Harivaṃśa, Appendix I · Part 6180

svayaṃbhūr iva saṃprāpto bhavāyāsmajjayāya ca //
na tvāṃ paurāṇamātreṇa śaktā gūhayituṃ vayam /
devaguhyeṣv api bhavān sarvajñaḥ sarvabhāvanaḥ //
śaktaś cāsi jarāsaṃdhaṃ nṛpaṃ yodhayituṃ prabho /
śakyaṃ cemaṃ jarāsaṃdhaṃ nṛpaṃ drāvayituṃ hare /
tvadbuddhivaśagāḥ sarve vayaṃ yogavrate sthitāḥ //
jarāsaṃdhas tu balavān nṛpāṇāṃ mūrdhani sthitaḥ /
aprameyabalaś caiva vayaṃ ca kṛśasādhanāḥ //
na ceyam ekāham api purī rodhaṃ sahiṣyati /
kṛśabhaktendhanakṣāmā durgair apariniṣṭhitā //
asaṃskṛtāmbuparikhā dvārāṭṭair yantravarjitaiḥ /
vapraprākāramārgeṣu kartavyā bahuvistarā //
saṃskartavyāyudhāgārā yoktavyā ceṣṭikācayaiḥ /
kaṃsasya balavattvāt tu nātiguptā purī janaiḥ //
sadyo nipatite kaṃse rājye 'smākaṃ navodaye /
purī pratyagrarodheyaṃ na rodhaṃ visahiṣyati //
balaṃ saṃmardabhagnaṃ ca kliśyamānaṃ pareṇa ha /
asaṃśayam idaṃ rāṣṭraṃ janaiḥ saha vinaṅkṣyati //
vañcanīyā bhaviṣyāmo narāṇāṃ nṛpakāraṇāt /
jarāsaṃdhabhayārtānāṃ dravatāṃ rāṣṭrasaṃbhrame //
ārto vakṣyati naḥ sarvo rudhyamānaḥ pure janaḥ /
yādavaiḥ sma virodhena yojito rājyakāmukaiḥ //
yādavanāṃ virodhena ye jitā rājyakāmukaiḥ //
te sarve dvaidham icchanti yat kṣamaṃ tad vidhīyatām /
etan mama mataṃ kṛṣṇa viśrambhāt samudāhṛtam /
tvayi sarvasvam ity eva paras tvaṃ caiva buddhimān //
tvaṃ tu vijñāpitaḥ sarvaṃ na punaḥ saṃprabodhitaḥ /
yad atra naḥ kṣamaṃ kṛṣṇa tat svairam abhidhīyatām /
tvam asya netā sainyasya vayaṃ tvacchāsane sthitāḥ //
tvanmūlaś ca virodho 'yaṃ rakṣāsmān ātmanā saha /
vikadros tu vacas tathyaṃ niśamya yadupuṃgavaḥ /
pārthivena yathākramam |
parituṣṭena manasā vacanaṃ cedam abravīt //
rājā ṣāḍguṇyavaktā vai rājā mantrārthatattvavit /
sat tattvaṃ ca hitaṃ caiva kṛṣṇoktaṃ khila dhīmatā /
bhāṣitā rājadharmāś ca satyāś ca jagato hitāḥ //
etac chrutvā pitur vākyaṃ vikadroś ca mahātmanā /
vikadruṇā yaduśreṣṭha yad dhitaṃ tad vidhīyatām /
vākyam uttamam ekāgro babhāṣe cārubhāṣaṇaḥ //
bruvatāṃ vaḥ śrutaṃ vākyaṃ hetutaḥ kramatas tathā /

nyāyataḥ śāstrataś caiva daivaṃ caivānupaśyatām //
śrūyatām uttamaṃ vākyaṃ mama buddhyā ca gṛhyatām /
nayena vyavahartavyaṃ pārthivena yathā mayā //
saṃdhiṃ ca vigrahaṃ caiva yānam āsanam eva ca /
dvaidhībhāvaṃ saṃśrayaṃ ca ṣāḍguṇyaṃ cintayet sadā //
balinaḥ saṃnikarṣe tu na stheyaṃ paṇḍitena ca /
apakramed dhi kālajñaḥ samartho yuddham āvahet //
ahaṃ tāvat sahāryeṇa muhūrte 'smin prakāśitaḥ /
jarāsaṃdhena saṃgrāmaṃ kariṣyāmy adya yādavāḥ /
saṃrodhaṃ na sahiṣye 'haṃ tadāsya caṃkramiṣyataḥ //
jīvanāśaṃ gamiṣyāmi śaktimān apy aśaktavat //
tataḥ sahyācalayutaṃ sahāryeṇāham akṣayam /
ātmadvitīyaḥ śrīmantaṃ pravekṣye dakṣiṇāpatham //
karavīrapuraṃ caiva ramyaṃ krauñcapuraṃ tathā /
vikadros tad vacaḥ śrutvā baladevānujasya ca /
praśaśaṃsa tathā mene tathyaṃ tadvacanaṃ hitam /
kṛṣṇaṃ prāha rato raṅgaṃ gamyatāṃ tatra saṃgatau /
drakṣyāvas tatra sahitau gomantaṃ ca nagottamam //
āvayor gamanaṃ śrutvā jitakāśī ca pārthivaḥ /
aspṛṣṭvaiva purīṃ darpād anusāraṃ kariṣyati //
tataḥ sahyavaneṣv eva rājā yāsyati sānugaḥ /
āvayor darśanād eva yuddhaprītim avāpsyati //
eṣā naḥ śreyasī yātrā bhaviṣyati kulasya vai /
paurāṇām atha puryāś ca deśasya ca sukhāvahā //
na ca śatrau paribhraṣṭe rājāno vijigīṣavaḥ /
pararāṣṭreṣu mūrchanti mṛdhe śatrukṣayaṃ vinā //
evam uktvā tu tau vīrau kṛṣṇasaṃkarṣaṇāv ubhau /
māgadhasya puraḥ sthitvā vākyam etad avocatām //
āvāṃ paśya mahārāja yat kāryaṃ tad vadasva nau /
yac ca kartuṃ pravṛtto 'si tat kuruṣva yathecchasi //
tac chrutvā roṣatāmrākṣo babhāṣe māgadhas tadā /
eṣa vāṃ pratiyotsyāmi haniṣyāmi ca vāṃ yudhi //
ity uktvā dhanur ādatta jarāputraḥ pratāpavān /
tac chrutvā tau tu deveśau gantuṃ vyavasitau kila //
prapedatur asaṃbhrāntau dakṣiṇau dakṣiṇāpatham //
tau tu rāṣṭrāṇi śataśaś carantau kāmarūpiṇau /
dakṣiṇāṃ diśam āsthāya ceratur mārgagau sukham //
sahyapṛṣṭheṣu ramyeṣu modamānāv ubhau tadā /
dakṣiṇāpathagau vīrāv adhvānaṃ saṃprapedatuḥ //
tau ca svalpena kālena sahyācalavibhūṣitam /

karavīrapuraṃ prāptau svavaṃśajanabhūṣitam //
tau tatra gatvā veṇṇāyā nadyās tīraṃ samāśritau /
āsedatuḥ prarohāḍhyaṃ nyagrodhaṃ tarupuṃgavam //
adhastāt tasya vṛkṣasya muniṃ dīptatapodhanam /
aṃsāvasaktaparaśuṃ jaṭāvalkaladhāriṇam //
gauram agniśikhākāraṃ tejasā bhāskaropamam /
kṣatrāntakaram akṣobhyaṃ vapuṣmantam ivārṇavam //
nyastasaṃkucitādhānaṃ kāle hutahutāśanam /
klinnaṃ triṣavaṇāmbhobhir ādyaṃ devaguruṃ yathā //
savatsāṃ dhenukāṃ śvetāṃ homadhukkāmadohanām /
dhenuṃ savatsāṃ saśvetāṃ sudughāṃ homakarmaṇi /
kṣīrāraṇiṃ karṣamāṇaṃ mahendragirigocaram //
bhojayantaṃ dvijān mukhyān arcayantaṃ maheśvaram /
ādidevaṃ jagannāthaṃ candrārdhakṛtaśekharam //
mahotsavasaktadhiyaṃ jāmadagnyaṃ mahāmatim /
yasya nāmāni rājānaḥ śrotuṃ śaktāḥ sadā na hi //
dadarśatus tau sahitāv apariśrāntam avyayam /
bhārgavaṃ rāmam āsīnaṃ mandarasthaṃ yathā ravim //
nyāyatas tau tu taṃ dṛṣṭvā pādamūle kṛtāsanau /
vasudevasutau vīrau sadhiṣṇyāv iva pāvakau //
kṛṣṇas tam ṛṣiśārdūlam uvāca vadatāṃ varaḥ /
ślakṣṇaṃ madhurayā vācā lokadṛṣṭāntakovidaḥ //
bhagavañ jāmadagnyaṃ tvāṃ avagacchāmi bhārgavam /
rāmaṃ munīnām ṛṣabhaṃ kṣatriyāṇāṃ kulāntakam //
tvayā sāyakavegena kṣipto bhārgava sāgaraḥ /
iṣupātena nagaraṃ kṛtaṃ sūrpārakaṃ tvayā //
dhanuḥpañcaśatāyāmam iṣupañcaśatodyatam /
sahyasya ca nikuñjeṣu sphīto janapado mahān /
atikramyodadher velām aparānte niveśitaḥ //
tvayā ca sāgaro vipra velām utsārito mahān /
tvayā tat kārtavīryasya sahasraṃ bāhumaṇḍalam /
chinnaṃ drumavanaprakhyaṃ smaratā nidhanaṃ pituḥ //
iyam adyāpi rudhiraiḥ kṣatriyāṇāṃ hatatviṣām /
snigdhais tvatparaśūtsṛṣṭai raktapaṅkā vasuṃdharā //
raiṇukeyaṃ vijāne tvāṃ kṣitau kṣatriyaroṣaṇam /
paraśūpagrahe yuktaṃ yathaiveha raṇe tathā //
tad icchāvas tvayā vipra kaṃcid artham upaśrutam /
uttaraṃ ca śrutārthena pratyuktam aviśaṅkayā //
āvayor mathurā rāma yamunātīraśobhinī /
yādavau svo muniśreṣṭha yadi te śrutim āgatau //

vasudevo yaduśreṣṭhaḥ pitā nau hi dhṛtavrataḥ /
janmaprabhṛti caivāvāṃ vrajeṣv eva niyojitau //
tau sma kaṃsabhayatrastau śaṅkitau parivardhitau /
āvāṃ ca prathamaṃ prāptau mathurāṃ ca praveśitau //
tāv āvāṃ vyutthitaṃ hatvā samāje kaṃsam ojasā /
pitaraṃ tatra tasyaiva sthāpayitvā janeśvaram /
svam eva karma cārabdhau gavāṃ vyāpārakārakau //
athāvayoḥ puraṃ roddhuṃ jarāsaṃdho vyavasthitaḥ //
saṃgrāmān subahūn kṛtvā labdhalakṣāv api svayam /
tataḥ svapurarakṣārthaṃ prajānāṃ ca mahāvrata /
akṛtāstrāv anudyogau kartavyabalasādhanau //
arathau pattinau yuddhe nistanutrau nirāyudhau /
jarāsaṃdhārpitapurau purād dvāv eva niḥsṛtau //
ubhāv āvām anuprāptau muniśreṣṭha tavāntikam /
āvayor mantramātreṇa kartum arhasi satkriyām //
śrutvaitad bhāṣitaṃ rāmas tayor vākyam aninditam /
raiṇukeyaḥ prativaco dharmasaṃhitam abravīt //
aparāntād ahaṃ kṛṣṇa saṃpratīhāgataḥ prabho /
eka eva vinā śiṣyair yuvayor mantrakāraṇāt //
vidito me vraje vāsas tava padmanibhekṣaṇa /
dānavānāṃ vadhaś cāpi kaṃsasya ca durātmanaḥ //
vigrahaṃ ca jarāsaṃdhe viditvā puruṣottama /
tava sabhrātṛkasyeha saṃprāpto 'smi varānana //
jāne tvāṃ kṛṣṇa goptāraṃ jagataḥ prabhum avyayam /
devakāryārthasiddhyartham abālaṃ bālatāṃ gatam //
na tvayāviditaṃ kiṃcit triṣu lokeṣu vidyate /
tathāpi bhaktimātreṇa śṛṇu vakṣyāmi te vacaḥ //
pūrvajais tava govinda pūrvaṃ puram idaṃ kṛtam /
karavīrapuraṃ nāma rāṣṭraṃ caiva niveśitam //
pure 'smin nṛpatiḥ kṛṣṇa vāsudevo mahāyaśāḥ /
sṛgāla iti vikhyāto nityaṃ paramakopanaḥ //
nṛpeṇa tena govinda svavaṃśaprabhavā nṛpāḥ /
dāyādā nihatāḥ sarve vīra dveṣānuyāyinā //
ahaṃkārakṛto nityam ajitātmātimatsarī /
rājyaiśvaryamadāviṣṭaḥ putrastrīṣv api dāruṇaḥ //
tan neha bhavataḥ sthānaṃ rocate me nararṣabhau /
karavīrapure ghore nityaṃ pārthivadūṣite //
śrūyataṃ kathayiṣyāmi yatrobhau śatrutāpanau /
jarāsaṃdhaṃ balodagraṃ bhavantau yodhayiṣyataḥ //
tīrtvā veṇṇām imāṃ puṇyāṃ nadīm adyaiva saṃgatāḥ /

viṣayānte nivāsāya giriṃ gacchāma durgamam //
ramyaṃ yajñagiriṃ nāma sahyasya praruhaṃ girim /
nivāsaṃ māṃsabhakṣāṇāṃ corāṇāṃ ghorakarmaṇām //
nānādrumalatāyuktaṃ citrapuṣpitapādapam /
uṣya tatra niśām ekāṃ khaṭvāṅgāṃ nāma nimnagām /
saṃtariṣyāma bhadraṃ te nikaṣopalabhūṣaṇām //
gaṅgāprapātapratimāṃ bhraṣṭāṃ mahiṣaparvatāt /
tasyāḥ prapātaṃ drakṣyāmas tāpasāraṇyabhūṣitam //
amānakāmān mānārhān gatvā tān dharaṇīdharān /
drakṣyāmas tatra tān viprāñ śrāmyato vai tapodhanān //
tāṃ tīrtvā nimnagāṃ tatra tāṃś ca dṛṣṭvā tapodhanān /
ramyaṃ krauñcapuraṃ nāma gamiṣyāmaḥ purottamam //
vaṃśajas tatra te rājā kṛṣṇa dharmarataḥ sadā /
mahākapir iti khyāto vanasyāsya janādhipaḥ //
tam adṛṣṭvaiva rājānaṃ nivāsāya gate 'hani /
tīrtham ānaḍuhaṃ nāma prayāsyāmaḥ sanātanam //
tataś cyutā gamiṣyāmaḥ sahyasya vivare girim /
gomanta iti vikhyātaṃ naikaśṛṅgavibhūṣitam /
khaṃgataikamahāśṛṅgaṃ durārohaṃ khagair api /
viśrāmabhūtaṃ devānāṃ jyotirbhir abhisaṃvṛtam //
sopānabhūtaṃ svargasya gaganādrim ivocchritam /
vimānamārgāvaraṇaṃ giriṃ merum ivopamam //
tasyottame mahāśṛṅge bhāsvantau devarūpiṇau /
udayāstamane sūryaṃ somaṃ ca jyotiṣāṃ patim //
samudram ūrmimantaṃ ca apāradvīpabhūṣanam /
prekṣamāṇau sukhaṃ tatra nagāgre vicariṣyatha /
śṛṅgasthau tatra śailasya gomantasya vanecarau /
durgayuddhena bādhantau jarāsaṃdhaṃ vijeṣyatha //
tatra śailagatau dṛṣṭvā bhavantau yuddhadurmadau /
aśaktaḥ śailayuddhasya jarāsaṃdho bhaviṣyati //
bhavadbhyām api yuddhe tu pravṛtte tatra dāruṇe /
āyudhaiḥ saha saṃyogaṃ paśyāmi nacirād iva //
saṃgrāmaś ca mahān kṛṣṇa nirdiṣṭas tatra daivataiḥ /
yadūnāṃ pārthivāṇāṃ ca māṃsaśoṇitakardamaḥ //
tatra cakraṃ halaṃ caiva gadāṃ kaumodakīṃ tathā /
saunandaṃ musalaṃ caiva vaiṣṇavāny āyudhāni ca //
śaṅkhaṃ śārṅgaṃ tathaiva ca |
akṣayau caiva tūṇīrau @
darśayiṣyanti saṃgrāme pāsyanti ca mahīkṣitām /
rudhiraṃ kālayuktānāṃ vapurbhiḥ kālasaṃnibhaiḥ //

sa cakramusalo nāma saṃgrāmaḥ kṛṣṇa viśrutaḥ /
daivatair iha nirdiṣṭaḥ kālasyādeśasaṃjñitaḥ //
tatra te kṛṣṇa saṃgrāme suvyaktaṃ vaiṣṇavaṃ vapuḥ /
drakṣyanti ripavaḥ sarve surāś ca surabhāvana //
tāṃ bhajasva gadāṃ kṛṣṇa cakraṃ ca ciravismṛtam /
bhajasva svena rūpeṇa surāṇāṃ vijayāya vai //
balaś cāyaṃ halaṃ ghoraṃ musalaṃ cārimardanam /
vadhāya suraśatrūṇāṃ bhajatāṃ lokabhāvanaḥ //
eṣa te prathamaḥ kṛṣṇa saṃgrāmo bhuvi pārthivaiḥ /
pṛthivyarthe samākhyāto bhārāvataraṇe suraiḥ //
āyudhāvāptir atraiva vapuṣo vaiṣṇavasya ca /
lakṣmyāś ca tejasaś caiva vyūhānāṃ ca vidāraṇam //
ataḥprabhṛti saṃgrāmo dharaṇyāṃ śatrumūrchitaḥ /
bhaviṣyati mahān kṛṣṇa bhārataṃ caiva vaiśasam //
tad gaccha kṛṣṇa śailendraṃ gomantaṃ ca nagottamam /
jarāsaṃdhaṃ nimittāni śaṃsanti samupasthitam //
jarāsaṃdho mṛdhe cāpi vijaye tvām upasthitaḥ /
idaṃ caivāmṛtaprakhyaṃ homadhenvāḥ payomṛtam /
pītvā gacchata bhadraṃ vo mayoddiṣṭena vartmanā //
tatas tau rāmasahitau prasthitau yadupuṃgavau /
tat tu dhenvāḥ payaḥ pītvā baladarpasamanvitau /
gomantaṃ parvataṃ draṣṭuṃ mattanāgendragāminau /
jāmadagnyapradiṣṭena mārgeṇa vadatāṃ varau //
jāmadagnyatṛtīyās te trayas traya ivāgnayaḥ /
śobhayanti sma panthānaṃ tridivaṃ tridaśā iva //
adhvānaṃ vidhinā sarve tribhis te divasaiḥ kramāt /
gomantam agamaṃ prāptā mandaraṃ tridaśā iva //
latācāruvicitraṃ ca nānādrumavibhūṣitam /
gandhāgarupinaddhāṅgaṃ citraṃ citrair manoramaiḥ //
dvirephakusumāpīḍaṃ śilāsaṃkaṭaśālinam /
mattabarhiṇanirghoṣair nāditaṃ meghanādibhiḥ //
gaganālagnaśikharaṃ jaladāsaktapādapam /
mattadvipaviṣāṇāgraiḥ kaṃdarāntaratāḍitam //
vāśadbhiś cāṇḍajagaṇaiḥ satataṃ pratināditam /
darīprapātāmburavaiś channaṃ śārdūlamaṇḍalaiḥ //
nīlāśmacayasaṃghātair bahuvarṇaṃ yathā nabhaḥ /
dhātuvisravadigdhāṅgaṃ sānuprastarabhūṣaṇam //
kīrṇaṃ mṛgagaṇaiḥ kāntair mainākam iva kāmagam /
sūcchritaṃ suviśālāgraṃ mūlodakaparigraham //
sakānanadarīprasthaṃ śvetābhragaṇabhūṣitam /

panasāmrātakāmraughaiḥ vetrasyandanacandanaiḥ //
tamālailāvanayutaṃ maricakṣupasaṃkulam /
pippalīvallikalilaṃ citram iṅgudapādapaiḥ //
drumaiḥ sarjarasānāṃ ca sarvataḥ pratiśobhitam /
jambusarjārjunayutaṃ kuṭajadrumabhūṣitam /
prāṃśusālavanair guptaṃ bahucitravanair yutam /
sarjanimbārjunavanaṃ kadalīkulasaṃkulam /
hintālaiś ca tamālaiś ca punnāgaiś copaśobhitam //
jaleṣu jalajaiś caiva sthaleṣu sthalajair api /
paṅkajair drumakhaṇḍaiś ca sarvataḥ pratibhūṣitam /
jambūjambūlavṛkṣāḍhyaṃ kadrukandalabhūṣitam //
dhanvanāśokabahulaṃ bilvakindukaśobhitam /
kuṭajair nāgapuṣpaiś ca samantād upaśobhitam //
nāgayūthagaṇākīrṇaṃ mṛgasaṃghaniṣevitam /
siddhacāraṇarakṣobhiḥ sevitaprastarāntaram //
gandharvaiś ca samāyuktaṃ siddhacāraṇapakṣibhiḥ /
vidyādharagaṇair nityam anukīrṇaśilātalam /
siṃhaśārdūlasaṃnādaiḥ satataṃ pratināditam //
sevitaṃ vāridhārābhiś candrapādaiś ca sevitam /
stutaṃ tridaśagandharvair apsarobhir alaṃkṛtam //
vanaspatīnāṃ divyānāṃ puṣpair uccāvacaiś citam /
śakravajraprahārāṇām anabhijñaṃ kadācana //
dāvāgnibhayanirmuktaṃ mahāvātabhayojjhitam /
prapātaprabhavābhiś ca saridbhir upaśobhitam //
kānanair ānanākārair unmiṣantam iva śriyā /
viśeṣadbhir iva śriyam |
jalaśaivalaśṛṅgābhir @
kāñcanaiḥ sānubhir yuktaṃ visarpadbhir iva śriyam /
sthalībhir mṛgavīthibhiḥ kāntābhir iva śobhitam //
pārśvair upalakalmāṣair meṣair iva vibhūṣitam /
pādapocchritasaumyābhiḥ sapuṣpābhiḥ samantataḥ //
maṇḍitaṃ vanarājībhiḥ pramadābhiḥ patiṃ yathā /
darībhiḥ sundarībhiś ca kandarābhis tathaiva ca //
teṣu teṣv avakāśeṣu sadāram iva śobhitam /
oṣadhīdīptaśikharaṃ vānaprasthaniṣevitam //
jātarūpair vanoddeśaiḥ kṛtrimair iva maṇḍitam /
mūlena suviśālena śirasā cocchritena ca /
pṛthivīṃ cāntarikṣaṃ ca gāhayantam iva sthitam //
munibhir nityayuktaiś ca sevyamānaṃ mumukṣubhiḥ /
te tam āsādya gomantaṃ ramyaṃ bhūmidharottamam /

ruciraṃ rurucuḥ sarve vāsāyāmarasaṃnibhāḥ //
ruruhus te girivaraṃ kham ūrdhvam iva pakṣiṇaḥ /
asajjamānā vegena vainateyaparākramāḥ //
te tu tasyottamaṃ śṛṅgam ārūḍhās tridaśā iva /
agāraṃ ruciraṃ cakrur manasā nirmitopamam //
niviṣṭau yādavau dṛṣṭvā jāmadagnyo mahāmuniḥ /
rāmo 'bhimatam akliṣṭam āpraṣṭum upacakrame //
kṛṣṇa yāsyāmy ahaṃ tāta puraṃ sūrpārakaṃ vibho /
kṛṣṇaṃ saṃkarṣaṇaṃ caiva yāsye śūrpārakaṃ prati /
yuvayor nāsti vaimukhyaṃ saṃgrāme dānavair api //
prāptavān asmi yāṃ prītiṃ mārgānugamanād api /
sā me kṛṣṇānugṛhṇāti śarīram idam avyayam //
idaṃ tat sthānam uddiṣṭaṃ yatrāyudhasamāgamaḥ /
yuvayor vihito devaiḥ samayaḥ sāṃparāyikaḥ //
devānāṃ mukhya vaikuṇṭha viṣṇo devair abhiṣṭutaḥ /
devadeva jagannātha bhūtabhāvana bhāvana /
puruhūtānujāśeṣa+ +lokavandya jagatpate //
viṣṇo kṛṣṇa hṛṣīkeśa vāsudeva janārdana /
jagadāde jagatpūjya sakaleśa nirañjana //
jagadīśa maheśvara |
viṣṇo pūrvaja deveśa @
kṛṣṇa sarvasya lokasya śṛṇu me naiṣṭhikaṃ vacaḥ //
yad idaṃ prastutaṃ karma tvayā govinda laukikam /
mānavānāṃ hitārthāya sādhu mānuṣadehinā //
tasyāyaṃ prathamaḥ kalpaḥ kālena bhuvi yojitaḥ /
jarāsaṃdhena vai sārdhaṃ saṃgrāme samupasthite //
tatrāyudhabalaṃ caiva rūpaṃ ca raṇakarkaśam /
svayam evātmanā kṛṣṇa tvam ātmānaṃ vidhatsva ha //
cakrodyatakaraṃ dṛṣṭvā tvāṃ gadāpāṇinaṃ raṇe /
caturdviguṇapīnāṃsaṃ bibhyed api śatakratuḥ //
adyaprabhṛti te yātrā svargoktā samupasthitā /
pṛthivyām amarārthe ca kīrtyarthaṃ ca satāṃ vara //
pṛthivyāṃ pārthivendrāṇāṃ kṛtāstre tvayi mānada /
vainateyasya cāhvānaṃ vāhanaṃ dhvajakarmaṇi /
kuru śīghraṃ mahābāho govinda vadatāṃ vara //
yuddhakāmā nṛpatayas tridivābhimukhodyatāḥ /
dhārtarāṣṭrasya vaśagās tiṣṭhanti raṇavṛttayaḥ //
rājñāṃ nidhanadṛṣṭārthā vaidhavyenādhivāsitā /
ekaveṇīdharā ceyaṃ vasudhā tvāṃ pratīkṣate //
sagrahaṃ kṛṣṇa nakṣatraṃ tvatpratīkṣam upasthitam /

kṣemasya saṃgrahaṃ kṛṣṇa grahanakṣatramardanam /
tvayi mānuṣyam āpanne yuddhe ca samupasthite //
tvarasva kṛṣṇa yuddhāya dānavānāṃ vadhāya ca /
svargāya ca narendrāṇāṃ devatānāṃ sukhāya ca //
satkṛto 'haṃ tvayā kṛṣṇa lokaiś caiva sahāmaraiḥ /
tvayā satkṛtarūpeṇa yena satkṛtavān aham //
sādhayāmi mahābāho bhavataḥ kāryasiddhaye /
smartavyaś cāsmi yuddheṣu kaṃsāre pṛthivīkṣitām //
smartavyas tatra tatrāhaṃ yatra yuddhaṃ bhavet sadā /
na ca kṛtyaṃ mayā tubhyaṃ tvaṃ ca kartā jagadguruḥ /
māṃ smṛtvā yo raṇaṃ yāti dhruvaṃ tasya jayo bhavet /
ity uktvā jāmadagnyas tu kṛṣṇam akliṣṭakāriṇam /
jayāśiṣā vardhayitvā jagāmābhīpsitāṃ diśam /
jāmadagnye gate rāme tau yādavakulodvahau /
gomantaśikhare ramye ceratuḥ kāmarūpiṇau //
vanamālākuloraskau nīlapītāmbarāv ubhau /
nīlaśvetavapuṣmantau gaganasthāv ivāmbudau //
tau śailadhātudigdhāṅgau yuvānau śikhare sthitau /
ceratus tatra kānteṣu vaneṣu ratilālasau //
udayantaṃ nirīkṣantau śaśinaṃ jyotiṣāṃ varam /
udayāstamane caiva grahāṇāṃ bhāskarasya ca //
atha saṃkarṣaṇaḥ śrīmān vinā kṛṣṇena vīryavān /
cacāra tasya śikhare nagasya nagasaṃnibhaḥ //
sa phullasya kadambasya pracchāye niṣasāda ha /
vāyunā madagandhena vījyamānaḥ sukhena vai //
tasya tenānilaughena sevyamānasya tatra vai /
madhyasaṃsparśajo bhāvaḥ saṃspṛśan ghrāṇam āgataḥ //
tṛṣā cainaṃ viveśāśu vāruṇīprabhavā tadā /
śuṣoca ca mukhaṃ tasya mattasyevāpare 'hani //
smāritaḥ sa purāvṛttam amṛtaprāśanaṃ vibhuḥ /
tṛṣito madirānveṣī tatas taṃ tarum ākṣipat //
gomantasya nideśāt tu vāruṇīprabhavaṃ tadā /
tasya prāvṛṣi phullasya yad ambho jaladojjhitam /
tat koṭharasthā madirā samajāyata nirmalā //
tāṃ tu tṛṣṇābhibhūtātmā pibann ārta ivāsakṛt /
madāc ca calitākāraḥ samajāyata sa prabhuḥ //
tasya mattasya vadanaṃ kiṃcic calitalocanam /
ghūrṇitākāram abhavac charatlālendusaprabham //
kadambakoṭare jātā nāmnā kādambarīti sā /
rūpiṇī vāruṇī tatra devānām amṛtāraṇiḥ //

kādambarīmadakalaṃ viditvā kṛṣṇapūrvajam /
tisras tridaśanāryas tam upatasthuḥ priyaṃvadāḥ //
madirā rūpiṇī bhūtvā kāntiś ca śaśinaḥ priyā /
śrīś ca devī variṣṭhā strī svayam evāmbujadhvajā //
sāñjalipragrahā devī rauhiṇeyam upasthitā /
vāruṇy ātmahitaṃ vākyam uvāca madaviklavam //
jayasva baladevānāṃ baladeva divīśvara /
ahaṃ te dayitā kāntā vāruṇī samupasthitā //
tvām evāntarhitaṃ śrutvā śāśvataṃ vaḍavāmukhe /
kṣīṇapuṇyeva vasudhāṃ paryemi vimalānana //
puṣpacakrānulipteṣu kesareṣūṣitaṃ mayā /
atimukteṣu cākṣobhya puṣpacandrārkavarṣmasu //
sāhaṃ kadambam ālīnā meghakāle sukhapriyā /
tṛṣitaṃ manyamānā tvāṃ svena rūpeṇa chāditā //
sāsmi pūrṇena yogena yathaivāmṛtamanthane /
samīpaṃ preṣitā pitrā varuṇena tavānagha //
sā yathaivārṇavagatā yathaiva vaḍavāmukhe /
tvayopayoktum icchāmi saṃmatas tvaṃ hi me guruḥ //
na tvānanta parityakṣye bhartsitāpi tvayāvyava /
nāhaṃ tvayā vinā lokān utsahe deva sevitum //
ādipadmaṃ ca padmākṣaṃ divyaśravaṇabhūṣaṇam /
kauśeyāni ca nīlāni samudrārhāṇi bibhratī /
madirānantaraṃ kāntiḥ saṃkarṣaṇam upasthitā /
madenāgalitaśroṇī kiṃcid āghūrṇitekṣaṇā //
provāca praṇayāt kāntiḥ saṃkarṣaṇam upasthitā /
jayapūrveṇa yogena sasmitaṃ yogam icchatī //
ahaṃ candrād api guruṃ sahasraśirasaṃ prabhum /
svair guṇair anuraktā tvāṃ yathaiva madirā tathā //
śrīś ca padmālayā devī vidheyā vaiṣṇavorasi /
rauhiṇeyorasi śubhā mālevāmalatāṃ gatā //
sā mālām amalāṃ gṛhya balasyorasi daṃśitā /
padmāsyaṃ padmahastā vai saṃkarṣaṇam athābravīt //
yady asti mayi kāruṇyaṃ vijñāpyaṃ śrūyatām idam /
rāma rāmābhirāmas tvaṃ vāruṇyā samalaṃkṛtaḥ /
kāntyā mayā ca deveśa saṃgataś candramā yathā //
iyaṃ ca sā mayā maulir uddhṛtā varuṇālayāt /
mūrdhni śīrṣasahasrasya yā te bhānur ivābabhau //
jātarūpamayaṃ caikaṃ kuṇḍalaṃ vajrabhūṣitam /
ādipadmaṃ ca padmākṣa divyaṃ śravaṇabhūṣaṇam //
kauśeyāni ca nīlāni samudrābhāṇi bhāvataḥ /

hāraṃ ca pīnataralaṃ samudrābhyantaroṣitam //
pratīccha svam alaṃkāram āśīrbhir abhipūjitaḥ /
devemāṃ pratigṛhṇīṣva paurāṇīṃ bhūṣaṇakriyām /
samayas te mahābāho bhūtabhavyaprabhāvana //
saṃgṛhya tam alaṃkāraṃ tāś ca tisraḥ surastriyaḥ /
śuśubhe baladevo hi śāradendusamaprabhaḥ //
sa samāgamya kṛṣṇena sajalāmbhodavarcasā /
mudaṃ paramikāṃ lebhe grahamuktaḥ śaśī yathā //
tābhyām ubhābhyāṃ saṃlāpe vartamāne gṛhe yathā /
vainateyas tato 'dhvānam aticakrāma vegitaḥ //
saṃgrāmamuktas tejasvī daityapraharaṇāṅkitaḥ /
devatānāṃ jayaślāghī divyasraganulepanaḥ //
suptasya śayane divye kṣīrode varuṇālaye /
viṣṇoḥ kirīṭaṃ daityena hṛtaṃ vairocanena vai //
tadarthaṃ tena saṃgrāmaḥ kṛto gurvartham ojasā /
kirīṭārthe samudrasya madhye daityagaṇaiḥ saha //
mokṣayitvā kirīṭaṃ tu vaiṣṇavaṃ patatāṃ varaḥ /
vyatyakrāmata vegena gaganaṃ devatālayam //
sa dadarśa guruṃ śaile viṣṇuṃ kāryāntarāgatam /
tena kroḍāvalambena kirīṭena virājitaḥ //
sa dṛṣṭvā mānuṣaṃ viṣṇuṃ śailarājaśirogatam /
prakāśaveṣanirmuktaṃ vimaulim iva mānuṣam //
abhijñas tasya bhāvānām garutmān patatāṃ varaḥ /
cikṣepa khagato mauliṃ viṣṇoḥ śirasi hṛṣṭavat //
upendramūrdhni sā maulir apinaddhā ivāpatat /
śirasaḥ sthānanirmuktā kṛṣṇaṃ caivānvaśobhayat /
yathaiva meruśikhare bhānur madhyaṃdine tathā //
saṃyuktaḥ kṛṣṇaśirasā sa maulim adhikaṃ babhau /
śirovinyastamukuṭaḥ kṛṣṇaś caivādhikaṃ babhau /
vainateyaprayogena viditvā maulim āgatam /
kṛṣṇaḥ prahṛṣṭavadano rāmaṃ vacanam abravīt //
tvarate tu kāryārtho devatānāṃ na saṃśayaḥ /
yatheyam āvayoḥ śaile saṃgrāmaracanā kṛtā //
mūrdhni dṛṣṭvātra daityena hṛtā kṣiptvā garutmatā /
vairocanena suptasya mama maulir mahaudadhau /
śakrasya sadṛśaṃ rūpaṃ divyam āsthāya sāgarāt /
mamāhiśayanān maulir hṛtvā kṣipto garutmatā //
grāharūpeṇa yo nīta ānīto 'sau garutmatā /
suvyaktaṃ saṃnikṛṣṭaḥ sa jarāsaṃdho narādhipaḥ /
lakṣyante ca dhvajāgrāṇi rathānāṃ vātaraṃhasām //

etāni śaśikalpāni nṛpāṇāṃ vijigīṣūnām /
etāni vijigīṣūṇāṃ śaśikalpāni bhūbhṛtām /
chatrāṇy ārya virājante daṃśitāni sitāni ca //
aho nṛparathodagrā vimalāś chatrapaṅktayaḥ /
abhivartanti naḥ śubhrā yathā khe haṃsapaṅktayaḥ //
aho dyaur vimalābhānāṃ śastrāṇāṃ vimalānanā /
prabhā bhāskarabhāmiśrā carantīva diśo daśa //
etāni nūnaṃ samare pārthivair āyudhāni ca /
kṣiptāni vinaśiṣyanti mayi sarvāṇi saṃyuge //
kāle khalu nṛpaḥ prāpto jarāsaṃdho mahīpatiḥ /
āvayor yuddhanikaṣaḥ prathamaḥ samarātithiḥ //
ārya tiṣṭhāva sahitau na khalv anvāgate nṛpe /
yuddhārambhaḥ prayoktavyo balaṃ tāvad vimṛśyatām //
evam uktvā tataḥ kṛṣṇaḥ saṃsthaḥ saṃgrāmalālasaḥ /
jarāsaṃdhavadhaprepsuś cakāra baladarśanam //
vīkṣamāṇaś ca tān sarvān nṛpān yaduvaro 'vyayaḥ /
ātmānam ātmanovāca yat pūrvaṃ divi mantritam //
ime te pṛthivīpālāḥ pārthive vartmani sthitāḥ /
ye vināśaṃ gamiṣyanti śāstradṛṣṭena karmaṇa //
prokṣitān khalv imān anye mṛtyunā nṛpasattamān /
svargagāmīni sarveṣāṃ vapūṃṣi pracakāśire //
sthāne bhārapariśrāntā vasudheyaṃ divaṃ gatā /
eṣāṃ nṛpatisiṃhānāṃ balaughair abhipīḍitā //
kṣitir nirantarā ceyaṃ balarāṣṭrābhisaṃtatā /
alpena khalu kālena viviktaṃ pṛthivītalam /
bhaviṣyati narendraughair ākīrṇaṃ ca nabhastalam //
jarāsaṃdhas tataḥ prāpto nṛpaṃ sarvamahākṣitām /
nirgataṃ sa hariṃ jñātvā mathurāto mahīpatiḥ /
nāradān nṛpaśārdūla gomante saṃsthitaṃ hariḥ //
ājñāpayām āsa nṛpāṃś caidyaśālvamukhāṃs tathā /
nirgacchantu nṛpāḥ sarve sasainyāḥ parvatottamam //
tatas te calitāḥ sarve gomantaṃ sabalā nṛpāḥ /
muktvā tu mathurāṃ rājan krodhasaṃdaṣṭadacchadāḥ //
narādhipair balayutair anuyāto mahādyutiḥ //
vyāyatodagraturagair vispaṣṭārthasamāhitaiḥ /
rathaiḥ sāṃgrāmikair yuktair asaṅgagatibhiḥ kvacit //
hemakakṣair mahāghaṇṭair vāraṇair vāridopamaiḥ /
mahāmātrottamārūḍhaiḥ kalpitai raṇagarvitaiḥ //
svārūḍhaiḥ sādibhir yuktaiḥ preṅkhamāṇaiḥ pravalgitaiḥ /
vājibhir vāyusaṃkāśaiḥ plavadbhir iva patribhiḥ //

khaḍgacarmabalodagraiḥ pattibhir valgitāmaraiḥ /
sahasrasaṃkhyair nirmuktair utpatadbhir ivoragaiḥ //
evaṃ caturvidhaiḥ sainyaiḥ kampamānair ivāmbudaiḥ /
nṛpo 'nuyāto balavāñ jarāsaṃdho dhṛtavrataḥ //
nṛpo 'bhiyātaḥ sa kṣipraṃ jarāsaṃdhaḥ pratāpavān /
nṛpatir yānasaṃnaddho mahāsattvo mahādyutiḥ /
sa rathair neminirghoṣair gajaiś ca madasiñjitaiḥ /
heṣadbhiś caiva turagaiḥ kṣveḍitograiś ca pattibhiḥ //
saṃnādayan diśaḥ sarvāḥ sarvāṃś cāpi guhāśayān /
sa rājā sāgarākāraḥ sasainyaḥ pratyadṛśyata //
balādhyakṣo mahāvīrya ekalavyo mahīpatiḥ /
cāpapāṇiḥ śarāvāpī khaḍgī tūṇīravān balī //
rathī khaḍgī śarī cāpī niṣaṅgī hemakuṇḍalī /
siṃhanādān samākurvan māgadhasya mahīpatiḥ //
so 'grataḥ sarvasainyānāṃ dṛṣṭo 'ntaka ivāparaḥ /
tayor gopālasutayor aham eva samutthitaḥ //
kim etair nṛpasiṃhaiś ca ity avocan mahābalaḥ /
tad balaṃ pṛthivīśānāṃ dṛptayodhajanākulam /
kṣveḍitāsphoṭitaravaṃ meghasainyam ivābabhau //
rathaiḥ pavanasaṃpātair gajaiś ca jaladopamaiḥ /
turagaiś ca sitābhrābhaiḥ pattibhiś cāpi daṃśitaḥ /
vyāmiśraṃ tad balaṃ bhāti mattadviparathākulam /
gharmānte sāgaragataṃ yathābhrapaṭalaṃ tathā //
sabalās te mahīpālā jarāsaṃdhapurāgamāḥ /
parivārya giriṃ sarve nivāsāyopacakramuḥ //
babhau tasya niviṣṭasya babhau śrīḥ śibirasya vai /
śuklaparvaṇi pūrṇasya yathā rūpaṃ mahodadheḥ //
vītarātre tataḥ kāle nṛpās te kṛtakautukāḥ /
ārohaṇārthaṃ śailasya sametā yuddhalālasāḥ //
samavāyīkṛtāḥ sarve giriprastheṣu te nṛpāḥ /
niviṣṭā mantrayām āsur yuddhakālakutūhalāḥ //
teṣāṃ sutumulaḥ śabdaḥ śuśruve pṛthivīkṣitām /
yugānte bhidyamānānām sāgarāṇāṃ yathā svaraḥ //
teṣāṃ sakañcukoṣṇīṣāḥ sthavirāḥ vetrapāṇayaḥ /
cerur mā śabda ity evaṃ bruvanto rājaśāsanāt //
tasya rūpaṃ balasyāsīn niḥśabdastimitasya vai /
līnamīnagrahasyeva niḥśabdasya mahodadheḥ //
tasmin stimitaniḥśabde yogād iva mahārṇave /
jarāsaṃdho bṛhad vākyaṃ bṛhaspatir ivādade //
śīghraṃ samabhivartantāṃ balāni pṛthivīkṣitām /

sarvataḥ parvataś caiva balaughaiḥ parivāryatām //
aśmayantrāṇi yujyantāṃ kṣepaṇīyāś ca mudgarāḥ /
ūrdhvaṃ cāpi pravāhyantāṃ prāsā vai tomarāṇi ca //
ūrdhvaṃ prekṣamāṇārthāya dṛḍhāni ca laghūni ca /
śastrapātavighātāni kriyantām āśu śilpibhiḥ //
śurāṇāṃ yudhyamānānāṃ pramattānāṃ parasparam /
yathā narapatiḥ prāha tathā śighraṃ vidhīyatām //
dāryatām eṣa ṭaṅkaughaiḥ khanitaiś ca nagottamaḥ /
nṛpāś ca durgayuddhajñā vinyasyantām adūrataḥ //
adyaprabhṛti sainyair me girirodhaḥ pravartyatām /
yāvad etau pātayāmo vasudevasutāv ubhau //
acalo 'yaṃ śilāyoniḥ kriyatāṃ niścalāṇḍajaḥ /
ākāśam api bāṇaughair niḥsaṃpātaṃ vidhīyatām //
mayānuśiṣṭās tiṣṭhantu giribhūmiṣu bhūmipāḥ /
teṣu teṣv avakāśeṣu śīghram āruhyatāṃ giriḥ //
bhadraḥ kaliṅgādhipatiś cekitānaḥ sabāhlikaḥ /
kāśmīrarājo gonardaḥ karūṣādhipatis tathā //
drumaḥ kiṃpuruṣaś caiva pārvatīyāś ca mānavāḥ /
parvatasyāparaṃ pārśvaṃ kṣipram ārohayantv amī //
pauravo veṇudāriś ca vaidarbhaḥ somakas tathā /
rukmī ca bhojādhipatiḥ sūryākṣaś caiva yāvanaḥ //
pāñcalānām adhipatir drupadaś ca narādhipaḥ /
vindānuvindāv āvantyau dantavaktraś ca vīryavān //
chāgaliḥ purumitraś ca virāṭaś ca mahīpatiḥ /
kauśāmbyo mālavaś caiva śatadhanvā vidūrathaḥ //
bhūriśravās trigartaś ca bāṇaḥ pañcanadas tathā /
uttaraṃ parvatāroham ete durgasahā nṛpāḥ /
ārohantu vimardanto vajrapratimagauravāḥ //
ulūkaḥ kaitaveyaś ca vīraś cāṃśumataḥ sutaḥ /
ekalavyo dṛḍhākṣaś ca rathavarmā jayadrathaḥ //
uttamaujās tathā sālvaḥ kairaleyaś ca kaiśikaḥ /
vaidiśo vāmadevaś ca suketuś cāpi vīryavān //
pūrvaṃ parvatanirvyūham eteṣv āyattam astu naḥ /
dārayanto 'bhidhāvantu vātā iva balāhakān //
ahaṃ ca daradaś caiva cedirājaś ca saṃgataḥ /
dakṣiṇaṃ śailanicayaṃ dārayiṣyāma daṃśitāḥ //
evam eṣa giriḥ kṣipraṃ samantād veṣṭito balaiḥ /
vajraprapātapratimaṃ prāpnotu tumulaṃ bhayam //
gadino ye gadābhis te parighaiḥ parighāyudhāḥ /
apare vividhaiḥ śastrair dārayantu nagottamam //

eṣa bhūmidharo 'dyaiva viṣamoccaśilānvitaḥ /
kāryo bhūmisamaḥ sarvo bhavadbhir vasudhādhipaiḥ //
jarāsaṃdhavacaḥ śrutvā pārthiveṣu ca śāsanam /
gomantaṃ veṣṭayām āsuḥ sāgarāḥ pṛthivīm iva /
uvāca rājā cedīnāṃ devānāṃ maghavā iva //
kiṃ no yuddhena durge 'smin gomante ca nagottame /
durārohoccaśikhare prāṃśupādapasaṃkaṭe //
kāṣṭhais tṛṇaiś ca bahubhiḥ parivārya samantataḥ /
adyaiva dīpyatāṃ kṣipram alam anyena karmaṇā //
kṣatriyāḥ sukumārā hi raṇe sāyakayodhinaḥ /
na yuktāḥ parvate durge niyoktuṃ pādayodhinaḥ //
na nāma pratibandhena nāpy avaskandakarmaṇā /
śakya eṣa giris tāta devair apy abhimarditum //
durgayuddhakramaḥ śreyān rodhayuddhena pārthiva /
bhaktodakendhanakṣīṇāḥ pātyante girisaṃśritāḥ //
vayaṃ bahava ity evaṃ nāpy eṣa nipuṇo nayaḥ /
yādavau nāvamantavyau dvāv apy etau raṇe sthitau //
avijñātabalāv etau śrūyete devasaṃnibhau /
karmabhis tv amarau vidmo bālāv atibalānvitau //
karmabhis tv atulair vīrāv ubhāv api balotkaṭau /
duṣkarāṇīha karmāṇi kṛtavantau yadūttamau //
śuṣkakāṣṭhais tṛṇair veṣṭya sarvataḥ parvatottamam /
agninā dīpayiṣyāmo dahyetāṃ gatacetanau //
yadi cen niṣkramiṣyete dahyamānāv ito 'ntike /
sametya pātayiṣyāmas tyakṣyato jīvitaṃ tataḥ //
vākyam etat tu ruruce sabalānāṃ mahīkṣitām /
yad uktaṃ cedirājena nṛpāṇāṃ hitakāmyayā //
tataḥ kāṣṭhais tṛṇair vaṃśaiḥ śuṣkaśākhaiś ca pādapaiḥ /
upādīpyata śailendraḥ sūryapādair ivāmbudaḥ //
dadus te sarvatas tūrṇaṃ pāvakaṃ tatra pārthivāḥ /
yathādeśaṃ yathāvātaṃ śailasya laghuvikramāḥ //
sa vāyudīpito vahnir utpapāta samantataḥ /
sadhūmajvālamālābhir bhābhiḥ kham iva śobhayan //
so 'nalaḥ pavanāyastaḥ kāṣṭhasaṃcayamūlavān /
dadāha śailaṃ śrīmantaṃ gomantaṃ kāntapādapam //
sa dahyamānaḥ śailendro mumoca vipulāḥ śilāḥ /
śataśaḥ śatadhā bhūtvā maholkākāradarśanāḥ //
sacitrabhānuḥ śailendro bhābhir bhānur ivāmbudam /
ālimpatīva vidhivat samantād arciṣāṃ cayaiḥ //
dhātubhiḥ pacyamānaiś ca jvaladbhiś caiva pādapaiḥ /

rarāsa śvāpadodbhrāntas tudyamāna ivādrirāṭ //
pratataṃ dahyamānas tu sa śailaḥ kṛṣṇavartmanā /
rītīr nirvartayām āsa kāñcanāñjanarājatīḥ //
vahninā cāpi dīptāṅgo girir nātivirājate /
dhūmāndhakāritatanur majjamāna ivāmbudaḥ //
śilāniṣpiṣṭasaṃghātaḥ karkaśāṅgāravarṣaṇaḥ /
girir bhāty analodgārair ulkāvṛṣṭir ivāmbudaḥ //
prapātaprasravotkṣipto dhūpasaṃvartitodaraḥ /
sa girir bhasmatāṃ yāto yugāntāgnihatopamaḥ //
vihvalās tasya pārśvebhyaḥ sarpā dagdhārdhadehinaḥ /
śvasantaḥ pṛthumūrdhāno niścerur aśivekṣaṇāḥ //
utpatyotpatya gaganāt punaḥ petur avāṅmukhāḥ /
resuś codvejitāḥ siṃhāḥ śārdūlāś cānalāvilāḥ /
mumucuḥ pādapāś caiva dāhaniryāsajaṃ jalam //
vahaty ūrdhvagatir vāto bhasmāṅgārābhipiṅgalaḥ /
dhūmacchāyā ca gagane darpitāmbhodadarśanā //
tyajyamāno mahāsānur vihagaiḥ śvāpadair api /
girir vaikalyam āyāti prāgalbhyāt kṛṣṇavartmanaḥ //
sa mumoca śilāḥ śailaś calodagraśiloccayaiḥ /
vajreṇa puruhūtasya yathā syād dāritas tathā //
babhūvuś ca mahāśabdāḥ śiloccaiḥ sphāṭitair nṛpa /
kṛṣṇavartmā pumān natvā tayor agre samāgataḥ //
namaś cakāra haraye uvāca vadatāṃ varaḥ /
devadeva jagannātha kṣantavyaṃ mama vipriyam /
paravaśena tu mayā dahyate 'yaṃ nagottamaḥ //
tvaṃ tv enaṃ pratigṛhṇīṣva kavacaṃ rāmasaṃyutam /
paridhāya jagannātha vicarasva yathāsukham //
tvām ayaṃ na mahābhāga parābhūtāgnim ulbaṇaḥ /
gṛḥṇīṣvānyataraṃ rāma kavacaṃ vahnivāraṇam //
ity uktvā pradadau vahniḥ kavacadvayam uttamam //
tatas tv antardadhe rājann ekaikaṃ rāmakṣṛṇayoḥ /
ekaikaṃ kavacaṃ dhṛtvā harisaṃkarṣaṇāv ubhau //
gomante śikhare ramye ceratur vahnipūjitau /
na tu cakre tayoḥ sparśaṃ vahnitāpo mahīpate //
ādīpya taṃ te śailendraṃ kṣatriyā vyūhadaṃśitāḥ /
ardhakrośam apakrāntāḥ pāvakenābhitāpitāḥ //
dahyamāne nagaśreṣṭhe sīdamānamahādrume /
dhūmabhārair anālakṣye mūle śithilatāṃ gate //
saroṣaṃ hi tadā rāmo vacanaṃ keśisūdanam /
babhāṣe padmapatrākṣaṃ sa sākṣān madhusūdanam //

dahyate 'yaṃ giris tāta sasānuśikharadrumaḥ /
āvayoḥ kṛṣṇa vaireṇa vairibhir vasudhādhipaiḥ //
paśya kṛṣṇānaloṣṇāni sadhūmāni samantataḥ /
vanāni virasantīva nagasyāsya nagopama //
ayaṃ yady āvayor arthe gomantas tāta dahyate /
ayaśasyam idaṃ loke kaulīnaṃ ca bhaviṣyati //
tad asyānṛṇyahetor hi nagasya nagasaṃnibha /
kṣatriyān nihaniṣyāmi dorbhyām iva yudhāṃ vara //
ete te kṣatriyāḥ sarve girim ādīpya daṃśitāḥ /
rathinas tāta dṛśyante yathādeśaṃ yuyutsavaḥ //
jarāsaṃdhaṃ haniṣyāmi sabalaṃ sahavāhanam /
nirbhūmipaṃ bhūmitalaṃ kariṣyāmi yadūttamam //
evam uktvā gireḥ śṛṅgān meruśṛṅgād ivoḍurāṭ /
nipapāte balaḥ śrīmān vanamālādharo yuvā /
kādambarīmadakṣībo nīlavāsāḥ sitānanaḥ //
sa śāradendusaṃkāśo vanamālāñcitodaraḥ /
kāntaikakuṇḍaladharaś cārumaulir avāṅmukhaḥ /
nipapāta narendrāṇāṃ madhye keśavapūrvajaḥ //
avaplute tato rāme kṛṣṇaḥ kṛṣṇāmbudopamaḥ /
gomantaśikharāc chrīmān āpluto 'mitavikramaḥ //
tatas taṃ pīḍayām āsa padbhyāṃ girivaraṃ hariḥ //
sa pīḍito giris tena nirmamajja samantataḥ /
jalākulopalas tatra prasruto dvirado yathā //
sa tena vāriṇā vahnis tatkṣaṇāt praśamaṃ yayau /
kalpānte vāridhārābhir meghajālair ivāṃśumān //
siṃhārasitanirghoṣaḥ pītavāsā ghanākṛtiḥ /
kirīṭamūrdhā saumyāsyaḥ puṇḍarīkanibhekṣaṇaḥ //
śrīvatsavakṣāḥ sumukhaḥ sahasrākṣasamadyutiḥ /
śrīmān haladharānujaḥ |
atasīpuṣpasaṃkāśaḥ @
rāmād anantaraṃ kṛṣṇaḥ pluto rāmād anantaraḥ //
tābhyām avaplutābhyāṃ ca caraṇaiḥ pīḍito giriḥ /
mumoca salilotpīḍān bhṛśam ūrdhvaṃ viniḥsṛtān //
salilotpīḍanaṃ dṛṣṭvā pārthivān bhayam āviśat /
tau nagād āplutau dṛṣṭvā vasudevasutāv ubhau /
tato devāḥ sagandharvā yakṣāś ca paramarṣayaḥ /
tuṣṭuvur devam īśānaṃ mantrair bhāgavatais tadā //
kṣubdhaṃ naravarānīkaṃ sarvaṃ saṃmūḍhavāhanam //
bāhupraharaṇau tau tu ceratus tatra yādavau /
makarāv iva saṃkruddhau samudre 'ntarhitāv ubhau //

tābhyām mṛdhe praviṣṭābhyāṃ yādavābhyāṃ matis tv abhūt /
āyudhānāṃ purāṇānāṃ ādānakṛtalakṣaṇā //
tato 'mbaratalād bhūyaḥ patanti sma mahātmanoḥ /
madhye rājasahasrasya samarapratikāṅkṣiṇoḥ /
yāni vai māthure yuddhe prāptāny āhavaśobhinoḥ //
rudhirāsavasaktānāṃ saṃyuge 'maravidviṣām /
tato 'mbarāt patanti sma divyāny āhavasaṃplave /
lelihānāni divyāni dīptāgnisadṛśāni vai //
nikṣipya yāni tatraiva tāni prāptau sma yādavau /
krāvyādair anuyātāni mūrtimanti bṛhanti ca /
tṛṣitāni āhave bhoktuṃ nṛpamāṃsāni sarvaśaḥ //
divyasragdāmadhārīṇi trāsayānāni khecarān /
prabhayā bhāsamānāni daṃśitāni diśo daśa //
halaṃ saṃvartakaṃ nāma saunandaṃ musalaṃ tathā /
cakraṃ sudarśanaṃ nāma gadā kaumodakī tathā //
catvāry etāni tejāṃsi viṣṇupraharaṇāni vai /
śaṅkhaṃ cakraṃ ca śatrughnaṃ sahasrāṃśusamaprabham /
khaḍgaṃ ca kheṭakaṃ caiva tūṇī cākṣayasāyakau //
tābhyāṃ samavatīrṇāni yādavābhyāṃ mahāmṛdhe //
jagrāha prathamaṃ rāmo halam apratimaṃ raṇe /
sarpantam iva sarpendraṃ divyamālākulaṃ halam //
savyena sātvatāṃ śreṣṭho jagrāha musalottamam /
saunandaṃ nāma musalaṃ nirānandakaraṃ nṛṇām //
darśanīyaṃ ca lokeṣu cakram ādityavarcasam /
nāmnā sudarśanaṃ nāma prīto jagrāha keśavaḥ //
darśanīyaṃ ca lokeṣu dhanur jaladanisvanam /
nāmnā śārṅgam iti khyātaṃ prīto jagrāha vīryavān //
devair nigaditārthasya gadā tasyopare kare /
niṣaktā kumudākṣasya nāmnā kaumodakīti sā //
prādurbhūtātha devasya viṣṇos tasyopare kare /
tau sapraharaṇau vīrau sākṣād viṣṇutanūpamau /
samare rāmagovindau ripūṃs tān pratyayudhyatām //
sāyudhapragrahau vīrau tāv anyonyamayāv ubhau /
pūrvajānujasaṃjñau tau rāmagovindalakṣaṇau //
samare pratirūpau tau viṣṇur eko dvidhākṛtaḥ /
dviṣatsu pratikurvāṇau parākrāntau yatheśvarau //
halam udyamya rāmas tu sarpendram iva kopitam /
cacāra samare vīro dviṣatām antakopamaḥ //
vikarṣan rathavṛndāni kṣatriyāṇāṃ mahātmanām /
cakāra roṣaṃ saphalaṃ nāgeṣu ca hayeṣu ca //

kuñjarāṃl lāṅgalotkṣiptān musalākṣepatāḍitān /
rāmo 'bhirāmaḥ samare nirmamantha yathācalān //
te vadhyamānā rāmeṇa samare kṣatriyarṣabhāḥ /
jarāsaṃdhāntikaṃ bhītā virathāḥ pratijagmire //
tān uvāca jarāsaṃdhaḥ kṣatradharme vyavasthitaḥ /
dhig etāṃ kṣatravṛttiṃ vaḥ samare kātarātmanām //
parakrāntasya samare virathasya palāyataḥ /
bhrūṇahatyām ivāsahyāṃ pravadanti manīṣiṇāḥ //
pattino bhuvi caikasya gopasyālpabalīyasaḥ /
bhītāḥ kiṃ vinivartadhvaṃ dhig etāṃ kṣatravṛttitām //
kṣipraṃ samabhivartadhvaṃ mama vākyena coditāḥ /
atha vā tiṣṭhata rathaiḥ prekṣakāḥ samavasthitāḥ /
yāvad etau raṇe gopau preṣayāmi yamakṣayam //
tatas te kṣatriyāḥ sarve jarāsaṃdhena coditāḥ /
kṣipantaḥ śarajālāni hṛṣṭā yoddhum avasthitāḥ //
te hayaiḥ kāñcanāpīḍai rathaiś caivendusaprabhaiḥ /
nāgaiś cāmbhodasaṃkāśair mahāmātrapracoditaiḥ //
satanutrāḥ sanistriṃśāḥ sāyudhābharaṇāmbarāḥ /
svāropitadhanuṣmantaḥ satūṇīrāḥ sasāyakāḥ //
sacchatrotsedhinaḥ sarve cārucāmaravījitāḥ /
raṇāvanigatā rejuḥ syandanasthā mahīkṣitaḥ //
tau yuddharaṅgādhigatau vidhāvantau yudhāṃ varau /
vasudevasutau vīrau yuyutsū pratyadṛśyatām //
tad yuddham abhavat tatra tayos teṣāṃ ca saṃyuge /
sāyakotsargabahulaṃ gadānirghātadāruṇam //
tataḥ śarasahasrāṇi pratīcchantau raṇaiṣiṇau /
tasthatur yadumukhyau tāv abhivṛṣṭau yathācalau //
tair yuddharāgaraktākṣair vyāharadbhir yudhāṃ varaiḥ /
gadābhiś caiva gurvībhiḥ kṣepaṇīyaiś ca mudgaraiḥ /
ardyamānau maheṣvāsau yādavau na cakampatuḥ //
tataḥ kṛṣṇo 'mbudākāraḥ śaṅkhacakragadādharaḥ /
vyavardhata mahātejā yuktavāto yathānalaḥ //
sa cakreṇārkatulyena dīpyamānena tejasā /
ciccheda same vīro nṛgajāśvamahārathān //
gadānipātanihatā lāṅgalena ca karṣitāḥ /
na śekus te raṇe sthātuṃ pārthivāḥ naṣṭacetasaḥ //
cakrakṣuranikṛttāni vicitrāṇi mahīkṣitām /
rathayūthāni bhagnāni na śekuś calituṃ raṇe //
musalākṣepabhagnāś ca kuñjarāḥ ṣaṣṭihāyanāḥ /
ghanā iva ghanāpāye bhagnadantā vicukruśuḥ //

cakrānalajvālahatāḥ sādinaḥ sapadātayaḥ /
petur gatāsavas tatra yathā vajrahatās tathā //
cakralāṅgalanirdagdhaṃ tat sainyaṃ vidalīkṛtam /
yugāntopahataprakhyaṃ sarvaṃ patitam ābabhau //
ākrīḍabhūmiṃ divyānām āyudhānāṃ vapuṣmatām /
vaiṣṇavānāṃ nṛpās te tu draṣṭum apy abalīyasaḥ //
kecid rathāḥ saṃmṛditāḥ kecin nihatapārthivāḥ /
bhagnaikacakrās tv apare vikīrṇā dharaṇītale //
tasmin viśasane ghore cakralāṅgalasaṃplave /
dāruṇāni pravṛttāni rakṣāṃsy autpātikāni ca //
kabandhāny utthitāni ca |
muṇḍāni ca pravṛttāni @
rakṣāṃsi ca piśācāś ca dṛśyante 'tra sahasraśaḥ /
artānāṃ kūjamānānāṃ pāṭitānāṃ ca kāṣṭhavat /
anto na śakyate 'nveṣṭuṃ nṛnāgarathavājinām //
sā pātitanarendrāṇāṃ rudhirārdrā raṇakṣitiḥ /
yoṣeva candanārdrāṅgī bhairavā pratibhāti vai //
narakeśāsthimajjāstraiḥ śātitānāṃ ca dantinām /
rudhirodā nadī tatra cchādayām āsa medinīm //
tasmin mahābhīṣaṇake naravāhanasaṃkṣaye /
śivānām aśivaiḥ śabdair nādite ghoradarśane //
ārtastanitasaṃnāde rudhirāmbudasaṃkule /
antakākrīḍasadṛśe nāgadehaiḥ samākule //
apāstair bahubhir yodhaiś turagaiś cāvadāritaiḥ /
kaṅkaiś ca balagṛdhraiś ca nāditapratinādite //
rākṣaseṣu pravṛtteṣu piśāceṣu caratsu ca /
jāmbuke ca tathā yūthe rākṣaseṣu samantataḥ //
nipāte pṛthivīśānāṃ mṛtyusādhāraṇe raṇe /
kṛṣṇaḥ śatruvadhaṃ kartuṃ cacārāntakadarśanaḥ //
so 'ntakāgninibhaṃ cakraṃ kālīṃ caivāyasīṃ gadām /
śārṅgaṃ caiva mahācāpaṃ bāṇāni vividhāni ca /
gṛhya sainyāvanigato babhāṣe keśavo nṛpān //
kiṃ nu yudhyata vai śūrā hastyaśvarathasaṃyutāḥ /
kim idaṃ gamyate śūrāḥ kṛtāstrā nṛpapuṃgavāḥ /
ahaṃ sapūrvajaḥ saṃkhye padātiḥ pramukhe sthitaḥ //
adṛṣṭadoṣeṇa raṇe bhavanto yena pālitāḥ /
sa idānīṃ jarāsaṃdhaḥ kimarthaṃ nābhivartate //
taṃ dṛṣṭvā roṣatāmrākṣo halī musalam ādade /
babhāṣe sa tu tāmrākṣaṃ ukṣāṇam iva sevanī /
ehy ehi rāma yudhyasva mayā sārdham ariṃdama //