāsyāmo yamasādanam /
taṃ ca jānāmi rājendrāḥ kālenāyuḥkṣayo bhavet //
nākāle mriyate kaścit prāpte kāle na jīvati /
evaṃ viniścayaṃ budhvā na kuryāt kasyacid bhayam //
sa eva bhagavān viṣṇur ālokya tapasaḥ kṣayam /
nihantā ditijendrāṇāṃ yathākālena yogavit //
baliṃ vairocaniṃ caiva budhvāvadhyaṃ mahābalam /
kṛtavān devadeveśaḥ pātālatalavāsinam //
evamādīni cānyāni viṣṇoś ceṣṭāni vai nṛpāḥ /
tasmād ayuktaṃ bhavatāṃ vigrahārthe vicāraṇam //
tasmād asmāsu yuktaṃ tad bhavatāṃ vigrahe matiḥ /
na ca saṃgrāmahetor hi kṛṣṇasyāgamanaṃ tv iha /
yasya vā tasya vā kanyā varayiṣyati tasya sā /
kim atra vigraho rājñāṃ prītir bhavati vai dhruvam //
evaṃ kathayamānānāṃ nṛpāṇāṃ buddhiśālinām /
na kiṃcid abravīd rājā bhīṣṃakaḥ putrakāraṇāt //
mahāvīryaṃ madotsiktaṃ bhārgavāstrābhirakṣitam /
raṇe pracaṇḍātirathaṃ vicintya manasā sutam //
kṛṣṇaṃ na sahate nityaṃ putro me baladarpitaḥ /
nityābhimānī ca raṇe na bibheti ca kasyacit //
kṛṣṇasya bhujavīryena hriyati nātra saṃśayaḥ /
bhaviṣyati tato yuddhaṃ mahāpuruṣavigraham //