Harivaṃśa, Appendix I · Part 4160

nirvīryāḥ sarva evāmī bhagnās tair vṛṣarūpibhiḥ //
vraje tasmin mahīpāla nihate ca tathā hate /
visaṃjñaḥ kumbhako bhūtvā niśceṣṭaḥ samapadyata //
tato vimṛśya tair gopair matim evaṃ samādadhe /
taptānāṃ vṛṣamallānāṃ damitā yo bhaved bhuvi /
tasmai kanyāṃ pradāsyāmi nīlāṃ nīradalocanām //
gopāḥ sarve samāyāntu ye gopā goṣu jīvinaḥ /
śūdrā vā ye samarthā syus te ca gacchantu sarvaśaḥ /
evam āghoṣayām āsa kumbhakaḥ sa vraje kila //
tato gopagaṇaḥ sarvo mithilām anvavartata /
vṛṣān sapta samāhatya nīlāṃ gṛhṇāma yatnataḥ /
iti gopāḥ samājagmuḥ pratyekaṃ tāṃ jighṛkṣavaḥ //
mithilā rājadhānī sā na kvacid ballavair vinā /
gopālam ayam evaitad rāṣṭraṃ mithilavarmaṇaḥ //
te gopās tv āyatabhujā vistīrṇabalasaṃyutāḥ /
āsphoṭitabhujā mattāḥ pratyekaṃ vṛṣam anvayuḥ //
kumbhakasya tadā dūtair āhūto gopanandanaḥ /
gopālair aparaiḥ sārdhaṃ nandagopaḥ samāyayau //
rāmakṛṣṇau ca saṃyātau kumbhakasya vrajaṃ kila /
dārakair aparaiḥ sārdhaṃ savayobhir mudānvitaiḥ //
mayūrāṅgadacaitrāṅgau nīlakuñcitamūrdhajau /
pīte vasānau vasane haricandanacarcitau //
vanamālākṛtoraskau dāmayajñopavītinau /
śikyālambaddhaṭakarau parṇavādyavinodinau //
kiṃkiṇījālasaṃhrādau śikhipicchair alaṃkṛtau /
veṇuvīṇākṛtaravau śṛṅgadhvanisamākulau /
divisthair devagandharvair anuyātau mahāmatī //
gopās te naubhir uttīrya yamunām ūrmimālinīm /
gaṅgāṃ caivābhisaṃyātā mithilāṃ kṛṣṇasaṃyutāḥ //
kumbhakaś ca mahābuddhir maithileyo mudānvitaḥ /
nandagopaṃ tadā dṛṣṭvā saputraṃ ca samāgatam //
utthāyāgre samāgamya samāliṅgya mudānvitaḥ /
bṛsīṃ saṃcodayām āsa yaśodāṃ caiva dharmadā //
balabhadrasya kṛṣṇasya śrīdāmā cāsanaṃ dadau /
kṛsaraṃ pāyasaṃ caiva tathā dadhyodanaṃ bahu /
nivedya nandagopāya saputrāya mudānvitaḥ //
apūpāḥ saktavo dhānāḥ śarkarākṣīramiśritāḥ /
dattāḥ kṛṣṇāya rāmāya nandāyātha sajātaye //
evaṃ prītāḥ sumanaso nandagopapuraḥsarāḥ /
ūṣuḥ sukhaṃ tadā rātrau gopālāḥ sarva eva te //

atha tasyāṃ vṛṣā rātrau goṣu vaiśasanaṃ muhuḥ /
pratyekaṃ sapta te mallā dāvanā vṛṣarūpiṇaḥ /
vatsāñ jaghnur atho gāś ca kuṭīr bhūyo babhañjire //
āgantukāṃs tadā gopān rātrau yuddhāya niḥsṛtān /
jaghnuḥ śṛṅgaiḥ khuraiś caiva śiṣṭā gopāḥ diśo yayuḥ /
humbhāravaṃ prakurvanto diggajā iva tasthire /
rajjūś chittvā ghaṭān bhittvā kīlakān atha śikyakān /
vatsān vidrāvayām āsur gāś ca rājan diśo daśa //
tataḥ prabhāte vimale vyuṣṭā sā rajanī kila /
vṛṣās tasthur mahānādās tasmin kumbhakaveśmani //
diggajā iva saṃhrādaṃ humbhāravapuraḥsaram /
cakrire parvatākārā kālāntakayamopamāḥ //
atha tasyām avasthāyāṃ niśceṣṭaḥ kumbhakaḥ kila /
vṛṣāṃs tathāvidhān dṛṣṭvā vrajaniḥśeṣakāriṇaḥ /
gopān sarvān samāhūya vacanaṃ cedam abravīt //
śrūyantāṃ mama vākyāni gopā nandapuraḥsarāḥ /
vṛṣāḥ sapta samudbhūtā vraje 'smin madadurmadāḥ //
siṃhā iva grahākrāntā diggajā iva daṃśitāḥ /
apratarkyā anāsādyā gogopīvyatikramāḥ //
yatnāś ca bahavo 'smābhiḥ kṛtā roddhum imān muhuḥ /
eṣām ekaṃ balād yoddhuṃ na śaktā smeti saṃgatāḥ /
bhītās tebhyo muhur gopā visaṃjñā paryaṭāmahe //
kiṃ ca rājñā muhur daṇḍyā vayaṃ mithilavarmaṇā /
gatim eṣāṃ na jānīmo nāgatiṃ na ca cintitam //
na ca te kevalavṛṣā rākṣasā vā vṛṣātmanā /
daityā vā dānavā vāpi yakṣagandharva eva vā /
asmadutsādanārthāya vraje 'smin samupasthitāḥ //
yuṣmākam āgatānāṃ tu yo vṛṣān damayiṣyati /
tasyeyaṃ sarvakalyāṇī nīlā deyā manasvinī /
nīlā sumadhyamā tasmai dattā kamalalocanā //
ity uktvāhūya tāṃ kanyāṃ gopamadhye karotthitām /
yūnāṃ manāṃsi cākṣīṇi tasyām eva prapedire //
stanayoḥ sthitim ājagmuḥ keṣāmcin netrapaṅkaje /
anyeṣām adhare caiva pareṣāṃ ca sumadhyame /
evaṃ vyālolamanaso gopāś citrasthitā iva //
tatra nandasutaḥ kaścij jyeṣṭhaḥ kṛṣṇasya saṃmataḥ /
sa tadāghoṣayad vācā damayiṣye vṛṣān amūn /
iti pratasthe tān hantuṃ daiteyān vṛṣarūpiṇaḥ //
bhujāv āsphoṭya ruddho 'pi pitrā yatnavatā tadā /
iyeṣa yoddhuṃ mandātmā yān na śaknoti mādhavaḥ //

rāvaṇasya raṇe hantā yaś ca hantā sumālinaḥ /
teṣāṃ madhye samāsthāya humbhāravam athākarot //
tena śabdena te sapta vṛṣā ghoṣavataḥ puraḥ /
khurāñ śṛṅgān samuddhṛtya samuttasthuḥ samudyatāḥ //
teṣāṃ sthitānām ekasya ghoṣavān mastake 'hanat /
tato gopāḥ samāgamya siṃhanādaṃ vyanīnadan //
āhato mastake so 'tha vṛṣo ghoṣavatā tadā /
agre khurābhyām āhṛtya ghoṣavantaṃ dadaṃśa ha //
punaḥ śṛṅgeṇa taṃ hatvā khurābhyāṃ dūrato 'kṣipat /
vyanīnadac ca sahasā gopān vidrāvayaṃs tadā //
yuvānas tv atha ye gopā nīlāgrahaṇalālasāḥ /
muṣṭiṃ saṃvartya saṃvartya bhujāsphoṭanatatparāḥ /
gopalīlāṃ prakurvantas teṣām agre padaṃ dadhuḥ //
sthiteṣu gopavīreṣu te vṛṣā gopaghātakāḥ /
sarvāṃs tāñ śṛṅgakoṇaiś ca nijaghnuḥ sarvatas tataḥ /
mastakaiś ca khuraiś caiva nyahanan muditā bhṛśam //
te gopā vṛṣadaityaiś ca nihatā bhuvi pātitāḥ /
gatān abhimukhaṃ hatvā saṃsthitāḥ sumahāvṛṣāḥ //
humbhāravaninādena bhīṣayantaḥ sagogaṇān /
gopālān gopamukhyāṃś ca balād vidrāvya daṃśitān /
valmīkān khādayanto vai taṭaghātaṃ pracakrire //
kumbhako nandagopaś ca ye vṛddhā goṣu jīvinaḥ /
kṛtyamūḍhāḥ susaṃvṛttās tadā gopapuraḥsarāḥ /
rājño bhītā babhūvuś ca daṇḍyā vayam iti sthitāḥ //
atha kṛṣṇas tadā rāmaṃ babhāṣe vaiśase sati /
naite vṛṣā mahābāho daityāḥ sapta samutthitāḥ //
kālanemisutā ārya māṃ hantum iha saṃgatāḥ /
purā mayā hatā yuddhe tadā tārāmaye vibho //
ete 'tibalino nityaṃ mayi vidveṣakāriṇaḥ //
nihantavyā mayā rāma gogopān rakṣatā samam //
etair gopā hatā bhūyo bhūyo hantuṃ samudyatāḥ /
vayam etair yathāyogaṃ krīḍāṃ kūrmaḥ sagopakāḥ //
nandaś ca kumbhakaś cobhau viṣaṇṇau samapadyatām /
rakṣitavyau balād etau gopau bandhū mayā vibho //
nīlām enāṃ grahīṣyāmi hatvā sapta vṛṣān imān /
śrīdāmānaṃ sakhitvena grahīṣyāmi na saṃśayaḥ //
iti niścitya rāmeṇa kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ /
puras teṣāṃ padaṃ cakre vṛṣāṇāṃ balaśālinām //
te vṛṣā didijāḥ kruddhā viṣṇuṃ dṛṣṭvā puraḥsthitam /
pūrvavairaṃ samāśritya parāhantuṃ pracakramuḥ //

te samaṃ sahasā petuḥ kṛṣṇasyopari dānavāḥ /
tato yuddhaṃ samabhavat teṣāṃ kṛṣṇasya ca prabho //
tato gopagaṇāḥ sarve kṛṣṇam evāśritābhavan /
śṛṅgais te sahasā jaghnuḥ kṛṣṇaṃ hantum abhīpsavaḥ //
pādaprahārais apariḥ pucchaghātaiś ca keśavam /
pṛthak pṛthak samāhanyuḥ pratyekaṃ vṛṣadānavāḥ /
dantair dadaṃśur apare khurair anye janārdanam //
tataḥ kṛṣṇo ruṣā muṣṭiṃ saṃnihatya jaghāna ha /
teṣām ekaṃ kṣaṇād dhatvā punar anyaṃ jaghāna ha //
krameṇa muṣṭyā tān sarvān hatvā daiteyagopatīn /
nīlāṃ haste gṛhītvātha kṛṣṇas tasmin vyarocata //
kumbhako nandagopaṃ taṃ provāca vrajasaṃsadi /
prasādāt tava putrasya jīvāmo vigatajvarāḥ /
saputrāḥ saha gopālaiḥ savatsā godhanaiḥ samam //
vṛṣaiś ca saptabhir nanda hatā gāvaḥ sahasraśaḥ /
garbhāś ca niḥsṛtās tāvad vatsās tāvanta eva hi /
yatas te nihatā nanda sukhaṃ tasmād avāpnumaḥ //
sosahasraṃ tava vibho mahiṣā mahiṣīśatam /
yāvad icchasi vā nanda tāvat te vai dadāmy aham //
nīlāyai lakṣam ayutaṃ dāsyāmi bahugodhanam //
alaṃ mama vibho tāta gobhir vatsair dhanair api /
tiṣṭhantām adya gāvas te gāvo me bahavo matāḥ //
ghṛtavatyaḥ kṣīravatyo babhūvuḥ putrajanmataḥ /
yadā ca kṛṣṇa udbhūtas tadāprabhṛti me vraje //
yāvad dugdhaṃ samudbhūtaṃ tāvad eva ghṛtaṃ bhavet /
gulme gulme madhu bhavet svādu svādu bhavaty alam //
gāvo vatsāś ca nīrogā jāte kṛṣṇe vraje mama /
alpakaṃ na ca me syāt tad gehe svaṃ kṛṣṇasaṃnidhau //
yāsyāmy aham atho gopa gṛhāyābhyanujānatām /
ity uktvā prayayau nandaḥ savrajaḥ sahagogaṇaḥ //
kṛṣṇaś ca nīlayā sārdhaṃ śrīdāmnā saha saṃgatah /
sākaṃ ca balabhadreṇa yayau vṛndāvanaṃ vanam //
prāpya vṛḍāvanaṃ gopā remire sahakeśavāḥ //
aho citram aho citraṃ mādhavasya jagatpateḥ /
krīḍeyaṃ vāsudevasya gopalīlāṃ prakurvataḥ /
dhanyās ta eva deveśaṃ gopaveṣavibhūṣitam /
apaśyan devam īśaṃ ye mayūrāṅgadabhūṣaṇam //
kīladāmāsthitakaraṃ kiṃkiṇīkvaṇitāṅgadam /
tālageyarataṃ devaṃ parṇavādyāntaraiṣiṇam //
bāṇapuṣpasphuṭanmauliṃ nīlameghanibhaṃ harim /

paśyanti devam īśeśaṃ namas tebhyaḥ punaḥ punaḥ //
hatvā vṛṣān hariḥ sapta punar āgamya mādhavaḥ /
vṛndāvanaṃ sarāmas tu gopaiḥ saha mahāmune /
akarot kiṃ jagannāthas tan me brūhi tapodhana //
tasyāṃ śaradi govindaḥ sukhaṃ vṛndāvane vane /
cacāra godhanaḥ sākaṃ jagatāṃ prītivardhanaḥ //
bhāṇḍīre sukham āsīnaṃ viharantaṃ janārdanam /
vāmadevabharadvājau tatra prāptau yadṛcchayā //
kṛṣṇājinadharau dāntau niyamavratakarśitau /
gaṅgātīrthāya saṃkrāntau bhāskarau dvāv ivāgatau //
bṛhatpiṇgajaṭābhāra+ pratibaddhaśirodharau /
pramāṇaṃ sarvalokānāṃ vedavedāṇgapāragau /
valkalājinasaṃvītau munī yamaparau sadā /
namaskartuṃ tadā vīra bhāṇḍīraṃ yakṣasevitam //
pradakṣiṇaṃ samudyuktau vatsapālān mahāmunī /
dadarśatuḥ samaṃ vatsān kālyānāṃś ca gogaṇān //
papracchatus tadā tatra bhāṇḍīradrumavāsinaḥ /
he vatsāḥ kva ca no mārgo yamunātīrthadarśane /
kva ca tīrthaṃ susopānaṃ jhaṣagrāhavivarjitam //
śrutvaitad dārakā vākyaṃ jahasur munipuṃgavau /
mārgajñā na vayaṃ bālā jñānibhyaḥ saṃpraśasyatām /
kuto 'tra yamunā śubhrā kuto mārgaḥ kuto vayam //
etasminn antare kṛṣṇas teṣāṃ vākyaṃ tayor api /
śrutvā tau samupāgamya vaktum evaṃ pracakrame //
eṣa vāṃ patha ādeṣṭā gavām iva suyantritaḥ /
ahaṃ nandasya tanayaḥ kṛṣṇa ity abhiviśrutaḥ //
mamāyam agrajo rāmaś candramā iva bhāsate /
āvayor gogaṇaḥ sarvo vacanaṃ ca niśamyatām //
etad dadhyodanaṃ samyag gṛhyatāṃ yadi rocate /
pāyasaṃ surasaṃ dugdhaṃ dhātāś ca guḍamiśritāḥ //
evam ukte tatas tasmin kṛṣṇe kamalalocane /
tau kāv imāv iti tadā samādhiṃ jagmatur munī /
tau netrāṇi samunmīlya prītau dṛṣṭvā jagatpatim /
idam ūcatur adhyātmaṃ munī kṛṣṇasya saṃmatam //
tvam ādiḥ sarvabhūtānāṃ madhyam antas tathā bhavān /
sraṣṭā sarvasya lokasya pātā bhoktā janārdana //
sraṣṭā vedasya yajñasya haviṣām ṛtvijāṃ hare /
karmaṇāṃ phalabhoktā ca phaladaḥ karma kurvatām //
niṣeddhā duṣṭasattvasya hantā tvaṃ tamasāṃ paraḥ /
netre te bhānuśaśinau nāsikā ca samīraṇaḥ //

vācaḥ sarasvatī devī jihvā meghaḥ prakīrtitaḥ /
dantāś ca parvatā jñeyā karṇaḥ pātālagocaraḥ //
lakṣmīr vakṣas tu vijṭeyā vāmo bāhus tu śaṃkaraḥ /
skandhaś ca dakṣiṇo bāhur aṇgulyaḥ sāgarāḥ smṛtāḥ //
ambaraṃ kukṣir ity uktaṃ vivarāṇi diśaḥ smṛtāḥ /
rodasī tava pādau ca keśā devāḥ smṛtā hareḥ /
lomāni yakṣagandharvāḥ piśācā rākṣasā vibho //
yāny eva vastujātāni loke dṛṣṭāni mādhava /
tāni gātreṣu paśyāmaḥ puruṣottama te hare //
adho bhavantaṃ bhagavan drakṣyāmaḥ sakalātmanā /
bhavantam ūrdhvaṃ paśyāmo bhavantam atha pṛṣṭhataḥ /
pārśvataḥ purataś caiva bhavantaṃ vīkṣya nirvṛtāḥ //
tvam ādau kroḍadaṃṣṭrāgre adadhā gāṃ saparvatām /
athāsthānaṃ pratiṣṭhāpya hiraṇyākṣaṃ prajaghnivān //
nārasiṃhavapur bhūtvā devamānuṣakaṇṭakam /
daityendraṃ hatavān viṣṇo rājyaṃ dattvā marutvate //
jamadagnisuto bhūtvā hatavān pitṛghātakam /
kārtavīryaṃ mahātmānaṃ sakalakṣatrakaṇṭakam //
raghor anvayam āpannas tvam eva jagatāṃ pate /
gatvābdhau setunā viṣṇo laṇkāṃ rāvaṇapālitām //
rāvaṇaṃ sasutaṃ hatvā sānujaṃ sabalaṃ prabho /
niṣkaṇṭakam imaṃ lokam akaroḥ puruṣottama //
baler vāmanatāṃ gatvā mahīm ādāya māyayā /
dattavāṃs tridaśendrāya pātāle taṃ vyadīdadhāḥ //
tattadrūpam upāgamya lokān rakṣasi mādhava /
idānīm api deveśa devadeva yadoḥ kule //
avatīrya hare viṣṇo devapakṣavirodhinaḥ /
gopālaveṣam āsthāya kṛṣṇo 'si śubhaveṣavān //
pralambaṃ keśinaṃ hatvā hantā kaṃsasya mādhava /
aho ramyam idaṃ viṣṇo vapur nīlotpalacchavi /
nīlakuñcitakeśāḍhyam unnidrakamalekṣaṇam /
vanamālākṛtoraskaṃ rajjuyajṭopavītinam //
śikyālambighaṭīkakṣaṃ karīṣaprokṣitodaram /
kiṃkiṇījālasaṃchanna+ kaṭiśobhi prabhāmayam //
dāmakīlasamāsakta+ bhujadvayavibhūṣitam /
veṇuvīṇāravaṃ kurvan parṇavādyamanoharam /
aho manoramaṃ rūpaṃ paśyāmas tava mādhava //
gopālās te ciraṃ dhanyā ye rūpam idam īdṛśam /
paśyanti nityaśo viṣṇo namas te puruṣottama //
namaḥ kṛṣṇavapurdhātre gopaveṣavilāsine /

acintyavibhave tubhyaṃ sarvagāya namo namaḥ //
namaḥ sakalakalyāṇa+ kalyāṇāya namo namaḥ /
namaḥ paramatattvāya namaḥ paramayogine //
devadeva jagadvāsa sarvakāraṇakāraṇa /
bhūyaḥ punar namasyāmas tava yogapadaṃ hare /
sādhayāmo namas te 'stu tīrthāya jagatāṃ pate //
ity uktvā harim īśeśaṃ tīrthāya munipuṃgavau /
jagmatus tatra bhāṇḍīre sthitau tau rāmakeśavau /
cikrīḍatur yathāyogaṃ sagopau rāmakeśavau //
katham uktaṃ nāradena rājan devarṣiṇā purā /
āścaryam etat kathitaṃ tvattaḥ śrutam ariṃdama //
katham anyena jātas tvam ugrasena pitur vinā /
tava mātrā kathaṃ rājan kṛtaṃ karmedam īdṛśam //
anyāpi prākṛtā nārī na kuryāc ca jugupsitam /
vistaraṃ śrotum icchāmi hy atra kautūhalaṃ hi me //
yathā kathitavān vipro maharṣir nāradaḥ prabhuḥ /
tathāhaṃ saṃpravakṣyāmi yadi te śravaṇe matiḥ //
āgataḥ śakrasadanāt sa vai śakrasakho muniḥ /
candrāṃśuśuklavasano jaṭāmaṇḍalam udvahan //
kṛṣṇājinottarīyeṇa rukmayajñopavītavān /
daṇḍī kamaṇḍaludharaḥ prajāpatir ivāparaḥ //
gātā caturṇāṃ vedānāṃ vidvān gandharvavedavit /
sa nārado 'tha devarṣir brahmalokacaro 'vyayaḥ //
tam āgatam ṛṣiṃ dṛṣṭvā pūjayitvā yathāvidhi /
pādyārghyam āsanaṃ dattvā saṃpraveśyopaveśya ha //
mukhaüupaviṣṭo 'tha muniḥ dṛṣṭvā ca kuśalaṃ mama /
uvāca ca prītamanā devarṣir bhāvitātmavān //
pūjito 'haṃ tvayā vīra vidhidṛṣṭena karmaṇā /
idaṃ eko mama vacaḥ śrūyatāṃ pratigṛhyatām //
gato 'haṃ devasadanaṃ sauvarṇaṃ meruparvatam /
so 'haṃ kadācid devānāṃ samāje merumūrdhani //
tatra mantrayatām eva devatānāṃ mayā śrutam /
bhavataḥ sānugasyeha vadhopāyaḥ sudāruṇaḥ //
tatraiṣā devakī yā te mathurāyāṃ pitṛṣvasā /
tatraiṣa devakīgarbho viṣṇur lokanamaskṛtaḥ /
yo 'syā garbho 'ṣṭamaḥ kaṃsa sa te mṛtyur bhaviṣyati //
devānāṃ sa tu sarvasvaṃ tridivasya gatiś ca saḥ /
paraṃ rahasyaṃ devānāṃ sa te mṛtyur bhaviṣyati //
yatnaś ca kriyatāṃ kaṃsa garbhānāṃ pātanaṃ prati /
nāvajñā ripave kāryā subaleṣv abaleṣu vā //

na cāyam ugrasenas tu pitā tava mahābala /
drumilo nāma tejasvī saubhasya patir ūrjitaḥ //
jātas tenāsi kaṃsa tvaṃ nograsenena vīryavān /
śrutvāhaṃ tad vacas tasya kiṃcid roṣasamanvitaḥ /
bhūyo 'pṛcchaṃ kathaṃ brahman drumilo nāma dānavaḥ //
mama mātrā kathaṃ tasya brūhi vipra samāgamaḥ /
etad icchāmy ahaṃ śrotuṃ vistareṇa tapodhana //
hanta te vartayiṣyāmi śṛṇu rājan yathārthataḥ /
drumilasya ca mātrā te saṃvādaṃ ca samāgamam //
bhaviṣyaddaivayogena vidhātrā tatra nīyate //
taṃ deśam agamad vīraḥ suyāmunadidṛkṣayā /
ratham āruhya divyena kāmagenāśugāminā /
kāmagena rathenāśu taruṇādityavarcasā /
yadṛcchayāgatas tatra suyāmunadidṛkṣayā /
vihāyasā kāmagamo manaso 'py āśugāminā //
saṃprāptaḥ parvatavaram ṛṣisiddhaniṣevitam /
dṛṣṭvā prahlādayacceto nandanopamakānanam //
avatīrya rathād dhṛṣtaś cacāra drumilo nṛpaḥ /
vanāntaraṃ vicaratā divyasānuṃ manoramam /
sa taṃ prāpya parvatendram avatīrya rathottamāt /
parvatopavane nyasya rathaṃ pararathārujam /
ubhau tau sūtasahitau ceratur nagamūrdhani //
tato bahūny apaśyetāṃ kānanāni vanāni ca /
sarvartuguṇasaṃpanne nandanasyeva kānane //
ceratur nagaśṛṅgeṣu kandareṣu nadīṣu ca /
nānādhātupinaddhaiś ca śṛṅgair bahubhir ucchritaiḥ //
nānāvarṇavicitreṣu kāñcanāñcanarājatān /
nānākusumagandhāḍhyān nānāsattvagaṇair yutān /
nānādvijagaṇoddhuṣṭān nānāpuṣpaphaladrumān /
nānauṣadhisamāyuktān ṛṣisiddhānusevitān //
vidādharān kiṃpuruṣān ṛkṣavānararākṣasān /
siṃhān vyāghrān varāhāṃś ca mahiṣāñ śrabhāñ śaśān /
sṛmarāṃś camarān nyaṅkūn mātaṅgān yakṣarākṣasān //
evaṃ bahuvidhān paśyaṃś caramāṇo nagottame /
dūrād dadarśa nṛpatir devīṃ surasutopamām /
krīḍamānāṃ sakhībhiś ca puṣpāṇi pravicinvatīm //
tataś carantīṃ suśroṇīṃ sakhībhiḥ saha saṃvṛtām /
dṛṣṭvā bhaumapatir dūrād vismayan sūtam abravīt //
kasyeyaṃ mṛgaśāvākṣī vanāntaravicāriṇī /
rūpaudāryaguṇopetā manmathasya ratir yathā //

śacīva puruhūtasya utāho vā tilottamā /
nārāyaṇoruṃ nirbhidya saṃbhūtā varavarṇinī /
ailasya dayitā devī yoṣidratnaṃ kim urvaśī //
kṣīrārṇave mathyamāne surāsuragaṇaiḥ saha /
manthānaṃ mandaraṃ kṛtvā amṛtārtheti naḥ śrutam //
tato amṛtāt samuttasthau devī śrīr lokabhāvanī /
nārāyaṇāṅkalalitā kiṃ śrīr eṣā varāṅganā //
nīlameghāntaragatā dyotayanty aciraprabhā /
tathā yoṣidgaṇān madhye rūpaṃ pradyotayad vanam /
atīva sukumārāṅgī prabhevendunibhānanā //
dṛṣṭvā rūpam anidyāṅgyā vibhrānto vyākulendriyaḥ /
kāmasya vaśam āpanno mano vihvalatīva me //
bhṛśaṃ kṛntanti me 'ṅgāni kusumāyudhasāyakāḥ //
bhittvā hṛdi śarāḥ pañca nirdahantīva me manaḥ /
kāmaḥ śaraiḥ pañcabhir me hṛdayaṃ nirdahann iva /
hṛdayāgnir vardhayati ājyasikta ivānalaḥ //
katham adya bhavet kāryaṃ śāntyarthaṃ manmathārciṣaḥ /
kenopāyena kiṃ kurma bhajen māṃ mattakāśinī //
evaṃ bahu cintayāno nopalabhya ca dānavaḥ /
sūtam āha muhūrtaṃ tu tiṣṭhasva tvam ihānagha //
ahaṃ yāsyāmi tāṃ draṣṭuṃ kasyeyam iti yoṣitam /
pratīkṣamāṇas tiṣṭhasva yāvadāgamanaṃ mama //
śrutvā tu vacanaṃ sūtas tathāstv iti ca so 'bravīt //
evam uktvā dānavendro gamanāya mano dadhe /
hṛcchayāviṣṭahṛdayo dṛṣṭvā tām asitekṣaṇām /
vāry upaspṛśya balavān dhyānam evānvapadyata //
muhūrtaṃ dhyānamātreṇa dṛṣṭaṃ jñānabalāt tataḥ /
ugrasenasya patnīti jñātvā harṣam avāpa saḥ //
ugrasenasya vai rūpaṃ kṛtvā svaṃ parivartya saḥ /
upāsarpan mahābāhuḥ prahasan dānaveśaraḥ /
smayamānaś ca śanakair jagrāhāmitavīryavān //
āgatya yamunātīraṃ jarāputraḥ pratāpavān /
vindānuvindāv āvantyau dautyena samacodayat //
tau gatvā mathurāṃ vīrau dvāṣthena prativeśitau //
āsanasthaṃ tadā rājann ugrasenaṃ patiṃ nṛpa /
tatpārśve ca sthitaṃ kṛṣṇaṃ balabhadreṇa saṃgatam //
vasudevaṃ mahāvīryaṃ sātyakiṃ ca mahāmatim /
anyāṃś ca yādavān dṛṣṭvā samīpasthān mahīpateḥ //
tau tu sarvān samābhāṣya kaṃsasya pitaraṃ tadā /
ūcatuḥ sukham āsīnau vāsudevaṃ ca sāgrajam //

āha yuṣmān mahāvīryo jarāsaṃdhaḥ pratāpavān /
śrūyatāṃ mama yad vākyaṃ duḥkhitasyābalasya me //
sutādvayaṃ mahārāja draṣṭum icchāmi duḥkhitam /
vivaśaṃ śokasaṃtaptaṃ duḥkhasāgarasaṃśritam //
yat tu kaṃso hataḥ saṃkhye kṛṣṇena hi balīyasā /
aśakto 'haṃ tathā rājan kṛtasya pratikarmaṇaḥ //
yat tu yuddhaṃ balavatā kṛṣṇena kṛtam ity api /
nātra me vismayaḥ kāryo balavān sa hi sāgrajaḥ //
kiṃ tu duḥkhaṃ mahad bhūtaṃ duḥsahaṃ mama jāyate /
tad duḥkhaṃ duḥsahaṃ manye vaktuṃ ca mama duḥsaham //
magadhendre mahāvīrya sabale mayi mānada /
citram etan mahārāja yat kṛtaṃ mayi jīvati //
kṛṣṇena sukṛtaṃ karma māṃ matvā paśum ity api /
kṛṣṇe tv asukṛtaṃ karma mama tvāṃ paśya ity api /
kiṃ nūnaṃ duṣkaraṃ karma kṛtvā kṛṣṇas tu jīvati //
jīvaty evaṃ jarāputre māvamaṃsthā yadūttama /
jīvitaṃ tu samāptaṃ me kṛṣṇe jīvati saṃprati //
ity uktvā punar āhedaṃ krodhavisphāritānanaḥ /
yadi kṛṣṇaṃ sthitaṃ saṃkhye haniṣye yadi manmukhe //
nāhaṃ kaṃso na vā keśī nāriṣṭo na ca pūtanā /
jarāsaṃdhaṃ mahīpālaṃ māvamaṃsthā mahīpate //
imām apy aparāṃ rājan pratijñāṃ śṛṇu keśava /
yadi tvaṃ matpuro bhūyās tadā hanmi sabāndhavam //
saṃnaddho bhava yuddhāya sthito 'haṃ yuddhalālasaḥ /
yatra yatra bhavān yāti tatra tatrāham āsthitaḥ //
jīvati tvayi govinda jarāsaṃdho na jīvati /
āgaccha saha yuddhāya balabhadreṇa dhīmatā //
kim ebhir bahubhir vṛddhair ugrasenapurogamaiḥ /
āgacchantu bhavāñ śīghraṃ balabhadrasahāyavān //
sātyake yuktam evaitat kṛtaṃ kṛṣṇena kiṃ prabho /
vasudeva yaduśreṣṭha yuktaṃ putreṇa kiṃ tava /
akrūra vada satyena yuktaṃ vātrānyathāpi vā //
mṛdhe kṛṣṇa yaduśreṣṭha sthiro bhava na cañcalaḥ /
bahunātra kim uktena na sthiraṃ tava jīvitam //
śvaḥ purīṃ tava rotsyāmi nātra kāryā vicāraṇā /
ko nv idaṃ sāhasaṃ kuryāt tvāṃ vinā kṛṣṇa sāṃpratam //
ity uktvā tau mahāvīryau virāmaṃ jagmatus tadā //
ity ukto roṣatāmrākṣaḥ kṛṣṇa ūce vacas tadā /
hataḥ kaṃso mahārāja kim ataḥ sāhasaṃ kṛtam /
kiṃ citraṃ vada rājendra hataḥ kaṃsa itīha naḥ //

idaṃ ca tasmai vaktavyaṃ bhavadbhyāṃ rājasattamau /
sthito 'smi yuddhasaṃrakto jeṣyāmi ca raṇe ripūn //
tvāṃ hatvā sabalaṃ saṃkhye rājyam ādāya sāṃpratam /
ugrasenāya dāsyāmi satyena ca śapāmy aham //
ity uktvā virarāmaiva keśavaḥ keśisūdanaḥ /
tau tu gatvā tadā sarvaṃ tasmai ca procatuḥ prabho //
gate dūtadvaye rājan māgadhendraṃ janādhipam /
taṃ śrutvā rājarājendram āhavepsum amarṣaṇam //
hantukāmaṃ jagannāthaṃ baladhadraṃ ca māgadham /
pratāpajñā hi yadavo māgadhasya mahātmanaḥ /
śaṅkamānā bhayaṃ tasmāj jarāsaṃdhān mahīpateḥ //
sthite hi lokanāthe 'smin sarveṣāṃ balahāriṇi /
sa pratāpo hi balavān magadhendrasya sarvataḥ //
rukmiṇaṃ pañcaviṃśatyā vāsudevaḥ samarpayat /
ājaghne keśavaṃ tābhyāṃ śarābhyāṃ bhojavardhanaḥ //
rukmī tu vāsudevasya jyāṃ chettuṃ paricakrame /
jñātvaiva vāsudevo 'pi dhanuś ciccheda tasya ha //
saṃchinnadhanvā bhojo 'pi śaktiṃ jagrāha saṃyataḥ /
tayā jaghne hariṃ vīraḥ so 'cchinat tāṃ śarair api //
punar anyāṃ mahārāja gadāṃ preṣitavān nṛpa /
ciccheda tāṃ jagannāthaḥ sarvakṣatrasya paśyataḥ //
parigheṇa samājaghne vāsudevaṃ sa rājakaḥ /
tad dvidhā śastrasaṃpātair akarod yadupuṃgavaḥ //
rathacakraṃ samādāya viṣṇuṃ vivyādha rājakaḥ /
tilaśaś ca tathā deva tac cakraṃ kṛtavāñ śaraiḥ //
yadyad astraṃ samādatte rukmī bhīṣmakanandanaḥ /
tattat tatra dvidhā kṛtvā jahāsa yadunandanaḥ //
tantrīrathaṃ vicakraṃ ca kṛtavān yadunandanaḥ /
viśastraṃ vidhanuṣkaṃ ca cakāra madhusūdanaḥ //
saprāṇaṃ kṛtavān kṛṣṇaḥ sarvakṣatrasya paśyataḥ /
avekṣya rukmiṇīṃ kṛṣṇo rukmiṇaṃ na vyaśātayat /
āhukaḥ pañcaviṃśatyā bhīṣmakaṃ prajaghāna ha //
bhīṣmako 'tha ca rājendra śarāṇāṃ ca paraḥśataiḥ /
ugrasenaṃ samājaghne marmajño marmabhedibhiḥ //
āhukas tu dhanuś chittvā bhīṣmakasya mahātmanaḥ /
rathaṃ cāsya praciccheda dhvajaṃ ca yadupuṃgavaḥ //
sārathiṃ ca hayāṃs tasya jaghāna yadunandanaḥ /
apāyāt samarāt tasmād bhīṣmakas tu śramānvitaḥ //
vasudevas tu rājendra krāthaṃ vivyādha patribhiḥ /
krāthas tu rājan vivyādha śaraiḥ saptabhir āśugaiḥ /

vāsudevo 'pi vivyādha caturbhiś caturo hayān /
sārathiṃ ca jaghānāśu tathobhau pārṣṇisārathī //
vasudevas tataḥ kruddho dhanuś ciccheda patribhiḥ /
virathaṃ ca jaghānāśu jarāsaṃdhasya paśyataḥ //
viratho vidhanuṣkaś ca prayayau māgadhaṃ prati //
babhruḥ kauśikarājaṃ taṃ vivyādha vividhaiḥ śaraiḥ /
atha babhrur mahātmānaṃ vivyādha niśitaiḥ śaraiḥ //
kauśikaś ca tathā babhruṃ marmajño marmabhedibhiḥ /
bhṛśaṃ vivyādha samare tad adbhutam ivābhavat //
tasya babhruḥ kṣurapreṇa śiro jvalitakuṇḍalam /
nicakarta mahābāhur jarāsaṃdhasya paśyataḥ //
atha hatvā mahātmānaṃ babhruś ca sumahābalaḥ /
siṃhanādaṃ cakārāśu sainyamadhye mahākṛtiḥ //
gadaś ca niśitair bāṇaiś cedirājam apāhanat /
cedirājo 'pi rājendra vivyādha gadam āśugaiḥ /
cedirājo mahārāja sahasā yadunandanam /
cedirājas tu sahasā gadaṃ yaduvaraṃ raṇe /
cedirājas tu sahasā nandanaṃ yadunandanam /
virathaṃ vidhanuṣkaṃ ca kṛtavāṃś cedipaḥ kila /
vasudevasamīpaṃ tu yayau yādavasattamaḥ //
dantavaktraṃ mahārāja śaṃbhus tu bahuśas tadā /
śaraiḥ śastrāyasodagrair vivyādha yadunandanaḥ //
paraḥśataiḥ sahasrāṇāṃ babādhe samare bhṛśam /
sātyakiś ca mahārāja vivyādhāvantinandanau //
tau ca rājan mahātmānau sātyakiṃ satyavikramam /
pīḍayāṃ cakratū rājan sarvamarmasu patribhiḥ //
sātyakir vimukhīkṛtya tau ca rājan mahābalau /
vivyādha niśitair bāṇaiḥ sarvarājanyamadhyagau //
tau ca taṃ sātyakiṃ vīraṃ jaghnatuś ca śitaiḥ śaraiḥ /
vindānuvindāv āvantyau rājānau yadunandanaḥ //
sātyakiḥ pañcaviṃśatyā tau ca rājan mahāmatim /
samājaghne ca rājendra sarvakṣatrasya paśyataḥ //
sātyakeś ca dhanur bāṇaṃ rathaṃ sārathim eva ca /
ubhau vivyadhatū rājan vāsudevasya paśyataḥ //
kruddho 'tha sātyakis tau tu gadayābhijaghāna ha /
stanayoś ca tadā rājan bāhvor urasi cārpayat /
rathaṃ ca cūrṇayām āsa tathobhau pārṣṇisārathī /
āyudhāni ca sarvāṇi pothayām āsa yādavaḥ //
punaś ca gadayā cāśu jaghāna yadunandanaḥ /
hantukāmo mahārāja sātyakiḥ satyavikramaḥ /

gadāṃ ca prāhiṇot tābhyāṃ vāsudevasya paśyataḥ //
tām āpantatī (sic) saṃprekṣya palāyanaparau tadā /
jarāsaṃdhasya puratas tatsamīpaṃ ca jagmatuḥ //
ekalavyo 'sya vārṣṇeyaṃ śarair vivyādha saptabhiḥ //
pradyumnaṃ pañcabhir bāṇair ekalavyo 'tha saptabhiḥ /
saptatriṃśat tu vārṣṇeya ekalavyas tu viṃśatim /
tau tu rājan mahāvīrau parasparavadhaiṣiṇau /
lokeṣu pravarau vīrau dhanvināṃ pravarau raṇe //
parasparaṃ dhanuś chittvā dhvajaṃ caiva parasparam /
tāv ubhāv ubhayo rājan rathau jaghnatur āśugaiḥ //
dhvajau ca cicchidur vīrau sārathī ca mahābalau //
tau tu bhūmigatau bhūtvā gadām ādāya satvarau /
parasparaṃ samāhatya gadayā tau mahāraṇe /
siṃhanādaṃ mahāyuddhe cakratur yuddhalālasau //
pradyumno 'tha gadāpaṇir ekalavyaṃ jaghāna ha /
ekalavyo mahābāhur gadayāpothayad yadum /
ekalavyaṃ samājaghne pradyumno gadayā prabhuḥ /
gadāṃ ciccheda bhūyas tu tasya rājñaḥ sa yādavaḥ //
utsṛjya tāṃ mahārāja muṣṭinā yādaveśvaram /
jānubhyāṃ talapādaiś ca jānupādaiś ca yatnataḥ /
sa ca tādṛgvidhaṃ cakre yuddhaṃ yuddhaviśāradaḥ //
punaś ca muṣṭinā rājan rājā yadukulodvaham /
āhatya dantapātaiś ca dadaṃśa nṛpasaṃsadi //
tataś ca sainikāḥ sarve vismayaṃ paramaṃ gatāḥ /
bāhuyuddhaṃ samabhavat tayor vīryavatos tadā /
samantāj jagmatus tau tu yuddhāya ca mahāraṇe //
tataḥ kruddho mahābāhuḥ pradyumno yādeveśvaraḥ /
ājaghne muṣṭinā taṃ tu jarāsaṃdhasya paśyataḥ //
pradyumnas tu tataḥ kruddho muṣṭinā taṃ jaghāna ha /
udvamañ śoṇitaṃ vaktrād gatāyur iva niḥśvasan /
gantum aicchat tadā yuddhāt pradyumnena prapīḍitaḥ //
palāyanakṛtotsāhaṃ jarāsaṃdho mahāmatiḥ /
na gantavyaṃ raṇe vīra kṣatriyo 'sīti cābravīt //
anyeṣāṃ ca mahān āsīd yodhānāṃ dāruṇo raṇaḥ /
sa kṛṣṇas tatra sahito rauhiṇeyena saṃgataḥ /
mathurāṃ yādavādhīnāṃ purīṃ tāṃ sukham āvasat //
prāptayauvanadehas tu yukto rājaśriyā vibhuḥ /
cacāra mathurāṃ prītaḥ savanākarabhūṣaṇām /
kasyacit tv atha kālasya rājā rājagṛheśvaraḥ /
sasmāra nihataṃ kaṃsaṃ jarāsandhaḥ pratāpavān /

yuddhāyodyojito bhūyo duhitṛbhyāṃ mahīpatiḥ //
prāpyāpamānaṃ saṃgrāmād rājā sa magadheśvaraḥ /
vrīḍayāvanato bhūtvā svapuraṃ praviveśa ha //
praviveśa purīṃ so 'tha pādaspṛṣṭa ivoragaḥ /
na śarma labhate rātrau na divā śokakarṣitaḥ //
sarvaiḥ sa pārthivaiḥ sārdhaṃ mantrayan guptamantravit /
aho dhik pauruṣaṃ manye sarveṣāṃ sarvapārthivāḥ /
ye gopavanakṛṣṭābhyāṃ nirjitāḥ sabalānugāḥ //
te gacchāmaḥ punas tatra mathurāṃ caturaṅgiṇaḥ /
balena mahatā yuktā yatra tau gopakilbiṣau /
anyathā hy ayaśo 'smākam yāval lokāḥ pratiṣṭhitāḥ //
tasya tad vacanaṃ śrutvā nānādeśamahīkṣitaḥ /
ūcuś ca vacanaṃ tasya sādhu sādhv iti cābruvan //
gacchāmaḥ sahitāḥ sarve mathurām upamarditum /
bhūmeḥ samantataḥ kṛtvā yadūn sarvān nihatya ca /
sahitāḥ punar eṣyāmo jayaśabdena ghuṣyatā //
tatas te susthirāṃ kṛtvā matiṃ yuddhāya pārthivāḥ /
prayātāḥ sadhvajāḥ saṃkhye kampayanto vasuṃdharām //
daśa sapta ca saṃgrāmāñ jarāsaṃdhasya yādavāḥ /
dadur na cainaṃ samare hantuṃ śekur mahārathāḥ //
tato magadharāṭ śrīmāṃs caturaṅgabalānvitaḥ /
bhūyo 'ṣṭādaśamaṃ kartuṃ saṃgrāmaṃ sa samābharat //
vailakṣyāt punar evāsau rājā rājagṛheśvaraḥ /
jarāsaṃdho balī śrīmān pākaśāsanavikramaḥ //
sa sādhanena mahatā pratāpāmitavikramaḥ /
kṛṣṇasya vadham anvicchan bhūyo vai saṃnyavartata //
taṃ śrutvā sahitāḥ sarve nivṛttaṃ magadheśvaram /
yādavā mantrayām āsur jarāsaṃdhabhayārditāḥ //
tataḥ prāha mahātejā vikadrur nayakovidaḥ /
kṛṣṇaṃ kamalapatrākṣam ugrasenasya śṛṇvataḥ //
śrūyatāṃ tāta govinda kulasyāsya samudbhavaḥ //
śrūyatām abhidhāsyāmi prāptakālam ahaṃ nṛpa /
yaduvaṃśaṃ śrotum icche prāptakālaṃ ahaṃ tava /
prādhānyena dvijaśreṣṭha brūhi taṃ vai viśeṣataḥ //
yuktaṃ cen manyase sādho kariṣyasi vaco mama //
yādavasyāsya vaṃśasya samudbhavam aśeṣataḥ /
yathā me kathitaṃ pūrvaṃ vyāsena viditātmanā //
imaṃ praśnaṃ puraskṛtya vikadrur yadupūrvajaḥ /
kṛṣṇena pṛṣṭaḥ pratyāha svavaṃśasya samudbhavam //
āsīd rājā manor vaṃśe śrīmān ikṣvākusaṃbhavaḥ /

haryaśva iti vikhyāto haryaśvasamavikramaḥ //
tasyāsīd dayitā bhāryā madhor daityasya sā sutā /
devī madhumatī nāma yathā devī śucī tathā //
sā yauvanaguṇopetā manmathastrīva rūpiṇī /
manorathakarī rājñaḥ prāṇebhyo 'pi garīyasī //
vanāntararatiḥ prājñā suśroṇī kāmarūpiṇī /
ekapatnīvratadharā khecarā iva rohiṇī /
sā tam ikṣvākuśārdūlaṃ kāmayām āsa kāminī //
bhartāraṃ kṛtakarmāṇaṃ vacanaṃ cedam abravīt /
sa kadācin naraśreṣṭho bhrātrā jyeṣṭhena mādhava /
rājyān nirasto viśvastaḥ so 'yodhyām saṃparityajat //
sa tadālpaparīvāraḥ priyayā sahito vane /
reme sametya kālajñaḥ priyayā kamalekṣaṇaḥ //
bhrātrā vinikṛtaṃ rājyāt provāca kamalekṣaṇā /
ehy āgaccha nṛpaśreṣṭha tyaja rājyakṛtāṃ spṛhām //
gacchāva sahitau vīra madhor mama pitur gṛham /
ramyaṃ madhuvanaṃ nāma kāmapuṣpaphaladrumam /
sahitau tatra raṃsyāvo yathā divigatau tathā //
pitur me dayitas tvaṃ hi mātuś ca mama pārthiva /
matpriyatvāt priyataro bhrātuś ca lavaṇasya me //
raṃsyāvas tatra sahitau rājyasthāv iva kāmagau /
tatra gatvā naraśreṣṭha hy amarāv iva nandane /
vihariṣyāma bhadraṃ te yathā devasutau tathā //
aśvināv iva devānāṃ vihariṣyāva nityaśaḥ /
tyaja cainaṃ mahārāja bhrātaraṃ te 'timāninam /
āvayor dveṣiṇaṃ nityaṃ mattaṃ rājyamadena vai //
dhig imaṃ garhitaṃ vāsaṃ bhṛtyavac ca parāśrayam /
gacchāva sahitau vīra pitur me bhavanāntikam //
tasya pūrvaviruddhasya pūrvajaṃ bhrātaraṃ prati /
kāmārtasya narendrasya patnyās tad ruruce vacaḥ //
tato madhupuraṃ rājā haryaśvaḥ sa jagāma ha /
bhāryayā saha kāminyā kāmī puruṣasattamaḥ //
madhunā dānavendreṇa sa sāmnā samudāhṛtaḥ /
svāgataṃ vatsa haryaśva prīto 'smi tava darśanāt //
yad imaṃ mama rājyaṃ vai sarvaṃ madhuvanaṃ vibho /
dadāmi tava rājendra kṣaṇe 'smin pratigṛhyatām //
vane 'smiṃl lavaṇaś cāyaṃ maithunaṃ te bhaviṣyati /
lavaṇaś cāpy ayaṃ rājan vīryavān balavattaraḥ /
amitranigrahe caiva karṇadhāratvam eṣyati //
pālayedaṃ śubhaṃ rāṣṭraṃ samudrānūpabhūṣitam /

gosamṛddhaṃ śriyā juṣṭam ābhīraprāyamānuṣam //
atra te vasatas tāta durgaṃ giripuraṃ mahat /
bhavitā pārthivavāsaḥ surāṣṭraviṣayo mahān //
anūpaviṣayaś caiva samudrānte nirāmayaḥ /
ānartaṃ nāma tad rāṣṭraṃ bhaviṣyaty āyataṃ mahat //
tad bhaviṣyam ahaṃ manye kālayogena pārthiva /
adhyāssva ca yathākāmaṃ pārthivaṃ vṛttam uttamam //
yāyātam api vaṃśas te sameṣyati ca yādavam /
atra vaṃśe ca vaṃśas te somasya bhavitā kila //
eṣa me viṣayas tāta tavaiva viṣayopamaḥ /
dattvā yāsyāmi tapase sāgaraṃ dānavālayam //
lavaṇena samāyuktas tvam imaṃ viṣayottamam /
pālayasvākhilaṃ tāta svasya vaṃśasya vṛddhaye //
bāḍham ity eva haryaśvaḥ pratijagrāha tatpuram /
sa ca daityas tapovāsaṃ jagāma varuṇālayam //
haryaśvaś ca mahātejā durgaṃ giripurottamam /
niveśayām āsa puraṃ vāsārtham amaropamaḥ //
satyanāma ca tad rāṣṭraṃ surāṣṭraṃ godhanāyutam /
acireṇaiva kālena samṛddhyā pratipūryate //
anūpaviṣayaṃ caiva velāvanavibhūṣitam /
niviṣṭaṃ kṣetrasasyāḍhyaṃ prākāragrāmasaṃkulam //
śaśāsa sa nṛpaḥ sphītaṃ tad rāṣṭraṃ rāṣṭravardhanaḥ /
rājadharmeṇa yaśasā prajānāṃ nandivardhanaḥ //
tasya samyakpracāreṇa haryaśvasya mahātmanaḥ /
samavardhata tad rājyaṃ rāṣṭraṃ sarvaguṇānvitam //
sa hi rājyasthito rājye rājavṛttena śobhitaḥ /
prāptaḥ kulocitāṃ lakṣmīṃ vṛttena ca nayena ca //
tasyaivaṃ supravṛttasya putrakāmasya bhāryayā /
madhumatyāṃ suto jajñe yadur nāma mahāyaśāḥ //
so 'vardhata mahātejā yadur duṃdubhinisvanaḥ /
rājalakṣaṇasaṃpannaḥ sapatnair duratikramaḥ //
yadur nāmābhavat putro rājalakṣaṇasaṃyutaḥ /
yathāsya pūrvako rājā pūruḥ sa sumahāyaśāḥ /
sa eka eva tasyāsīt putraḥ paramaśobhanaḥ /
ūrjitaḥ pṛthivībhartā haryaśvasya mahātmanaḥ //
daśavarṣasahasrāṇi sa kṛtvā rājyam avyayam /
jagāma tridivaṃ rājā dharmeṇāstamito bhuvi //
tato yadur adīnātmā prajābhiś cābhyaṣicyata /
pitary uparate śrīmān krameṇārka ivoditaḥ //
śaśāsa cemāṃ vasudhāṃ śāntasāmantataskarām /

yadur indrapratīkāśo nṛpo yena sma yādavāḥ //
sa kadācin nṛpaś cakre jalakrīḍāṃ mahodadhau /
dāraiḥ saha mahodāraiḥ satāra iva candramāḥ //
sa tatra sahasā kṣiptis titīrṣuḥ sāgarāmbhasi /
dhūmavarṇena nṛpatiḥ sarparājena vīryavān //
so 'pakṛṣyata vegena jale sarpapuraṃ mahat /
maṇistambhagṛhadvāraṃ muktādāmavibhūṣitam //
kīrṇaṃ śaṅkhakulaiḥ śubhrai ratnarāśivibhūṣitam /
pravālāṅkurapatrāḍhyaiḥ pādapair upaśobhitam //
pūrṇaṃ pannaganārībhiḥ samudrodaracāribhiḥ /
dhvajena madhye bhāsvantaṃ svastikenenduvarcasā //
sa tad dadarśa rājendro majjitaḥ sāgarāmbhasi /
pannagendrapuraṃ toye jagatyām iva nirmitam //
svasthaś caiva pure tatra praviveśa nṛpo yaduḥ /
agāraṃ toyadākāraṃ pūrṇaṃ sarpavadhūgaṇaiḥ //
tasya dattaṃ maṇimayaṃ jalajaṃ paramāsanam /
svāstīrṇaṃ padmapatraiś ca padmasūtrottamacchadam //
samāsīnaṃ nṛpaṃ tatra parame pannagāsane /
dvijihvapatir avyagro dhūmavarṇo 'bhyabhāṣata //
pitā te svargatiṃ prāptaḥ kṛtvā vaṃśam imaṃ mahat /
bhavantaṃ tejasā yuktam utpādya vasudhādhipam /
yādavo nāma vaṃśo 'yaṃ yathā te putrasaṃjñitaḥ /
pitrā te tāta loke 'smin sthāpitaḥ pārthivākaraḥ //
vaṃśe cāsmiṃs tava vibho devānāṃ tanayāvyayāḥ /
ṛṣīṇām uragāṇāṃ ca utpatsyante nṛyonijāḥ //
tan mameha sutāḥ pañca kumāryo vṛttasaṃmatāḥ /
utpannā yauvanāśvasya bhaginyo nṛpasattama //
pratīcchemāḥ svadharmeṇa prājāpatyena karmaṇā /
varaṃ ca te pradāsyāmi varārhas tvaṃ mato mama //
bhaumāś ca kaukurāś caiva bhojāndhakasayādavāḥ /
dāśārhā vṛṣṇayaś ceti khyātiṃ yāsyanti sapta te //
sa tasmai dhūmavarṇo vai kanyāḥ kanyāvrate sthitāḥ /
jalapūrṇena yogena dadāv indrasamāya vai //
varaṃ cāsmai dadau prītaḥ sa vai pannagapuṃgavaḥ /
śrāvayat kanyakā sarvā yathākramam adīnavat //
etāsu te sutāḥ pañca sutāsu mama mānada /
utpatsyante pitus tejo mātuś caiva samāśritāḥ //
asmatsamayabaddhāś ca salilābhyantarecarāḥ /
tava vaṃśe bhaviṣyanti pārthivāḥ kāmarūpiṇaḥ //
sa varaṃ kanyakāś caiva labdhvā yaduvṛṣas tadā /

unmamajjātha vegena salilāc candramā yathā //
sa pañcakanyāmadhyastho ruruce tatra pārthivaḥ /
pañcatāreṇa saṃyukto nakṣatreṇeva candramāḥ //
sa tad antaḥpuraṃ sarvaṃ dadarśa nṛpasattamaḥ /
vaivāhikena veṣeṇa divyasraganulepanaḥ //
samāśvasya ca tāḥ sarvāḥ patnīr vai pāvakopamāḥ /
jagāma svapuraṃ rājā gatvā vai ramate bhṛśam //
prītyā paramayā yutaḥ |
svapuraṃ tu tato rājā @
sa tāsu nāgakanyāsu kālena mahatā nṛpaḥ /
janayām āsa vikrāntān pañca putrān kulodvahān //
mucukundaṃ mahābāhuṃ padmavarṇaṃ tathaiva ca /
mādhavaṃ sārasaṃ caiva haritaṃ caiva pārthivam //
etān pañca sutān saumyān pañcabhūtopamān bhuvi /
īkṣamāṇo nṛpaḥ prītiṃ jagāmātulavikramaḥ //
te prāptavayasaḥ sarve sthitāḥ pañca yathādrayaḥ /
te jitā baladarpeṇa ūcuḥ pitaram agrataḥ //
tāta yuktāḥ sma vayasā bale mahati tasthuṣaḥ /
kṣipram ājñaptum icchāmaḥ kiṃ kurmas tava śāsanāt //
sa tān nṛpatiśārdūlaḥ śārdūlān iva tejitān /
prāha prītyā paramayā sutavīrye kutūhalaḥ //
vindhyarkṣavantāv abhito dve puryau parvatāśraye /
niveśayatv ayaṃ tāvan mucukundaḥ suto mama //
sahyasya copari purīṃ dakṣiṇāṃ diśam āśritaḥ /
padmavarṇo 'pi me putro niveśayatu māciram //
tasyaiva parataḥ kānte deśe campakabhūṣite /
sāraso me puraṃ tatra niveśayatu putrakaḥ //
harito 'yaṃ mahābāhuḥ sāgare haritodake /
dvīpaṃ pannagarājasya suto me pālayiṣyati //
mādhavo 'yaṃ mama suto jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaś ca dharmavit /
yauvarājyena saṃyuktaḥ svapuraṃ pālayiṣyati //
te nṛpaprakriyāṃ prāptā abhiṣiktāḥ sacāmarāḥ /
pitrānuśiṣṭāś catvāro lokapālopamā nṛpāḥ //
svaṃ svaṃ niveśanaṃ sarve bhejire nṛpasattamāḥ /
purasthānāni puṇyāni mṛgayanto yathākramam //
mucukundas tu rājarṣir vindhyamadhye vyarocata /
svasthānaṃ narmadātīre dāruṇopalasaṃkaṭe //
sa tu taṃ śodhayām āsa vivikte vicacāra ha /
setuṃ caiva samaṃ cakre parikhāś cāmitodakāḥ //
sthāpayām āsa bhāgeṣu devatāyatanāni ca /

rathyā vīthyo nṛṇāṃ mārgāś catvarāṇi gṛhāṇi ca //
sa tāṃ purīṃ dhanavatīṃ puruhūtapurīprabhām /
nātidīrgheṇa kālena cakāra nṛpasattamaḥ //
gobhir dhanena dhānyena saṃpūrṇāṃ dhvajamālinīm /
nāma cāsyāḥ śubhaṃ cakre nirmitaṃ svena tejasā /
tasyāḥ puryā nṛpaśreṣṭho devaśreṣṭhaparākramaḥ //
mahāśmasaṃghātavatī ṛkṣavantam upāśritā /
māhiṣmatī nāma purī prakāśam upayāsyati //
ubhābhyām ṛkṣapādābhyāṃ parvatābhyāṃ mahāpurīm /
madhye niveśayām āsa śriyā paramayā vṛtām //
purikāṃ nāma dharmātmā purīṃ devapurīprabhām /
udyānāmravanopetāṃ samṛddhāpaṇacatvarām //
ṛkṣavanto 'bhitaś caiva tīre tatra nirāmaye /
nirmitā sā purī rājñā purīkā nāma nāmataḥ //
sa te dve vipule puryau rājapuryupame śubhe /
pālayām āsa dharmātmā rājā dharmeṇa vīryavān //
padmavarṇo 'pi rājarṣiḥ sahyapṛṣṭhe purottamam /
cakāra nadyā veṇṇāyās tīre tarulatākule //
viṣayasyālpatāṃ jñātvā saṃpūrṇaṃ rāṣṭram eva ca /
niveśayām āsa nṛpaḥ sa vapraprāyam uttamam //
padmavantaṃ janapadaṃ karavīraṃ ca tatpuram /
nirmitaṃ padmavarṇena prājāpatyena karmaṇā //
sārasenāpi vihitaṃ ramyaṃ krauñcapuraṃ mahat /
campakāśokabahulaṃ vipulaṃ tāmramṛttikam //
vanavāsīti vikhyātaḥ sphīto janapado mahān /
puraṃ tu tasya tac chrīmad drumaiḥ sarvartukair vṛtam //
haritaś ca mahābāhuḥ pitur ājñāpuraskṛtaḥ /
harito 'pi samudrasya dvīpaṃ samabhipālayan /
ratnasaṃcayasaṃpūrṇaṃ nārījanamanoharam //
tasya dāśā jale magnā madgurā nāma viśrutāḥ /
ye haranti sadā śaṅkhān samudrodaracāriṇaḥ //
tasyāpare dāśagaṇāḥ pravālāñ jalasaṃbhavān /
saṃcinvanti sadā yuktā jātarūpaṃ ca mauktikam //
jalajāni ca ratnāni niṣādās tasya mānavāḥ /
pracinvanto 'rṇave yuktā naubhiḥ saṃyānagāminaḥ //
matsyamāṃsena te sarve vartayanti sadā narāḥ /
gṛhṇantaḥ sarvaratnāni niratā dvīpavāsinaḥ //
taiḥ saṃyānagatā ratnair vaṇijo dūradeśajāḥ /
haritaṃ tarpayanty ekaṃ yathaiva dhanadaṃ tathā //
evam ikṣvākuvaṃśāt tu yaduvaṃśo viniḥsṛtaḥ /

caturdhā yaduputrais tu caturbhir bhidyate punaḥ //
sa yadur mādhave rājyaṃ visṛjya yadupuṃgave /
triviṣṭapaṃ gato rājā tyaktvā dehaṃ mahītale //
babhūva mādhavasutaḥ satvato nāma vīryavān /
sattvavṛttaguṇopeto rājā rājaguṇe sthitaḥ //
satvatasya suto rājā bhīmo nāma mahān abhūt /
yena bhaimāḥ sma saṃvṛttāḥ satvatāt sātvatāḥ smṛtāḥ //
rājyasthe tu nṛpe tasmin rāme rājyaṃ praśāsati /
śatrughno lavaṇaṃ hatvā ciccheda sa madhor vanam //
tasmin madhuvanasthāne purīṃ ca mathurām imām /
niveśayām āsa vibhuḥ sumitrānandivardhanaḥ //
paryāye caiva rāmasya bharatasya tathaiva ca /
sumitrāyāḥ sutābhyāṃ ca sthānaṃ prāptaṃ ca vaiṣṇavam //
sumitrāsutayoś caiva prāptayor vaiṣṇavaṃ padam /
bhīmeneyaṃ purī tena rājyasaṃbandhakāraṇāt /
yādavena purī vyāptā bhīmena tu mahātmanā /
svavaṃśe sthāpitā pūrvaṃ svayam adhyāsitā tathā //
tataḥ kuśe sthite rājye lave ca yuvarājani /
andhako nāma bhīmasya suto rājyam akārayat //
andhakasya suto jajñe raivato nāma pārthivaḥ /
ṛkṣas tu raivatāj jajñe ramye parvatamūrdhani //
tatas tu raivatasutaḥ parvataḥ sāgarāntike /
nāmnā raivatako nāma bhūmau bhūmidharaḥ smṛtaḥ //
raivatasyātmajo rājā viśvagarbho mahāyaśāḥ /
babhūva pṛthivīpālaḥ pṛthivyāṃ prathitaḥ prabhuḥ //
tasya bhāryāsu tisṛṣu divyarūpāsu keśava /
catvāro jajñire putrā rucyā proṣṭhapadopamāḥ //
vasur babhruḥ suṣeṇaś ca śubhākṣaś caiva vīryavān /
yadupravīrāḥ prakhyātā lokapālā ivāpare //
tair ayaṃ yādavo vaṃśaḥ pārthivair bahulīkṛtaḥ /
ye sma te kṛṣṇa loke 'smin prajāvantaḥ prajeśvarāḥ //
vasos tu kuntiviṣaye vasudevaḥ suto 'bhavat /
sātvataṃ sattvasaṃpannaṃ janayām āsa vīryavān /
janayām āsa caivātra suprabhe dve ca dārike //
kuntīṃ ca pāṇḍor mahiṣīṃ devatām iva bhūcarīm /
bhāryāṃ ca cedirājasya damaghoṣasya suprabhām //
bhāryāṃ ca damaghoṣasya cedirājasya suprabhām /
eṣa te svasya vaṃśasya prabhavaḥ parikīrtitaḥ /
śruto mayā purā kṛṣṇa kṛṣṇadvaipāyanāntikāt //
tvaṃ tv idānīṃ pranaṣṭe 'smin vaṃśe vaṃśabhṛtāṃ vara /