Harivaṃśa, Appendix I · Part 101120

dveṣī caivābhimānī ca kuto jīvati me sutaḥ /
jīvitaṃ nātra paśyāmi mama putrasya keśavāt //
kanyāhetoḥ sutaṃ jyeṣṭhaṃ pitṝṇāṃ nandivardhanam /
kārayiṣye kathaṃ yuddhaṃ putreṇa saha keśavam //
na ca nārāyaṇaṃ devaṃ varam icchati rukmiṇaḥ /
na ca nārāyaṇād devo varadṛṣṭas tu rukmiṇaḥ /
mūḍhabhāvamadonmattaḥ saṃgrāmeṣv anivartakaḥ /
niyataṃ bhasmasādyāti tūlarāśir yathānalāt //
karavīreśvaraḥ śūraḥ sṛgālaś citrayodhinā /
kṣaṇena bhasmasānnītaḥ keśavena balīyasā //
vṛndāvane vasañ śrīmān keśavo balināṃ varaḥ /
uddhṛtyaikena hastena saptāhaṃ dhṛtavān girim /
duṣkaraṃ karma saṃsmṛtya manaḥ sīdati me bhṛśam //
nagendraṃ sahasāgamya daivataiḥ saha vṛtrahā /
abhiṣicyābravīt kṛṣṇam upendreti śacīpatiḥ //
yathā vai damito nāgaḥ kāliyo yamunāhrade /
viṣāgnijvalito ghoraḥ kālāntakasamaprabhaḥ //
keśī caiva mahāvīryo dānavo hayavigrahaḥ /
nihato vāsudevena devair api durāsadaḥ //
sāṃdīpanisutaś caiva ciranaṣṭo hi sāgare /
daityaṃ pañcajanaṃ hatvā ānīto yamamandirāt //
gomanto sumahad yuddhaṃ bahubhiś caiva tāv ubhau /
kṛtvā vitrāsajananaṃ gajāśvarathasaṃkulam //
gajena gajavṛndāni rathena rathayodhinaḥ /
sādinaś cāśvayodhānāṃ caraṇena padātinaḥ /
jaghratus tau mahāvīryau vasudevasutāv ubhau //
na devāsuragandharvā na yakṣoragarākṣasāḥ /
na nāgā na ca daityendrā na piśācā na guhyakāḥ //
kṛtavantas tathā ghoraṃ gajāśvarathasaṃkṣayam /
tam anusmṛtya saṃgrāmaṃ bhṛśaṃ sīdati me manaḥ //
kṛtvā govardhanaṃ veśma rakṣitā gā nṛbhiḥ saha /
vātavṛṣṭisamākrāntās tena sīdati me manaḥ //
na mayā śrutapūrvo vā dṛṣṭapūrvaḥ kuto 'pi vā /
tādṛśo bhuvi martye 'smin vāsudevāt surottamāt //
samyag āha mahābāhur dantavaktro mahīpatiḥ /
sāntvayitvā mahāvīryaṃ saṃvidhāsyāma yatkṣamam //
iti saṃcintya manasā balābalaviniścayam /
gamanāya matiṃ cakre prasādayitum acyutam //
cintyamāno narendrais tu bahubhir balaśālibhiḥ /
sūtamāgadhabandībhir bodhitaḥ stutimaṅgalaiḥ //

prabhātāyāṃ rajanyāṃ tu kṛtapūrvāhnikakriyāḥ /
upaviṣṭā nṛpāḥ sarve sveṣu viśrāmaveśmasu //
ye viśiṣṭāś ca rājāno vidarbhāyāṃ narādhipaiḥ /
tair āgamya svabhūpeṣu raho gatvā niveditam //
śrutvā kṛṣṇābhiṣekaṃ tu kecid dhṛṣṭā narādhipāḥ /
kecid dīnatarā bhītā udāsīnās tathāpare //
tridhā prabhinnā sā senā naranāgāśvavāhinī /
mahārṇava iva kṣubdhā abhiṣekeṇa cālitā //
nṛpāṇāṃ bhedam ālokya bhīṣmako rājasattamaḥ /
vyatikramam acintyaṃ ca kṛtaṃ nṛpatinā svayam //
vicintya manasā rājan dahyamānena cetasā /
jagāma naradevānāṃ samāje pratibodhitum //
etasminn antare dūtāḥ saṃprāptāḥ kaiśikāntikāt /
lekham uddhṛtya śirasā viviśus te nṛpārṇavam //
hatvā kaṃsaṃ mahāvīryaṃ devair api durāsadam /
nābhiṣiktaḥ svayaṃ rājye nopaviṣṭo nṛpāsane //
kanyārthenāgataḥ kṛṣṇas tatrāpi na kṛto 'tithiḥ /
amānam atulaṃ prāpya kṣāntavān kena hetunā //
vinatāyāḥ sutaś caiva mahābalaparākramaḥ /
sa cāpi kṣamayā yuktaḥ kāraṇaṃ kim apekṣitam /
etad ākhyāhi bhagavan paraṃ kautūhalaṃ hi me //
vidarbhanagarīṃ prāpte vainateye sahācyute /
manasā cintayām āsa vāsudevasya kaiśikaḥ //
dṛṣṭvāścaryaṃ hi naḥ sarvān dhruvaṃ pāpakṣayo bhavet /
rājanyān pravadāmy aham |
vasudevasute dṛṣṭe @
viśuddhabhāvaḥ kṛṣṇasya āvayor dṛṣṭa tattvataḥ //
ataḥ pātrataraḥ ko 'nyas triṣu lokeṣu vidyate /
kṛṣṇāt kamalapatrākṣād devadevāj janārdanāt //
tasyāvāṃ kiṃ pradāsyāva ātithyakaraṇe nṛpa /
pātram āsādya vai rājan yathā dharmo na lupyate //
evam anyonyaṃ saṃcintya bhrātarau krathakaiśikau /
svaṃ rājyaṃ dātukāmau tau jagmatuḥ keśavāntikam //
devam āsādya tau vīrau vidarbhanagarādhipau /
ūcatus tau mahātmānau praṇamya śirasā harim //
adyāvāṃ saphalaṃ janma adyāvāṃ saphalaṃ yaśaḥ /
adyāvāṃ pitaras tṛptā deve tvayi gṛhāgate //
cāmaraṃ vyajanaṃ chatraṃ dhvajaṃ siṃhāsanaṃ balam /
sphītakośāṃ purīṃ caiva gajāśvarathasaṃyutām //
upendras tvaṃ mahābāho devendreṇābhiṣiktavān /

āvām iha hi rājye tvām abhiṣiñcāva vai prabho //
āvayor yat kṛtaṃ kāryaṃ bahubhiḥ pārthivair api /
śakyate nānyathā kartuṃ jarāsaṃdhena vā svayam //
śatrus te māgadho rājā jarāsaṃdho mahādyutiḥ /
kathāṃ te bruvate nityaṃ nṛpāṇām abhayapradaḥ //
siṃhāsanam anadhyāsya puraṃ cāsya na vidyate /
kathaṃ rājasamāje 'smin nāsate devakīsutaḥ //
kṛṣṇo 'pi sumahāvīryo hy abhimānī mahādyutiḥ /
na cāgamiṣyate cāsmin kanyārthe ca svayaṃvare //
pārthiveṣūpaviṣṭeṣu sveṣu siṃhāsaneṣu vai /
katham āsyati nīceṣu āsaneṣu mahādyutiḥ //
iti saṃcodyamānas tu śrutvāsau bhīṣmako nṛpaḥ /
sarvaṃ tad vāsudevāgre jarāsaṃdhacikīrṣitam /
nivedayām āsa tadā tasyābhilaṣitaṃ tv idam //
āvayoḥ saha saṃmantrya vigrahopaśamārthinā //
tava viśrāmahetor hi kāritaṃ ca gṛhottamam /
devānām ādidevo 'si sarvalokanamaskṛtaḥ //
mānuṣe martyaloke 'smin rājendratvaṃ samācara /
samāje manujendrāṇāṃ mā bhūd āsanasaṃkaṭam //
vidarbhanagare cedaṃ rājendratvaṃ samācara /
āsyatām āsane śubhre śvaḥ prabhāte mahādyute //
adhivāsyātmanātmānaṃ vidhidṛṣṭena karmaṇā /
yathāgamiṣyanti nṛpāḥ kariṣye devaśāsanāt //
evam uktvā suraśreṣṭhaṃ praṇipatya kṛtāñjalī /
preṣayām āsa tau vīrau raṅgamadhye nṛpair vṛte //
devadūtasya vacanaṃ yathoktaṃ vajrapāṇinā /
likhitvā sumahātejāḥ kaiśikaḥ śāpajād bhayāt //
viditaṃ vo nṛpāḥ sarve vainateyasahācyutaḥ /
āgato 'tithirūpeṇa vidarbhanagarīṃ hariḥ //
prāptam ālokya pātro'; yam iti saṃcintya bhūpatiḥ /
pradadau vāsudevāya svaṃ rājyaṃ dharmahetunā //
idam āsanam āssveti bhrātrā me sahito 'naghāḥ /
vāg uvācāśarīreṇa kenāpi vyomacāriṇā //
na yuktam āsanaṃ dātuṃ tvayāsīnaṃ narādhipa /
idam asyāsanaṃ divyaṃ sarvaratnavibhūṣitam //
jāmbūnadamayaṃ divyaṃ racitaṃ viśvakarmaṇā /
preṣitaṃ devarājena siṃhalakṣaṇalakṣitam //
atropaviṣṭaṃ deveśaṃ carācaranamaskṛtam /
abhiṣiñcata rājendraṃ bahubhiḥ pārthivaiḥ saha //
āgatāḥ kuṇḍinagare kanyāhetor narābhipāḥ /

nāgamiṣyati yaḥ kaścit so 'sya vadhyo bhaviṣyati //
ime caivāṣṭakalaśā nidhīnām aṃśasaṃbhavāḥ /
akṣayā rājarājasya dhaneśasya mahātmanaḥ //
divyāḥ kāñcanaratnāḍhyā divyābharaṇayonayaḥ /
rājendrasyābhiṣekārtham āgacchanti nṛpair vṛtāḥ //
eṣa śakrasya saṃdeśaḥ kathito vo narādhipāḥ /
lekhenāhūya tān sarvān abhiṣiñcantu keśavam //
iti saṃcodya svastho 'sau devadūto gato divam /
dattvāsanaṃ ca kṛṣṇāya bālārkasadṛśaprabham //
tenāhaṃ codayiṣyāmi bhavanto ye samāgatāḥ /
durnivāryataraṃ ghoraṃ śakreṇa svayam īritam //
yuṣmābhir darśane yuktam adbhutaṃ bhuvi durlabham /
kalaśair abhiṣicyantaṃ svayam eva nabhastalāt //
dṛṣṭvāścaryaṃ hi naḥ sarvān dhruvaṃ pāpakṣayo bhavet /
snāpanārthaṃ ca kṛṣṇāya devadevāya viṣṇave //
āgacchadhvāṃ nṛpaśreṣṭā na bhayaṃ kartum arhatha /
āvayoḥ kṛtasaṃdhāno yuṣmadarthe janārdanaḥ //
sarveṣāṃ manujendrāṇām abhayaṃ kurute hariḥ /
viśuddhabhāvaḥ kṛṣṇasya āvayor dṛṣṭa tattvataḥ //
māgadhasya viśeṣeṇa na vairaṃ hṛdi dṛśyate /
yad atra kāraṇaṃ kāryaṃ tad bhavadbhir vicintyatām //
evaṃ saṃcintyamānās tu nṛpāḥ śāpabhayārditāḥ /
bhūyaḥ śuśruvū rājendra rājānaḥ sarva eva te //
meghagambhīranādena svareṇāpūrayan nabhaḥ /
vāg uvācāśarīreṇa devarājasya śāsanāt //
trailokyādhipatiḥ śakraḥ prajāpālanahetunā /
ājñāpayati yuṣmākaṃ nṛpāṇāṃ hitakāmyayā /
na yuktaṃ vadatānyonyaṃ kṛṣṇena saha vairiṇā /
vasadhvaṃ prītim utpādya svarāṣṭreṣu narādhipāḥ //
praṇatārtiharaḥ kṛṣṇaḥ pratisenāntako 'nalaḥ /
anena saha saṃprītyā modadhvaṃ vigatajvarāḥ //
mānuṣāṇāṃ nṛpā devā nṛpāṇāṃ devatāḥ surāḥ /
surāṇāṃ daivataṃ śakraḥ śakrasyāpi janārdanaḥ //
tasyāpi devaḥ sa śivaḥ śivasyāpi janārdanaḥ /
eṣa viṣṇuḥ prabhur devo devānām api daivatam /
jāto 'yaṃ mānuṣe loke nararūpeṇa keśavaḥ //
ajeyaḥ sarvalokeṣu devadānavamānavaiḥ /
kārttikeyasahāyasya api śūlabhṛtaḥ svayam //
tasmai devātidevāya keśavāya mahātmane /
abhiṣicya suraiḥ sārdhaṃ kim icchadhvam ataḥ param //

na cādhikāro devānāṃ rājendrasyābhiṣecane /
tenāhaṃ nābhiṣiñcāmi sarvalokanamaskṛtam //
nṛpāṇām adhikāro 'yaṃ rājendrasyābhiṣecane //
gatvā yūyaṃ vidarbhāyāṃ krathakaiśikayoḥ saha /
saṃcintya vidhidṛṣṭena kurudhvaṃ nṛpasattamāḥ //
prītisaṃdhānakālo 'yam iti saṃcintya vāsavaḥ /
bodhanārthe visṛṣṭo 'haṃ yuṣmākaṃ manujeśvarāḥ //
vidarbhanagare kṛṣṇaḥ śrāvito 'syādhivāsanam /
rājendratvābhiṣekārthaṃ rājānau krathakaiśikau //
tābhyāṃ saha nṛpaśreṣṭhāḥ kṛtvā sumahad utsavam /
abhiṣekeṇa satkṛtya pratigṛhyāsya dakṣiṇām /
āgamiṣyatha saṃhṛṣṭāḥ punar eva svayaṃvaram //
jarāsaṃdhaḥ sunīthaś ca rukmiṇaś ca mahārathaḥ /
sālvaḥ saubhapatiś caiva catvāro rājasattamāḥ /
raṅgasyāśūnyahetor hi tiṣṭhantu iti pārthivāḥ /
evam ājñāṃ sureśasya śrutvā citrāṅgaderitām /
gamanāya matiṃ cakruḥ sarva eva nṛpottamāḥ //
anujñātā narendreṇa jarāsaṃdhena dhīmatā /
bhiṣmakaṃ purataḥ kṛtvā prayātāḥ svabalair vṛtāḥ //
bhiṣmakaś ca mahābāhuḥ svabalena samanvitaḥ /
jagāma pārthivaiḥ sārdhaṃ dahyamānena cetasā /
yatra kṛṣṇo mahābāhuḥ kaiśikasya niveśane //
dūrād eva prakāśāntī patākādhvajamālinī /
śubhrā devasabhā ramyā snānahetor ihāgatā //
divyaratnaprabhākīrṇā divyadhvajasamākulā /
divyāmbarapatākāḍhyā divyābharaṇabhūṣitā //
divyasragdāmakalilā divyagandhādhivāsitā /
vimānayānaiḥ śrīmadbhiḥ samantāt parivāritā //
divyāpsarogaṇāś caiva vidyādharagaṇās tathā /
gandharvā munayaś caiva kiṃnarāś ca samantataḥ /
upagāyanti deveśam ambarāntaram āśritāḥ //
stuvanti munayaḥ sarve siddhāś ca paramarṣayaḥ /
devaduṃdubhayaś caiva svayam evānadan divi //
karpūrāgarukastūrī+ +kaṅkolaṃ candanāni ca /
pañcayonisamutthāni gandhacūrṇāny anekaśaḥ /
samantāt pātyamānāni ākāśasthair divaukasaiḥ //
svayam āgamya rājendro devaiḥ saha śacīpatiḥ /
vimānavaram āruhya saprakāśaḥ sthito 'mbare //
aṣṭabhir lokapālais tu svadigbhāgeṣu saṃsthitaiḥ /
upagāyadbhir nṛtyadbhiḥ stuvadbhiś ca samantataḥ //

aṣṭau ye lokapālās te svāsu dikṣu samāsthitāḥ /
upagāyanti nṛtyanti stuvanti ca samantataḥ //
śrutvā sutumulaṃ nādaṃ sarva eva narādhipāḥ /
vismayotphullanayanā viviśus te sabhāṃ śubhām //
kaiśikaś ca mahātejā upagamya narādhipān /
praveśayām āsa balī pratipūjya yathāvidhi //
nivedite suraśreṣṭhaḥ pārthivānāṃ samāgame /
nirjagāma hariḥ śrīmān sarvamaṅgalapūjitaḥ //
tato 'mbarasthās te divyāḥ kalaśāś cailakaṇṭhinaḥ /
sahakārasamāyuktā vavarṣur jaladā iva //
divyakāñcanaratnaughair divyapuṣpasamanvitaiḥ /
gandhacūrṇavimiśraiś ca rājendrasyābhiṣecane //
yathoktavidhipūrveṇa abhiṣicya janārdanam /
dīkṣayitvā narendrāṇāṃ divyairābharaṇaiḥ śubhaiḥ //
divyāmbaravicitraiś ca divyamālyānulepanaiḥ /
satkṛtya vidhivad rājñām upaviṣṭo janārdanaḥ //
śubhe devasabhe ramye snānahetor ihāgate /
upāsyamāno yadubhir vibabhau ca narādhipaiḥ //
vainateyaś ca balavān kāmarūpī narākṛtiḥ /
dakṣiṇaṃ pārśvam āśritya āsanastho babhūva ha //
krathakaiśikau ca tau vīrau vāmapārśve sva āsane /
upaviṣṭau mahātmānau devasyānumate nṛpau //
tathaiva vāmapārśve tu vṛṣṇyandhakamahārathāḥ /
sātyakipramukhā vīrā upaviṣṭā mahābalāḥ //
bhāskarapratime divye divyāstaraṇasaṃvṛte /
sukhopaviṣṭaṃ śrīmantaṃ devā iva śacīpatim //
sacivaiḥ śrāvitāḥ pūrvaṃ praviṣṭās te narādhipāḥ /
yathārheṇa ca saṃpūjya rājānaḥ sarva eva te /
sukhopaviṣṭās te sveṣu āsaneṣu narādhipāḥ //
kaiśikas tu mahāprājñaḥ sarvaśāstrārthavittamaḥ /
pūjayitvā yathānyāyam uvāca vadatāṃ varaḥ //
avijñātā nṛpāḥ sarve mānuṣo 'yām iti prabho /
bhavantam uparundhānā deva tvaṃ kṣantum arhasi //
na me vairaṃ nivasati ekāham api kaiśika /
viśeṣeṇa narendrāṇāṃ kṣatradharme vyavasthite //
yoddhavyam iti dharmeṇa adharme 'tiparāṅmukhe /
teṣāṃ ko hetunā kopaḥ kartavyas tv avanīśvarāḥ //
yad gataṃ tad atikrāntaṃ ye mṛtās te divaṃ gatāḥ /
eṣa dharmo nṛloke 'smiñ jāyanti ca mriyanti ca //
tasmād aśocyaṃ bhavatāṃ mṛtānaṃ vai narādhipāḥ /

kṣantavyaṃ bhavatāsmākaṃ vītavairā bhavantu vai //
evam uktvā narendrāṃs tān āśvāsya madhusūdanaḥ /
kaiśikasya mukhaṃ vīkṣya virarāma mahādyutiḥ //
etasminn eva kale tu bhīṣmako nayakovidaḥ /
pūjayitvā yathānyāyam uvāca vadatāṃ varaḥ //
putro me bālabhāvena bhaginīṃ dātum icchati /
svayaṃvare narendrāṇāṃ na cāhaṃ dātumutsahe //
atīva bālabhāvatvād dātum icchen matir mama /
ekā tv ekaṃ samālokya varayiṣyati me matiḥ //
ataḥ prasādayiṣye tvāṃ putradurnayahetunā /
prasādaṃ kuru deveśa kṣantum arhasi me prabho //
bālabhāvena putreṇa cālitaṃ nṛpamaṇḍalam /
yadā bhavati vai prauḍhaḥ kīdṛśo 'vinayo bhavet //
sūryendusadṛśaṃl lokāṃs tapasopārjitaśriyaḥ /
loke 'smin naradevānāṃ mahākulasamudbhavān //
ekasyāpi nṛpasyāgre mohādyo vitathaṃ vadet /
na sa tiṣṭhati loke 'smin nirdahed daṇḍavāhninā //
eṣa dharmo narendrāṇām iti te viditaṃ prabho /
lokadharmaṃ puraskṛtya purā gītaṃ svayaṃbhuvā //
kathaṃ tava sutas teṣām agrato manujeśvara /
vaktum arhati rājendra vitathaṃ rājasaṃsadi //
tādṛśaṃ raṅgam atulaṃ kārayaṃs tanayas tava /
kathaṃ tvayā hy avijñāta iti me saṃśayo mahān //
āgatānāṃ narendrāṇām analārkenduvarcasām /
yathārheṇa tu saṃpūjya ātithyaṃ kṛtavān asi //
rathāśvanaranāgānāṃ vimardam atulaṃ tv iha /
kathaṃ na jñātavān rājaṃs tava putrasya ceṣṭitam //
viṣādo na bhaved atra caturaṅgabalāgame /
kathaṃ na jñāyate rājann iti me buddhisaṃśayaḥ //
mamāgamanam eveha prāyeṇa na hitaṃ tava /
ato na kṛtam ātithyam apātrāya narādhipa //
pātrebhyo dīyatāṃ kanyā mām apāsya mahābhuja /
mamāgamanadoṣeṇa kathaṃ kanyāṃ na dāsyasi //
kanyāvighnaṃ prakurvāṇo narake paripacyate /
iti manvādibhir gītaṃ dharmavidbhir narottamaiḥ //
ato 'rthaṃ na praviṣṭo 'haṃ raṅgamadhye viśāṃ pate /
viditvā nakṛtātithyaṃ naradeva tavālayam //
hriyābhibhūto rājendra prārthito 'haṃ narādhipa /
vidarbhanagare rājan balaviśrāmahetunā //
āvābhyāṃ kṛtam ātithyaṃ kaiśikaḥ supriyātithiḥ /

uṣitau ca yathā svarge purā garuḍakeśavau //
evam evaṃ bruvāṇaṃ taṃ kṛṣṇaṃ vāgvajracoditam /
uvāca vadatāṃ śreṣṭaḥ keśavaṃ kaṃsasūdanam /
ślakṣṇavācāmbunā sicya śamitāgnim ivādhvare //
prasīda devalokeśa martyalokeśa pāhi mām /
ajñānatamasāviṣṭaṃ jñānacakṣuḥprado bhava //
mānuṣye māṃsacakṣuṣṭvād asamyagviditā vayam /
na prasidhyanti kāryāṇi kurvatām avicāraṇāt //
bhavantaṃ śaraṇaṃ prāpya devānām api daivatam /
samyag bhavatu me dṛsṭiḥ saṃpatsyantu ca me kriyāḥ //
āniṣpannām api kriyāṃ nayopetāṃ vicakṣaṇāḥ /
phaladāṃ hi prakurvanti mahāsenāpatir yathā //
bhavantaṃ śaraṇaṃ prāpya nātibādhati me bhayam /
yan mayā cintitaṃ kāryaṃ tad bhavāñ śrotum arhati //
na dātum icche kanyāṃ vai pārthivebhyaḥ svayaṃvare /
prasādaṃ kuru deveśa na kopaṃ kartum arhasi //
pūrvam eva hi govinda kathitaṃ nāradena yat /
eṣā tavānujā bālā śrīr eṣā hy avatāriṇī //
kṛṣṇārthe janmam āsādya punar jātā tu sā svayam //
purā vai jānakīr eṣā rāmeṇārthe 'vatāritā /
adhunā rukmiṇī nāma punarjātā mahītale //
putravātsalyadīnāsau kṛpaṇo hatavān iti /
kṣantum arhasi deveśa raṇe 'hataparākramaḥ //
bhavitavyaṃ bhavaty eva vedavakyaṃ janārdana /
nāradena yathoktaṃ vai vitathaṃ na vaded dvijaḥ //
vacanena kim uktena tvayā rājan mahāmate /
khakanyāṃ dāsyase neti ko 'tra netā tavānagha /
mā dehīti na cākhyeyaṃ dadasveti na me vacaḥ /
rukmiṇyā divyamūrtitvāt saṃbandhe kāraṇaṃ kṣamam //
merukūṭe purā devaiḥ kṛtam aṃśāvatāraṇam /
tadā nisṛṣṭā sā pūrvaṃ gaccha tvaṃ patinā saha //
mānuṣye kuṇḍinagare bhīṣmakasyāṅganodare /
jāyes tvaṃ vipulaśroṇi pratyavekṣasva keśavam //
tenāhaṃ vaḥ pravakṣyāmi rājan na kṛtakaṃ vacaḥ /
śrutvā svayaṃ viniścitya yad yuktaṃ tat kariṣyasi //
rukmiṇī nāma te kanyā na sā prakṛtimānuṣī /
śrīr eṣā brahmavākyena jātā kenāpi hetunā //
na ca sā manujendrāṇāṃ svayaṃvaravidhikṣamā /
ekā tv ekāya dātavyā iti dharmo vyavasthitaḥ //
na ca tāṃ śakyase rājaṃl lakṣmīṃ dātuṃ svayaṃvare /

sadṛśaṃ varam ālokya dātum arhasi dharmataḥ //
ato 'rthaṃ vainateyo 'yaṃ vighnakāraṇahetunā /
āgataḥ kuṇḍinagare devarājena coditaḥ //
ahaṃ caivāgato rājñāṃ draṣṭukāmo mahotsavam /
tāṃ ca kanyāṃ varārohāṃ padmena rahitāṃ śriyam //
kṣantavyam iti yat proktaṃ tvayā rājan mamepsayā /
yuktapūrvam ahaṃ manye kaluṣāya na pārthiva //
pūrvam eva mayā kṣāntaṃ yenāsmi viṣaye tava //
āgataḥ saumyarūpeṇa tenaiva kṣāntavān prabho //
kṣānteṣu guṇabāhulyaṃ doṣāpaharaṇaṃ kṣamā /
katham asmadvidhe rājan kaluṣo vasate hṛdi //
kulaje sattvasaṃpanne dharmajño satyavādini /
bhavādṛśe kathaṃ rājan kaluṣo hṛdi vartate //
pālayasva purīṃ samyak kaluṣo yadi vartate /
kṣānto 'ham iti mantavyaṃ yena senāsahāgataḥ /
na cāhaṃ senayā sārdhaṃ yāsyāmi ripuvāhinīm //
akṣāntaś cārisenāyāṃ yāsyāmi dvijavāhanaḥ /
sthitaḥ sann arkasaṃkāśāny āyudhāni kare vahan //
mānyo 'smākaṃ bhavān rājan vayasā ca pituḥ samaḥ /
pālayasva purīṃ samyak putreṣu pitṛvad vasa //
kaluṣo nāma rājendra vaset kāpuruṣeṣu vai /
śūreṣu śuddhabhāveṣu kaluṣo vasate katham //
jānīdhvam eṣā me vṛttiḥ putreṣu pitṛvad dhi saḥ /
āvayor api rājānau vidarbhanagarādhipau //
ātithyakaraṇe 'smākaṃ svaṃ rājyaṃ dadatuḥ śubhau /
tena dānaphalenābhyāṃ daśa pūrve divaṃ gatāḥ //
bhaviṣyāś caiva rājendra putrapautrā daśāvarāḥ /
te 'pi tatraiva yāsyanti devalokaṃ narādhipāḥ //
anayoḥ suciraṃ kālaṃ bhuktvā rājyam akaṇṭakam /
yadābhilāṣo bhokṣasya sukhaṃ yāsyanti nirvṛtim //
narendrāś ca mahābhāgā yo 'bhiṣecitum āgatāḥ //
kālena te 'pi yāsyanto devalokaṃ triviṣṭapam //
svasti vo 'stu gāmiṣyāmi vainateyasahāyavān /
nagarīṃ mathurāṃ ramyāṃ bhojarājena pālitām //
evam uktvā tu rājānaṃ bhīṣmakaṃ yadupuṃgavaḥ /
rājñāṃ caiva upāmantrya vaidarbhābhyāṃ viśeṣataḥ /
sabhāṃ niṣkramya deveśo jagāma ratham antikam //
tataḥ sa dṛṣṭvā rājarṣir bhīṣmakaḥ kila keśavam /
te tu sarve mahīpālā viṣaṇṇavadanābhavan //
ādyaṃ svāyaṃbhuvaṃ rūpaṃ surāsuranamaskṛtam /

sahasrapāt sahasrākṣaṃ sahasrabhujavigraham //
sahasraśirasaṃ devaṃ sahasramukuṭojjvalam /
divyamālyāmbaradharaṃ divyagandhānulepanam //
divyābharaṇasaṃyuktaṃ divyānekodyatāyudham /
kṛṣṇaṃ raktāravindākṣaṃ candrasūryāgnilocanam //
kaustubhābharaṇagrīvaṃ vanamālavibhūṣitam /
dṛṣṭvā sa rājarājendraḥ praṇipatya kṛtāñjaliḥ /
vāṅmanaḥkāyasaṃyuktaḥ stotum ārabdhavāṃs tadā //
devadeva namas tubhyam anādinidhanāya vai /
śaśvatāyādidevāya nārāyaṇa parāyaṇa //
svayaṃbhuvāya viśvāya sthāṇave vedhasāya ca /
padmanābhāya jaṭine daṇḍine piṅgalāya ca //
haṃsaprabhāya haṃsāya catrarūpāya vai namaḥ /
vaikuṇṭhāya namas tasmai ajāya paramātmane //
sadasadbhāvayuktāya purāṇapuruṣāya ca /
puruṣottamāya yuktāya nirguṇāya namo 'stu te //
varado bhava me nityaṃ tvadbhaktāya surottama /
lokanātho 'si nāthas tvaṃ viṣṇus tvaṃ viditātmanām //
evaṃ stutvā mahādevaṃ nṛpāṇām agrato nṛpaḥ /
mahārhamaṇimuktābhir vajravaidūryahāsinam //
śātakumbhasya nicayaṃ kṛṣṇāya pradadau nṛpaḥ /
punaś cakre namaskāraṃ vainateye mahābale //
namas tasmai khagendrāya manomārutaraṃhase /
kāmarūpāya divyāya kāśyapāya ca vai namaḥ //
iti saṃkṣepataḥ stutvā satkṛtya varabhūṣaṇaiḥ /
tato visarjayām āsa kṛṣṇaṃ kamalalocanam /
anujagmur nṛpāś caiva prasthitaṃ vāsavānujam //
pratigṛhya ca satkāraṃ nṛpān āmantrya vīryavān /
jagāma mathurāṃ kṛṣṇo dyotayāno diśo daśa /
vainateyaṃ puraskṛtya saumyarūpaṃ khagottamam //
mahatā rathavṛndena parivārya samantataḥ /
bherīpaṭahanādena śaṅkhaduṃdubhinisvanaiḥ //
bṛṃhitena ca nāgānāṃ hayānāṃ heṣitena ca /
siṃhanādena śūrāṇāṃ rathanemisvanena ca //
tumulaḥ sumahān āsīn mahāmegharavopamaḥ /
gate kṛṣṇo mahāvīrye ādāya param āsanam //
sabhām ādāya devāś ca prayayus tridaśālayam //
mahatā caturaṅgeṇa balena parivāritāḥ /
krośamātram anuvrajya anujñāte janārdane /
prayayus te nṛpāḥ sarve punar eva svayaṃvaram //

tataḥ prayāte vasudevaputre @
narādhipā bhūṣaṇabhūṣitāṅgāḥ |
parasparaṃ jagmu surendrakalpāḥ @
prabodhanārtha gamanotsukās te ||
sabhāgatān somaraviprakāśān @
sukhopaviṣṭān rucirāsaneṣu |
samīkṣya rājā sunayārthavādī @
jagāda vākyaṃ nararājasiṃhaḥ ||
svayaṃvarakṛto doṣo vidito vo narādhipāḥ /
kṣantavyo mama vṛddhasya durṇayasya phalodayaḥ //
evam ābhāṣya tān sarvān satkṛtya ca yathāvidhi /
tato visarjayām āsa nṛpāṃs tān madhyadeśajān /
pūrvapaścimajāṃś caiva uttarāpathikān api //
te 'pi sarve maheṣvāsāḥ prahṛṣṭamanaso nṛpāḥ /
yathārheṇa ca saṃpūjya jagmus te narapuṃgavāḥ //
jarāsaṃdhaḥ sunīthaś ca dantavaktraś ca vīryavān /
sālvaḥ saubhapatiś caiva mahākūrmaś ca pārthivaḥ //
krathakaiśikamukhyāś ca nṛpāḥ pravaravaṃśajāḥ /
veṇudāriś ca rājarṣiḥ kaśmīrādhipatis tathā //
ete cānye ca bahavo dakṣiṇāpathikā nṛpāḥ /
śrotukāmā raho vākyaṃ sthitā vai bhīṣmakāntike //
tān vai samīkṣya rājendraḥ sa rājā bhīṣmako balo /
snehapūrṇena manasā sthitāṃs tān avanīśvarān //
trivargasahitaṃ ślakṣṇaṃ ṣaḍguṇālaṃkṛtaṃ śubham /
uvāca nayasaṃpannaṃ snigdhagambhīrayā girā //
bhavatām avanīśānāṃ samālokya nayānvitam /
vacanaṃ vyāhṛtaṃ śrutvā kṛtaṃ me kāryam īdṛśam /
sadbhir bhavadbhiḥ kṣantavyaṃ vayaṃ nityāparādhinaḥ //
evam uktvā tu rājā sa bhīṣmako nayakovidaḥ /
uvāca sutam uddiśya vacanaṃ rājasaṃsadi /
putrasya ceṣṭām ālokya trāsākulitalocanaḥ //
manye bālān imāṃl lokān sa eṣa puruṣaḥ prabhuḥ /
kīrtiḥ kīrtimatāṃ śreṣṭo yaśaś ca yaśabhāg balī /
sthāpitaṃ bhuvi martye 'smin svabāhubalamūrjitam //
dhanyā khalu mahābhāgā devakī yoṣitāṃ varā /
putraṃ tribhuvanaśreṣṭhaṃ dhṛtvā garbheṇa keśavam //
kṛṣṇaṃ padmapalāśākṣaṃ śrīpuñjam amarārcitam /
netrābhyāṃ snehapūrṇābhyām īkṣate mukhapaṅkajam //
evaṃ lālapyamānaṃ taṃ rājānaṃ rājasaṃsadi /
uvāca ślakṣṇayā vācā sālvarājo mahādyutiḥ //

alaṃ khedena rājendra sutāya ripumardine /
kṣatriyasya raṇe rājan dhruvaṃ jayaparājayau //
niyatā gatir martyānām eṣa dharmaḥ sanātanaḥ /
balakeśavayor anyas tṛtīyaḥ kaḥ pumān iha //
raṇe yodhayituṃ śaktas tava putraṃ mahābalam /
rathātirathavṛndānām eka eva raṇājire /
ripuṃ vārayituṃ śakto dhanur gṛhya mahābhujaḥ //
bhārgavāstraṃ mahāraudraṃ devair api durāsadam /
sṛjato bāhuvīryeṇa kaḥ pumān presahiṣyati //
ayaṃ tu puruṣaḥ kṛṣṇo hy anādinidhano 'vyayaḥ /
taṃ vijetā na loke 'sminn api śūladharaḥ svayam //
tava putro mahāprājñaḥ sarvaśāstrārthatattvavit /
viditvā devam īśānaṃ na yodhayati keśavam //
asti tasya raṇe jetā yavanādhipatir nṛpaḥ /
sa kālayavano namā avadhyaḥ keśavasya ha //
taptvā sudāruṇaṃ ghoraṃ tapaḥ paramaduścaram /
rudram ārādhayām āsa dvādaśābdāny ayośanaḥ //
dvādaśābdāni muninā purvaṃ tena prasāditaḥ /
putrakāmena muninā toṣya rudrāt suto vṛtaḥ /
māthurāṇām avadhyo 'yaṃ bhaved iti ca śaṃkarāt /
evam astv iti rudro 'pi pradadau munaye sutam //
evaṃ gargasya tanayaḥ śrīmān rudravarod bhavaḥ /
māthurāṇām avadhyo 'sau mathurāyāṃ viśeṣataḥ //
kṛṣṇo 'pi balavān eṣa māthure jātavān ayam /
sa jeṣyati raṇe kṛṣṇaṃ mathurāyāṃ samāgataḥ //
manyadhvaṃ yadi vo yuktāṃ nṛpā vācaṃ mayeritām /
tatra dūtaṃ visṛjadhvaṃ yavanendrapuraṃ prati //
śrutvā saubhapater vākyaṃ sarve te nṛpasattamāḥ /
kurma ity abruvan hṛṣṭāḥ sālvarājaṃ mahābalam //
sa teṣāṃ vacanaṃ śrutvā jarāsaṃdho mahīpatiḥ /
babhūva vimanā rājan brahmaṇo vacanaṃ smaran //
māṃ samāśritya pūrve 'smin nṛpā nṛpabhayārditāḥ /
prāpnuvanti hṛtaṃ rājyaṃ sabhṛtyabalavāhanam //
iha māṃ nocyate bhūpaiḥ parasaṃśrayahetunā /
kany eva patividveṣād anyaṃ ratiparāyaṇā //
aho subalavad daivam aśakyaṃ vinivartitum /
yad ahaṃ kṛṣṇahetor hi saṃśrayāmi balādhikam //
nūnaṃ yogavihīno 'haṃ kārayiṣye parāśrayam /
śreyo hi maraṇaṃ mahyaṃ na cānyaṃ saṃśraye nṛpāḥ //
kṛṣṇo vā baladevo vā yo vā so vā naro 'paraḥ /

hantāhaṃ prahiyotsyāmi yathā brahmapracoditaḥ //
eṣā me niścitā buddhir etat supuruṣavratam /
ato 'nyathā na śakto 'haṃ kartuṃ parasamāśrayam //
bhavatāṃ sādhuvṛttānām ābādhaṃ na karoti saḥ /
tena dūtaṃ pradāsyāmi nṛpāṇāṃ rakṣaṇāya vai //
vyomamārgeṇa yātavyaṃ yathā kṛṣṇo na bādhate /
gacchantam anucintyaivaṃ preṣayadhvaṃ nṛpottamāḥ /
ayaṃ saubhapatiḥ śrīmān analārkenduvikramaḥ /
rathenādityavarṇena prayātu tatpuraṃ balī //
yavanendro yathābhyeti narendrāṇāṃ samāgamam /
vacanaṃ ca yathāsmābhir dautyena kṛṣṇavigrahe //
punar evābravīd rājā saubhasya patimūrjitam /
gaccha sarvanarendrāṇāṃ sāhāyyaṃ kuru mānada //
yavanendro yathābhyeti yathā kṛṣṇaṃ vijeṣyati /
yathā vayaṃ ca tuṣyāmas tathā nītir vidhīyatām //
evaṃ saṃdiśya sarvāṃs tān bhīṣmakaṃ pujya dharmataḥ /
prayayau svapuraṃ rājā svena sainyena saṃvṛtaḥ //
sālvo 'pi nṛpatiśreṣṭhas tāṃś ca saṃpūjya vīryavān /
jagāmākāśamārgeṇa rathenānilagāminā //
te 'pi sarve mahīpālā dakṣiṇāpathavāsinaḥ /
anuvrajya jarāsaṃdhaṃ gatāḥ svanagareṣu vai //
bhīṣmakaḥ saha putreṇa tāv ubhau cintya durṇayam /
gṛhe viviśatur dīnau kṛṣṇam evānucintayan //
rukmiṇī viditā sādhvī svayaṃvaranivartanam /
kṛṣṇasyāgamane hetor nṛpāṇāṃ doṣadarśanam //
gatvā tu sā sakhīmadhye uvāca vrīḍitānanā /
na cānyeṣāṃ narendrāṇāṃ patnī bhavitum utsahe /
kṛṣṇāt kamalapatrākṣāt satyam etad vaco mama //
yavanānāṃ balodagraḥ sa kālayavano nṛpaḥ /
babhūva rājadharmeṇa rakṣitā puravāsinām //
trivargaviditaprajñaḥ ṣaḍguṇanupajīvakaḥ /
saptavyasanasaṃmūḍho guneṣv abhirataḥ sadā //
śrutimān dharmaśīlaś ca satyavādī jitendriyaḥ /
sāṃgrāmikavidhijñaś ca durgalābhānusāraṇaḥ /
śūro 'pratibalaś caiva mantripravarasevakaḥ //
sukhāsīnaḥ sabhāṃ ramyāṃ sacivaiḥ parivāritaḥ //
upāsyamāno yavanair ātmavidbhir vipaścitaiḥ /
vividhāś ca kathā divyāḥ kathyamānaiḥ parasparam //
etasminn eva kālo tu divyagandhavaho 'nilaḥ /
pravavau madanābodhas tasya vai sukhaśītalaḥ //

kasmād ity evamanasaḥ sabhāyāṃ ye samāhatāḥ /
utphullanayanāḥ sarve rājā caivāvalokya saḥ //
apaśyata rathaṃ divyam āyāntaṃ bhāskaropamam /
śātakumbhamayair divyair athāṅgair upaśobhitam //
divyaratnaprabhākīrṇaṃ divyadhvajapatākīnam /
uhyantaṃ divyaturagair manomārutaraṃhasaiḥ /
candrabhāskarabimbāni kṛtvā jāmbūnadaṃ śubham /
racitaṃ vai viśvakṛtā vaiyāghravarabhūṣitam //
ripūṇāṃ trāsajananaṃ mitrāṇāṃ harṣavardhanam /
dakṣiṇādikpathāyāntaṃ rathaṃ pararathārujam //
tatropaviṣṭaṃ śrīmantaṃ saubhasya patim ūr jitam /
dṛṣṭvā paramasaṃhṛṣṭaś cārghyapādyeti cāsakṛt //
uvāca yavanendro vai mitraṃ pravadatāṃ varaḥ /
tatrotthāya mahābāhuḥ svayam eva nṛpāsanāt /
pratyudnamyārgham ādāya rathāvataraṇe sthitaḥ //
sālvo 'pi sumahātejā dṛṣṭvā rājānam āgatam /
mudā paramayā yuktaḥ śakrapratimatejasam //
avatīrya suvisrabdha eka eva rathottamāt /
viveśa paramaprīto mitradarśanalālasaḥ //
dṛṣṭvārgham udyātaṃ rājñā sa sālvo rājasattamaḥ /
uvāca ślakṣṇayā vācā nārghārho 'smi mahādyute //
dūto 'haṃ manujendrāṇāṃ sakāśādbhavato'; ntikam /
preṣito bahubhiḥ sārdhaṃ jarāsaṃghena dhīmatā /
tena manye mahārāja nārghārho'; smīti rājasu //
jānāmy ahaṃ mahābāho dautyena tvām ihāgatam /
saṃmite naradevānāṃ preṣitaṃ māgadhena vai //
tena tvām arcaye rājan viśeṣeṇa mahāmate /
arghapādyādisatkārair āsanena yathāvidhi //
bhavaty abhyarcite rājñāṃ sarveṣām arcitaṃ bhavet /
mānite tava rājendra sarveṣāṃ mānitaṃ bhavet /
āsyatām āsane divye mayā sārdhaṃ janeśvara //
hastāliṅganakaṃ kṛtvā pṛṣṭvā ca kuśalamayam /
sukhopaviṣṭhau sahitau śubhe siṃhāsane nṛpau //
yad bāhubalam aśritya vayaṃ sarve narādhipāḥ /
vasāmo vigatodvegā devā iva śacīpatim /
kim asādhyaṃ bhaved asya yenāsi preṣito mayi /
vada satyaṃ vacas tasya kim ājñāpayati prabhuḥ /
kariṣye vacanaṃ tasya api karma suduṣkaram //
yathā vadati rājendra magadhādhipatis tava /
tathāhaṃ saṃpravakṣyāmi śrūyatāṃ yavanādhipa //

jāto 'haṃ jagatāṃ bādhī kṛṣṇaḥ paramadurjayaḥ /
viditvā tasya durvṛttam ahaṃ hantuṃ samudyataḥ //
pārthavair bahubhiḥ sārdhaṃ samagrabalavāhanaiḥ /
uparuddhā mahāsenā gomantam acalottamam //
cedirājasya vacanaṃ mahārthaṃ śrutavān aham /
padātābhyāṃ vināśāya hutāśanam ayojayam //
jvālāśatasahasrāḍhyaṃ yugāntāgnisamaprabham /
dṛṣṭvā rāmo gireḥ kūṭād āpluto hematāladhṛk //
viniṣpatya mahāsenāṃ madhye sāgarasaṃnibhām /
ājaghāna durādharṣo narāśvarathadantinām //
sarpantam iva sarpendraṃ vikṛṣyākṛṣya lāṅgalam /
naranāgāśvavṛndāni musalena vyapothayat //
gajena gajam āsphālya rathena rathayodhinam /
hayena ca hayārohaṃ padātena padātinam //
samare sumahātejā nṛpārkaśatasaṃkule /
vicaran vividhān mārgān nidāghe bhāskaro yathā //
rāmād anantaraṃ kṛṣṇaḥ pragṛhyārkasamaprabham /
cakraṃ cakrabhṛtāṃ śreṣṭhaḥ siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā //
cakraṃ sa ca mahātejāḥ kālīṃ caivāyasīṃ gadām /
cakraṃ sudarśanaṃ cakrī gavāṃ caiva gadāgrajaḥ /
pravicālya mahāvīryaḥ pādavegena taṃ girim /
śatrusainye papātoccair yaduvīraḥ pratāpavān /
pranṛtyann iva śailo 'sau toyadhārābhiṣecitaḥ /
ghurṇamāmo viveśorvīṃ vinirvāpya hutāśanam //
ādīpyamānāc chikharād avaplutya janārdanaḥ /
jaghāna vāhinīṃ rājaṃś cakravyagreṇa pāṇinā //
vikṣipya vipulaṃ cakraṃ gadāpātād anantaram /
naranāgāśvavṛndāni musalena vyacūrṇayat //
krodhānalasamudbhūta+ +cakralāṅgalavahninā /
nirdagdhā mahatī senā narendrārkābhitāpitā //
naranāgāśvakalilaṃ pattidhvajasamākulam /
rathānīkaṃ padātābhyāṃ kṣaṇena viralīkṛtam //
senāṃ prabhagnām ālokya cakrānalabhayārditām /
mahatā rathavṛndena parivārya samantataḥ /
tatrāhaṃ yudhyamānas tu bhrātāsya balavān balī /
sthito mamāgrataḥ śuro gadāpāṇir halāyudhaḥ //
dvādaśākṣauhiṇīr hatvā prabhinna iva kesarī /
halaṃ saunandam uddhṛtya gadayā mām atāḍayat //
vajrapātanibhaṃ vegaṃ pātayitvā mamopari /
bhūyaḥ prahartukāmo māṃ vaiśākhenāsthito mahīm //

vaiśākhaṃ sthānam āsthāya guhaḥ krauñcaṃ yathā purā /
tathā māṃ dīrghanetrābhyām īkṣate nirdahann iva //
tādṛgrūpaṃ samālokya baladevaṃ raṇājire /
jīvitārthī nṛloke 'smin kaḥ pumān sthātum arhati //
dṛṣṭvā mahāgadāṃ bhīmāṃ kāladaṇḍam ivoddhṛtām /
kālāṅkuśena nirdhūtāṃ sthita evāgrato mama //
tato jaladagambhīras vareṇāpurayan nabhaḥ /
vāg uvācāśarīreṇa svayaṃ lokapitāmahaḥ /
prahartavyo na rājāyam avadhyo 'yaṃ tavānagha /
kalpito 'sya vadhaś cānyād viramasva halāyudha //
śrūtvāhaṃ tena vākyena cintāviṣṭo nivartitaḥ /
sarvaprāṇaharaṃ ghoraṃ brahmaṇā svayam īritam //
tenāhaṃ vaḥ pravakṣyāmi nṛpāṇāṃ hitakāmyayā /
śrūtvā tvam eva rājendra kartum arhasi madvacaḥ //
tapasogreṇa mahatā putrārthī toṣya śaṃkaram /
prāptavān devadevāt tvām avadhyaṃ māthurair janaiḥ //
mahāmuniś cāyasacūrṇam aśnann @
upasthito dvādaśavārṣikaṃ vratam |
surāsuraiḥ saṃstutapādapaṅkajaṃ @
sa labdhvān īpsitakāmasaṃpadam ||
tapobalād gārgyamuner mahātmano @
varaprabhāvācchakalendumaulinaḥ |
raṇe samāsādya janārdano himaṃ @
vilīyate bhāskararaśminā yathā ||
yatasva rājñāṃ vacanapracodito @
vrajasva yātrāṃ vijayāya keśavam |
praviśya rāṣṭraṃ mathurāṃ vaśe naya @
nihatya kṛṣṇaṃ prathayasva vai yaśaḥ ||
māthuro vāsudevo 'yaṃ baladevaś ca bāndhavaḥ /
tau vijeṣyasi saṃgrāme gatvā tāṃ mathurāṃ purīm //
ity evaṃ narapatibhāskarapragītaṃ @
vākyaṃ te kathitam idaṃ hitaṃ nṛpāṇām |
tat sarvaṃ saha sacivair vimṛśya buddhayā @
yad yuktaṃ kuru manujendra ātmaneṣṭam ||
evaṃ kathayamānaṃ taṃ sālvarājaṃ nṛpājñayā /
uvāca praramaprīto yavanādhipatir nṛpaḥ //
dhanyo 'smy anugṛhīto 'smi saphalaṃ jīvitaṃ ca me /
kṛṣṇanigrahahetor yan niyukto bahubhir nṛpaiḥ //
durjayaṃ triṣu lokeṣu surāsuragaṇair api /
tasya nigrahahetor mām avadhārya jayāśiṣam //

prahṛṣṭai rājasiṃhais tair avadhārya jayo mama /
teṣāṃ vāgambuvarṣena vijayo me bhaviṣyati //
karīṣye vacanaṃ teṣāṃ nṛpasattama coditam /
parājayo 'pi rājendra jayena sadṛśo mama //
adyaiva tithinakṣatraṃ muhūrtakaraṇaṃ śubham /
yāsyāmi mathurāṃ rājan vijetuṃ keśavaṃ raṇe //
evam ābhāṣya rājānaṃ saubhasya patim ūr jitam /
satkṛtya ca yathānyāyaṃ mahārhavarabhūṣaṇaiḥ //
brāhmaṇebhyo dadau cittaṃ siddhādeśāya vai nṛpaḥ /
purohitāya rājendra pradadau bahuśo dhanam //
hutvāgniṃ vidhivad rājā kṛtakautukamaṅgalaḥ /
prasthānaṃ kṛtavān samyag jetukāmo janārdanam //
sālvo 'pi bharataśreṣṭha kṛtārtho hṛṣṭamānasaḥ /
yavanendraṃ pariṣvajya jagāma svapuraṃ nṛpaḥ //
vidarbhanagarīṃ yāte śakratulyaparākrame /
kim arthaṃ garuḍo nītaḥ kiṃ ca karma cakāra saḥ //
na cāruroha bhagavān vainateyaṃ mahābalam /
etaṃ me saṃśayaṃ brahman brūhi tattvaṃ mahāmune //
śrṇu rājan suparṇena kṛtaṃ karma hy amānuṣam /
vidarbhanagarīṃ yāto vainateye mahādyutau //
asaṃprāpte ca nagarīṃ mathurāṃ madhusūdane /
manasā cintayām āsa vainateyo mahāmatiḥ //
yad uktaṃ devadevena nṛpāṇām agrataḥ prabho /
yāsyāmi mathurāṃ ramyāṃ bhojarājena pālitām //
iti tadvacanasyānte gamiṣyeti vicintayan /
kṛtāñjalipuṭaḥ śrīmān praṇipatyābravid idam //
deva yāsyāmi nagarīṃ raivatasya kuśasthalīm /
raivataṃ ca giriṃ ramyaṃ nandanapratimaṃ vanam /
rākṣasodvāsitāṃ ramyāṃ śailodadhitaṭāśritām /
vṛkṣagulmalatākīrṇāṃ puṣpareṇuvibhūṣitām //
gajendrabhujagākīrṇam ṛkṣavānarasevitām /
varāhamahiṣākrāntāṃ mṛgayūthair anekaśaḥ //
tāṃ samantāt samālokya vāsārthaṃ te kṣamākṣamam /
yadi syād bhavate ramyā praśastā nagarīti ca /
kaṇṭakoddharaṇaṃ kṛtvā āgamiṣye tavāntikam //
evaṃ vijñāpya deveśaṃ praṇipatya janārdanam /
jagāma patagendro vai paścimābhimukho balī /
kṛṣṇo 'pi yadubhiḥ sārdhaṃ viveśa mathurāṃ purīm //
svaireṇa cograsenaś ca nāgarāś caiva sarvaśaḥ /
pratyudgamyāgataṃ kṛṣṇam ānarcur janasaṃkulam //

śrutvābhiṣiktaṃ rājendraṃ bahubhir vasudhādhipaiḥ /
kiṃ cakāra mahābāhur ugraseno mahīpatiḥ //
cāreṇaivograsenaś ca nāgarāś caiva sarvaśaḥ /
śrutvābhiṣiktaṃ rājendraṃ bahubhir vasudhādhipaiḥ /
indreṇa kṛtasaṃdhānaṃ dūtaṃ citrāṅgadaṃ kṛtam //
ekaikaṃ nṛpater bhāgaṃ śatasāhasrasaṃmitam /
ekaikaṃ śatasāhasraṃ saṃmitaṃ rājamaṇḍalam /
rājendreṣvarbudaṃ dattaṃ mānaveṣu ca vai daśa //
najendraṃ cārghayuktaṃ ca kṛtvā vai mānuṣeṣu ca /
ye tatra samanuprāptā narendrās te gṛhaṃ gatāḥ /
śaṅko yādavarupeṇa pradadau haricintitam //
evaṃ nidhipatiḥ śrīmān daivatair anumoditaḥ /
iti śrutvāntikajanāl lokaprāvṛttikān narāt //
cakāra mahatīṃ pūjāṃ devatāyataneṣu vai /
vasudevasya bhavane toraṇobhayapār śvataḥ //
naṭānāṃ nṛtyageyāni vādyāni ca samantataḥ /
patākādhvajamālāḍhyaṃ kārayām āsa sarvataḥ //
kaṃsarājasya tu sabhāṃ vicitrāmbarasuprabhām //
patākā vividhākārā dāpayām āsa bhojarāṭ //
toraṇaṃ gopuraṃ caiva sudhāpaṅkavilepanam /
kārayām āsa rājendra rājendrasyāsanālayam //
naṭānāṃ nṛtyageyāni vādyāni ca samantataḥ /
patākāvanamālāḍhyāḥ purṇakumbhās tatas tataḥ //
rājamārgeṣu rājendra candanodakasecite /
vastrāstaraṇakaṃ rājā dāpayām āsa bhūtale //
dhūpapātropagāḥ pārśve candanāgaruguggulaiḥ /
guḍasarjarasāś caiva dahyamānāḥ samantataḥ //
vṛddhastrījanasaṃghaiś ca gāyadbhiḥ stutimaṅgalam /
alaṃkṛtvā pratīkṣante sveṣu sthāneṣu yoṣitaḥ //
evaṃ kṛtvā purānandam ugraseno narādhipaḥ /
vasudevagṛhaṃ gatvā priyākhyānaṃ nivedya ca /
rāmeṇa saha saṃmantrya nirgato ratham antikam //
tasminn evāntare rājañ śaṅkhadhvanir abhūn mahān //
pāñcajanyasya ninadaṃ śrutvā mathuravāsinaḥ /
striyo vṛddhās ca bālāś ca sūtamāgadhabandinaḥ //
te niryayur mahāsenā rāmaṃ kṛtvāgrato nṛpa /
arghapādyaṃ puraskṛtya ugraseno mahīpatiḥ //
dṛṣṭipanthānam āsādya ugraseno mahīpatiḥ /
avatīrya rathāc chubhrāt pādamārgeṇa cāgrataḥ /
dṛṣṭvāsīnaṃ rathe divye divyaratnavibhūṣite //

aṅgeṣv ābharaṇaṃ caiva divyaratnaprabhāyutam /
vanamālorasaṃ divyaṃ tapantam iva bhāskaram //
cāmaravyajanaṃ chatraṃ khagendradhvajam ucchritam /
rājalakṣaṇasaṃpannām āsannārkam ivojjvalam //
śriyābhibhūtaṃ deveśaṃ durnirīkṣyataraṃ harim /
dṛṣṭvā sa rājā rājendraṃ harṣagadgadayā girā /
babhāṣe puṇḍarīkākṣaṃ rāmaṃ balaniṣūdanam //
rathena na mayā gantuṃ yuktapūrvaṃ vicintya vai /
avatīrṇo mahābhāga gaccha tvaṃ syandanena ca //
viṣṇunā chadmarūpeṇa gatvemāṃ mathurāṃ purīm /
atra prakāśitātmānaṃ devendratvaṃ nṛpārṇave /
tam ahaṃ stotum icchāmi sarvabhāvena keśavam //
pratyuvāca mahātejā rājānaṃ kṛṇapūrvajaḥ /
na yuktaṃ nṛpate stotuṃ vrajantaṃ devasattamam /
astotreṇaiva saṃtuṣṭas tava rājañ janārdanaḥ //
tuṣṭasya stutibhiḥ kiṃ te darśanena tava stutiḥ //
rājendratvam anuprāpya āgatas tava veśmani /
tat tvaṃ kiṃ stutavān rājān divyaiḥ stotrair amānuṣaiḥ /
evam ābruvamāṇau tau saṃprāptau keśevāntikam //
arghodyatabhujaṃ dṛṣṭvā sthāpayitvā rathottamam /
uvāca vadatāṃ śreṣṭha ugrasenaṃ narādhipam //
yan mayā cābhiṣiktas tvaṃ mathureśo bhavatv iti /
na yuktam anyathā kartuṃ mathurādhipate svayam //
argham ācamanīyaṃ ca pādyaṃ cāsmannivedanam /
na dātum arhase rājann etan me manasaḥ priyam //
tavābhiprāyaṃ vijñāya bravīmi nṛpate vacaḥ /
tvam eva māthuro rājā nānyathā kartum arhasi //
sthānaṃ bhāgaṃ ca nṛpate dāsyāmi tava dakṣiṇam /
yathā nṛpāṇāṃ sarveṣāṃ tathā te sthāpito 'grataḥ //
śatasāhasriko bhāgo vastrābharaṇavarjitaḥ //
āruhasva rathaṃ śubhraṃ cāmīkaravibhūṣitam /
cāmaravyajanaṃ chatraṃ dhvajaṃ ca manujeśvara /
divyābharaṇasaṃyuktaṃ mukuṭaṃ bhāskaraprabham //
dhārayasva mahābhāga pālayasva purīm imām /
putrapautraiḥ parikṛto mathurāṃ pratipālaya //
jitvārigaṇasaṃghāni bhojavaṃśaṃ vivardhaya //
devadevādyanantāya sīriṇe vajrapāṇinā /
preṣitaṃ devarājena divyābharaṇam ambaram //
māthurāṇāṃ ca sarveṣāṃ bhāgā dīnārikā daśa /
sūtamāgadhabandīnām ekaikasya sahasrikam /

vṛddhastrījanasaṃghānāṃ gaṇikānāṃ śataṃ śatam //
nṛpena saha tiṣṭhanti vikadrupramukhāś ca ye /
daśasāhasriko bhāgas teṣāṃ dhātrā prakalpitaḥ //
daśasāhastrikaṃ bhāgaṃ teṣāṃ dhātā prakalpayat //
evaṃ saṃpūjya rājendraṃ māthuraṇāṃ camūmukhe /
kṛtvā sumahad ānandaṃ mathurāṃ madhusūdanaḥ //
divyābharaṇamālyaiś ca divyām varavilepanaiḥ /
dīpyamānaḥ samantāc ca devā iva triviṣṭapam //
bherīpaṭahanādena śaṅkhaduṃdubhinisvanaiḥ /
bṛṃhitena ca nāgānāṃ hayānāṃ heṣitena ca //
siṃhanādena śūrāṇāṃ rathanemisvanena ca /
tumulaḥ sumahān āsīn nādo megharavopamaḥ //
bandibhiḥ stūyamānaṃ ca namaś cakrur api prajāḥ /
dattvā dānam ananto 'pi na yayau vismayaṃ hariḥ //
svabhāvonnatabhāvatvād dṛṣṭapūrvāt tato 'dhikam /
anahaṃkārabhāvāc ca vismayaṃ na jagāma ha //
dīpyamānaṃ svavapuṣā āyantaṃ bhāskaraprabham /
dṛṣṭvā mathuravāsinyo namaś cakruḥ pade pade //
eṣa nārāyaṇaḥ śrīmān kṣīrārṇavaniketanaḥ /
nāgaparyaṅkam ut sṛjya gato 'yaṃ mathurāṃ purīm //
badhvā baliṃ mahāvīryaṃ durjayaṃ tridaśair api /
śakrāya pradadau rājyaṃ trailokyaṃ vajrapāṇaye //
hatvā daityagaṇān sarvān kaṃsaṃ ca balināṃ varam /
bhojarājāya mathurāṃ dattvā keśiniṣūdanaḥ //
nābhiṣiktaḥ svayaṃ rājye nopaviṣṭo nṛpāsanam /
rājendratvam abhīpsan vai mathurām āviśat tataḥ //
evam anyonyasaṃjalpaṃ śrutvā puranivāsinām /
sūtamāgadhabandibhya idam ucur gaṇā giraḥ //
kiṃ vā śakṣyāmahe vaktuṃ guṇānāṃ te guṇodadhe /
mānuṣeṇaikajihvena prabhāvotsāhasaṃbhavān //
sahasrabhogī nāgendraḥ kadācid daivabuddhimān /
dvisahasreṇa jihvānāṃ vāsukiḥ prathayiṣyati //
kiṃ tv adbhutam idaṃ loke mānavendreṣu bhūtale /
na bhūtaṃ na bhaviṣyaṃ ca śakrād āsanam āgatam //
sabhāvataraṇaṃ caiva kalaśair āgataṃ svayam /
na śrutaṃ na ca dṛṣṭaṃ vā tena manyāmahe 'dbhutam //
dhanyā devī mahābhāgā devakī yoṣitāṃ varā /
bhavantaṃ tridaśaśreṣṭhaṃ bhṛtvā garbheṇa keśavam //
kṛṣṇaṃ padmapalāśākṣaṃ śrīpuñjam amarārcitam /
netrābhyāṃ snehapūrṇābhyāṃ vīkṣate mukhapaṅkajam //