હરિવંશ · ભાગ 81100

એવમ્ ઉક્તે તુ નૃપતિર્ દરદો નામ વીર્યવાન્ ।
રામં હલાગ્રોગ્રભુજં પ્રત્યયાત્ સૈન્યમધ્યગમ્ ॥
તદ્ યુદ્ધમ્ અભવત્ તાભ્યાં રામસ્ય દરદસ્ય ચ ।
મૃધે લોકવરિષ્ઠાભ્યાં કુઞ્જરાભ્યામ્ ઇવૌજસા ॥
યોજયિત્વા તતઃ સ્કન્ધે રામો દરદમ્ આહવે ।
હલેન બલિનાં શ્રેષ્ઠો મુસલેનાવપોથયત્ ॥
આપતજ્ જાનુના ભૂમૌ વ્યવર્તત મહીતલે ।
સ કાયગતમૂર્ધા વૈ મુસલેનાવપોથિતઃ ।
પપાત દરદો ભૂમૌ દારિતાર્ધ ઇવાચલઃ ॥
રામેણ નિહતે તસ્મિન્ દરદે રાજસત્તમે ।
જરાસંધસ્ય રાજ્ઞસ્ તુ રામેણાસીત્ સમાગમઃ ॥
મહેન્દ્રસ્યેવ વૃત્રેણ દારુણો લોમહર્ષણઃ ।
ગદે હૃહીત્વા વિક્રાન્તાવ્ અન્યોન્યમ્ અભિધાવતામ્ ॥
કમ્પયન્તૌ ભુવં વીરૌ તાવ્ ઉદ્યતમહાગદૌ ।
દદૃશાતે મહાત્માનૌ ગિરી સશિખરાવ્ ઇવ ॥
વ્યુપારમન્તે યુદ્ધાનિ પ્રેક્ષ્ય તૌ પુરુષર્ષભૌ ।
સંરબ્ધાવ્ ઇવ ધાવન્તૌ ગદાયુદ્ધેષુ વિશ્રુતૌ ॥
તાવ્ ઉભૌ પરમાચાર્યૌ લોકે ખ્યાતૌ મહાબલૌ ।
મત્તાવ્ ઇવ મહાનાગાવ્ અન્યોન્યં સમધાવતામ્ ॥
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ ।
યક્ષાશ્ ચાપ્સરસશ્ ચૈવ સમાજગ્મુઃ સહસ્રશઃ ॥
તદ્ દેવયક્ષગન્ધર્વ+ +મહર્ષિભિર્ અલંકૃતમ્ ।
શુશુભે ઽભ્યધિકં રાજન્ નભો જ્યોતિર્ગણૈર્ ઇવ ॥
અભિદુદ્રાવ રામં તુ જરાસંધો નરાધિપઃ ।
સવ્યં મણ્ડલમ્ આશ્રિત્ય બલદેવસ્ તુ દક્ષિણમ્ ॥
તાવ્ અન્યોન્યં પ્રજહ્રાતે ગદાયુદ્ધવિશારદૌ ।
દન્તાભ્યામ્ ઇવ માતઙ્ગૌ નાદયન્તૌ દિશો દશ ॥
ગદાનિપાતો રામસ્ય શુશ્રુવે ઽશનિનિસ્વનઃ ।
જરાસંધસ્ય ચરણે પર્વતસ્યેવ દીર્યતઃ ॥
ન સ્મ કમ્પયતે રામં જરાસંધકરચ્યુતા ।
ગદા ગદાભૃતાં શ્રેષ્ઠં વિન્ધ્યં ગિરિમ્ ઇવાનલઃ ॥
રામસ્ય તુ ગદાવેગં રાજા સ મગધેશ્વરઃ ।
સેહે ધૈર્યેણ મહતા શિક્ષયા ચ વ્યપોહયત્ ॥
તતો ઽન્તરિક્ષે વાગ્ આસીત્ સુસ્વરા લોકસાક્ષિણી ।
ન ત્વયા રામ વધ્યો ઽયમ્ અલં ખેદેન માનદ ॥
વિહિતો ઽસ્ય મયા મૃત્યુસ્ તસ્માત્ સાધુ વ્યુપારમ ।
અચિરેણૈવ કાલેન પ્રાણાંસ્ ત્યક્ષ્યતિ માગધઃ ॥
જરાસંધસ્ તુ તચ્ છ્રુત્વા વિમનાઃ સમપદ્યત ।
ન પ્રાહરત્ તતસ્ તસ્મૈ પુનર્ એવ હલાયુધઃ ॥
તૌ વ્યુપારમતાં યુદ્ધાદ્ વૃષ્ણયસ્ તે ચ પાર્થિવાઃ ।

દીર્ઘકાલં મહારાજ નિજઘ્નુર્ ઇતરેતરમ્ ॥
પરાજિતે ત્વ્ અપક્રાન્તે જરાસંધે મહીપતૌ ।
વિવિક્તમ્ અભવત્ સૈન્યં પરાવૃત્તમહારથમ્ ॥
જરાસંધં જઘાનાશુ ગદયા વિષ્ણુર્ અવ્યયઃ ।
પુનર્ આહત્ય રાજાનં મુષ્ટિના ચ સમાહનત્ ।
તલેનાહત્ય તરસા ગદયા સ પુનઃ પુનઃ ॥
વિસંજ્ઞો ઽપિ જરાસંધો ગદામ્ ઉત્સૃજ્ય વીર્યવાન્ ।
ઉપારમત્ તદા યુદ્ધાચ્ ચાપં સશરમ્ એવ ચ ॥
પદાતિશ્ ચાભવદ્ રાજા ભીતસ્ ત્વરિતવિક્રમઃ ।
અન્તર્ધાનં જગામાશુ શત્રૌ પશ્યતિ યુધ્યતઃ ॥
તે નૃપાશ્ ચોદિતૈર્ નાગૈઃ સ્યન્દનૈસ્ તુરગૈસ્ તથા ।
દુદ્રુવુર્ ભીતમનસો વ્યાઘ્રાઘ્રાતા મૃગા ઇવ ॥
તન્ નરેન્દ્રૈઃ પરિત્યક્તં ભગ્નદર્પૈર્ મહારથૈઃ ।
ઘોરં ક્રવ્યાદબહુલં રૌદ્રમ્ આયોધનં બભૌ ॥
પાઞ્ચજન્યં તદા વિષ્ણુર્ દધ્મૌ શત્રુભયંકરમ્ ॥
દેવદેવેન વીરેણ ચક્રિણા શાર્ઙ્ગધન્વિના ।
આધ્માતો ઽથ મહાશઙ્ખઃ પૂરયામ્ આસ રોદસી ॥
તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ વિદ્યાધરમહોરગાઃ ।
તેન શબ્દેન સંતુષ્ટાઃ સિંહનાદં પ્રચક્રિરે ॥
તેન સર્વે નૃપતયો ભીતા રાજન્ દિશો ગતાઃ ।
પુનશ્ ચ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ શઙ્ખરાજં સમાશ્વસત્ ॥
તતો યુદ્ધં મહાવિષ્ણુર્ જિત્વા યદુકુલોદ્વહઃ ।
ગોમન્તે ઽથ મહાશૈલે કિંચિત્ કાલં વિશશ્રમે ।
પૂર્વજેન તદા કૃષ્ણ શ્રાન્તેન યુધિ ભારત ॥
દ્રવત્સુ રથમુખ્યેષુ ચેદિરાજો મહાદ્યુતિઃ ।
સ્મૃત્વા યાદવસંબન્ધં કૃષ્ણમ્ એવાન્વવર્તત ॥
જરાસંધે ગતે રાજ્ઞિ કૃષ્ણાદ્ ભીતે રણોત્સવાત્ ।
વૃતઃ કરૂષસૈન્યેન ચેદિસૈન્યેન ચાનઘ ।
સંબન્ધકામો ગોવિન્દમ્ ઇદમ્ એવાહ ચેદિરાટ્ ॥
અહં પિતૃષ્વસુર્ ભર્તા તવ યાદવનન્દન ।
સબલસ્ ત્વામ્ ઉપાવૃત્તસ્ ત્વં હિ મે દયિતઃ પ્રભો ॥
દમઘોષો ઽસ્મિ ભદ્રં તે સહાયો ઽહમ્ અનુવ્રતઃ ।
ઉક્તશ્ ચૈષ મયા રાજા જરાસંધો ઽલ્પચેતનઃ ।
કૃષ્ણાદ્ વિરમ દુર્બુદ્ધે વિગ્રહાદ્ રણકર્મણિ ॥
તદ્ એષ સ પરિત્યક્તો મમ વાક્યસ્ય દૂષકઃ ।
ભગ્નો યુદ્ધે જરાસંધસ્ ત્વયા દ્રવતિ સાનુગઃ ॥
નિર્વૈરો નૈષ સંયાતિ સ્વપુરં પૃથિવીપતિઃ ।
વિભોર્ વૈરવિનિર્બન્ધે વિગ્રહે રણમૂર્ધનિ ।
ત્વય્ય્ એવ ભૂયો ઽપ્ય્ અપરં દર્શયિષ્યતિ કિલ્બિષમ્ ॥
અતીવ રુષ્ટો વાર્ષ્ણેય ગતઃ સબલવાહનઃ ।

તદ્ ઇમાં સંત્યજાશુ ત્વં મહીં હતનરાકુલામ્ ।
ક્રવ્યાદગણસંકીર્ણાં સેવિતવ્યામ્ અમાનુષૈઃ ।
પિશાચાશ્ ચાત્ર દૃશ્યન્તે રાક્ષસાઃ પિશિતાશનાઃ ।
ડાકિન્યો ઽત્ર પ્રનૃત્યન્તિ પીત્વા શોનિતસંપ્લવમ્ ॥
કરવીરપુરં કૃષ્ણ ગચ્છામઃ સબલાનુગાઃ ।
સૃગાલં વાસુદેવં વૈ દ્રક્ષ્યમસ્ તત્ર પાર્થિવમ્ ॥
ઇમૌ રથવરોદગ્રૌ યુવયોઃ કારિતૌ મયા ।
યોજિતૌ શિઘ્રતુરગૈઃ ખડ્ગચક્રાક્ષકૂબરૌ ॥
શીઘ્રમ્ આરુહ ભદ્રં તે બલદેવસહાયવાન્ ।
ત્વરામઃ કરવીરસ્થં દ્રષ્ટું તં વસુધાધિપમ્ ॥
યાદવં સ્વબલોદગ્રં મહકાયા મહાબલાઃ ।
તિષ્ઠન્તુ નૃપશાર્દૂલાઃ સુપ્રમત્તા મહાબલાઃ ॥
સમગ્રહયયુક્તેન સ્યન્દનેન વિરાજતા ।
ચક્રોદ્યતકરઃ શૌરિર્ ગદાપાણિર્ અદૃશ્યત ॥
આસ્તામ્ અતર્જિતાઃ સર્વે જરાસંધવશાનુગાઃ ।
એકસ્ય સર્વરાજાનઃ કૃતવૈરા જનાધિપાઃ ॥
તે ઽસ્માકં દુષ્ટમનસઃ શઙ્કિતાનિ મનાંસિ નઃ ।
મધુરાં ચ સ્થલીપ્રાયાં પ્રહરેયુર્ નરાધિપાઃ ॥
તદ્ ગચ્છ રામસહિતઃ સહાયૈઃ સહ સંગતઃ ।
રક્ષેમાં મથુરાં વીર યાદવાનાં કુલારણીમ્ ॥
પિતૃષ્વસુઃ પતેર્ વાક્યં શ્રુત્વા ચેદિપતેસ્ તદા ।
વાક્યં હૃષ્ટમનાઃ કૃષ્ણો જગાદ જગતો ગુરુઃ ॥
અહો સ્વયુદ્ધાભિરતૌ દેશકાલજિતૌ ત્વયા ।
બાન્ધવપ્રતિરૂપેણ સંસિક્તૌ વચનામ્બુના ॥
દેશકાલવિશિષ્ટસ્ય હિતસ્ય મધુરસ્ય વૈ ।
વાક્યસ્ય દુર્લભા લોકે વક્તારશ્ ચેદિસત્તમ ॥
ચેદિનાથ સનાથૌ સ્વઃ સંવૃત્તૌ તવ દર્શનાત્ ।
નાવયોઃ કિંચિદ્ અપ્રાપ્યં યયોસ્ ત્વં બન્ધુર્ ઈદૃશઃ ॥
જરાસંધસ્ય નિધનં યે ચાન્યે તત્સમા નૃપાઃ ।
પર્યાપ્તૌ ત્વત્સનાથૌ સ્વઃ કર્તું ચેદિકુલોદ્વહ ॥
યુદ્ધમ્ અપ્રતિમં વિદ્ધિ પ્રવૃત્તં નૌ રણે નૃપૈઃ ।
મયા તેન મહારાજ જરાસંધેન વૈ તદા ।
સંગ્રામઃ સુમહાન્ વૃત્તઃ પ્રત્યક્ષં તવ ચેદિપ ॥
યદૂનાં પ્રથમો બન્ધુસ્ ત્વં હિ સર્વમહીક્ષિતામ્ ।
અતઃપ્રભૃતિ સંગ્રામાન્ દ્રક્ષ્યસે ચેદિસત્તમ ॥
ચક્રમૌસલમ્ ઇત્ય્ એવં સંગ્રામં રણવૃત્તયઃ ।
કથયિષ્યન્તિ લોકે ઽસ્મિન્ યે ધરિષ્યન્તિ પાર્થિવાઃ ॥
રાજ્ઞાં પરાજયં યુદ્ધે ગોમન્તે ઽચલસત્તમે ।
શ્રવણાદ્ ધારણાચ્ ચાસ્ય સ્વર્ગલોકં વ્રજન્તિ વૈ ॥
તદ્ ગચ્છામ મહાવીર કરવીરં પુરોત્તમમ્ ।

ત્વયોદ્દિષ્ટેન માર્ગેણ ચેદિરાજ શિવાય વૈ ॥
તે સ્યન્દનગતાઃ સર્વે પવનોત્પાતિભિર્ હયૈઃ ।
ભેજિરે દીર્ઘમ્ અધ્વાનં મૂર્તિમન્ત ઇવાગ્નયઃ ॥
તે ત્રિરાત્રોષિતાઃ પ્રાપ્તાઃ કરવીરં પુરોત્તમમ્ ।
શિવાય ચ શિવે દેશે નિવિષ્ટાસ્ ત્રિદશોપમાઃ ॥
તાન્ આગતાન્ વિદિત્વાથ સૃગાલો યુદ્ધદુર્મદઃ ।
પ્રાતઃ પ્રવિશ્ય તદ્દ્વારિ દ્વાઃસ્થં વચનમ્ અબ્રવીત્ ।
કેશવો ઽથ મહાબાહુર્ વેદયાસ્માન્ નરાધિપે ॥
વસુદેવસુતૌ વીરૌ ચેદિરાજેન સંગતૌ ।
દ્વાઃસ્થો ઽપ્ય્ અથ તથેત્ય્ ઉક્ત્વા તસ્મૈ સર્વં ન્યવેદયત્ ॥
પુરસ્ય ધર્ષણં મત્વા નિર્જગામેન્દ્રવિક્રમઃ ॥
રથેનાદિત્યવર્ણેન ભાસ્વતા રણગામિના ।
આયુધપ્રતિપૂર્ણેન નેમિનિર્ઘોષહાસિના ॥
મન્દરાચલકલ્પેન ચિત્રાભરણભૂષિણા ।
અક્ષય્યસાયકૈસ્ તૂણૈઃ પૂર્ણેનાર્ણવઘોષિણા ॥
હર્યશ્વેનાશુગતિના+ +સક્તેન શિખરેષ્વ્ અપિ ।
હેમકૂબરગર્ભેણ દૃઢાક્ષેણાભિશોભિના ॥
વન્ધુરેણ સુદીપ્તેન પતત્રિવરગામિના ।
ખે ગતેનેવ શક્રસ્ય હર્યશ્વેન રથાદ્રિણા ॥
સાવિત્રે નિયમે પૂર્ણે યં દદૌ સવિતા સ્વયમ્ ।
આદિત્યરશ્મિભિર્ ઇવ રશ્મિભિર્ યો નિગૃહ્યતે ॥
તેન સ્યન્દનમુખ્યેન દ્વિષત્સ્યન્દનઘાતિના ।
સ સૃગાલો ઽભ્યયાત્ કૃષ્ણં શલભઃ પાવકં યથા ॥
ચાપપાણિઃ સુતીક્ષ્ણેષુઃ કવચી હેમમાલિકઃ ।
રથી ખડ્ગી શરી ચાપી નિષઙ્ગી કુણ્ડલી બલી ।
ગદી હારી તનુત્રાણી કરત્રાણી કિરીટવાન્ ॥
સિતપ્રાવરણોષ્ણીષઃ પાવકાકારલોચનઃ ॥
મુહુર્ મુહુર્ જ્યાચપલં વિક્ષિપન્ દુઃસહં ધનુઃ ।
નિર્વમન્ રોષજં વાયું સાનલજ્વાલમણ્ડલમ્ ॥
ભાભિર્ ભૂષણપઙ્ક્તીનાં દીપ્તો મેરુર્ ઇવાચલઃ ।
રથસ્થ ઇવ શૈલેન્દ્રઃ સૃગાલઃ પ્રત્યદૃશ્યત ॥
તસ્યારસિતશબ્દેન રથનેમિસ્વનેન ચ ।
ગુરુત્વેન ચ નામ્યન્તી ચચાલોર્વી યથા પુરા ॥
તમ્ આપતન્તં શ્રીમન્તં મૂર્તિમન્તમ્ ઇવાનલમ્ ।
સૃગાલં લોકપાલાભં દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણો ન વિવ્યથે ॥
ચેદિરાજબલૌ ચાપિ કિંચિદ્ વિવ્યથતુસ્ તદા ।
સૃગાલશ્ ચાપિ સંરબ્ધઃ તં રથં સાધુ ચોદિતમ્ ।
સમીપે વાસુદેવસ્ય યુયુત્સુઃ પ્રત્યદૃશ્યત ॥
વાસુદેવં સ્થિતં દૃષ્ટ્વા સૃગાલો યુદ્ધલાલસઃ ।
અભિદુદ્રાવ વેગેન મેઘરાશિર્ ઇવાચલમ્ ।

વાસુદેવઃ સ્મિતં કૃત્વા પ્રતિયુદ્ધાય તસ્થિવાન્ ॥
સ તસ્ય વિસ્મયં દૃષ્ટ્વા પ્રતિયોદ્ધુમ્ ઉપસ્થિતઃ ।
તદ્ યુદ્ધમ્ અભવત્ તાભ્યાં સમરે ઘોરદર્શનમ્ ।
ઉભાભ્યામ્ ઇવ મત્તાભ્યાં કુઞ્જરાણાં યથા વને ॥
તતઃ શરસહસ્રેણ વાસુદેવો જઘાન હ ॥
વાસુદેવં મહાત્માનં વિવ્યાધ પુનર્ અષ્ટભિઃ ।
વાસુદેવસ્ ત્રિસપ્તત્યા સૃગાલં યુદ્ધદુર્મદમ્ ॥
વૃષ્ણિવીરો ઽથ રાજેન્દ્ર વાસુદેવં મહાદ્યુતિમ્ ।
સૃગાલાભં સૃગાલં ચ જઘાન નવભિઃ શરૈઃ ।
તતઃ પઞ્ચશતા વિષ્ણું સૃગાલો ઽથ જઘાન હ ।
સૃગાલં પઞ્ચવિંશત્યા વાસુદેવઃ સમાહનત્ ॥
સૃગાલો વાસુદેવો ઽથ વાસુદેવં સમાહનત્ ।
બાણૈઃ પઞ્ચાશતા રાજન્ બલદેવસ્ય પશ્યતઃ ॥
વાસુદેવૌ મહારાજ વિશ્રુતૌ ચ ધનુર્ધરૌ ।
યુયુધાતે મહાવીરૌ પરસ્પરવધૈષિણૌ ॥
વાયવ્યં વારુણં ચૈવ સૃગાલો ઽથ સમાદદે ।
આગ્નેયમ્ અથ પાર્જન્યં વાસુદેવઃ સમાદદે ॥
તૈર્ અસ્ત્રૈસ્ તૌ તુ રાજેન્દ્ર વાસુદેવૌ રણોત્સુકૌ ।
યુયુધાતે રુષા યુક્તૌ સંદષ્ટોષ્ઠૌ તદા રણે ॥
અસ્ત્રાણિ તાનિ રાજેન્દ્ર સમાહત્ય પરપરમ્ ।
ભૂમિમ્ આપેદિરે તાનિ નિષ્ફલાનિ તતો ઽભવન્ ॥
માહેશ્વરં સૃગાલસ્ તુ રૌદ્રં ચૈવ જનાર્દનઃ ।
ગોમાયુર્ અથ યામ્યં તુ કાલમ્ અસ્ત્રં જનર્દનઃ ॥
તે શસ્ત્રે નિષ્ફલે રાજન્ ભૂમિં જગ્મતુર્ આતુરે ।
ક્ષુરપ્રેણ સૃગાલસ્ તુ છેત્તુમ્ ઐચ્છત્ તુ શાર્ઙ્ગિણઃ ।
જ્યાં જાતરોષો ધનુષા તસ્ય દેવસ્ય પશ્યતઃ ॥
તજ્ જ્ઞાત્વા ભગવાન્ વિષ્ણુર્ ધનુશ્ ચિચ્છેદ સાયકૈઃ ।
વિસૃજ્ય સશરં ચાપં પુનર્ અન્યત્ સમાદદે ॥
તચ્ ચાપિ ભગવાન્ વિષ્ણુશ્ ચિચ્છેદ ચ નનાદ ચ ।
પુનર્ અન્યત્ સમાદત્તે ચાપં ભારસહં નૃપ ॥
તેન ચાપેન ગોવિન્દં જઘાન નિશિતૈઃ શતૈઃ ।
નવત્યા ચ પુનર્ વિષ્ણુર્ નવભિશ્ ચ પુનર્ નૃપઃ ॥
અશીત્યા ચ પુનર્ દેવં સમાજઘ્ને પરઃ શરૈઃ ।
શરાણામ્ અથ લક્ષાણાં સમાજઘ્ને હરિં રુષા ॥
તતઃ ક્રુદ્ધો ઽથ ભગવાંશ્ ચિચ્છેદ ધનુર્ ઉત્તમમ્ ।
સારથિં ચાસ્ય હત્વા તુ જઘાન પ્રાષ્ઠિસારથિમ્ ॥
સિંહનાદં તતશ્ ચક્રે વિષ્ણુર્ ઊર્જિતવિક્રમઃ ॥
તતઃ સૃગાલો વિક્રાન્તશ્ ચાપં ભારસહં મહત્ ।
આદાય નિશિતં બાણં સજ્જં કૃત્વા ધનુસ્ તદા ॥
સૃગાલસ્ ત્વ્ અબ્રવીત્ કૃષ્ણં સમરે સમુપસ્થિતમ્ ।

યુદ્ધરાગેણ તેજસ્વી મોહાચ્ ચલિતગૌરવઃ ॥
રુધિરાક્ષો મહારૌદ્રઃ સંદષ્ઠૌષ્ટપુટસ્ તથા ।
ગોમન્તે યુદ્ધમાર્ગેણ યત્ ત્વયા કૃષ્ણ ચેષ્ટિતમ્ ।
અનાયકાનાં મૂઢાનાં નૃપાણાં દુર્બલે બલે ।
સ મે સુવિદિતઃ કૃષ્ણ ક્ષત્રિયાણાં પરાજયઃ ।
કૃપણાણામ્ અસત્ત્વાનામ્ અબુધાનાં રણોત્સવે ॥
તિષ્ઠેદાનીં યથાકામં સ્થિતો ઽહં પાર્થિવે પદે ।
મૃગવ્યાલો મહાવ્યાૡઅં ન મર્ષયતિ સાગરે ।
ક્વ યાસ્યસિ મયા રુદ્ધો રણેષ્વ્ અપરિનિષ્ઠિતઃ ॥
ન ચાહમ્ એકં સબલો યુક્તસ્ ત્વાં યોદ્ધુમ્ આહવે ।
અહમ્ એકસ્ ત્વમ્ અપ્ય્ એકો દ્વૌ યુધ્યાવ રણે સ્થિતૌ ॥
કિં જનેન નિરસ્તેન ત્વં ચાહં ચ રણે સ્થિતઃ ।
ધર્મયુદ્ધેન નિધનં વ્રજત્વ્ એકતરો રણે ॥
લોકે ઽસ્મિન્ વાસુદેવો ઽહં ભવિષ્યામિ હતે ત્વયિ ।
હતે મયિ ત્વમ્ એકો વા વાસુદેવો ભવિષ્યસિ ॥
સૃગાલસ્ય વચઃ શ્રુત્વા વાસુદેવઃ ક્ષમાપરઃ ।
ઇષ્ટતઃ પ્રહરસ્વેતિ તમ્ ઉક્ત્વા ચક્રમ્ આદદે ॥
તતઃ સાયકજાલાનિ સૃગાલઃ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
ચિક્ષેપ કૃષ્ણે ઘોરાણિ યુદ્ધાય લઘુવિક્રમઃ ॥
ચિક્ષેપોરસિ કૃષ્ણસ્ય યુદ્ધસંધાનકોવિદઃ ॥
શસ્ત્રાણિ યાનિ ચાન્યાનિ મુસલાદ્યાનિ સંયુગે ।
પાતયામ્ આસ ગોવિન્દે સ સૃગાલઃ પ્રતાપવાન્ ॥
સૃગાલપ્રહિતૈર્ અસ્ત્રૈઃ પાવકજ્વાલમાલિભિઃ ।
નિર્દયાભિહતઃ કૃષ્ણઃ સ્થિતો ગિરિર્ ઇવાચલઃ ॥
સો ઽસ્ત્રપ્રહારાભિહતઃ કિંચિદ્ રોષસમીરિતઃ ।
ચક્રમ્ ઉદ્યમ્ય ગોવિન્દઃ સૃગાલોરસિ પાતયત્ ॥
સૃગાલં વાક્યમ્ અબ્રવીત્ ।
યદિ શક્નોષિ રાજેન્દ્ર વહૈતચ્ ચક્રમ્ ઉદ્યતમ્ ।
કિમ્ અનેન પ્રલાપેન દ્રક્ષ્યસે મત્પરાક્રમમ્ ॥
છેત્સ્યામિ તે શિરઃ કાયાચ્ ચક્રેણાનેન રાજક ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા રોષતામ્રાક્ષઃ @
તં રથસ્થં પ્રમાણસ્થં સૃગાલં યુદ્ધદુર્મદમ્ ।
જઘાન સમરે ચક્રં જાતદર્પં મહાબલમ્ ।
નિહત્ય સમરે શૂરં સૃગાલં યુદ્ધકામુકમ્ ।
તતઃ સુદર્શનં ચક્રં પુનર્ આયાદ્ ગુરોઃ કરમ્ ॥
ચક્રેણોરસિ નિર્ભિન્નઃ સ ગતાસુર્ ગતોત્સવઃ ।
પપાત ક્ષતજસ્રાવી સૃગાલો ઽદ્રિર્ ઇવાહતઃ ॥
નિશમ્ય તં નિપતિતં વજ્રપાતાદ્ ઇવાચલમ્ ।
તસ્ય સૈન્યાન્ય્ અપયયુર્ વિમનાંસિ હતે નૃપે ॥
કેચિત્ પ્રવિશ્ય નગરં કશ્મલાભિહતા ભૃશમ્ ।

રુરુદુર્ દુઃખસંતપ્તા ભર્તૃશોકાભિપીડિતાઃ ॥
કેચિત્ તત્રૈવ શોચન્તઃ સ્મરન્તઃ સુકૃતાનિ ચ ।
પતિતં ભૂમિપં ભૂમૌ ન ત્યજન્તિ સ્મ દુઃખિતાઃ ॥
તતો મેઘનિનાદેન સ્વરેણારિવિમર્દનઃ ।
કૃષ્ણઃ કમલપત્રાક્ષો જનાનામ્ અભયં દદૌ ॥
ચક્રોચિતેન હસ્તેન રાજતાઙ્ગુલિપર્વણા ।
ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યમ્ ઇતિ તાન્ અભ્યભાષત ॥
નાસ્ય પાપસ્ય દોષેણ નિરાબાધકરં જનમ્ ।
ઘાતયિષ્યામિ સમરે નેદં શૂરવ્રતં મતમ્ ॥
અશ્રુપૂર્ણમુખા દીનાઃ ક્રન્દમાના ભૃશં તદા ।
પતિતો વૈ સૃગાલાખ્યો ભ્રષ્ટઃ સન્ દીનમાનસઃ ॥
તે સ્મ પશ્યન્તિ પતિતં ધરણ્યાં ધરણીપતિમ્ ।
ચક્રનિર્દારિતોરસ્કં ભિન્નશૃઙ્ગમ્ ઇવાચલમ્ ॥
વિલપન્તિ સ્મ તે સર્વે સચિવાઃ સપ્રજા ભૃશમ્ ।
સાશ્રુપાતેક્ષણા દીનાઃ શોકસ્ય વશમ્ આગતાઃ ॥
તેષાં રુદિતશબ્દેન પૌરાણાં વિસ્વરૈઃ સ્વરૈઃ ।
મહિષ્યસ્ તસ્ય નિષ્પેતુઃ સપુત્રા રુદિતાનનાઃ ॥
તાસ્ તં નિપતિતં દૃષ્ટ્વા શ્લાઘ્યં ભૂમિપતિં પતિમ્ ।
સ્તનાન્ આરુજ્ય કરજૈર્ ભૃશાર્તાઃ પર્યદેવયન્ ॥
ઉરાંસ્ય્ ઉરસિજાંશ્ ચૈવ શિરોજાન્ય્ આકુલાન્ય્ અપિ ।
નિર્દયં તાડયન્ત્યસ્ તા વિસ્વરં રુરુદુઃ સ્ત્રિયઃ ॥
તસ્યોરસિ સુદુઃખાર્તા મૃદિતાઃ ક્લિન્નલોચનાઃ ।
પેતુર્ ઊર્ધ્વભુજાઃ સર્વાઃ કૃત્તમૂલા લતા ઇવ ॥
તાસાં બષ્પામ્બુપૂર્ણાનિ નેત્રાણિ નૃપયોષિતામ્ ।
વારિવિપ્રહતાનીવ પઙ્કજાનિ ચકાશિરે ॥
તાઃ પતિં પતિતં ભૂમૌ રુદન્ત્યો હૃદિ તાડિતાઃ ।
લાલપ્યમાનાઃ કરુણં યોષિતઃ પર્યદેવયન્ ॥
પુત્રં ચાસ્ય પુરસ્કૃત્ય બાલં પ્રસ્રુતલોચનમ્ ।
સૃગાલપુત્રં ચારભ્ય પુરસ્કૃત્ય તુ બાલકમ્ ।
શક્રદેવં પિતુઃ પાર્શ્વે દ્વિગુણં રુરુદુઃ સ્ત્રિયઃ ॥
ઇમં તે પશ્ય વિક્રાન્તં બાલં પુત્રમ્ અપણ્ડિતમ્ ।
ત્વદ્વિહીનઃ કથમ્ અયં પદે સ્થાસ્યતિ પૈતૃકે ।
કથમ્ એકપદે ત્યક્ત્વા ગતો ઽસ્ય્ અન્તઃપુરં પરમ્ ॥
અતૃપ્તાસ્ તવ સૌખ્યાનાં કિં કુર્મો વિધવા વયમ્ ॥
તસ્ય પદ્માવતી નામ મહિષી પ્રમદોત્તમા ।
ગૃહીત્વા તં સુતં તત્ર વાસુદેવમ્ ઉપસ્થિતા ॥
યસ્ ત્વયા પાતિતો વીર રણપ્રોક્તેન કર્મણા ।
તસ્ય પ્રેતગતસ્યાયં પુત્રસ્ ત્વાં શરણં ગતઃ ॥
યદિ ત્વાં પ્રણમેતાસૌ કુર્યાદ્ વા શાસનં પુનઃ ।
યદિ ત્વં બાન્ધવઃ શ્લાઘ્યઃ પુત્રસ્ય પ્રણતસ્ય મે ।

દીયતાં જીવિતં દેવ બાન્ધવસ્ય યથાત્મનઃ ॥
નાયમ્ એકપ્રહારેણ જનસ્ તપ્યેત દારુણમ્ ॥
યદિ કુર્યાદ્ અયં મૂઢસ્ ત્વયિ બાન્ધવકં વિધિમ્ ।
નૈવં પરીતઃ કૃપણઃ સેવેત વસુધાતલમ્ ॥
અયમ્ અસ્ય વિપન્નસ્ય બાન્ધવસ્ય ત્વયાનઘ ।
સંતતી રક્ષ્યતાં વીર+ +પુત્રઃ પુત્ર ઇવાત્મનઃ ॥
તસ્યાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા મહિષ્યા યદુનન્દનઃ ।
મૃદુપૂર્વમ્ ઇદં વાક્યમ્ ઉવાચ વદતાં વરઃ ॥
રાજપત્નિ ગતો રોષઃ સહાનેન દુરાત્મના ।
પ્રકૃતિસ્થા વયં જાતા દેવિ સૈષો ઽસ્મિ બાન્ધવઃ ॥
રોષો મે વિગતઃ સાધ્વિ તવ વાક્યૈર્ અકિલ્બિષૈઃ ।
યો ઽયં પુત્રઃ સૃગાલસ્ય મમાપ્ય્ એષ ન સંશયઃ ॥
અભયં ચાભિષેકં ચ દદામ્ય્ અસ્મૈ સુખાય વૈ ।
આહૂયન્તાં પ્રકૃતયઃ પુરોધા મન્ત્રિણસ્ તથા ।
પિતૃપૈતામહે રાજ્યે તવ પુત્રો ઽભિષિચ્યતામ્ ॥
તતઃ પ્રકૃતયઃ સર્વાઃ પુરોધા મન્ત્રિણસ્ તથા ।
અભિષેકાર્થમ્ આજગ્મુર્ યત્ર તૌ રામકેશવૌ ॥
તતઃ સિંહાસનસ્થં તં રાજપુત્રં જનાર્દનઃ ।
અભિષેકેણ દિવ્યેન યોજયામ્ આસ વીર્યવાન્ ॥
અભિષિચ્ય સૃગાલસ્ય કરવીરપુરે સુતમ્ ।
કૃષ્ણસ્ તદહતુર્ એવાશુ પ્રસ્થાનમ્ અભિરોચયત્ ॥
રથેન હરિયુક્તેન તેન યુદ્ધાર્જિતેન વૈ ।
કેશવઃ પ્રસ્થિતો ઽધ્વાનં યથેન્દ્રસ્ ત્રિદિવં યથા ॥
સહિતૌ તાવ્ અનુગતૌ મથુરાં પ્રતિ જગ્મતુઃ ।
દમઘોષો ઽપિ ધર્માત્મા સસૈન્યઃ સસુહૃજ્જનઃ ।
આપૃચ્છ્ય કેશવં રાજા સ્વાં પુરીં પ્રતિજગ્મિવાન્ ॥
શક્રદેવો ઽપિ ધર્માત્મા સહ માત્રા પરંતપ ।
સબાલવૃદ્ધયુવતી+ +મુખ્યાઃ પ્રકૃતયસ્ તથા ॥
શિબિકાયામ્ અથારોપ્ય સૃગાલં યુદ્ધદુર્મદમ્ ।
સંહતા દૂરમાર્ગેણ પશ્ચિમાભિમુખા યયુઃ ॥
નૈધનેન વિધાનેન ચક્રુસ્ તે તસ્ય સત્ક્રિયામ્ ।
સત્કારં કારયામ્ આસુઃ પિતૄણાં પારલૌકિકમ્ ।
ઉદ્દિશ્યોદ્દિશ્ય રાજાનં શ્રાદ્ધં કૃત્વા સહસ્રશઃ ॥
તતસ્ તે સલિલં દત્ત્વા નામગોત્રાદિકીર્તનૈઃ ।
પિતર્ય્ ઉપરતે ઘોરે શોકસંવિગ્નમાનસઃ ।
કૃત્વોદકં તદા રાજા પ્રવિવેશ પુરોત્તમમ્ ॥
શ્રીવત્સચ્છન્નવક્ષોજ્જ્વલિતમણિવરોદ્દીપ્તદિવ્યાઙ્ગરાગં @
ભાસ્વચ્ચક્રં સશઙ્ખં સ્ફુરદુરુમકુટં હારકેયૂરહારિ ।
મેઘાભં પીતવાસોમણિમકરલસત્કુણ્ડલં ચન્દ્રવક્ત્રં @
પ્રોદ્યત્તેજોમ્બુજાક્ષં હૃદય ભજ સદા ત્વં વપુઃ પ્રાંશુ જિષ્ણોઃ ।

તૌ તુ સ્વલ્પેન કાલેન પઞ્ચરાત્રોષિતૌ પથિ ।
દમઘોષેણ સણ્ગતૌ ।
અથાધ્વવિધિના તૌ તુ @
દમઘોષેણ સંગમ્ય એકરાત્રોષિતાવ્ ઇવ ।
જગ્મતુઃ સહિતૌ વીરૌ મુદા પરમયા યુતૌ ॥
નગરીં મથુરાં પ્રાપ્તૌ વસુદેવસુતાવ્ ઉભૌ ॥
તતઃ કૃષ્ણો મહાશઙ્ખં પાઞ્ચજન્યં ચ યાદવઃ ।
પ્રદધ્મૌ લોકવિખ્યાતઃ સુસ્વરં પુરુષોત્તમઃ ॥
તતઃ પ્રત્યુદ્ગતાઃ સર્વે યાદવા યદુનન્દનૌ ।
સબલા હૃષ્ટમનસ ઉગ્રસેનપુરોગમાઃ ॥
શ્રેણ્યઃ પ્રકૃતયશ્ ચૈવ મન્ત્રિણઃ સપુરોહિતાઃ ।
સબાલવૃદ્ધા સા ચૈવ પુરી સમભિવર્તત ॥
નન્દિતૂર્યાણ્ય્ અવાદ્યન્ત સ્તૂયેતાં પુરુષોત્તમૌ ।
રથ્યાઃ પતાકામાલિન્યો ભાસન્તિ સ્મ સમન્તતઃ ॥
હૃષ્ટા પ્રમુદિતા સર્વા પુરી પરમશોભિતા ।
અક્રૂરઃ સાત્યકિશ્ ચૈવ મન્ત્રિણશ્ ચ યથોચિતાઃ ।
ભ્રાત્રોસ્ તયોર્ આગમને યથૈવેન્દ્રમહે તથા ॥
મુદિતાસ્ તત્ર ગાયન્તિ રાજમાર્ગેષુ ગાયનાઃ ।
સ્તવાશીઃપ્રભવા ગાથા યાદવાનાં પ્રિયંકરાઃ ॥
ગોવિન્દરામૌ સંપ્રાપ્તૌ ભ્રાતરૌ લોકવિશ્રુતૌ ।
સ્વે પુરે નિભયાઃ સર્વે ક્રીડધ્વં યાદવાઃ સુખમ્ ॥
ન તત્ર કશ્ચિદ્ દીનો વા મલિનો વા વિચેતનઃ ।
મથુરાયામ્ અભૂત્ કષ્ચિદ્ રામકૃષ્ણસમાગમે ॥
વયાંસિ સાધુવાક્યાનિ પ્રહૃષ્ટા ગોહયદ્વિપાઃ ।
નરનારીગણાશ્ ચૈવ ભેજિરે માનસં સુખમ્ ॥
શિવાશ્ ચ પ્રવવુર્ વાતા વિરજસ્કા દિશો દશ ।
દૈવતાનિ ચ સર્વાણિ હૃષ્ટાન્ય્ આયતનેષ્વ્ અપિ ॥
યાનિ લિઙ્ગાનિ લોકસ્ય વૃત્તાનીહ કૃતે યુગે ।
તાનિ સર્વાણ્ય્ અદૃશ્યન્ત ભ્રાત્રોર્ આગમનં પ્રતિ ॥
તતઃ કાલે શિવે પુણ્યે સ્યન્દનેનારિમર્દનૌ ।
હરિયુક્તેન તૌ વીરૌ પ્રવિષ્ટૌ મથુરાં પુરીમ્ ॥
વિશન્તં નગરીં રમ્યાં ગોવિન્દં રામમ્ એવ ચ ।
અનુજગ્મુર્ યદુગણાઃ શક્રં દેવગણા ઇવ ॥
વસુદેવસ્ય ભવનં પિતુસ્ તૌ યદુનન્દનૌ ।
પ્રવિષ્ટૌ હૃષ્ટવદનૌ ચન્દ્રાદિત્યાવ્ ઇવાચલમ્ ॥
તાવ્ આયુધાનિ વિન્યસ્ય ગૃહે સ્વે સ્વૈરચારિણૌ ।
મુમુદાતે યદુવરૌ વસુદેવસુતાવ્ ઉભૌ ॥
તતસ્ તૌ વસુદેવસ્ય પાદૌ સમભિપીડ્ય ચ ।
તત્રોગ્રસેનં રાજાનમ્ અન્યાંશ્ ચ યદુપુંગવાન્ ॥
યથાન્યાયં પૂજયિત્વા તૌ સર્વૈશ્ ચાભ્નન્દિતૌ ।

જગ્મતુર્ હૃષ્ટમનસૌ માતુર્ એવ નિવેશનમ્ ॥
એવં તાવ્ એકનિર્માણૌ મથુરાયાં શુભાનનૌ ।
ઉગ્રસેનાનુગૌ ભૂત્વા કંચિત્ કાલં મુમોદતુઃ ॥
રામોગ્રસેનૌ વિક્રાન્તૌ વિષ્ણુના સમલંકૃતૌ ॥
કૃત્વા પ્રયાણં ગોમન્તાદ્ રાજા સ મગધેશ્વરઃ ।
વ્રીડયાવનતો ભૂત્વા સ્વપુરં પ્રવિવેશ હ ॥
સસૈન્યઃ સબલશ્ ચાપિ પૃષ્ઠતો ઽન્વચરત્ કિલ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પાર્થિવાન્ સર્વાન્ કૃષ્ણઃ કૃષ્ણામ્બુદોપમઃ ।
પૂર્વજેન સહાયેન સ્થિતઃ સમરમૂર્ધનિ ॥
શ્રુત્વૈવ તુ જરાસંધઃ ક્રોધવિસ્ફારિતેક્ષણઃ ।
પ્રલપ્તશ્ ચ તથા રાજા વિષ્ણુના પ્રભ્વિષ્ણુના ॥
ધ્નવી બાણિ રથી ખડ્ગી કુણ્ડલી કવચી બલી ।
શૂરાણામ્ અગ્રણીઃ સાક્ષાદ્ એક એવાતુલો નૃપઃ ।
કેશવસ્ય પુરઃ સ્થિત્વા બભાષે કેશિસૂદનમ્ ॥
કિમ્ એતૈસ્ તુચ્છવાક્યૈર્ હિ તિષ્ઠેદાનીં મમાગ્રતઃ ।
યદ્ બલં યચ્ ચ તે વીર્યં દર્શયસ્વ યદીચ્છસિ ॥
એષ ત્વાં પ્રહરિષ્યામિ તિષ્ઠ તાવદ્ રણે ક્ષણમ્ ॥
એતે યે નિહતા ગોપ રાજાનો બલમોહિતાઃ ।
એતૈર્ વરાકૈર્ ગોપાલ કૃતં રાજવિદૂષકૈઃ ॥
એષ ત્વાં દર્શયિષ્યામિ યમરાજાનમ્ એવ હિ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ જરાસંધઃ કૃષ્ણમ્ અભ્યદ્રવદ્ રણે ॥
તં દૃષ્ટ્વા રોષતામ્રાક્ષં કૃષ્ણો વાક્યમ્ ઉવાચ હ ।
ઇચ્છાતઃ પ્રહરસ્વેતિ યદિ શક્નોષિ રાજક ॥
એષ તે પ્રમુખે રાજન્ સ્થિતો ઽહં કિં વિકત્થસે ।
નૈતાવતા રણે રાજઞ્ શૂરાઃ સન્તિ નૃપોત્તમાઃ ॥
શરૈર્ વા યદિ વા શસ્ત્રૈર્ દર્શયસ્વ પરાક્રમમ્ ।
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા સ જગન્નાથઃ સર્વેષામ્ અગ્રણીર્ હરિઃ ।
સુપર્ણધ્વજમ્ આસ્થાય કૃષ્ણસ્ તુ રથમ્ ઉત્તમમ્ ।
તમ્ અભ્યયાજ્ જરાસંધં શરૈર્ વિવ્યાધ ચાષ્ટભિઃ ॥
સારથિં ચાસ્ય વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
જઘાન તુરગાંશ્ ચાજૌ યતમાનસ્ય વીર્યવાન્ ॥
બલદેવો ધનુશ્ ચાસ્ય ચિચ્છેદ નતપર્વણા ॥
તં કૃચ્છ્રગતમ્ આજ્ઞાય ચિત્રસેનો મહાબલઃ ।
સેનાનીઃ કૌશિકશ્ ચૈવ કૃષ્ણં વિવ્યાધ પઞ્ચભિઃ ॥
ત્રિભિર્ વિવ્યાધ સંક્રુદ્ધઃ કામપાલં તુ કૌશિકઃ ।
બલદેવો ધનુશ્ ચાસ્ય ભલ્લેનાજૌ દ્વિધાકરોત્ ॥
જવેનાભ્યર્દિતશ્ ચાપિ તાન્ અરીઞ્ શરવૃષ્ટિભિઃ ।
જનાર્દનો ઽપિ ભગવાન્ આજઘાન સ માગધમ્ ॥
જરાસંધો ઽપિ વેગેન ધનુર્ અન્યન્ મહારથઃ ।
સજ્યં કૃત્વા મહાવીરઃ કેશવં નિશિતૈઃ શરૈઃ ।

આજઘાન શરીરં વૈ નીલોત્પલદલપ્રભમ્ ॥
ભગવાન્ અપિ ગોવિન્દઃ શરેણ નતપર્વણા ।
લલાટે ચાસ્ય ચિક્ષેપ જરાસંધસ્ય ચાભિભૂઃ ॥
પુનર્ વિવ્યાધ નિશિતૈઃ બાણૈઃ શૈલોપમૈસ્ તથા ।
ક્ષુરપ્રેણાહનચ્ ચાસ્ય ધ્વજં કનકભૂષણમ્ ॥
તં ચિત્રસેનઃ સંરબ્ધો વિવ્યાધ નિશિતૈઃ શરૈઃ ।
કૌશિકઃ પઞ્ચવિંશત્યા જરાસંધસ્ તુ સપ્તભિઃ ॥
ત્રિભિસ્ ત્રિભિશ્ ચ નારાચૈસ્ તાન્ બિભેદ જનાર્દનઃ ।
પઞ્ચભિઃ પઞ્ચભિશ્ ચૈવ બલદેવસ્ તુ તાન્ અરીન્ ॥
કૃષ્ણો રથાશ્વાંશ્ ચિચ્છેદ ચિત્રસેનસ્ય વીર્યવાન્ ।
બલદેવો ધનુશ્ ચાસ્ય ભલ્લેનાજૌ દ્વિધાકરોત્ ॥
સંછિન્નધન્વા વિરથો ગદામ્ આદાય વીર્યવાન્ ।
અભ્યદ્રવત્ સુસંક્રુદ્ધો જિઘાંસુર્ મુસલાયુધમ્ ॥
સિસૃક્ષતસ્ તુ નારાચાંશ્ ચિત્રસેનવધૈષિણઃ ।
ધનુશ્ ચિચ્છેદ રામસ્ય જરાસંધો મહાબલઃ ॥
ગદયા ચ જઘાનાશુ ચિત્રસેનો હલાયુધમ્ ।
જરાસંધસ્ તુ બલવાન્ કેશવં પઞ્ચભિઃ શરૈઃ ॥
પુનર્ નવત્યા વિવ્યાધ પુનશ્ ચૈવ હિ સપ્તભિઃ ।
અશીત્યા ચ જરાસંધઃ કૃષ્ણં નીલોત્પલચ્છવિમ્ ॥
ધનુશ્ ચિચ્છેદ ભગવાઞ્ જરાપુત્રસ્ય ધીમતઃ ।
ઉત્સૃજ્ય સશરં ચાપં ગદામ્ આદાય વીર્યવાન્ ॥
જઘાન ચ તદા વિષ્ણું બાહુદેશે બલી તદા ।
ગદયા ચૈવ ગોવિન્દો જઘાનાસ્ય ચ વક્ષસિ ॥
જાનુભ્યાં નિપપાતોર્વ્યાં પુનર્ ઉત્થાય માગધઃ ।
ગદયાથ હરં વેગાજ્ જઘાનાહત્ય વક્ષસિ ॥
હરિશ્ ચ ગદયા રાજઞ્ જરાસંધમ્ અમર્ષણમ્ ॥
ન મમર્ષ જરાસંધો ગદાયાતં જનાર્દનમ્ ।
જઘાન સ્તનયોર્ મધ્યે બલદેવસ્ય પશ્યતઃ ॥
તતઃ પીડિતસર્વાઙ્ગો યયૌ કૃષ્ણો મહીતલમ્ ।
સિંહનાદં તતશ્ ચક્રે માગધો રાજસત્તમઃ ।
હતઃ કૃષ્ણો હતઃ કૃષ્ણ ઇતિ વાચં સમાદદે ॥
તં દૃષ્ટ્વા પતિતં કૃષ્ણં ક્રોધાદ્ દ્વિગુણવિક્રમઃ ।
આદાય મુસલં રામો જરાસંધમ્ અભિદ્રવત્ ॥
જઘાન સ્તનયોર્ મધ્યે બાહુભ્યાં યદુનન્દનઃ ।
પુનશ્ ચ ગદયા રામો લલાટે તં જઘાન હ ।
જાનુભ્યામ્ અપતદ્ ભૂમૌ ગતસંજ્ઞો જરાસુતઃ ॥
ઉત્થાય સહસા ભૂમેર્ જરાસંધઃ પ્રતાપવાન્ ।
બલભદ્રં જઘાનાશુ સસ્વનં માગધસ્ તદા ॥
તતો હલધરો વીરો ગદયા સર્વપુષ્ટયા ।
ચિચ્છેદ તાં ગદાં વીરઃ કૃષ્ણસ્ય પુરતસ્ તદા ॥

જરાસંધસ્ તુ બલવાન્ ઉત્સૃજ્ય મહતીં ગદામ્ ।
પુનર્ અન્યાં મહાચ્ચણ્ડાં સર્વાયુધસમન્વિતામ્ ॥
આદાય નિશિતાં ઘોરાં તાં જઘાન હલાયુધમ્ ।
પુનશ્ ચ ગદયા તં તુ લલાટે ઽભ્યહનદ્ બલી ॥
મુષ્ટિના ચ સમાહત્ય ગદયા ચ તદા ભૃશમ્ ।
તલેન ચ જઘાનાશુ વાસુદેવસ્ય પશ્યતઃ ॥
તતો મૂર્ચ્છાં સમાપેદે બલભદ્રઃ પ્રતાપવાન્ ।
સિંહનાદં તતશ્ ચક્રે રાજા સ મગધેશ્વરઃ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વિષ્ણુઃ સંજ્ઞાં પ્રાપ્ય જરાસુતમ્ ।
ગદયા પોથયામ્ આસ દાનવારક્તસિક્તયા ।
જરાપુત્રસ્ તદા તસ્મૈ પ્રાહિણોચ્ છક્તિમ્ ઉત્તમામ્ ॥
તામ્ આપતન્તીં સંપ્રેક્ષ્ય ગૃહીત્વા વિષ્ણુર્ અવ્યયઃ ।
તસ્મિન્ન્ એવ દદૌ વીરઃ સાક્ષાદ્ વિષ્ણુર્ બલેર્ ઇવ ॥
સ તયા તાડિતો રાજા પપાત ચ મુમોહ ચ ।
પ્રાપ્તસંજ્ઞસ્ તદા રાજા પરિઘેણ સમાહનત્ ॥
તયોસ્ તુ યુદ્ધમ્ અભવત્ પરસ્પરવધૈષિણોઃ ।
દેવાસુરસમં યુદ્ધમ્ આસીત્ પ્રથમસંગમે ।
નમુચેશ્ ચૈવ શક્રસ્ય રામરાવણયોર્ ઇવ ॥
ઉભૌ તૌ લોકવિખ્યાતૌ બલે ચાસ્ત્રે ચ વિશ્રુતૌ ।
ઉભાવ્ એવ રણે વીરૌ યુદ્ધે ચ પરિવિશ્રુતૌ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે વિષ્ણુઃ શાર્ઙ્ગમ્ આદાય વીર્યવાન્ ।
શરેણાશનિકલ્પેન વિવ્યાધ મગ્ધેશ્વરમ્ ॥
અર્દિતઃ સ તુ રાજેન્દ્રો ગદયાપોથયદ્ ધરિમ્ ।
સ હિત્વા તુ તદા શાર્ઙ્ગં ગદયા તં જઘાન હ ॥
બલભદ્રો ઽપિ ધર્માત્મા પ્રહર્તું તં વિનિશ્ચિતઃ ।
તદન્તરે પ્રાહ વીરો દરદો નામ પાર્થિવઃ ।
ન યુક્તં રામ રામેતિ પરાસક્તં પ્રતિ પ્રભો ॥
તં દૃષ્ટ્વા રોષતામ્રાક્ષો હલી મુસલમ્ આદદે ।
રામં હલધરં રાજા પ્રતીયાદ્ યુદ્ધદુર્મદમ્ ॥
તયોસ્ તદ્ યુદ્ધમ્ અભવદ્ ગજયૂથપયોર્ ઇવ ॥
પરાજિતો જરાસંધઃ કૃષ્ણેન દ્વિજસત્તમ ।
સબલઃ સાનુગશ્ ચૈવ કિં મત્વા સ્વગૃહં ગતઃ ॥
કષ્ટમ્ એતજ્ જરાસંધઃ કૃતવાન્ બલસંમિતઃ ।
પલાયનં દ્વિજશ્રેષ્ઠ તયોર્ યાદવસિંહયોઃ ॥
પુરતઃ કૃતવાન્ બ્રહ્મન્ ન યુક્તં પ્રતિભાતિ મે ।
જરાસંધો ઽપિ રાજેન્દ્રઃ સર્વેષામ્ અગ્રણીઃ સ્થિતઃ ॥
લજ્જાકરમ્ ઇદં મન્યે તસ્ય રાજ્ઞો દ્વિજોત્તમ ।
પૃષ્ઠતશ્ ચ સમાગમ્ય પુરસ્તાત્ પશ્યતોર્ યયૌ ॥
કિમ્ ઉત્તરં તતો રાજા જરાસંધઃ પ્રતાપવાન્ ।
અકરોદ્ યદુસિંહસ્ય માધવસ્ય દ્વિજોત્તમ ।

એતદ્ આચક્ષ્વ મે બ્રહ્મન્ વિસ્તરેણ તપોધન ॥
દગ્ધ્વા પ્રયાતો ગોમન્તાદ્ રાજા સ મગધેશ્વરઃ ।
વ્રીૡઅયાવનતો ભૂત્વા સ્વપુરીં પ્રવિવેશ હ ॥
પ્રવિશ્ય સ્વપુરં સો ઽથ પાદસ્પૃષ્ટ ઇવોરગઃ ।
ન શર્મ લભતે રાત્રૌ ન દિવા શોકકર્શિતઃ ॥
તતઃ કદાચિદ્ રાજા તુ દુઃખશોકસમન્વિતઃ ।
નૃપાન્ સર્વાન્ સમાહૂય વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ॥
મન્ત્રયામો નૃપશ્રેષ્ઠા મહત્ કાર્યમ્ ઉપસ્થિતમ્ ।
પરાજિતો ઽસ્મિ રાજેન્દ્રા ગોપાભ્યાં રાજસંસદિ ॥
સ સર્વૈઃ પાર્થિવૈઃ સાર્ધં મન્ત્રયામ્ આસ મન્ત્રવિત્ ।
અહો ધિક્ પૌરુષં મન્યે યદ્ અસ્માન્ પ્રતિ પાર્થિવાઃ ॥
યે નૃપા બલકૃષ્ણાભ્યાં નિર્જિતાઃ સબલાનુગાઃ ।
નિરોત્સ્યામઃ પુરીં રમ્યાં મધુરાં યાદવૈર્ વૃતામ્ ॥
ભગવન્તઃ પુરીં તત્ર મધુરાં ચતુરઙ્ગિણઃ ।
બલેન મહતા યુક્તા હન્તું તૌ ગોપકિલ્બિષૌ ॥
અન્યથા હ્ય્ અયશો ઽસ્માકં યાવલ્લોકો વપુષ્મતામ્ ।
પ્રતિજ્ઞા ચ મમાપ્ય્પ્ એષા શ્રૂયતાં પાર્થિવોત્તમાઃ ॥
યૌ તૌ ગોપકવીરૌ હિ તૌ હત્વા તુ સ્વકં પુરમ્ ।
યાસ્યામિ સત્યમ્ એતદ્ ધિ બલૈર્ બહુભિર્ અન્વિતઃ ॥
બલાનિ બહુરાપાણિ મમ સન્તિ નૃપોત્તમાઃ ।
નિઃસાધનૌ યાદવકૌ નિષ્કોશા દુર્બલા હિ તે ॥
અથ સાધ્યા પુરી સર્વા નાત્ર કાર્યા વિચારણા ।
તતો યૂયં સ્થિરા કૃત્વા બુદ્ધિં યુદ્ધાય પાર્થિવાઃ ।
પ્રયાન્તુ સર્વે રાજાનઃ કમ્પયન્તો વસુંધરામ્ ॥
સર્વતઃ પરિરોદ્ધવ્યા પુરી યાદવપાલિતા ।
નિર્મૂલા ચૈવ સા કાર્યા ભવદ્ભિઃ ખ્યાતકીર્તિભિઃ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે પ્રાપ્તા લોકપ્રાવૃત્તિકા નરાઃ ।
ચક્રાયુધગૃહં સર્વે લોકપાલગૃ હોપમમ્ ॥
તેષ્વ્ આત્યયિકશંસીષુ લોકપ્રાવૃત્તિકેષ્વ્ ઇહ ।
કૃતસંજ્ઞા યદુશ્રેષ્ઠાઃ સમીયુઃ કૃષ્ણસંસદિ ॥
સમાગતેષુ સર્વેષુ યદુમુખ્યેષુ સંસદિ ।
પ્રાવૃત્તિકા નરાઃ પ્રાહુઃ પાર્થિવાત્યયિકં વચઃ ॥
જનાર્દન નરેન્દ્રાણાં પાર્થિવાનાં સમાગમઃ ।
ભવીષ્યતિ ક્ષિતીશાનાં સુમહાન્ ઇત્ય્ અનેકશઃ ॥
ત્વરિતાસ્ તત્ર ગચ્છન્તિ નાનાજનપદેશ્વરાઃ ॥
કુણ્ડિને પુણ્ડરીકાક્ષ ભોજપુત્રસ્ય શાસનાત્ ॥
પ્રકાશં સ્મ કથાસ્ તત્ર શ્રૂયન્તે મનુજેરિતાઃ ।
રુક્મિણી કિલ નાન્મા સ્ત્રી રુક્મિણઃ પ્રથિતા સ્વસા ॥
ભાવી સ્વયંવરસ્ તત્ર તસ્યાઃ કિલ જનાર્દન ॥
ઇત્ય્ અર્થમ્ એતે નૃવરા ગચ્છન્તિ સબલાનુગાઃ ॥

તસ્યાસ્ ત્રિલોકસુન્દર્યાસ્ તૃતીયે ઽહનિ યાદવ ।
રુક્મભૂષણભૂષિણ્યા ભવિષ્યતિ સ્વયંવરઃ ॥
રાજ્ઞાં તત્ર સમેતાનાં હસ્ત્યશ્વરથગામિનામ્ ।
દ્રક્ષ્યામઃ શતશસ્ તત્ર શિબિરાણિ મહાત્મનામ્ ॥
સિંહશાર્દૂલદર્પાણાં મત્તદ્વિરદગામિનામ્ ।
સદા યુદ્ધપ્રિયાણાં હિ પરસ્પરમ્ અમર્ષિણામ્ ॥
જયાય શીઘ્રં સહિતા બલૌઘેન સમન્વિતાઃ ।
નિરુદ્ધાઃ પૃથિવીપાલાઃ કિમ્ એકાન્તચરા વયમ્ ।
નિરુત્સાહા ભવિષ્યામો ગચ્છામો યદુસત્તમ ॥
શ્રુત્વૈતત્ કેશવો વાક્યં હૃદિ શલ્યમ્ ઇવાર્પિતમ્ ।
નિર્જગામ યદુશ્રેષ્ઠો યદૂનાં સહિતો બલૈઃ ॥
યાદવાસ્ તે બલોદગ્રાઃ સર્વે સંગ્રામલાલસાઃ ।
નિર્યયુઃ સ્યન્દનૈર્ દિવ્યૈર્ ગર્વિતાસ્ ત્રિદશા ઇવ ॥
બલાગ્રેણ નિયુક્તેન હરિર્ ઈશાનસમિતઃ ।
ચક્રોદ્યતકરઃ કૃષ્ણો ગદાપાણિર્ વ્યરોચત ॥
કૃષ્ણો ઽપિ હિ ગદાપાણિઃ શાર્ઙ્ગશઙ્ખગદાસિભૃત્ ।
યાદવાશ્ ચાપરે તત્ર વાસુદેવાનુયાયિનઃ ।
રથૈર્ આદિત્યસંકશૈઃ કિંકિણીપ્રતિનાદિતૈઃ ॥
અન્વયુઃ પુણ્ડરીકાક્ષં સ ઉવાચ યદુપ્રભુમ્ ।
નાનાશાક્તિપ્રહરણૈઃ સ્વાનુગૈઃ પરિવારિતઃ ॥
ઉગ્રસેનં તુ ગોવિન્દઃ પ્રાહ નિશ્ચિતદર્શનઃ ।
તિષ્ઠ ત્વં નૃપશાર્દૂલ ભ્રાત્રા મે સહિતો ઽનઘ ॥
ક્ષત્રિયા નિકૃતિપ્રજ્ઞાઃ શાસ્ત્રજ્ઞાશ્ છિદ્રદર્શિનઃ ।
પુરીં શૂન્યામ્ ઇમાં વીર જઘન્યાઃ પીડયન્તિ નઃ ॥
અસ્માકં શઙ્કિતાઃ સર્વે જરાસંધવશાનુગાઃ ।
મોદન્તે સુખિનસ્ તત્ર દેવલોકે યથામરાઃ ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ભોજરજો મહાયશાઃ ।
કૃષ્ણસ્નેહેન વિકૃતં બભાષે વચનામૃતમ્ ॥
કૃષ્ણ કૃષ્ણ મહાબાહો યદૂનામ્ નન્દિવર્ધન ॥
શ્રૂયતાં યદ્ અહં ત્વ્ અદ્ય વક્ષ્યામિ રિપુસૂદન ॥
ત્વયા વિહિનાઃ સર્વે સ્મ ન શક્તાઃ સુખમ્ આસિતુમ્ ।
પુરે ઽસ્મિન્ વિષયાન્તે વા પતિહીના ઇવ સ્ત્રિયઃ ॥
ત્વત્સનાથા વયં તાત ત્વદ્બાહુબલમ્ આશ્રિતાઃ ।
બિભીમો ન નરેન્દ્રાણાં સેન્દ્રાણામ્ અપિ માનદ ।
વિજયાય યદુશ્રેષ્ઠ યત્ર યત્ર ગમિષ્યસિ ।
તત્ર ત્વં સહિતો ઽસ્માભિર્ ગચ્છેથા યાદવર્ષભ ॥
તસ્ય રાજ્ઞો વચઃ શ્રુત્વા સસ્મિતં દેવકીસુતઃ ।
યથેષ્ટં ભવતામ્ અદ્ય તથા કર્તાસ્મ્ય્ અસંશયમ્ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ કૃષ્ણો હિ જગામાશુ રથેન વૈ ।
ભીષ્મકસ્ય ગૃહં પ્રાપ્તો લોહિતાયતિ ભાસ્કરે ॥

પ્રાપ્તે રાજસમાજે તુ શિબિરાકીર્ણભૂતલે ।
રઙ્ગં સુવિપુલં દૃષ્ટ્વા રાજસીં તનુમ્ આવિશત્ ॥
વિત્રાસનાર્થં ભૂપાનાં પ્રકાશાર્થં પુરાતનમ્ ।
મનસા ચિન્તયામ્ આસ વૈનતેયં મહાબલમ્ ॥
તતશ્ ચિન્તિતમાત્રસ્ તુ વિદિત્વા વિનતાત્મજઃ ।
સુખલક્ષ્યં વપુઃ કૃત્વા નિલિલ્યે કેશવાન્તિકે ॥
તસ્ય પક્ષનિપાતેન પવનોદ્ભ્રાન્તકારિણા ।
કમ્પિતા મનુજાઃ સર્વે ન્યુબ્જાશ્ ચ પતિતા ભુવિ ।
શિરોભિઃ પતિતાઃ સર્વે પ્રાવેપન્ત યથોરગાઃ ॥
તાન્ સંનિપતિતાન્ દૃષ્ટ્વા કૃષ્ણો ગિરિર્ ઇવાચલઃ ।
સ તદા પક્ષવાતેન મેને પતગસત્તમમ્ ॥
દદર્શ ગરુડં પ્રાપ્તં દિવ્યસ્રગનુલેપનમ્ ।
પક્ષવાતેન પૃથિવીં ચાલયન્તં મુહુર્ મુહુઃ ॥
પૃષ્ટાસક્તૈઃ પ્રહરણૈર્ લેલિહદ્ભિર્ ઇવોરગૈઃ ।
વૈષ્ણવં હસ્તસંશ્લેષં નામ્યમાનમ્ અધોમુખમ્ ॥
ચરણાભ્યાં પ્રકર્ષન્તં પાણ્ડુરં ભોગિનાં વરમ્ ।
હેમપત્રૈર્ ઉપચિતં ધાતુમન્તમ્ ઇવાચલમ્ ॥
અમૃતારમ્ભહર્તારં દ્વિજિહ્વેન્દ્રવિનાશનમ્ ।
ત્રાસનં દૈત્યસંઘાનાં વાહનં ધ્વજલક્ષણમ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા સ ધ્વજં પ્રાપ્તં સચિવં સાંપરાયિકમ્ ।
ધૃતિમન્તં ગરુત્મન્તં જગાદ મધુસૂદનઃ ॥
દૃષ્ટ્વા પરમસંહૃષ્ટઃ સ્થિતં દેહમ્ ઇવાપરમ્ ॥
તુલ્યસામર્થ્યયા વાચા ગરુત્મન્તમ્ ઉપસ્થિતમ્ ॥
જગામ ત્રિદિવશ્રેષ્ઠં ભોજસ્યાન્તઃપુરં મહત્ ।
સ્વાગતં ખેચરશ્રેષ્ઠ સુરસેનારિમર્દન ।
વિનતાહૃદયાનન્દ સ્વાગતં કેશવપ્રિય ॥
વ્રજ પત્રિવરશ્રેષ્ઠ કૈશિકસ્ય નિવેશનમ્ ।
વયં તત્રૈવ ગત્વાદ્ય પ્રતીક્ષામઃ સ્વયંવરમ્ ॥
રાજ્ઞાં તત્ર સમેતાનાં હસ્ત્યશ્વરથગામિનામ્ ।
દ્રક્ષ્યામઃ શતશસ્ તત્ર સમેતાનાં મહાત્મનામ્ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા મહાબાહુર્ વૈનતેયં મહાબલમ્ ।
જગામાથ પુરીં કૃષ્ણઃ કૈશિકસ્ય મહાત્મનઃ ।
વૈનતેયસખઃ શ્રીમાન્ યાદવૈશ્ ચ મહારથૈઃ ॥
વિદર્ભનગરીં પ્રાપ્તે કૃષ્ણે દેવકિનન્દને ।
હૃષ્ટાઃ પ્રમુદિતાઃ સર્વે નિવેશાયોપચક્રમુઃ ।
સર્વે શસ્ત્રાયુધધરા રાજાનો બલશાલિનઃ ॥
એતસ્મિન્ન્ એવ કલે તુ રાજા નયવિશારદઃ ।
કૈશિકઃ પ્રતિ ચોત્થાય પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥
અર્ઘમ્ આચમનં દત્ત્વા સ રાજા કૈશિકઃ સ્વયમ્ ।
સત્કૃત્ય વિધિવત્ કૃષ્ણં સ્વપુરં સંપ્રવેશયત્ ॥

પૂર્વમ્ એવ તુ કૃષ્ણાય કારિતં દિવ્યમન્દિરમ્ ।
વિવેશ સબલઃ શ્રીમાન્ કૈલાસં શંકરો યથા ।
ખાદ્યપાનાદિરત્નૌઘૈર્ અર્ચિતો વાસવાનુજઃ ॥
સુખેનૈવોષિતઃ કૃષ્ણસ્ તસ્ય રાજ્ઞો નિવેશને ।
પૂજિતો બહુમાનેન સ્નેહપૂર્ણેન ચેતસા ॥
તે કૃષ્ણમ્ આગતં દૃષ્ટ્વા વૈનેતેયં મહાદ્યુતિમ્ ।
બભૂવુશ્ ચિન્તયાવિષ્ટાઃ સર્વે નૃપતિસત્તમાઃ ॥
તે સમેત્ય ગતા રાજન્ રાજાનો ભીમવિક્રમાઃ ।
મન્ત્રાય મન્ત્રકુશલા નીતિશાસ્ત્રાર્થવિત્તમાઃ ॥
ભીષ્મકસ્ય સભાં ગત્વા રમ્યાં હેમપરિષ્કૃતામ્ ।
સિંહાસનેષુ ચિત્રેષુ વિચિત્રાસ્તરણેષુ ચ ।
નિષેદુસ્ તે નૃપવરા દેવા દેવસભામ્ ઇવ ॥
ભયસંવિગ્નમનસો બભૂવુશ્ ચિન્તયાવિતાઃ ।
અથાબ્રવીજ્ જરાસંધો વચનં વદતાં વરઃ ।
તેષાં મધ્યે મહાબાહુર્ જરાસંધો મહાબલઃ ।
બભાષે સુમહાતેજા દેવાન્ દેવેશ્વરો યથા ॥
શ્રૂયતાં ભો નૃપશ્રેષ્ઠા ભીષ્મકશ્ ચ મહામતિઃ ।
કથ્યમાનં યથાબુદ્ધ્યા વચનં વદતાં વરાઃ ॥
યો ઽસૌ કૃષ્ણ ઇતિ ખ્યાતો વસુદેવસુતો બલી ।
વૈનતેયસહાયેન સંપ્રાપ્ત ઇહ કુણ્ડિનમ્ ॥
કન્યાહેતોર્ મહાતેજા યાદવૈર્ અભિસંવૃતઃ ।
અવશ્યં કુરુતે યત્નં કન્યાવાપ્તિર્ યથા ભવેત્ ॥
યદ્ અત્ર કારણં કાર્યં સુનયોપેતવદ્ હિતમ્ ।
કુરુધ્વં નૃપશાર્દૂલા વિનિશ્ચિત્ય બલાબલમ્ ॥
પાદાતૌ તૌ મહાવીર્યૌ વસુદેવસુતાવ્ ઉભૌ ।
વૈનતેયં વિના તસ્મિન્ ગોમન્તે પર્વતોત્તમે ।
યત્ કૃતં સુમહદ્ ઘોરં ભવદ્ભિર્ વિદિતં હિ તત્ ॥
કૃષ્ણસ્ય યાદવૈશ્ ચૈવ ભોજાન્ધકમહારથૈઃ ।
સમેત્ય યુધ્યમાનસ્ય કીદૃશો વિગ્રહો ભવેત્ ॥
કન્યાર્થે યતમાનેન ગરુડસ્થેન વિષ્ણુના ।
કઃ સ્થાસ્યતિ રણે તસ્મિન્ન્ અપિ શક્રઃ સુરૈઃ સહ ॥
યદા ચાસ્મૈ નાપિ સુતા કદાચિત્ સંપ્રદીયતે ।
તતો હ્ય્ અયં બલાદ્ એનાં નેતું શક્તઃ સુરૈઃ સહ ॥
પુરા એકાર્ણવે ઘોરે શ્રૂયતે મેદિની ત્વ્ ઇયમ્ ।
પાતાલસ્ય તલે મગ્ના વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
વારાહં રૂપમ્ આસ્થાય ઉદ્ધૃતા જગદાદિના ।
હિરણ્યાક્ષશ્ ચ દૈત્યેન્દ્રો વરાહેણ નિપાતિતઃ ॥
હિરણ્યકશિપુશ્ ચૈવ મહાબલપરાક્રમઃ ।
મહાવીર્યો મહાન્ આસીત્ સર્વદૈત્યપિતામહઃ ।
અવધ્યો ઽમરદૈત્યાનામ્ ઋષિગન્ધર્વકિંનરૈઃ ॥

યક્ષરાક્ષસનાગાનાં નાકાશે નાવનિસ્થલે ।
ન ચાભ્યન્તરરાત્ર્યહ્નોર્ ન શૂષ્કેણાર્દ્રકેન ચ ॥
અવધ્યસ્ત્રિષુ લોકેષુ દૈત્યેન્દ્રો હ્ય્ અપરાજિતઃ ।
નારસિંહેન રૂપેણ નિહતો વિષ્ણુના પુરા ॥
વામનેન તુ રૂપેણ કશ્યપસ્યાત્મજો બલી ।
અદિત્યા ગર્ભસંભૂતો બલિં બધ્વાસુરોત્તમમ્ ।
સત્યરજ્જુમયૈઃ પાશૈઃ કૃતઃ પાતાલસંશ્રયઃ ॥
કાર્તવીર્યો મહાવીર્યઃ સહસ્રભુજવિગ્રહઃ ।
દત્તાત્રેયપ્રસાદેન મત્તો રાજ્યમદેન ચ ॥
જામદગ્ન્યો મહાતેજા રેણુકાગર્ભસંભવઃ ।
ત્રેતાદ્વાપરયોઃ સંધૌ રામઃ શાસ્ત્રભૃતાં વરઃ ॥
પર્શુના વજ્રકલ્પેન સપ્તદ્વીપેશ્વરો નૃપઃ ।
વિષ્ણુના નિહતો ભૂયશ્ છદ્મરૂપેણ હૈહયઃ ॥
ઇક્ષ્વાકુકુલસંભૂતો રામો દાશરથિ પુરા ।
ત્રિલોકજયિનં વીરં રાવણં વિન્યપાતયત્ ॥
પુરા કૃતયુગે વિષ્ણુઃ સંગ્રામે તારકામયે ।
ષોડશાર્ધભુજો ભૂત્વા ગરુડસ્થો હિ વીર્યવાન્ ।
નિજઘાનાસુરાન્ યુદ્ધે વરદાનેન દર્પિતાન્ ॥
કાલનેમિશ્ ચ દૈત્યો વૈ દેવતાનાં ભયપ્રદઃ ।
સહસ્રકિરણાભેન ચક્રેણ નિહતો યુધિ ॥
મહાયોગબલેનાજૌ વિશ્વરૂપેણ વિષ્ણુના ।
અન્તરં પ્રાપ્ય કાલસ્ય નિહતા બહવો ઽસુરાઃ ॥
વને વનચરા દૈત્યા મહાબલપરાક્રમાઃ ॥
નિહતા બાલભાવેન પ્રલમ્બારિષ્ટધેનુકાઃ ।
શકુનીં કેશિનં ચૈવ યમલાર્જુનકાવ્ અપિ ॥
નાગં કુવલયાપીડં ચાણૂરં મુષ્ટિકં તથા ।
કંસં ચ બલિનાં શ્રેષ્ઠં સગણં દેવકીસુતઃ ।
નિહત્ય ગોપવેષેણ ક્રીડયામ્ આસ કેશવઃ ॥
એવમાદીનિ દિવ્યાનિ છદ્મરૂપાનિ વિષ્ણુના ।
કૃતાનિ તત્ર તત્રૈવ વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
તેનાહં વઃ પ્રવક્ષ્યામિ ભવતાં હિતકામ્યયા ॥
તં મન્યે કેશવં વિષ્ણું સુરાદ્યમ્ અસુરાન્તકમ્ ।
નારાયણં જગદ્યોનિં પુરાણં પુરુષં ધ્રુવમ્ ॥
સ્રષ્ટારં સર્વભૂતાનાં વ્યક્તાવ્યક્તં સનાતનમ્ ।
અધૃષ્યં સર્વલોકાનાં સર્વભૂતનમસ્કૃતમ્ ॥
અનાદિમધ્યનિધનં ક્ષરમ્ અક્ષરશાશ્વતમ્ ।
સ્વયંભુવમ્ અજં સ્થાણુમ્ અજેયં સચરાચરૈઃ ।
ત્રિવિક્રમં ત્રિલોકેશં ત્રિદશેન્દ્રારિનાશનમ્ ॥
ઇતિ મે નિશ્ચિતા બુદ્ધિર્ જાતો ઽયં મથુરાધિપઃ ।
કુલે મહતિ વૈ રાજ્ઞાં વિપુલે ચક્રવર્તિનામ્ ।

કથમ્ અન્યસ્ય મર્ત્યસ્ય ગરુડો વાહનં ભવેત્ ॥
વિશેષેણ તુ કન્યાર્થે વિક્રમસ્થે જનાર્દને ।
કઃ સ્થાસ્યતિ પુમાન્ અદ્ય ગરુડસ્યાગ્રતો બલી ॥
સ્વયંવરકૃતેનાસૌ વિષ્ણુઃ સ્વયમ્ ઇહાગતઃ ।
વિષ્ણોર્ આગમને ચૈવ મહાન્ દોષઃ પ્રકીર્તિતઃ ।
ભવદ્ભિર્ અનુચિન્ત્યેદં ક્રિયતાં યદ્ અનન્તરમ્ ॥
એવં બ્રુવાણં તં ભૂપં મગધાનાં જનેશ્વરમ્ ।
સુનીથો ઽથ મહાપ્રાજ્ઞો વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ॥
સમ્યગ્ આહ મહાબાહુર્ મગધાધિપતિર્ નૃપઃ ।
સમક્ષં નરદેવાનાં યથા વૃત્તં મહાહવે ।
ગોમન્તે રામકૃષ્ણાભ્યાં કૃતં કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥
ગજાશ્વરથસંબાધા પત્તિધ્વજસમાકુલા ।
નિર્દગ્ધા મહતી સેના ચક્રલાઙ્ગલવહ્નિના ॥
તેનાયં માગધઃ શ્રીમાન્ અનાગતમ્ અચિન્તયત્ ।
બ્રૂતે ચ રાજસેનાયામ્ અનુસ્મૃત્ય સુદારુણમ્ ॥
પદાત્યોર્ યુધ્યતોસ્ તત્ર બલકેશવયોર્ યુધિ ।
દુર્નિવાર્યતરો ઘોરો હ્ય્ અભવદ્ વાહિનીક્ષયઃ ॥
વિદિતં વઃ સુપર્ણસ્ય આગતસ્ય નૃપોત્તમાઃ ॥
પક્ષવેગાનિલોદ્ધૂતા બભ્રમુર્ ગગનેચરાઃ ॥
સમુદ્રાઃ ક્ષુભિતાઃ સર્વે ચચાલાદ્રિર્ મહી મુહુઃ ।
વયં સર્વે સુસંત્રસ્તઃ કિમ્ ઉત્પાતેતિ વિક્લવાઃ ॥
યદા સંનહ્ય યુધ્યેત આરૂઢઃ કેશવેન સઃ ।
કથમ્ અસ્મદ્વિધઃ શક્તઃ પ્રતિસ્થાતું રણાજિરે ॥
રાજ્ઞાં સ્વયંવરે નામ સુમહાન્ હર્ષવર્ધનઃ ।
કૃતો નરવરૈર્ આદ્યૈર્ યશોધર્મસ્ય વૈ નિધિઃ ॥
ઇદં તુ કુણ્ડિનગરમ્ આસાદ્ય મનુજેશ્વરાઃ ।
ન પુરેવૈષ્યતે નૂનં મહાપુરુષવિગ્રહઃ ॥
યદિ સા વરયેદ્ અન્યં રાજ્ઞાં મધ્યે નૃપાત્મજા ।
કૃષ્ણસ્ય ભુજયોર્ વીર્યં કઃ પુમાન્ પ્રસહિષ્યતિ ॥
વિખ્યાપિતસ્ તુ દોષો ઽયં સ્વયંવરમહોત્સવે ।
તદર્થમ્ આગતઃ કૃષ્ણો વયં ચૈવ નરાધિપાઃ ॥
કૃષ્ણાસ્યાગમનં ચૈવ નૃપાણામ્ અતિગર્હિતમ્ ।
કન્યાહેતોર્ નરેન્દ્રાનાં યથા વદતિ માગધઃ ॥
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તે વચને સુનીથેન મહાત્મના ।
કરૂષાધિપતિર્ વીરો દન્તવક્ત્રો ઽભ્યભાષત ॥
યદ્ ઉક્તં માગધેન્દ્રેણ સુનીથેન નરાધિપાઃ ।
યુક્તપૂર્વમ્ ઇદં મન્યે યદ્ અસ્માકં વચો હિતમ્ ॥
ન ચ વિદ્વેષણેનાહં ન ચાહંકારવાદિના ।
ન ચાત્મવિજિગીષુત્વાદ્ દૂષયામિ વચો ઽમૃતમ્ ।
વાક્યાર્ણવં મહાગાધં નીતિશાસ્ત્રાર્થબૃંહિતમ્ ।

ક એષ નિખિલં વક્તું શક્તો વૈ રાજસંસદિ ॥
કિં ત્વ્ અનુસ્મરણાર્થે ઽહં યદ્ બ્રવીમિ શૃણુષ્વ મે ।
આગતો વાસુદેવેતિ કિમ્ આશ્વર્યં નરાધિપાઃ ॥
યથાગતા વયં સર્વે કૃષ્ણો ઽપીહ તથાગતઃ ।
કિમ્ અત્ર દોષો ગૌણો વા કન્યાહેતોઃ સમાગતાઃ ॥
યદ્ અસ્માભિઃ સમેત્યૈવ કૃતં ગોમન્તરોધનમ્ ।
તત્ર યુદ્ધકૃતં દોષં કથં વઃ કર્તુમ્ અર્હથ ॥
વનવાસે સ્થિતૌ વીરૌ કંસવ્યામોહહેતુના ।
દેવર્ષિવચનાદ્ રાજન્ વૃન્દાવનતટે સ્થિતૌ ॥
તાવ્ આહૂય વધાર્થાય ઉભૌ રામજનાર્દનૌ ।
નાગેનોદ્દીપિતૌ વીરૌ હત્વા નાગં વિવેશતુઃ ॥
તતઃ સ્વવીર્યમ્ આશ્રિત્ય નિહતો રઙ્ગસાગરે ।
ગતાસુર્ ઇવ ચાસીનો મથુરેશં સહાનુગઃ ॥
કિમ્ અત્ર વિહિતો દોષો યેનાસ્માભિર્ વયોધિકૈઃ ।
ઉપરોધપરા રાજન્ વયં સર્વે સમાગતાઃ ॥
સેનાતિબલમ્ આલોક્ય વિત્રસ્તૌ રામકેશવૌ ।
પુરં બલં સમુત્સૃજ્ય ગોમન્તં પર્વતં ગતૌ ।
તત્રાપિ ગતમ્ અસ્માભિર્ હન્તું સમરયોધિભિઃ ॥
અપ્રાપ્તયૌવનાભ્યાં ચ પદાતિભ્યાં રણાજિરે ।
રથાશ્વનરનાગેન તત્ર વૈ વિગ્રહઃ કૃતઃ ।
કૃત્વોપરોધં શૈલઃ સ ક્ષત્રધર્મેણ દીપિતઃ ॥
દાવાગ્નિમુખમ્ આવિશ્ય મૃતૌ યદિ તપસ્વિનૌ ।
વિનીતાવ્ ઇતિ મન્યામઃ સર્વે ક્ષત્રિયપુંગવાઃ ॥
પ્રતિયુદ્ધે કૃતે ત્વ્ એવં દૂષયામો જનાર્દનમ્ ॥
યત્ર યત્ર પ્રયાસ્યામો વયં તત્ર ભવેત્ કલિઃ ।
પ્રીત્યર્થં પ્રયતિષ્યામઃ કૃષ્ણેન સહ ભૂમિપાઃ ॥
ઇદં કુણ્ડિપુરં કૃષ્ણો નાગતઃ કલિહેતુના ।
કન્યાનિમિત્તાગમને કસ્ય યુદ્ધં પ્રયચ્છતિ ॥
મર્ત્યે ઽસ્મિન્ પુરુષેન્દ્રો ઽસૌ ન કશ્ચિત્ પ્રાકૃતો નરઃ ।
દેવલોકે ચ દેવેશઃ પ્રવરઃ પુરુષોત્તમઃ ॥
દેવાનામ્ અપિ કર્તાસૌ લોકાનાં ચ વિશેષતઃ ।
ન દેવે બાલિશા બુદ્ધિર્ ન ચેર્ષ્યા ન ચ મત્સરઃ ॥
ન સ્તબ્ધો ન કૃશો નાર્તઃ પ્રણતાર્તિહરઃ સદા ।
એષ વિષ્ણુઃ પ્રભુર્ દેવો દેવાનામ્ અપિ દૈવતમ્ ॥
આગતો ગરુડેનેહ છદ્મપ્રાકાશ્યહેતુના ।
ન સેનાસહિતો યાતિ કૃષ્ણઃ શત્રુવિનાશને ॥
ઇયં યાત્રા વિજાનીધ્વં પ્રીત્યર્થં હ્ય્ આગતો હરિઃ ।
સહીતો યાદવેન્દ્રૈશ્ ચ ભોજવૃષ્ણ્યન્ધકૈર્ ઇહ ॥
અર્ઘમ્ આચમનીયં ચ દત્ત્વાતિથ્યં નરાધિપાઃ ।
કરિષ્યામો વયં સર્વે કેશવાય મહાત્મને ॥

એવં સંધાનતઃ કૃત્વા કૃષ્ણેન સહિતા વયમ્ ।
વસામ વિગતોદ્વેગા નિર્ભયા વિગતજ્વરાઃ ॥
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા દન્તવક્ત્રસ્ય ધીમતઃ ।
સાલ્વઃ પ્રવદતાં શ્રેષ્ઠસ્ તાન્ ઉવાચ નરાધિપાન્ ॥
કિં ભયેનાસ્ય નઃ સર્વે ન્યસ્તશસ્ત્રા ભવામહે ।
સંધાનકરણે હેતોઃ કૃષ્ણસ્ય ભયકમ્પિતાઃ ॥
પરસ્તવેન કિં કાર્યં વિનિન્દ્ય બલમ્ આત્મનઃ ।
નૈષ ધર્મો નરેન્દ્રાણાં ક્ષત્રધર્મે વ્યવસ્થિતઃ ॥
મહત્સુ રાજવંશેષુ સંભૂતાઃ કુલવર્ધનાઃ ।
તેષાં કાપુરુષા બુદ્ધિઃ કથં ભવિતુમ્ અર્હતિ ॥
અહં જાનામિ વૈ કૃષ્ણમ્ આદિદેવં સનાતનમ્ ।
પ્રભું સર્વનરેન્દ્રાણાં નારાયણપરાયણમ્ ॥
વૈકુણ્ઠમ્ અજયં લોકે ચરાચરગુરું હરિમ્ ।
સંભૂતં દેવકીગર્ભે વિષ્ણું લોકનમસ્કૃતમ્ ॥
કંસરાજવધાયાર્થાય ભારાવતરણાય ચ ।
અસ્માકં ચ વિનાશાય લોકસંરક્ષણાય ચ ।
અંશાવતરણે કૃત્સ્નં જાને વિષ્ણોર્ વિચેષ્ટિતમ્ ॥
સંગ્રામમ્ અતુલં કૃત્વા વિષ્ણુના સહ ભૂમિપાઃ ।
ચક્રાનલવિનિર્દગ્ધા યાસ્યામો યમસાદનમ્ ।
તં ચ જાનામિ રાજેન્દ્રાઃ કાલેનાયુઃક્ષયો ભવેત્ ॥
નાકાલે મ્રિયતે કશ્ચિત્ પ્રાપ્તે કાલે ન જીવતિ ।
એવં વિનિશ્ચયં બુધ્વા ન કુર્યાત્ કસ્યચિદ્ ભયમ્ ॥
સ એવ ભગવાન્ વિષ્ણુર્ આલોક્ય તપસઃ ક્ષયમ્ ।
નિહન્તા દિતિજેન્દ્રાણાં યથાકાલેન યોગવિત્ ॥
બલિં વૈરોચનિં ચૈવ બુધ્વાવધ્યં મહાબલમ્ ।
કૃતવાન્ દેવદેવેશઃ પાતાલતલવાસિનમ્ ॥
એવમાદીનિ ચાન્યાનિ વિષ્ણોશ્ ચેષ્ટાનિ વૈ નૃપાઃ ।
તસ્માદ્ અયુક્તં ભવતાં વિગ્રહાર્થે વિચારણમ્ ॥
તસ્માદ્ અસ્માસુ યુક્તં તદ્ ભવતાં વિગ્રહે મતિઃ ।
ન ચ સંગ્રામહેતોર્ હિ કૃષ્ણસ્યાગમનં ત્વ્ ઇહ ।
યસ્ય વા તસ્ય વા કન્યા વરયિષ્યતિ તસ્ય સા ।
કિમ્ અત્ર વિગ્રહો રાજ્ઞાં પ્રીતિર્ ભવતિ વૈ ધ્રુવમ્ ॥
એવં કથયમાનાનાં નૃપાણાં બુદ્ધિશાલિનામ્ ।
ન કિંચિદ્ અબ્રવીદ્ રાજા ભીષ્ંઅકઃ પુત્રકારણાત્ ॥
મહાવીર્યં મદોત્સિક્તં ભાર્ગવાસ્ત્રાભિરક્ષિતમ્ ।
રણે પ્રચણ્ડાતિરથં વિચિન્ત્ય મનસા સુતમ્ ॥
કૃષ્ણં ન સહતે નિત્યં પુત્રો મે બલદર્પિતઃ ।
નિત્યાભિમાની ચ રણે ન બિભેતિ ચ કસ્યચિત્ ॥
કૃષ્ણસ્ય ભુજવીર્યેન હ્રિયતિ નાત્ર સંશયઃ ।
ભવિષ્યતિ તતો યુદ્ધં મહાપુરુષવિગ્રહમ્ ॥