Harivaṃśa, Appendix I · Part 561580

kṣobhaṃ samāyānti jagadgurau harau ||
garbhasrāvaṃ samāyānti daityadānavayoṣitaḥ /
akasmāt kṣobham āyānti daityānāṃ balaśālinām /
manāṃsi bhūtabhavyeśe vardhamāne jagadgurau /
pūrṇe varṣasahasre tu prasūtā garbham uttamam /
surāṇāṃ śaraṇaṃ devam asurāṇāṃ vināśanam //
garbhasthena tu devena paritrātāḥ surās tadā /
ādadānena tejāṃsi trailokyasya mahātmanā //
tasmiñ jāte tu deveśe trailokyasya sukhāvahe /
bhayade daityasaṃghānāṃ surāṇāṃ nandivardhane //
viśokā hṛṣṭamanasaḥ sarve devāḥ savāsavāḥ /
prajānāṃ patayaḥ sapta sapta caiva maharṣayaḥ /
tasya devasya jātasya namaskāraṃ pracakrire //
bharadvājaḥ kaśyapo gautamaś ca @
viśvāmitro jamadagnir vasiṣṭhaḥ |
yaś codito bhāskaro vipranaṣṭe @
so 'py atrātrir bhagavān ājagāma ||
marīcir aṅgirāś caiva pulastyaḥ pulahaḥ kratuḥ /
dakṣaḥ prajāpatiś caiva namaskāraṃ pracakrire //
aurvo vasiṣṭhaputraś ca stambaḥ kaśyapa eva ca /
kapīvān akapīvāṃś ca datto niścyavanas tathā //
vasiṣṭhaputrāḥ saptāsan vāsiṣṭhā iti viśrutāḥ /
hiraṇyagarbhasya sutāḥ aurvāj jātāḥ sutejasaḥ //
gārgyaḥ pṛthus tathaivāgryo yāmyo vāmana eva ca /
devabāhur yadudhraś ca parjanyaś caiva somajaḥ //
hiraṇyaromā vedaśirāḥ satyanetras tathaiva ca /
viśvo 'tiviśvaś cyavanaḥ sudhāmā virajās tathā /
atināmā sahiṣṇuś ca namaskāram akurvata //
vidyotamānā vapuṣā sarvābharaṇabhūśitāḥ /
upanṛtyanti deveśaṃ viṣṇum apsarasāṃ varāḥ //
tato gandharvatūryeṣu praṇadatsu vihāyasi /
bahubhiḥ saha gandharvaiḥ prāgāyata ca tumburuḥ //
mahāśrutiś citraśirā ūrṇāyur anaghas tathā /
gomāyuḥ sūryavarcāś ca somavarcāś ca saptamaḥ //
yugapas tṛṇapaḥ kārṣṇir nandiś citrarathas tathā /
trayodaśaḥ śāliśirāḥ parjanyaś ca caturdaśa //
kaliḥ pañcadaśaś cātra nāradaś caiva ṣoḍaśaḥ /
ṣaṭpañcāśad ime proktās tatraiva tu mahīpate //
hāhā hūhūś ca gandharvau haṃsaś caiva mahādyutiḥ /
parvataś ca mahāvāgmī tantrīlayaviśāradaḥ /

sarve te devagandharvā upagāyanti keśavam //
tathaivāpsaraso hṛṣṭāḥ sarvālaṃkārabhūṣitāḥ /
vapuṣmantyaḥ sujaghanāḥ sarvāṅgaśubhadarśanāḥ //
nanṛtuś ca mahābhāgā jaguś cāyatalocanāḥ /
sumadhyāś cārumadhyāś ca priyamukhyo varānanāḥ //
anūkā ca tathā jāmī miśrakeśī alaṃbusā /
marīciḥ śucikā caiva vidyutparṇā tilottamā /
adrikā lakṣmaṇā caiva rambhā tadvanmanoramā //
asitā ca subāhuś ca supriyā subhagā tathā /
urvaśī citralekhā ca sugrīvā ca sulocanā //
raktāṅgā sugarā caiva surathā pramādinī /
nandā sarasvatī caiva tathānyās tatra saṃpadāḥ /
puṇḍarīkā sugandhā ca surathā ca pramāthinī /
nandā sārasvatī caiva tathānyās tatra saṃghaśaḥ //
menakā sahajanyā ca parṇikā puñjikasthalā /
etāś cāpsaraso 'nyāś ca pranṛtyanti sahasraśaḥ //
dhātāryamā ca mitraś ca varuṇo 'ṃśo bhagas tathā /
indro vivasvān pūṣā ca tvaṣṭā ca savitā tathā /
kathito viṣṇur ity evaṃ kāśyapeyo gaṇas tathā //
ity ete dvādaśādityā jvalantaḥ sūryavarcasaḥ /
cakrus tasya sureśasya namaskāraṃ mahātmanaḥ //
mṛgavyādhaś ca sarpaś ca nirṛtiś ca mahāyaśāḥ /
ajaikapād ahirbudhnyaḥ pinākī cāparājitaḥ //
dahano 'atheśvaraś caiva kapālī ca viśāṃ pate /
sthāṇur bhagaś ca bhagavān rudras tatrāvatasthire //
stāṇuś ca bhagavān rudras tathā ekādaśāpare /
aśvinau vasavaś cāṣṭau marutaś ca mahābalāḥ /
viśvedevāś ca sādhyāś ca tasya prāñjalayaḥ sthitāḥ /
śeṣānujā mahābhāgā vāsukipramukhās tathā /
kacchapaś cāpahantā ca takṣakaś ca mahābalaḥ //
viṣolbaṇā mahāvīryā balavanto yaśasvinaḥ /
adhṛṣyās tejasā yuktā mahākrodhā mahābalāḥ /
ete nāgā mahātmānas tasmai prāñjalayaḥ sthitāḥ //
ete cānye ca bahavo nāgās tasya mahātmanaḥ /
tasthuḥ prāñjalayaḥ sarve namaskāraṃ pracakrire /
tārkṣyaś cāriṣṭanemiś ca garuḍaś ca mahābalaḥ /
aruṇaś cāruṇiś caiva vainateyā hy upasthitāḥ //
sarve prāñjalayas tasthur namaskāraṃ pracakrire /
svargasthā devatāś caiva śacīpatipurogamāḥ //
ṛṣayaḥ pitaraś caiva somapāś cāmbupāś ca ye //

trailokyam adahat kṛtsnaṃ sādhyā ye ca tapodhanāḥ /
cakrus tasya namaskāraṃ sureśasya mahātmanaḥ /
pitāmahaś ca bhagavān svayam āgamya lokakṛt /
cakāra vidhivat prītyā jātakarmādikāḥ kriyāḥ /
prāha devaguruḥ śrīmān saha sarvair mahātmabhiḥ //
yasmāt prasūyate lokaḥ prabhaviṣṇuḥ sanātanaḥ /
tasmāl lokeśvaraḥ śrīmān viṣṇur eva bhavatv ayam //
evam uktvā tu bhagavān sārdhaṃ devarṣibhiḥ prabhuḥ /
namas kṛtvā sureśāya jagāma tridivaṃ punaḥ //
sa tu jātaḥ sureśānaḥ kaśyapasyātmajaḥ prabhuḥ /
navadurdinameghābho raktākṣo vāmanākṛtiḥ //
śrīvatsenorasi śrīmāṃl lomajātena rājatā /
utphullalocanāḥ sarvāḥ paśyanty apsarasas tadā //
divi sūryasahasrasya bhaved yugapatthitā /
yadi bhāḥ sadṛśī sā syād bhāsas tasya mahātmanaḥ //
surarṣipratimaḥ śrīmān bhūr bhuvo bhūtabhāvanaḥ /
śucilomā mahāskandhaḥ sarvatejomayaḥ prabhuḥ //
yo gatiḥ puṇyakīrtīnām agatiḥ pāpakarmiṇām /
yogasiddhaṃ mahātmānaṃ yaṃ vidur yogam uttamam //
yasyāṣṭaguṇam aiśvaryaṃ yam āhur devasattamam /
yaṃ prāpya śāśvataṃ viprā niyatā mokṣakāṅkṣiṇaḥ /
praviśanti mahātmānaṃ yogasiddhaṃ sanātanam //
yaṃ prāhuḥ śāśvataṃ divyaṃ gīyatāṃ mokṣakāñkṣiṇaḥ /
janmato maraṇāc caiva mucyante bhavabhīravaḥ //
yad etat tapa ity āhuḥ sarvāśrayanivāsinaḥ /
sevante yaṃ yatāhārā duścaraṃ vratam āsthitāḥ //
yo 'nanta iti nāgeṣu sevyate sarvabhogibhiḥ /
sahasramūrdhā raktākṣaḥ śeṣādibhir anuttamaiḥ //
yo yajña iti viprendrair ijyate svargalipsubhiḥ /
nānāsthānagataḥ śrīmān ekaḥ kavir anuttamaḥ //
yaṃ vedā gānti vettāraṃ yajñabhāgapradāyinam /
vṛṣārciś candrasūryākṣaṃ devam ākāśavigraham //
sa prāha tridaśān sarvān vācā vai parayā vibhuḥ /
jānann api mahātejā gato yogena bālatām //
kiṃ karomi suraśreṣṭhāḥ kaṃ varaṃ ca dadāmi vaḥ /
yat kāṅkṣitaṃ vaḥ sarveṣāṃ tad vai brūta mudā yutāḥ //
tasya tad vacanaṃ śrutvā vāmanasya mahātmanaḥ /
sarve te hṛṣṭamanaso devāḥ kaśyapanandanāḥ /
ūcuḥ prāñjalayo viṣṇuṃ surāḥ śakrapurogamāḥ //
brahmaṇo varadānena hṛtaṃ no nikhilaṃ jagat /

tapasā mahatā caiva vikrameṇa damena ca //
balinā daityamukhyena sarvajñena mahātmanā /
avadhyaḥ kila sarveśāṃ so 'smākaṃ devasattama //
bhavān prabhavate tasya nānyaḥ kaścana suvrata /
tat prapadyāmahe sarvaṃ bhavantaṃ śaraṇārthinaḥ /
śaraṇyaṃ varadaṃ devaṃ sarvadevabhayāpaham //
ṛṣīṇāṃ ca hitārthāya lokānāṃ ca sureśvara //
priyārthaṃ ca tathādityāḥ kaśyapasya tathaiva ca //
kavyaṃ pitṝṇām ucitaṃ surāṇāṃ havyam uttamam /
asmākaṃ ca hitārthāya trailokyasya ca sattama /
pravartatāṃ mahābāho yathāpūrvaṃ surottama //
priyahetor adityāś ca kāśyapasya tathaiva ca /
ānṛṇyārthaṃ sureśasya vāsavasya mahātmanaḥ /
pratyānaya mahendrasya trailokyam idam avyayam //
kratunā vājimeghena yajate sa hi dānavaḥ /
sarvartuguṇayuktena vidhidṛṣṭhena karmaṇā //
asmin sthāne tu te nātha trailokyasya gataiḥ saha /
yat pratyānayane yuktaṃ lokānāṃ tad vicintaya //
evam uktas tadā devair viṣṇur vāmanarūpadhṛk /
praharṣayann uvācātha sarvān devān idaṃ vacaḥ //
tasya yajñasakāśaṃ māṃ maharṣir vedapāragaḥ /
bṛhaspatir bṛhattejā nayatām aṅgiraḥsutaḥ //
tasyāhaṃ samanuprāpto yajñavāṭaṃ surottamāḥ /
vicariṣye yathāyuktaṃ trailokyaharaṇāya vai //
tato bṛhaspatiḥ śrīmān anayad vāmanaṃ prabhum /
yajñavāṭaṃ mahātejā dānavendrasya dhīmataḥ //
mauñjī yajñopavītī ca chatrī daṇḍī dhvajī tathā /
vāmano dhūmraraktākṣo bhagavān bālarūpadhṛk //
taṃ gatvā yajñavāṭaṃ tu brahmarṣigaṇasevitam /
praviśann eva sa śrīmān yajñavāṭaṃ sureśvaraḥ /
ātmānam eva bhagavān varṇayām āsa taṃ kratum //
lokeśvareśvaraḥ śrīmān surair brahmapurogamaiḥ /
anvāsyamāno bhagavān avṛddho 'py atha vṛddhavat //
dānavādhipates tasya baler vairocanasya ha /
yajñavāṭam acintyātmā jagāma surasattamaḥ //
pālito 'pi hi daiteyaiḥ sāṃgrāmikaparicchadaiḥ /
dvāre dānavasaṃbādhe sahasaiva viveśa ha //
ṛtvigbhiś caiva mantrādyaiḥ sarvataḥ parivāritam /
daityadānavarājendram upatasthe baliṃ balī //
varṇayitvā yathānyāyaṃ yajñaṃ yajñaḥ sanātanaḥ /

vistareṇāmaraśreṣṭha prayogair vividhais tathā //
śukrādīn ṛtvijaś cāpi yajñakarmavicakṣaṇān /
sarvān evābhijagrāha cakāra ca niruttarān //
ārād atha bales tasya ṛtvijām abhitas tathā /
yajñam ātmānam evāsau hetubhiḥ kāraṇair vibhuḥ //
vaidikair aprakāśaiś ca punar apy atha bhārata /
pratyakṣam ṛṣisaṃghānāṃ varṇayām āsa citraguḥ //
tato niruttarān dṛṣṭvā sopādhyāyān ṛṣīṃś ca tān /
avṛddhenāpi vṛddhāṃs tān vāmanena mahaujasā //
adbhutaṃ cāpi mene sa virocanasuto balī /
mūrdhnā kṛtāñjaliś cedam abravīd dhṛṣṭavad vacaḥ //
kutas tvaṃ ko 'si kasyāsi kiṃ cehāsti prayojanam /
naivaṃvidhaḥ parijñāto dṛṣṭapūrvo mayā dvijaḥ //
bālo matimatāṃ śreṣṭho jñānavijñānakovidaḥ /
śiṣṭavāg rūpasaṃpanno manojñaḥ priyadarśanaḥ //
nedṛśāḥ santi devānām ṛṣīṇām api sūnavaḥ /
na nāgānāṃ na yakṣāṇāṃ nāsurāṇāṃ na rakṣasām //
na pitṝnāṃ na siddhānāṃ gandharvāṇāṃ tathaiva ca /
yo 'si so 'si namaste 'stu brūhi kiṃ karavāṇi te //
ukta evaṃ hy acintyātmā balinā vāmanas tadā /
provācopāyatattvajñaḥ smitapūrvam idaṃ vacaḥ /
aho yajño 'sureśasya bahubhakṣaḥ susaṃskṛtaḥ /
pitāmahasyeva purā yajataḥ parameṣṭhinaḥ //
sureśvarasya śakrasya yamasya varuṇasya ca /
viśeṣitās tvayā yajñā dānavendra mahābala //
yajatā vājimeghena kratūnāṃ pravareṇa ha /
sarvapāpavināśāya svargamārgapradarśinā //
sarvakāmamayo hy eṣa saṃmato brahmavādinām /
kratūnāṃ pravaraḥ śrīmān aśvamedha iti smṛtaḥ //
suvarṇaśṛṅgo hi mahānubhāvo @
lokeśvaro vāyumayo mahātmā |
svargekṣaṇaḥ kāñcanagarbhagauraḥ @
sa viśvayoniḥ paramo hi medhyaḥ ||
āsthāya vai vājinam āśvamedhikam @
iṣṭvā narā duṣkṛtam uttaranti |
yam āhur vai vedavido dvijendrā @
vaiśvānaraṃ vājinam āśvamedhikam ||
yathāśramāṇāṃ pravaro gṛhāśramo @
yathā nṛṇāṃ pravarā brāhmaṇāś ca |
yathāsurāṇāṃ pravaro bhavān iha @

tathā kratūnāṃ pravaro 'śvamedhaḥ ||
etac chrutvā tu daityendro vāmanena samīritam /
mudā paramayā yuktaḥ prāha daityapatir baliḥ //
kasyāsi brāhmaṇaśreṣṭha kim icchasi dadāmi te /
varaṃ varaya bhadraṃ te yatheṣṭaṃ kāmam āpnuhi //
na rājyaṃ na ca yānāni na ratnāni na ca striyaḥ /
kāmaye yadi tuṣṭo 'si dharme ca yadi te matiḥ //
gurvarthaṃ me grayacchasva padāni trīṇi dānava /
tvam agniśaraṇārthāya eṣa me paramo varaḥ //
vāmanasya vacaḥ śrutvā prāha daityapatir baliḥ /
evam ukto 'suraśreṣṭhaḥ suraśreṣṭhena bhārata /
vītabhīḥ surasaṃghātam uvācedaṃ tato baliḥ /
tribhiḥ kiṃ tava viprendra padaiḥ pravadatāṃ vara /
śataṃ śatasahasrāṇāṃ padānāṃ mārgatāṃ bhavān //
mā dadasva mahābāho na taṃ vetsi mahāsura /
eṣa māyāpraticchanno bhagavān pravaro hariḥ //
vāmanaṃ rūpam āsthāya śakrapriyahitepsayā /
tvāṃ vañcayitum āyāto baṭurūpadharo vibhuḥ //
evam uktaḥ sa śukreṇa ciraṃ saṃcintya vai baliḥ /
balir dānavarājas tu avajñāya tu tad vacaḥ /
praharṣeṇa samāyuktaḥ kiṃ ataḥ pātram iṣyate //
gṛhya haste tv asaṃbhrānto bhṛṅgāraṃ kanakāmayam /
viprendra prāṅmukhas tiṣṭha sthito 'si kamalekṣaṇa //
pratīccha dehi kiṃ bhūmiṃ kiṃmātrā bhoḥ padatrayam /
dattaṃ vaḥ pātaya jalaṃ naiva mithyā bhaved guruḥ //
bho na deyaṃ kuto daitya vijñāto 'yaṃ yathā dhruvam /
ko 'yaṃ viṣṇur aho prītir vañcitas tvaṃ na vañcitaḥ //
kathaṃ sa nātho 'yaṃ viṣṇur yajñe svayam upasthitaḥ /
dāsyāmi devadevāya yad yad icchaty ayaṃ prabhuḥ //
ko vānyaḥ pātrabhūto 'smād viṣṇoḥ parataraṃ bhavet /
evam uktvā baliḥ śīghraṃ pātayām āsa vai jalam //
padāni trīṇi daityendra paryāptāni mamānagha /
yan mayā pūrvam uktaṃ hi tat tathā na tad anyathā //
ity etad vacanaṃ śrutvā vāmanasya mahaujasaḥ /
kṛṣṇājinottarīyaṃ sa kṛtvā vairocanis tadā //
evam astv iti daityeśo vākyam uktvārisūdanaḥ /
tato vārisamāpūrṇaṃ bhṛṅgāraṃ sa parāmṛśat //
vāmano hy asurendrasya cikīrṣuḥ kadanaṃ mahat /
kṣipraṃ prasārayām āsa daityakṣayakaraṃ karam /
prāṅmukhaś cāpi daityeśas tasmai sumanasā jalam /

dātukāmaḥ kare yāvat tāvat taṃ pratyabodhayat //
tasya tad rūpam ālokya acintyasyāmitaujasaḥ /
abhūtapūrvaṃ devārthaṃ jihīrṣoḥ śriyam āsurīm /
iṅgitajño 'grataḥ sthitvā prahrādas tv abravīd vacaḥ //
mā dadasva jalaṃ haste baṭor vāmanarūpiṇaḥ /
sa tv asau yena te pūrvaṃ nihataḥ prapitāmahaḥ /
viṣṇur eva mahāprājñas tvāṃ vañcayitum āgataḥ //
hanta tasmai pradāsyāmi devāyemaṃ pratigraham /
anugrahakaraṃ devam īdṛśaṃ jagataḥ prabhum //
brahmaṇo 'pi garīyāṃsaṃ pātraṃ lapsyāmahe vayam /
avaśyaṃ cāsuraśreṣṭha dātavyaṃ dīkṣitena vai //
ity uktvāsurasaṃghānāṃ madhye vairocanis tadā /
devāya pradadau tasmai padāni trīṇi viṣṇave //
dānaveśvara mā dās tvaṃ viprāyāsmai pratigraham /
nainaṃ vipraśiśuṃ manye nedṛśo bhavati dvijaḥ //
rūpeṇānena daityendra satyam etad bravīmi te /
nārasiṃham ahaṃ manye tam eva punar āgatam //
evam uktas tadā tena prahrādenāmitaujasā /
prahrādam abravīd vākyam idaṃ nirbhartsayann iva //
dehīti yācate yo hi pratyākhyāti ca yo 'sura /
ubhayor apy alakṣyā vai bhāgas taṃ viśate naram //
pratijñāya tu yo vipre na dadāti pratigraham /
sa yāti narakaṃ pāpī mitragotrasamanvitaḥ //
alakṣmībhayabhīto 'haṃ dadāmy asmai vasuṃdharām /
pratigrahītā cāpy anyaḥ kaścid asmād dvijo 'tha vai //
nādhiko vidyate yasmāt tad dadāmi vasuṃdharām /
hṛdayasya ca me tuṣṭiḥ parā bhavati dānava //
dṛṣṭvā vāmanarūpeṇa yācantaṃ dvijapuṅgavam /
eṣa tasmāt pradāsyāmi na sthāsyāmi nivāritaḥ //
bhūyaś ca prābravīd enaṃ vāmanaṃ baṭurūpiṇam /
svalpaiḥ svalpamate kiṃ te padais tribhir anuttamam /
kṛtsnāṃ dadāmi te vipra pṛthivīṃ sāgarair vṛtām //
na pṛthvīṃ kāmaye kṛtsnāṃ saṃtuṣṭo 'smi padais tribhiḥ /
eṣa eva ruciṣyo me varo dānavasattama /
kṛtvārdhaṃ tanu siṃhasya narasyaiva paraṃ tathā /
devakāryapraticchannaḥ sarvabhūtasukhāvahaḥ //
devānāṃ kāryasiddhyarthaṃ nānāṃśe ni*taḥ punaḥ /
karoti kadanaṃ netra(?) duṣṭānāṃ pāpakarmiṇām //
eka eva asau devaḥ kāryārthe bahutāṃ gataḥ /
āpo bhūḥ khaṃ sarṣigaṇā devā jyotir gaṇādayaḥ //

vāyu anilendurddhā bhūdharā vīrudhādayaḥ /
yad aṃśabhūtāḥ sarve te sa eva punar āgataḥ //
ātmānaṃ baṭum āsthāya yayāca tvāṃ sureśvara /
na deyaṃ hi na deyaṃ hi iti me niścitā matiḥ /
sa kathaṃ yācate māṃ tu baṭur bhūtvā hariḥ svayam /
padāni trīṇi daityendra yajñavāṭe tataḥ punaḥ //
na vidyate sukṛtaṃ tāta yena sa dṛṣṭim āgataḥ /
yaṃ dhyāyanti ca manasā yogino niyame sthitāḥ /
brahmadevo bhavaś caiva yaṃ na paśyati cakṣuṣā //
niyamena vinā tāta bhaktyā vā bhajatā mayi /
īdṛśo yadi so bhūtaḥ ataḥ para karomi kim /
tataḥ śukro mahātejā nivavāra mahābalim /
kartavyaṃ naitad ity evaṃ māyeyaṃ prāyikī nṛpa //
balir dānavarājas tu avajñāya ca tad vacaḥ /
tathāstv iti baliḥ procya sparśayām āsa dānavaḥ /
kampayāmy aśayām āsa tujena hṛdayena ca (?) /
padāni trīṇi devāya viṣṇave 'mitatejase //
dadau ca sodakaṃ daityo vāmanāya jagatpatiḥ /
asakṛt pratiṣiddho 'pi śukreṇa prabhumantriṇā /
toye tu patite haste vāmano 'bhūd avāmanaḥ /
sarvadevamayaṃ rūpaṃ darśayām āsa vai prabhuḥ //
bhūḥ pādau dyauḥ śiraś cāsya candrādityau ca cakṣuṣī /
pādāṅgulyaḥ piśācāś ca hastāṅgulyaś ca guhyakāḥ //
viśvedevāś ca jānusthā jaṅghe sādhyāḥ surottamāḥ /
yakṣā nakheṣu saṃbhūtā lekhāś cāpsarasas tathā //
dṛṣṭir dhiṣṇyāni vipulāḥ keśāḥ sūryāṃśavas tathā /
tārakā lomakūpāni lomāni ca maharṣayaḥ //
bāhavo vidiśaś cāsya diśaḥ śrotraṃ tathaiva ca /
aśvinau śravaṇau cāsya nāsā vāyur mahābalaḥ //
prasādaś candramāś caiva mano dharmas tathaiva ca /
satyam asyābhavad vāṇī jihvā devī sarasvatī //
grīvāditir mahādevī tāluḥ sūryaś ca dīptamān /
dvāraṃ svargasya nābhir vai mitras tvaṣṭā ca vai bhruvau //
mukhaṃ vaiśvānaraś cāsya vṛṣaṇau tu prajāpatiḥ /
hṛdayaṃ bhagavān brahmā puṃstvaṃ vai kaśyapo muniḥ //
pṛṣṭhe 'sya vasavo devā marutaḥ sarvasaṃdhiṣu /
sarvacchandāṃsi daśanā jyotīṃṣi vimalāḥ prabhāḥ //
uro rudro mahādevo dhairyaṃ cāsya mahārṇavaḥ /
udaraṃ cāsya gandharvā bhujagāś ca mahābalāḥ //
lakṣmīr medhā dhṛtiḥ kāntiḥ sarvavidyāś ca vai kaṭiḥ /

lalāṭam asya paramaṃ svasthānaṃ paramātmanaḥ //
sarvajyotīṃṣi yānīha tapaḥ śakras tu devarāṭ /
tasya devādhidevasya tejaś cāsīn mahātmanaḥ //
stanau kakṣau ca vedāś ca oṣṭhau cāsya makhāḥ sthitāḥ /
iṣṭayaḥ paśubandhāś ca dvijānāṃ ceṣṭitāni ca //
tasya devamayaṃ rūpaṃ dṛṣṭvā viṣṇor mahāsurāḥ /
abhisarpanti saṃkruddhāḥ pataṃgā iva pāvakam //
śṛṇu nāmāni sarveṣāṃ rūpāṇy abhijanāni ca /
etasminn antare devaṃ jṛmbhamāṇaṃ janārdanam /
ṛṣayo janalokasthā dṛṣṭvā devaṃ tathāvidham /
astuvan bhaktinamrās te sanakādyā munīśvarāḥ //
jaya deva jagannātha bhūtabhāvana bhāvana /
jaya viśva prabho viṣṇo jaya vāmana mādhava //
namaḥ sahasraśirase devadeva jagatpate /
jayācyuta hare viṣṇo jayājeya jagatpate //
natāḥ sma bhūtādhipam ādidevaṃ @
jagajjanitraṃ sakalasya jantoḥ |
parāvareśaṃ paramaṃ vareṇyaṃ @
namo namaḥ satyajagatpate te ||
viśvasya dhātāram aṇīyasām aṇuṃ @
vedāntavedyaṃ param āmananti |
tam ādidevaṃ varadaṃ vareṇyaṃ @
natāḥ sma taṃ jagatāṃ patim ādibhūtam ||
namo namo jagannātha viṣṇo deva jagatpate /
tvām eva vividhā vedā vadanti brahma śāśvatam //
jaya deva hare kṛṣṇa jaya vāmana pāvana /
tvayy eva sakalaṃ lokaṃ paśyāmo jagatīpate //
sarvātman sarvabhūteśa namas te 'stu janārdana /
iti stuto jagannātho vyajṛmbhata jagatpatiḥ /
samakṣaṃ sarvabhūtānāṃ yāvad brahmāṇḍasaṃsthitaḥ //
dakṣiṇo 'py asya devasya pādapadmadalaṃ prabhum /
brahmalokaṃ samāyāti brahmaṇā tatra pūjitaḥ //
itaraś ca mahāpādaḥ padmakiṃjalkasaṃnibhaḥ /
rasātalagatasyātha śeṣasyopari saṃsthitaḥ /
tatra nāgāḥ parivṛtāḥ samānarcuḥ padaṃ mahat //
evaṃ vijṛmbhatas tasya bāhavo vividhābhavan /
sahasrabāhavo viṣṇoḥ pūrvāṃ diśam upāyayuḥ //
yābhyāṃ sahasram anye tu vāruṇīṃ ca tathāpare /
kauberīm apare viṣṇoḥ sahasraṃ bāhavo 'bhavan //
antarā ca sahasrāṇi bāhūnāṃ yānti cakriṇaḥ //

kecic chaṅkhaṃ samādaghmuḥ kecic chārṅgaṃ vicikṣipuḥ /
anye khaḍgān samājahrur apare śaktitomarān //
anye parighasaktāḥ syur itare pāśino bhavan /
bahūni subahūny āsan bhīmarūpāṇi saṃtatam /
evaṃ vicitrarūpo 'sau vyajṛmbhata jagatpatiḥ //
etasminn antare kruddhā dānavāḥ śastrayodhinaḥ /
abhipetur jagannāthaṃ jṛmbhamāṇam itas tataḥ /
natāḥ sma he bhūpatim ādidevam |
iti stuto jagannātho vyajṛmbhata jagatpatiḥ /
jaya bhāvana vāmana |
tyayy eva sakalaṃ lokaṃ paśyāmo jagatīpate //
sarvātma sarvabhūteśa namas te 'stu janārdana /
iti stuto jagannātho vyajṛmbhata jagatpatiḥ /
samakṣaṃ sarvabhūtānāṃ @
āyudhāni ca mukhyāni dānavānāṃ mahātmanām //
vipracittiḥ śibiḥ śaṅkur ayaḥśaṅkus tathaiva ca /
ayaḥśirā aśvaśirā hayagrīvaś ca vīryavān //
vegavān ketumān ugraḥ sogravyagro mahāsuraḥ /
puṣkaraḥ puṣkalaś caiva sāśvo 'śvapatir eva ca //
prahrādo 'śvaśirāḥ kumbhaḥ saṃhrādo gaganapriyaḥ /
anuhrādo hariharau varāhaḥ saṃharo 'rujaḥ //
vṛṣaparvā virūpākṣo aticandraḥ sulocanaḥ /
niṣprabhaḥ suprabhaḥ śrīmāṃs tathaiva ca nirūdaraḥ //
ekacakro mahācakro dvicakraḥ kālasaṃnibhaḥ /
ekavaktro mahāvaktro vidyujjihvograkarmakṛt /
śarabhaḥ śalabhaś caiva kuṇapaḥ kulapaḥ krathaḥ //
bṛhatkīrtir mahāgarbhaḥ śaṅkukarṇo mahādhvaniḥ /
dīrghajihvo 'rkavadano mṛdubāhur mṛdupriyaḥ //
vāyur gaviṣṭho namuciḥ śambaro vikṣaro mahān /
candrahantā krodhahantā krodhavardhana eva ca //
kālakaḥ kālakākṣaś ca vṛtraḥ krodho vimokṣaṇaḥ /
gaviṣṭhaś ca haviṣṭhaś ca pralambo narakaḥ pṛthuḥ //
candratāpanavātāpī ketumān baladarpitaḥ /
asilomā pulomā ca bāṣkalaḥ pramado madaḥ //
śṛgālavadanaś caiva karālaḥ keśir eva ca /
ekākṣaś ca varāhaś ca tuhuṇḍaḥ sṛmalaḥ sṛpaḥ //
ete cānye ca bahavaḥ kramamāṇaṃ trivikramam /
upatasthur mahātmānaṃ viṣṇuṃ daityagaṇās tadā //
pāśodyatakarāḥ ke 'pi vyāditāsyāḥ kharasvanāḥ /
śataghnīcakrahastāś ca vajrahastās tathāpare //

khaḍgapaṭṭiśahastāś ca paraśvadhadharāḥ pare /
prāsamudgarahastāś ca tathā parighapāṇayaḥ //
mahāśanivyagrakarā śūlahastā mahābalāḥ /
mahāmudgarahastāś ca gadāhastās tathā pare /
mahāvṛkṣodyatakarās tathaiva ca dhanurdharāḥ //
mahāpaṭṭiśahastāś ca tathā musalapāṇayaḥ /
gadābhuśuṇḍihastāś ca vajrahastās tathāpare /
asikampanahastāś ca dānavā yuddhadurmadāḥ /
nānāpraharaṇā ghorā nānāveṣā mahābalāḥ //
kūrmakukkuṭavaktrāś ca hastivaktrās tathāpare /
kharoṣṭravadanāś caiva varāhavadanās tathā //
bhīmā makaravaktrāś ca śiśumāramukhās tathā /
mārjāraśukavaktrāś ca dīrghavaktrāś ca dānavaḥ //
guruḍānanāḥ khaḍgamukhā mayūravadanās tathā /
aśvavaktrā babhruvaktrā ghorā mṛgamukhās tathā //
śākhāmṛgānanāḥ śūrā chāgāvimahiṣānanāḥ /
sārameyumukhā raudrāḥ krauñcavaktrāś ca dānavāḥ /
uṣṭraśalyakavaktrāś ca krauñcavaktrāś dānavāḥ /
nakulaśyenavaktrāś ca pārāvatamukhāstathā /
cakravākamukhāś caiva godhāvaktrās tathāpare /
nakraghorānanāḥ krūrā ṛkṣaśārdūlavaktrakāḥ /
khaḍgisiṃhamukhāś caiva mayūradanās tathā /
tathā mṛgānanāḥ śūrā gojāvimahiṣānanāḥ //
sārameyamukhā raudrāś cāṣṭavaktrāś ca dānavāḥ /
kṛkalāsamukhāś caiva vyāghravaktrās tathāpare /
ṛkṣaśārdūlavaktrāś ca siṃhavaktrās tathāpare //
nakrameṣānanāḥ krūrā anye ca garuḍānanāḥ /
khaḍgaśyenamukhāś caiva mayūravadanās tathā /
gajendracarmavasanās tathā kṛṣṇājināmbarāḥ /
cīrasaṃvṛtagātrāś ca tathā phalakavāsasaḥ //
uṣṇīṣiṇo mukuṭinas tathā kuṇḍalino 'surāḥ /
kirīṭino lambaśikhāḥ kambugrīvāḥ suvarcasaḥ //
nānāveṣadharā daityā nānāmālyānulepanāḥ /
svāny āyudhāni dīptāni pragṛhyāsurasattamāḥ /
kramamāṇaṃ hṛṣīkeśam upatiṣṭhanti dānavāḥ //
kecic chūlaiḥ samājaghnur anye parighasāyukaiḥ /
kuntaiḥ kuṭhāraiḥ parighair asibhis tomaraiḥ śaraiḥ //
bāhubhir muṣṭibhiś caiva talair dantair nakhais tathā /
yathāśakti yathāyogaṃ kuryur yuddhaṃ hi dānavāḥ /
pramathya sarvān daiteyān pādahastatalaiḥ prabhuḥ /

jahāra tridivaṃ devas tribhir vikramaṇair hariḥ /
daityendrān sa samāgatya bāhubhiś ca tathā parān /
niḥśeṣaṃ dānavabalaṃ cakāra harir īśvaraḥ /
rūpaṃ kṛtvā mahākāyaṃ jahārāśu sa medinīm //
trailokyaṃ kramamāṇasya dyutir ādityasaṃbhavā /
tasya vikramato bhūmiṃ candrādityau stanāntare /
nabhaḥ prakramamāṇasya sakthideśe vyavasthitau //
paraṃ vikramamāṇasya jānudeśe vyavasthitau /
viṣṇor amitavīryasya vadanty evaṃ dvijātayaḥ //
jitvā lokatrayaṃ kṛtsnaṃ hatvā cāsurapuṃgavān /
dadau śakrāya vasudhāṃ harir lokanamaskṛtaḥ //
puraṃdarāya pradadau trailokyaṃ puruṣottamaḥ /
prītas tasmai sureśāya dadau viṣṇur urukramaḥ /
sutalaṃ nāma pātālam aghastād vasudhātale /
baler dattaṃ bhagavatā viṣṇunā prabhaviṣṇunā //
tad avāpyāsuraśreṣṭhaś cakāra matim uttamām /
rasātalatale vāsam akarod asurādhipaḥ //
tatrasthaś ca mahātejā dhyānaṃ paramam āsthitaḥ /
uvāca vacanaṃ dhīmān viṣṇuṃ lokanamaskṛtam /
kiṃ mayā deva kartavyaṃ brūhi sarvam aśeṣataḥ //
pātāle vasatā prabho |
śāsanaṃ tava viśveśa @
tato daityādhipaṃ prāha devo viṣṇuḥ surottamaḥ /
dadāmi te mahābhāga parituṣṭo 'smi te 'sura /
varaṃ varaya bhadraṃ te yatheṣṭaṃ kāmam āpnuhi //
evam uktvā tato viṣṇur atha bhūyo 'surādhipam /
mā ca śakrasya vacanaṃ pratihāsīḥ kathaṃcana /
aham ājñāpayāmi tvāṃ śreyaś caivam avāpsyasi //
evam uktvā tadā viṣṇu+ narekaśaḥ surādhipam /
atha daityādhipaṃ prāha viṣṇur devādhipānujaḥ /
vācā paramayā devo vareṇyaḥ prabhur īśvaraḥ //
yat tvayā salilaṃ dattaṃ gṛhītaṃ pāṇinā mayā /
tasmāt te daitya devebhyo nāsti jātu bhayaṃ kvacit //
te tasmin parituṣṭiś ca varaṃ caitac chṛṇuṣva me /
devadānavasaṃghānāṃ na te jīvitasaṃkṣayaḥ /
amaratvaṃ hi bhavato nāsti mṛtyuḥ pitus tava /
dhyāhi māṃ satataṃ daitya matkathāparamo bhava /
sutalaṃ nāma pātālaṃ tatra tvaṃ sānugo vasa /
sarvadaitygaṇaiḥ sārdhaṃ matprasādān mahāsura //
na ca te devadevasya śakrasyāmitatejasaḥ /

śāsanaṃ pratihantavyaṃ smaratā śāsanaṃ mama /
devatāś cāpi te sarvāḥ pūjyā eva mahāsura //
pātālavāsino nityaṃ mānyās tava maharṣayaḥ /
prāpsyase ca mahābhāga divyān kāmān yathepsitān /
iha cāmutra cākṣayyān vividhāṃś ca paricchadān //
daityādhipatyaṃ ca sadā matprasādād avāpsyasi /
bhogāṃś ca vividhān samyag yajñāṃś ca sahadakṣiṇān //
yadā caitāṃ mayā proktāṃ maryādāṃ cālayiṣyasi /
bandhiṣyanti tadā hi tvāṃ nāgapāśā mahābalāḥ //
namaskāryāś ca te nityaṃ mahendrādyā divaukasaḥ /
mama jyeṣṭhaḥ suraśreṣṭhaḥ śāsanaṃ pratigṛhyatām //
devadeva mahābhāga śaṅkhacakragadādhara /
surāsuraguruśreṣṭha sarvalokamaheśvara //
namas karomi deveśaṃ tvāṃ sadā jagatīpate /
tvam eva mama govinda śaraṇaṃ nānya eva hi //
cintayāmi jagannātha tvām eva satataṃ hare /
idaṃ mama hare viṣṇo vadasvādya hitaṃ vibho /
tatrāsato me pātāle bhāgaṃ brūhi surottama //
kathaṃ tatra mayā stheyaṃ vibudhānāṃ maheśvara /
mamānnam aśanaṃ deva prāśanārtham ariṃdama /
tad vadasva suraśreṣṭha tṛptir yena mamākṣayā //
aśrotriyaṃ śrāddam adhītam avratam @
adakṣiṇaṃ yajñam anṛtvijā hutam |
aśraddhayā dattam asaṃskṛtaṃ havir @
ete pradattās tava daitya bhāgāḥ ||
puṇyaṃ maddveṣiṇāṃ yac ca madbhaktadveṣiṇāṃ tathā /
kathāsu mama daityendra kathyamānāsu yatra ha /
aśṛṇvan yo naro gacchet tasya saṃvatsarārjitam /
yatnena mahatā vāpi tava sarvaṃ bhaviṣyati //
aśuśrūṣur hared vidyāṃ sā tavāstu bale parā //
śudrānnam aśnatām yeṣāṃ puṇyaṃ yac cārjitaṃ mahat /
kṣudravidyārjitaṃ puṇyaṃ śrutismṛtivivarjitam /
vedoktaṃ yat parityajya dharmam anyaṃ prakurvataḥ /
krayavikrayasaktānāṃ puṇyaṃ yac cāgnihotriṇām //
aśraddhayā ca yad dānaṃ dadatām yajatāṃ yathā /
tat sarvaṃ tava daityendra matprasādād bhaviṣyati //
śaradṛtau dinaikaṃ ca rājyaṃ tava bhaviṣyati /
pānabhojanasaṃyuktaṃ lakṣyāyuḥkīrtikāri ca //
brahmakṣatriyaviṭśūdra+ bandināṃ surapūjitam /
sarvakāmasusaṃpūrṇaṃ madprasādād bhaviṣyati /

etac chrutvā tu vacanaṃ balir viṣṇor mahātmanaḥ /
praṇamya pātālatalaṃ yayau vāsāya bhārata /
evam astv iti taṃ proktvā pātālam asuro gataḥ /
gateṣv atha mahābāhur viṣnuḥ satyaparākramaḥ /
cintayām āsa bhagavān pravibhāgaṃ jite(?)s tadā //
atha cintayatas tasya devā brahmādayo nṛpa /
te gatā jatvare(?) cainaṃ bhagavantaṃ mahādyutim /
divyāṃ vai surarājyajña sattvopāyāni nisvanaiḥ /
pātālaṃ pātito divyā nigṛhāṇaṃ ca te kṣayāḥ /
niṣekam idaṃ sarvaṃ kṛtaṃ te 'surasūdanaḥ /
kṛṣṇāṣiṣa mahābāho vibhāgaṃ cintayat tadā /
abravīc ca mahābāho rūpendro dānavāntakṛt /
indro madhurayā vācā pālyatāṃ tridivaṃ punaḥ /
praviveśa mahābhāgo devājñāṃ pratipālayan //
etasminn antare cāpi viṣṇus tridaśapūjitaḥ /
jāmbavantaṃ samāhūya vacanaṃ cedam abravīt /
macchāsanaṃ samādāya bherī saṃtāḍyatām iti //
jāmbavān atha tac chrutvā bherīṃ saṃnādayan bahu /
yatheṣṭaṃ saṃpravartantāṃ kriyāḥ sarvā munīśvara //
devāḥ svasthānam āyantu daityāḥ sarve hatāśrayāḥ /
na bhayaṃ vidyate kiṃcij jitaṃ bhagavatā jagat //
baliḥ praviṣṭo 'tha rasātalaṃ mahad @
daityā gatāḥ sāgaram eva śeṣāḥ |
svasthaṃ jagat sarvam idaṃ munīśvarāḥ @
kriyāḥ kriyatāṃ mahatīs tapodhanāḥ ||
vimucyantāṃ guhāḥ sarvāḥ parvatasyātha devatāḥ /
sadā vedā hy adhīyantāṃ śīghraṃ nākaṃ prapadyatām /
brāhmaṇāḥ svasti vo nityaṃ na bhayaṃ vidyate kvacit /
viṣṇur vikramato rājyaṃ jahāra balikaṇṭakāt //
ity uktvā jāmbavān ṛkṣaḥ sthito meroś ca mastake /
samāghnan bahuśas tūryam ājñayā keśavasya hi //
tasya bherīravaṃ sarvaṃ jagad vikṣobhya saṃsthitam /
pṛthivīm antarikṣaṃ ca pātālaṃ ca samaspṛśat //
śrutvā tu bherīravam ādimūrter @
ājñākṛtaṃ sāgaraghoṣakalpam |
lokāś ca sarve sacarācarāś ca @
svasthānam āyānti bhayaṃ vimucya ||
bhagavān api rājyānāṃ pravibhāgaṃ cakāra ha /
dadau pūrvāṃ diśaṃ caindrīṃ śakrāyāmitatejase //
yāmyāṃ yamāya devāya pitṛrājñe mahātmane //

paścimām tu diśaṃ prādād varuṇāya mahātmane /
uttarāṃ ca kuberāya yakṣādhipataye diśam /
aghastān nāgarājāya somāyordhvāṃ diśaṃ dadau //
evaṃ vibhajya trailokyaṃ viṣṇur balavatāṃ varaḥ /
vāsave ca pratiṣṭhāpya trailokyādhipatir mahān /
śokāpanayanaṃ cakre devānām ajitaḥ prabhuḥ /
akṣayaṃ cāmṛtatvaṃ ca dadau jāmbavate hariḥ /
śokāpanayanaṃ dattvā devānāṃ surapūjitaḥ /
jagāma tridivaṃ devaḥ pūjyamāno maharṣibhiḥ /
nāradena jagannāthaḥ stūto devaiś ca pūjitaḥ /
vāmanaḥ sarvabhūteṣu pratiṣṭāpyaiva vāsavam //
adhikaṃ sarvabhūteṣu pratiṣṭhāpya ca keśavaḥ //
iti te kathitaṃ sarvaṃ vāmanatvaṃ yathāgatam /
hariḥ sarveśvaro viṣṇuḥ prāptaṃ devair yathā divam /
tasmin prayāte durdharṣe vāmane 'mitatejasi /
sarve mumudire devāḥ puraskṛtya śatakratum //
gate tu tridivaṃ kṛṣṇe badhvā vairocaniṃ balim /
nāgaiḥ saptaśirobhiś ca kambalāśvatarādibhiḥ //
nāgabandhanaduḥkhārtaṃ baliṃ vairocaniṃ tataḥ /
papracchayāsau devarṣir nāradaḥ pratyapadyata //
sa taṃ kṛcchragataṃ dṛṣṭvā kṛpayābhipariplutaḥ /
uvāca dānavaśreṣṭhaṃ mokṣopāyaṃ dadāmi te //
stavaṃ devādhidevasya vāsudevasya dhīmataḥ /
anādinidhanasyāsya akṣayasyāvyayasya ca //
tam adhīṣvātha daityendra viśuddhenāntarātmanā /
tadgatas tanmanā bhūtvā drutaṃ mokṣam avāpsyasi //
tato virocanasutaḥ prāñjaliḥ prayataḥ śuciḥ /
mokṣaviṃśakam avyagro nāradāt samadhītavān //
tam adhītya stavaṃ divyaṃ nāradena samīritam /
pṛthivī coddhṛtā yena taṃ jajāpa mahāsuraḥ //
auṃ namo 'stv anantapataye akṣayāya mahātmane /
jaleśayāya devāya padmanābhāya viṣṇave //
saptasūryavapuḥ kṛtvā trīṃl lokān krāntavān asi /
bhagavan kālakālas tvaṃ tena satyena mokṣaya //
naṣṭacandrārkagagane kṣīṇayajñatapaḥkriye /
punaś cintayase lokāṃs tena satyena mokṣaya //
brahmarudrendravāyvagni+ saridbhujagaparvatāḥ /
tvatsthā dṛṣṭā dvijendreṇa tena satyena mokṣaya //
mārkaṇḍena purākalpe praviśya jaṭharaṃ tava /
carācaragataṃ dṛṣṭaṃ tena satyena mokṣaya //

eko vidyāsahāyas tvaṃ yogī yogam upāgataḥ /
punas trailokyam utsṛjya tena satyena mokṣaya //
jagmaśayyām upāsīno yoganidrām upāgataḥ /
lokāṃś cintayase bhūyas tena satyena mokṣaya //
vārāhaṃ rūpam āsthāya vedayajñapuraskṛtam /
dharā jaloddhṛtā yena tena satyena mokṣaya //
uddhṛtya daṃṣṭrayā yajñāṃs tripiṇḍān kṛtavān asi /
tvaṃ pitṝṇām api hare tena satyena mokṣaya //
pradudruvuḥ surāḥ sarve hiraṇyākṣabhayārditāḥ /
paritrātās tvayā deva tena satyena mokṣaya //
dīrghavaktreṇa rūpeṇa hiraṇyākṣasya saṃyuge /
śiro jahāra cakreṇa tena satyena mokṣaya //
bhagnamūrdhāsthimastiṣko hiraṇyakaśipuḥ purā /
huṃkāreṇa hato daityas tena satyena mokṣaya //
dānavābhyāṃ hṛtā vedā brahmaṇaḥ paśyataḥ purā /
paritrātās tvayā deva tena satyena mokṣaya //
kṛtvā hayaśirorūpam hatvā tu madhukaiṭabhau /
brahmaṇe te 'rpitā vedās tena satyena mokṣaya //
devadānavagandharvā yakṣasiddhamahoragāḥ /
antaṃ tava na paśyanti tena satyena mokṣaya //
apāntaratamā nāma jāto devasya vai sutaḥ /
kṛtāś ca tena vedārthās tena satyena mokṣaya //
vedayajñāgnihotrāṇi pitṛyajñahavīṃṣi ca /
rahasyaṃ tava devasya tena satyena mokṣaya //
ṛṣir dhīrghatamā nāma jātyandho guruśāpataḥ /
tvatprasādāc ca cakṣuṣmāṃs tena satyena mokṣaya //
grāhagrastaṃ gajendraṃ ca dīnaṃ mṛtyuvaśaṃ gatam /
bhaktaṃ mokṣitavāṃs tvaṃ hi tena satyena mokṣaya //
akṣayaś cāvyayaś ca tvaṃ brahmaṇyo bhaktavatsalaḥ /
ucchritānāṃ niyantāsi tena satyena mokṣaya //
śaṅkhaṃ cakraṃ gadāṃ padmaṃ śārṅgaṃ garuḍam eva ca /
prasādayāmi śirasā te bandhān mokṣayantu mām //
śaṅkhacakragadātūṇa+ śārṅgaṃ ca garuḍādayaḥ /
hariṃ prasādayām āsur baliṃ mokṣaya bandhanāt //
tataḥ prasanno bhagavān ādideśa khageśvaram /
garuḍaṃ nāgahantāraṃ baliṃ mokṣaya bandhanāt //
tato vikṣipya garuḍaḥ pakṣāvatulavikramaḥ /
jagāma vasudhāmūlaṃ yatrāste saṃyato baliḥ //
āgamaṃ tasya vijñāya nāgā muktvā mahāsuram /
yayuḥ purīṃ bhogavatīṃ vainateyabhayārditāḥ //

muktaṃ kṛṣṇaprasādena cintayānam adhomukham /
bhraṣṭaśriyam uvācedaṃ garutmān apapannagam //
dānavendra mahābāho viṣṇus tvām abravīt prabhuḥ /
mukto nivasa pātāle saputrajanabāndhavaḥ //
itasvayā na gantavyaṃ gavyūtim api dānava /
samayaṃ yadi bhindyās tvaṃ mūrdhā te śatadhā vrajet //
pakṣīndravacanaṃ śrutvā dānavendro 'bravīd idam /
sthito 'smi samaye tasya anantasya mahātmanaḥ //
jīvyopāyaṃ tu bhagavān mama kiṃcit karotu saḥ /
ihastho 'ham sukhāsīno yenāpyāye khageśvara //
bales tu vacanaṃ śrutvā garutmān idam abravit /
pūrvam eva kṛtas tena jīvyopāyo mahātmanā //
pravartiṣyanti ye yajñā vidhihīnā hy anṛtvijaḥ /
prāyaścittam ajānanto yajñabhāgas tatas tava //
na teṣāṃ yajñabhāgaṃ vai pratigṛhṇanti devatāḥ /
anenāpyāyitabalaḥ sukham atra nivatsyasi //
saṃdeśam etaṃ bhagavān dattavān kaśyapātmajaḥ /
dānavendra mahābāho viṣṇus trailokyabhāvanaḥ //
imaṃ stavam anantasya sarvapāpapramocanam /
yaḥ paṭheta naro bhaktyā tasya naśyati kilbiṣam //
gohatyāyāḥ pramucyeta brahmaghno brahmahatyayā /
aputro labhate putraṃ kanyā caivepsitaṃ patim /
lagnagarbhāt pramucyeta garbhiṇī janayet sutam //
ye ca mokṣaiṣiṇo loke yoginaḥ sāṃkhyakāpilāḥ /
stavenānena gacchanti śvetadvīpam akalmaṣāḥ /
sarvakāmaprado hy eṣa stavo 'nantasya kīrtyate //
yaḥ paṭhet prātar utthāya śuciḥ prayatamānasaḥ /
sarvakāmam avāpnoti mānavo nātra saṃśayaḥ //
eṣa vai vāmano nāma prādurbhāvo mahātmanaḥ /
vedavidbhir dvijair eva paṭhyate vaiṣṇavaṃ yaśaḥ //
yas tv imaṃ vāmanaṃ divyaṃ prādurbhāvaṃ mahātmanaḥ /
śṛṇuyān niyato bhaktyā sadā parvasu parvasu //
parān vijayate rājā yathā viṣṇur mahābalaḥ /
yaśo vipulam āpnoti vipulaṃ cāpnute vasu //
priyo bhavati bhūtānāṃ sarveṣāṃ vāmano yathā /
putrāṃś ca labhate dhanyān meghāguṇasamanvitā /
dharmāyur arthā vardhante ārogyaguṇasaṃpadaḥ /
paṭhan nityam idaṃ sarvaṃ caritaṃ vāmanasya ha /
bhaktyā niṣkalmaṣo bhūtvā dīrgham āyur avāpnuyāt /
cintayed vāmanaṃ nityaṃ śriyaḥ prāptuṃ yad icchasi /

śrāvayed divyam ākhyānaṃ brāhmaṇebhyo dine dine /
putrapautrāś ca vardhante ārogyaguṇasaṃpadā //
prīyate paṭhataś cāsya devadevo janārdanaḥ /
sarvakāmayutaś caiva kṛṣṇadvaipāyano 'bravīt //
abhīkṣṇaṃ garbhiṇī śrutvā namasyati ca vāmanam /
dhruvaṃ putraṃ janayate devadevasya kīrtanāt //
yas tv imāṃ harivaṃśasya saṃhitāṃ nikhilāṃ paṭhet /
so 'sukṣaye brahmalokaṃ gantā vai nātra saṃśayaḥ //
pitā pitāmahaś caiva tathaiva prapitāmahaḥ /
pitāmahaḥ pitā caiva viṣṇur eva na saṃśayaḥ /
parivādo na kartavyo viṣṇurudrasvayaṃbhuvām /
parivādāt kṛmir bhūtvā tatraiva parivartate //
manasā karmaṇā vācā dveṣam eteṣu varjayet /
pretyānantyaṃ phalaṃ bhuṅkte iha caiva na saṃśayaḥ //
kṛṣṇadvaipāyanaṃ vyāsaṃ viddhi nārāyaṇaṃ prabhum /
ko hy anyaḥ puṇḍarīkākṣān mahābhāratakṛd bhavet //
dharmāṇāṃ bhāvināṃ caiva ko brūyāt tam ṛte prabhum /
vartatāṃ te mahāyajño yathā saṃkalpitas tvayā //
saṃkalpitāśvamedhas tvaṃ śrutvā dharmāṃś ca śāsvatān /
āyuṣo 'nte tapas taptvā gantāsi tvaṃ narādhipa //
etat te mahad ākhyānaṃ śrutvā tvaṃ pārthivottama /
tato yajñasamāptyarthaṃ kriyāḥ sarvāḥ samārabha //
prādurbhāvo vāmanasya kathitaś caiṣa te mayā /
rājarṣīṇām ṛṣīṇāṃ ca nāradasya ca saṃnidhau //
eṣā te vaiṣṇavī caryā mayā kārtsnyena kīrtitā /
pṛcchatas tāta yajñe 'smin nivṛtte janamejaya //
āścaryaparvam akhilaṃ yo hīdaṃ śṛṇuyān naraḥ /
nāśubhaṃ prāpnuyā kiṃcid dīrgham āyur avāpnuyāt //
yaś cedaṃ brāhmaṇo 'dhīte śucir bhūtvā sanātanaḥ /
bhakto nārāyaṇaṃ devaṃ śraddadhāno jitendriyaḥ //
sakhilānāṃ sakalpānāṃ sapādānāṃ kramaiḥ saha /
caturṇām api vedānāṃ phalabhāgī bhaviṣyati //
ā brahmabhavanāc cāpi yaśaḥ khyātim asaṃśayam /
bhaviṣyati nṛpaśreṣṭha satyam etad bravīmi te //
iti pārikṣito rājā vaiśaṃpāyanabhāṣitam /
śrutvā niṣkalmaṣo 'bhūt sa harivaṃśaṃ dvijarṣabhāt //
śaunakād yair hi saṃkṣepād bistareṇa tathaiva ca /
proktas te harivaṃśas tu kim anyat kathayāmi te /
tryakṣād vadham ahaṃ brahmañ śrotum icchāmi tattvataḥ /
trayāṇāṃ purasaṃjñānāṃ khecarāṇāṃ samāsataḥ /

śṛṇu vistarataḥ sarvaṃ yan māṃ pṛcchasi naidhanam /
daityānāṃ bāhubalināṃ sarvaprāṇivirodhināṃ //
śaṃkareṇa vadhaṃ rājañ śūlais tribhir ajihmagaiḥ /
kṛtaṃ purāsurendrāṇāṃ sarvabhūtavadhaiṣiṇām //
tripuraṃ puruṣavyāghra bṛhaddhātusamīritam /
vikrāmati nabhomadhye meghavṛndam ivotthitam //
prākāreṇa pravṛddhena kāñcanena virājitā /
maṇibhiś ca prakāśadbhiḥ sarvaratnaiś ca toraṇaiḥ //
babhāse nabhaso madhye śriyā paramayā jvalat /
gandharvāṇām ivodagraṃ karmaṇā sādhitaṃ puraṃ //
vājinaḥ pakṣasaṃyuktā vahanti baladarpitāḥ /
puraṃ prabhākaraṃ śreṣṭhaṃ manobhiḥ kāmacāriṇaḥ //
dhāvanto hreṣamāṇās te vikramaiḥ prāṇasaṃbhṛtaiḥ /
āhvayanta ivākāśaṃ khuraiḥ śyāmadalaprabhaiḥ //
vāyuvegasamair vegaiḥ kampayanta ivāmbaram /
sarvataḥ samadṛśyanta cakṣurbhir vihitātmabhiḥ //
ṛṣibhir jvalanaprakhyais tapasā dagdhakilbiṣaiḥ /
gītavāditrabahulaṃ gandharvanagaropamam //
citrāyudhasamākīrṇaiḥ prataptakanakaprabhaiḥ /
bhavanair bahuvarṇaiś ca prāṃśubhiḥ samalaṃkṛtaiḥ //
devendrabhavanākāraiḥ śuśubhe tan mahādyuti /
prāsādāgraiḥ pravṛddhaiś ca kailāsaśikharaprabhaiḥ //
śuśubhe daityanagaraṃ bahusūryam ivāmbaram /
cayāṭṭālakasaṃpannaṃ taptakāñcanasaprabham //
pradīptam iva tejobhī rarājātha mahāprabho /
kṣveḍitotkruṣṭabahulaṃ siṃhanādavināditam /
babhau valgujanākīrṇaṃ vanaṃ caitrarathaṃ yathā //
samuddhūtapatākaṃ tad asibhiś ca virājitam /
rarāja tripuraṃ rājan mahadvidyud ivāmbaram //
sūryanābhaś ca daityendraś candranābhaś ca bhārata /
tathānye ca mahāvīryā dānavā baladarpitāḥ //
mamṛduś ca babhañjuś ca mohitāḥ parameṣṭhinā /
panthānaṃ devagamanaṃ pitṛyānaṃ ca bhārata //
tair evam asurāgraiś ca pragṛhītaśarāsanaiḥ /
dānavair naraśārdūla devayāne mahāpathe /
pitṛvahnibalopete hṛte bharatasattama //
brahmāṇam abhyadhāvanta sarve suragaṇās tathā /
vivarṇavadanā dīnāś chinne ca gatikarmaṇi //
abruvaṃś cāgrataḥ sthitvā svareṇārtaninādinā /
hanyāmahe śatrugaṇair bhāgocchedena bhāgada //

teṣāṃ caiva vadhopāyaṃ vadasva vadatāṃ vara /
yaṃ jñātvā bāhubalino vadhema samare parān //
sāntvayitvātha varado brahmā provāca devatāḥ /
gacchadhvam amarāḥ sarve rudram ārādhituṃ bhuvi /
sa eva nigrahe śakto daityānāṃ nātra saṃśayaḥ //
tapasā tasya devasya samartho vai tato bhavet /
rudrasyārādhanārthāya devadevasya śāśvataḥ //
mahādevaṃ virūpākṣaṃ bhajadhvaṃ tridaśottamāḥ /
sa eva hatvā tān sarvān kuśalaṃ vo vidhāsyati //
śṛṇudhvaṃ devatāḥ sarvāḥ śatrupratikṛtiṃ parām /
avadhyā dānavāḥ sarve ṛte śaṃkaram avyayam //
pratigṛhya ca tadvākyaṃ manobhir vāgbhir eva ca /
bhūmau prapedire sarve saha rudraiś ca bhārata //
vindhyapāde ca merau ca madhye ca pṛthivītale /
tapasogreṇa yogajñāḥ sarve te munayo 'bhavan /
kāśyapeyā haraṃ prāptā japanto brahmasaṃhitāṃ /
teṣāṃ paramanārīṇām abhavad dhavyavāhane /
vinyastadarbhanicaye tāmraṃ lohaṃ ca bhūṣaṇam //
paridhānāni carmāṇi mṛdūni ca śubhāni ca /
svayaṃmṛtānāṃ kṛṣṇānāṃ mṛgāṇāṃ kurusattama /
gṛhītāni vimuktāni dehebhyo vanacāriṇām //
te 'ntarikṣam athopetya viviśur māyayā vṛtāḥ /
harālayaṃ surāḥ sarve vyāghracarmanivāsinaḥ //
praṇipatyātha te dīnā bhagavantaṃ jagatpatim /
suvyaktenābhidhānena prabhāṣante haraṃ tataḥ //
havir dattam ivājñānād bhasmacchanneṣu vahniṣu /
varadānaṃ vṛthāsmāsu bhagavan vimukhe tvayi //
yathādeśaṃ yathākālaṃ kriyatāṃ brahmaṇo vacaḥ /
yad uktaṃ devadevena khecarāṇāṃ samīpataḥ //
evam ārādhito devaiḥ surāsuranamaskṛtaḥ /
prasannacetā bhagavān devadevo vṛṣadhvajaḥ /
pratijajñe 'suravadhaṃ sabhṛtyabalavāhanam //
tataḥ provāca bhagavān puraṃdarapurogamān /
sarve mām anugacchantu tripurasya jighāṃsayā //
evaṃ devavacobhiś ca bhāvino 'rthasya vai balāt /
samanahyan mahādevo devaiḥ saha savāsavaiḥ //
ādityā ratham āsthāya saṃnaddhāḥ samalaṃkṛtāḥ /
sarve kāñcana varṇābhā babhur dīptā ivāgnayaḥ //
rudreṇa sahitā rudrā dahanta iva tejasā /
saṃnaddhāś cārumukuṭāḥ prāṃśavaḥ parvatā iva //