હરિવંશ · ભાગ 561580

ક્ષોભં સમાયાન્તિ જગદ્ગુરૌ હરૌ ॥
ગર્ભસ્રાવં સમાયાન્તિ દૈત્યદાનવયોષિતઃ ।
અકસ્માત્ ક્ષોભમ્ આયાન્તિ દૈત્યાનાં બલશાલિનામ્ ।
મનાંસિ ભૂતભવ્યેશે વર્ધમાને જગદ્ગુરૌ ।
પૂર્ણે વર્ષસહસ્રે તુ પ્રસૂતા ગર્ભમ્ ઉત્તમમ્ ।
સુરાણાં શરણં દેવમ્ અસુરાણાં વિનાશનમ્ ॥
ગર્ભસ્થેન તુ દેવેન પરિત્રાતાઃ સુરાસ્ તદા ।
આદદાનેન તેજાંસિ ત્રૈલોક્યસ્ય મહાત્મના ॥
તસ્મિઞ્ જાતે તુ દેવેશે ત્રૈલોક્યસ્ય સુખાવહે ।
ભયદે દૈત્યસંઘાનાં સુરાણાં નન્દિવર્ધને ॥
વિશોકા હૃષ્ટમનસઃ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ ।
પ્રજાનાં પતયઃ સપ્ત સપ્ત ચૈવ મહર્ષયઃ ।
તસ્ય દેવસ્ય જાતસ્ય નમસ્કારં પ્રચક્રિરે ॥
ભરદ્વાજઃ કશ્યપો ગૌતમશ્ ચ @
વિશ્વામિત્રો જમદગ્નિર્ વસિષ્ઠઃ ।
યશ્ ચોદિતો ભાસ્કરો વિપ્રનષ્ટે @
સો ઽપ્ય્ અત્રાત્રિર્ ભગવાન્ આજગામ ॥
મરીચિર્ અઙ્ગિરાશ્ ચૈવ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ ।
દક્ષઃ પ્રજાપતિશ્ ચૈવ નમસ્કારં પ્રચક્રિરે ॥
ઔર્વો વસિષ્ઠપુત્રશ્ ચ સ્તમ્બઃ કશ્યપ એવ ચ ।
કપીવાન્ અકપીવાંશ્ ચ દત્તો નિશ્ચ્યવનસ્ તથા ॥
વસિષ્ઠપુત્રાઃ સપ્તાસન્ વાસિષ્ઠા ઇતિ વિશ્રુતાઃ ।
હિરણ્યગર્ભસ્ય સુતાઃ ઔર્વાજ્ જાતાઃ સુતેજસઃ ॥
ગાર્ગ્યઃ પૃથુસ્ તથૈવાગ્ર્યો યામ્યો વામન એવ ચ ।
દેવબાહુર્ યદુધ્રશ્ ચ પર્જન્યશ્ ચૈવ સોમજઃ ॥
હિરણ્યરોમા વેદશિરાઃ સત્યનેત્રસ્ તથૈવ ચ ।
વિશ્વો ઽતિવિશ્વશ્ ચ્યવનઃ સુધામા વિરજાસ્ તથા ।
અતિનામા સહિષ્ણુશ્ ચ નમસ્કારમ્ અકુર્વત ॥
વિદ્યોતમાના વપુષા સર્વાભરણભૂશિતાઃ ।
ઉપનૃત્યન્તિ દેવેશં વિષ્ણુમ્ અપ્સરસાં વરાઃ ॥
તતો ગન્ધર્વતૂર્યેષુ પ્રણદત્સુ વિહાયસિ ।
બહુભિઃ સહ ગન્ધર્વૈઃ પ્રાગાયત ચ તુમ્બુરુઃ ॥
મહાશ્રુતિશ્ ચિત્રશિરા ઊર્ણાયુર્ અનઘસ્ તથા ।
ગોમાયુઃ સૂર્યવર્ચાશ્ ચ સોમવર્ચાશ્ ચ સપ્તમઃ ॥
યુગપસ્ તૃણપઃ કાર્ષ્ણિર્ નન્દિશ્ ચિત્રરથસ્ તથા ।
ત્રયોદશઃ શાલિશિરાઃ પર્જન્યશ્ ચ ચતુર્દશ ॥
કલિઃ પઞ્ચદશશ્ ચાત્ર નારદશ્ ચૈવ ષોડશઃ ।
ષટ્પઞ્ચાશદ્ ઇમે પ્રોક્તાસ્ તત્રૈવ તુ મહીપતે ॥
હાહા હૂહૂશ્ ચ ગન્ધર્વૌ હંસશ્ ચૈવ મહાદ્યુતિઃ ।
પર્વતશ્ ચ મહાવાગ્મી તન્ત્રીલયવિશારદઃ ।

સર્વે તે દેવગન્ધર્વા ઉપગાયન્તિ કેશવમ્ ॥
તથૈવાપ્સરસો હૃષ્ટાઃ સર્વાલંકારભૂષિતાઃ ।
વપુષ્મન્ત્યઃ સુજઘનાઃ સર્વાઙ્ગશુભદર્શનાઃ ॥
નનૃતુશ્ ચ મહાભાગા જગુશ્ ચાયતલોચનાઃ ।
સુમધ્યાશ્ ચારુમધ્યાશ્ ચ પ્રિયમુખ્યો વરાનનાઃ ॥
અનૂકા ચ તથા જામી મિશ્રકેશી અલંબુસા ।
મરીચિઃ શુચિકા ચૈવ વિદ્યુત્પર્ણા તિલોત્તમા ।
અદ્રિકા લક્ષ્મણા ચૈવ રમ્ભા તદ્વન્મનોરમા ॥
અસિતા ચ સુબાહુશ્ ચ સુપ્રિયા સુભગા તથા ।
ઉર્વશી ચિત્રલેખા ચ સુગ્રીવા ચ સુલોચના ॥
રક્તાઙ્ગા સુગરા ચૈવ સુરથા પ્રમાદિની ।
નન્દા સરસ્વતી ચૈવ તથાન્યાસ્ તત્ર સંપદાઃ ।
પુણ્ડરીકા સુગન્ધા ચ સુરથા ચ પ્રમાથિની ।
નન્દા સારસ્વતી ચૈવ તથાન્યાસ્ તત્ર સંઘશઃ ॥
મેનકા સહજન્યા ચ પર્ણિકા પુઞ્જિકસ્થલા ।
એતાશ્ ચાપ્સરસો ઽન્યાશ્ ચ પ્રનૃત્યન્તિ સહસ્રશઃ ॥
ધાતાર્યમા ચ મિત્રશ્ ચ વરુણો ઽંશો ભગસ્ તથા ।
ઇન્દ્રો વિવસ્વાન્ પૂષા ચ ત્વષ્ટા ચ સવિતા તથા ।
કથિતો વિષ્ણુર્ ઇત્ય્ એવં કાશ્યપેયો ગણસ્ તથા ॥
ઇત્ય્ એતે દ્વાદશાદિત્યા જ્વલન્તઃ સૂર્યવર્ચસઃ ।
ચક્રુસ્ તસ્ય સુરેશસ્ય નમસ્કારં મહાત્મનઃ ॥
મૃગવ્યાધશ્ ચ સર્પશ્ ચ નિરૃતિશ્ ચ મહાયશાઃ ।
અજૈકપાદ્ અહિર્બુધ્ન્યઃ પિનાકી ચાપરાજિતઃ ॥
દહનો ઽઅથેશ્વરશ્ ચૈવ કપાલી ચ વિશાં પતે ।
સ્થાણુર્ ભગશ્ ચ ભગવાન્ રુદ્રસ્ તત્રાવતસ્થિરે ॥
સ્તાણુશ્ ચ ભગવાન્ રુદ્રસ્ તથા એકાદશાપરે ।
અશ્વિનૌ વસવશ્ ચાષ્ટૌ મરુતશ્ ચ મહાબલાઃ ।
વિશ્વેદેવાશ્ ચ સાધ્યાશ્ ચ તસ્ય પ્રાઞ્જલયઃ સ્થિતાઃ ।
શેષાનુજા મહાભાગા વાસુકિપ્રમુખાસ્ તથા ।
કચ્છપશ્ ચાપહન્તા ચ તક્ષકશ્ ચ મહાબલઃ ॥
વિષોલ્બણા મહાવીર્યા બલવન્તો યશસ્વિનઃ ।
અધૃષ્યાસ્ તેજસા યુક્તા મહાક્રોધા મહાબલાઃ ।
એતે નાગા મહાત્માનસ્ તસ્મૈ પ્રાઞ્જલયઃ સ્થિતાઃ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવો નાગાસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ ।
તસ્થુઃ પ્રાઞ્જલયઃ સર્વે નમસ્કારં પ્રચક્રિરે ।
તાર્ક્ષ્યશ્ ચારિષ્ટનેમિશ્ ચ ગરુડશ્ ચ મહાબલઃ ।
અરુણશ્ ચારુણિશ્ ચૈવ વૈનતેયા હ્ય્ ઉપસ્થિતાઃ ॥
સર્વે પ્રાઞ્જલયસ્ તસ્થુર્ નમસ્કારં પ્રચક્રિરે ।
સ્વર્ગસ્થા દેવતાશ્ ચૈવ શચીપતિપુરોગમાઃ ॥
ઋષયઃ પિતરશ્ ચૈવ સોમપાશ્ ચામ્બુપાશ્ ચ યે ॥

ત્રૈલોક્યમ્ અદહત્ કૃત્સ્નં સાધ્યા યે ચ તપોધનાઃ ।
ચક્રુસ્ તસ્ય નમસ્કારં સુરેશસ્ય મહાત્મનઃ ।
પિતામહશ્ ચ ભગવાન્ સ્વયમ્ આગમ્ય લોકકૃત્ ।
ચકાર વિધિવત્ પ્રીત્યા જાતકર્માદિકાઃ ક્રિયાઃ ।
પ્રાહ દેવગુરુઃ શ્રીમાન્ સહ સર્વૈર્ મહાત્મભિઃ ॥
યસ્માત્ પ્રસૂયતે લોકઃ પ્રભવિષ્ણુઃ સનાતનઃ ।
તસ્માલ્ લોકેશ્વરઃ શ્રીમાન્ વિષ્ણુર્ એવ ભવત્વ્ અયમ્ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા તુ ભગવાન્ સાર્ધં દેવર્ષિભિઃ પ્રભુઃ ।
નમસ્ કૃત્વા સુરેશાય જગામ ત્રિદિવં પુનઃ ॥
સ તુ જાતઃ સુરેશાનઃ કશ્યપસ્યાત્મજઃ પ્રભુઃ ।
નવદુર્દિનમેઘાભો રક્તાક્ષો વામનાકૃતિઃ ॥
શ્રીવત્સેનોરસિ શ્રીમાંલ્ લોમજાતેન રાજતા ।
ઉત્ફુલ્લલોચનાઃ સર્વાઃ પશ્યન્ત્ય્ અપ્સરસસ્ તદા ॥
દિવિ સૂર્યસહસ્રસ્ય ભવેદ્ યુગપત્થિતા ।
યદિ ભાઃ સદૃશી સા સ્યાદ્ ભાસસ્ તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
સુરર્ષિપ્રતિમઃ શ્રીમાન્ ભૂર્ ભુવો ભૂતભાવનઃ ।
શુચિલોમા મહાસ્કન્ધઃ સર્વતેજોમયઃ પ્રભુઃ ॥
યો ગતિઃ પુણ્યકીર્તીનામ્ અગતિઃ પાપકર્મિણામ્ ।
યોગસિદ્ધં મહાત્માનં યં વિદુર્ યોગમ્ ઉત્તમમ્ ॥
યસ્યાષ્ટગુણમ્ ઐશ્વર્યં યમ્ આહુર્ દેવસત્તમમ્ ।
યં પ્રાપ્ય શાશ્વતં વિપ્રા નિયતા મોક્ષકાઙ્ક્ષિણઃ ।
પ્રવિશન્તિ મહાત્માનં યોગસિદ્ધં સનાતનમ્ ॥
યં પ્રાહુઃ શાશ્વતં દિવ્યં ગીયતાં મોક્ષકાઞ્ક્ષિણઃ ।
જન્મતો મરણાચ્ ચૈવ મુચ્યન્તે ભવભીરવઃ ॥
યદ્ એતત્ તપ ઇત્ય્ આહુઃ સર્વાશ્રયનિવાસિનઃ ।
સેવન્તે યં યતાહારા દુશ્ચરં વ્રતમ્ આસ્થિતાઃ ॥
યો ઽનન્ત ઇતિ નાગેષુ સેવ્યતે સર્વભોગિભિઃ ।
સહસ્રમૂર્ધા રક્તાક્ષઃ શેષાદિભિર્ અનુત્તમૈઃ ॥
યો યજ્ઞ ઇતિ વિપ્રેન્દ્રૈર્ ઇજ્યતે સ્વર્ગલિપ્સુભિઃ ।
નાનાસ્થાનગતઃ શ્રીમાન્ એકઃ કવિર્ અનુત્તમઃ ॥
યં વેદા ગાન્તિ વેત્તારં યજ્ઞભાગપ્રદાયિનમ્ ।
વૃષાર્ચિશ્ ચન્દ્રસૂર્યાક્ષં દેવમ્ આકાશવિગ્રહમ્ ॥
સ પ્રાહ ત્રિદશાન્ સર્વાન્ વાચા વૈ પરયા વિભુઃ ।
જાનન્ન્ અપિ મહાતેજા ગતો યોગેન બાલતામ્ ॥
કિં કરોમિ સુરશ્રેષ્ઠાઃ કં વરં ચ દદામિ વઃ ।
યત્ કાઙ્ક્ષિતં વઃ સર્વેષાં તદ્ વૈ બ્રૂત મુદા યુતાઃ ॥
તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા વામનસ્ય મહાત્મનઃ ।
સર્વે તે હૃષ્ટમનસો દેવાઃ કશ્યપનન્દનાઃ ।
ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયો વિષ્ણું સુરાઃ શક્રપુરોગમાઃ ॥
બ્રહ્મણો વરદાનેન હૃતં નો નિખિલં જગત્ ।

તપસા મહતા ચૈવ વિક્રમેણ દમેન ચ ॥
બલિના દૈત્યમુખ્યેન સર્વજ્ઞેન મહાત્મના ।
અવધ્યઃ કિલ સર્વેશાં સો ઽસ્માકં દેવસત્તમ ॥
ભવાન્ પ્રભવતે તસ્ય નાન્યઃ કશ્ચન સુવ્રત ।
તત્ પ્રપદ્યામહે સર્વં ભવન્તં શરણાર્થિનઃ ।
શરણ્યં વરદં દેવં સર્વદેવભયાપહમ્ ॥
ઋષીણાં ચ હિતાર્થાય લોકાનાં ચ સુરેશ્વર ॥
પ્રિયાર્થં ચ તથાદિત્યાઃ કશ્યપસ્ય તથૈવ ચ ॥
કવ્યં પિતૄણામ્ ઉચિતં સુરાણાં હવ્યમ્ ઉત્તમમ્ ।
અસ્માકં ચ હિતાર્થાય ત્રૈલોક્યસ્ય ચ સત્તમ ।
પ્રવર્તતાં મહાબાહો યથાપૂર્વં સુરોત્તમ ॥
પ્રિયહેતોર્ અદિત્યાશ્ ચ કાશ્યપસ્ય તથૈવ ચ ।
આનૃણ્યાર્થં સુરેશસ્ય વાસવસ્ય મહાત્મનઃ ।
પ્રત્યાનય મહેન્દ્રસ્ય ત્રૈલોક્યમ્ ઇદમ્ અવ્યયમ્ ॥
ક્રતુના વાજિમેઘેન યજતે સ હિ દાનવઃ ।
સર્વર્તુગુણયુક્તેન વિધિદૃષ્ઠેન કર્મણા ॥
અસ્મિન્ સ્થાને તુ તે નાથ ત્રૈલોક્યસ્ય ગતૈઃ સહ ।
યત્ પ્રત્યાનયને યુક્તં લોકાનાં તદ્ વિચિન્તય ॥
એવમ્ ઉક્તસ્ તદા દેવૈર્ વિષ્ણુર્ વામનરૂપધૃક્ ।
પ્રહર્ષયન્ન્ ઉવાચાથ સર્વાન્ દેવાન્ ઇદં વચઃ ॥
તસ્ય યજ્ઞસકાશં માં મહર્ષિર્ વેદપારગઃ ।
બૃહસ્પતિર્ બૃહત્તેજા નયતામ્ અઙ્ગિરઃસુતઃ ॥
તસ્યાહં સમનુપ્રાપ્તો યજ્ઞવાટં સુરોત્તમાઃ ।
વિચરિષ્યે યથાયુક્તં ત્રૈલોક્યહરણાય વૈ ॥
તતો બૃહસ્પતિઃ શ્રીમાન્ અનયદ્ વામનં પ્રભુમ્ ।
યજ્ઞવાટં મહાતેજા દાનવેન્દ્રસ્ય ધીમતઃ ॥
મૌઞ્જી યજ્ઞોપવીતી ચ છત્રી દણ્ડી ધ્વજી તથા ।
વામનો ધૂમ્રરક્તાક્ષો ભગવાન્ બાલરૂપધૃક્ ॥
તં ગત્વા યજ્ઞવાટં તુ બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતમ્ ।
પ્રવિશન્ન્ એવ સ શ્રીમાન્ યજ્ઞવાટં સુરેશ્વરઃ ।
આત્માનમ્ એવ ભગવાન્ વર્ણયામ્ આસ તં ક્રતુમ્ ॥
લોકેશ્વરેશ્વરઃ શ્રીમાન્ સુરૈર્ બ્રહ્મપુરોગમૈઃ ।
અન્વાસ્યમાનો ભગવાન્ અવૃદ્ધો ઽપ્ય્ અથ વૃદ્ધવત્ ॥
દાનવાધિપતેસ્ તસ્ય બલેર્ વૈરોચનસ્ય હ ।
યજ્ઞવાટમ્ અચિન્ત્યાત્મા જગામ સુરસત્તમઃ ॥
પાલિતો ઽપિ હિ દૈતેયૈઃ સાંગ્રામિકપરિચ્છદૈઃ ।
દ્વારે દાનવસંબાધે સહસૈવ વિવેશ હ ॥
ઋત્વિગ્ભિશ્ ચૈવ મન્ત્રાદ્યૈઃ સર્વતઃ પરિવારિતમ્ ।
દૈત્યદાનવરાજેન્દ્રમ્ ઉપતસ્થે બલિં બલી ॥
વર્ણયિત્વા યથાન્યાયં યજ્ઞં યજ્ઞઃ સનાતનઃ ।

વિસ્તરેણામરશ્રેષ્ઠ પ્રયોગૈર્ વિવિધૈસ્ તથા ॥
શુક્રાદીન્ ઋત્વિજશ્ ચાપિ યજ્ઞકર્મવિચક્ષણાન્ ।
સર્વાન્ એવાભિજગ્રાહ ચકાર ચ નિરુત્તરાન્ ॥
આરાદ્ અથ બલેસ્ તસ્ય ઋત્વિજામ્ અભિતસ્ તથા ।
યજ્ઞમ્ આત્માનમ્ એવાસૌ હેતુભિઃ કારણૈર્ વિભુઃ ॥
વૈદિકૈર્ અપ્રકાશૈશ્ ચ પુનર્ અપ્ય્ અથ ભારત ।
પ્રત્યક્ષમ્ ઋષિસંઘાનાં વર્ણયામ્ આસ ચિત્રગુઃ ॥
તતો નિરુત્તરાન્ દૃષ્ટ્વા સોપાધ્યાયાન્ ઋષીંશ્ ચ તાન્ ।
અવૃદ્ધેનાપિ વૃદ્ધાંસ્ તાન્ વામનેન મહૌજસા ॥
અદ્ભુતં ચાપિ મેને સ વિરોચનસુતો બલી ।
મૂર્ધ્ના કૃતાઞ્જલિશ્ ચેદમ્ અબ્રવીદ્ ધૃષ્ટવદ્ વચઃ ॥
કુતસ્ ત્વં કો ઽસિ કસ્યાસિ કિં ચેહાસ્તિ પ્રયોજનમ્ ।
નૈવંવિધઃ પરિજ્ઞાતો દૃષ્ટપૂર્વો મયા દ્વિજઃ ॥
બાલો મતિમતાં શ્રેષ્ઠો જ્ઞાનવિજ્ઞાનકોવિદઃ ।
શિષ્ટવાગ્ રૂપસંપન્નો મનોજ્ઞઃ પ્રિયદર્શનઃ ॥
નેદૃશાઃ સન્તિ દેવાનામ્ ઋષીણામ્ અપિ સૂનવઃ ।
ન નાગાનાં ન યક્ષાણાં નાસુરાણાં ન રક્ષસામ્ ॥
ન પિતૄનાં ન સિદ્ધાનાં ગન્ધર્વાણાં તથૈવ ચ ।
યો ઽસિ સો ઽસિ નમસ્તે ઽસ્તુ બ્રૂહિ કિં કરવાણિ તે ॥
ઉક્ત એવં હ્ય્ અચિન્ત્યાત્મા બલિના વામનસ્ તદા ।
પ્રોવાચોપાયતત્ત્વજ્ઞઃ સ્મિતપૂર્વમ્ ઇદં વચઃ ।
અહો યજ્ઞો ઽસુરેશસ્ય બહુભક્ષઃ સુસંસ્કૃતઃ ।
પિતામહસ્યેવ પુરા યજતઃ પરમેષ્ઠિનઃ ॥
સુરેશ્વરસ્ય શક્રસ્ય યમસ્ય વરુણસ્ય ચ ।
વિશેષિતાસ્ ત્વયા યજ્ઞા દાનવેન્દ્ર મહાબલ ॥
યજતા વાજિમેઘેન ક્રતૂનાં પ્રવરેણ હ ।
સર્વપાપવિનાશાય સ્વર્ગમાર્ગપ્રદર્શિના ॥
સર્વકામમયો હ્ય્ એષ સંમતો બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
ક્રતૂનાં પ્રવરઃ શ્રીમાન્ અશ્વમેધ ઇતિ સ્મૃતઃ ॥
સુવર્ણશૃઙ્ગો હિ મહાનુભાવો @
લોકેશ્વરો વાયુમયો મહાત્મા ।
સ્વર્ગેક્ષણઃ કાઞ્ચનગર્ભગૌરઃ @
સ વિશ્વયોનિઃ પરમો હિ મેધ્યઃ ॥
આસ્થાય વૈ વાજિનમ્ આશ્વમેધિકમ્ @
ઇષ્ટ્વા નરા દુષ્કૃતમ્ ઉત્તરન્તિ ।
યમ્ આહુર્ વૈ વેદવિદો દ્વિજેન્દ્રા @
વૈશ્વાનરં વાજિનમ્ આશ્વમેધિકમ્ ॥
યથાશ્રમાણાં પ્રવરો ગૃહાશ્રમો @
યથા નૃણાં પ્રવરા બ્રાહ્મણાશ્ ચ ।
યથાસુરાણાં પ્રવરો ભવાન્ ઇહ @

તથા ક્રતૂનાં પ્રવરો ઽશ્વમેધઃ ॥
એતચ્ છ્રુત્વા તુ દૈત્યેન્દ્રો વામનેન સમીરિતમ્ ।
મુદા પરમયા યુક્તઃ પ્રાહ દૈત્યપતિર્ બલિઃ ॥
કસ્યાસિ બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ કિમ્ ઇચ્છસિ દદામિ તે ।
વરં વરય ભદ્રં તે યથેષ્ટં કામમ્ આપ્નુહિ ॥
ન રાજ્યં ન ચ યાનાનિ ન રત્નાનિ ન ચ સ્ત્રિયઃ ।
કામયે યદિ તુષ્ટો ઽસિ ધર્મે ચ યદિ તે મતિઃ ॥
ગુર્વર્થં મે ગ્રયચ્છસ્વ પદાનિ ત્રીણિ દાનવ ।
ત્વમ્ અગ્નિશરણાર્થાય એષ મે પરમો વરઃ ॥
વામનસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રાહ દૈત્યપતિર્ બલિઃ ।
એવમ્ ઉક્તો ઽસુરશ્રેષ્ઠઃ સુરશ્રેષ્ઠેન ભારત ।
વીતભીઃ સુરસંઘાતમ્ ઉવાચેદં તતો બલિઃ ।
ત્રિભિઃ કિં તવ વિપ્રેન્દ્ર પદૈઃ પ્રવદતાં વર ।
શતં શતસહસ્રાણાં પદાનાં માર્ગતાં ભવાન્ ॥
મા દદસ્વ મહાબાહો ન તં વેત્સિ મહાસુર ।
એષ માયાપ્રતિચ્છન્નો ભગવાન્ પ્રવરો હરિઃ ॥
વામનં રૂપમ્ આસ્થાય શક્રપ્રિયહિતેપ્સયા ।
ત્વાં વઞ્ચયિતુમ્ આયાતો બટુરૂપધરો વિભુઃ ॥
એવમ્ ઉક્તઃ સ શુક્રેણ ચિરં સંચિન્ત્ય વૈ બલિઃ ।
બલિર્ દાનવરાજસ્ તુ અવજ્ઞાય તુ તદ્ વચઃ ।
પ્રહર્ષેણ સમાયુક્તઃ કિં અતઃ પાત્રમ્ ઇષ્યતે ॥
ગૃહ્ય હસ્તે ત્વ્ અસંભ્રાન્તો ભૃઙ્ગારં કનકામયમ્ ।
વિપ્રેન્દ્ર પ્રાઙ્મુખસ્ તિષ્ઠ સ્થિતો ઽસિ કમલેક્ષણ ॥
પ્રતીચ્છ દેહિ કિં ભૂમિં કિંમાત્રા ભોઃ પદત્રયમ્ ।
દત્તં વઃ પાતય જલં નૈવ મિથ્યા ભવેદ્ ગુરુઃ ॥
ભો ન દેયં કુતો દૈત્ય વિજ્ઞાતો ઽયં યથા ધ્રુવમ્ ।
કો ઽયં વિષ્ણુર્ અહો પ્રીતિર્ વઞ્ચિતસ્ ત્વં ન વઞ્ચિતઃ ॥
કથં સ નાથો ઽયં વિષ્ણુર્ યજ્ઞે સ્વયમ્ ઉપસ્થિતઃ ।
દાસ્યામિ દેવદેવાય યદ્ યદ્ ઇચ્છત્ય્ અયં પ્રભુઃ ॥
કો વાન્યઃ પાત્રભૂતો ઽસ્માદ્ વિષ્ણોઃ પરતરં ભવેત્ ।
એવમ્ ઉક્ત્વા બલિઃ શીઘ્રં પાતયામ્ આસ વૈ જલમ્ ॥
પદાનિ ત્રીણિ દૈત્યેન્દ્ર પર્યાપ્તાનિ મમાનઘ ।
યન્ મયા પૂર્વમ્ ઉક્તં હિ તત્ તથા ન તદ્ અન્યથા ॥
ઇત્ય્ એતદ્ વચનં શ્રુત્વા વામનસ્ય મહૌજસઃ ।
કૃષ્ણાજિનોત્તરીયં સ કૃત્વા વૈરોચનિસ્ તદા ॥
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ દૈત્યેશો વાક્યમ્ ઉક્ત્વારિસૂદનઃ ।
તતો વારિસમાપૂર્ણં ભૃઙ્ગારં સ પરામૃશત્ ॥
વામનો હ્ય્ અસુરેન્દ્રસ્ય ચિકીર્ષુઃ કદનં મહત્ ।
ક્ષિપ્રં પ્રસારયામ્ આસ દૈત્યક્ષયકરં કરમ્ ।
પ્રાઙ્મુખશ્ ચાપિ દૈત્યેશસ્ તસ્મૈ સુમનસા જલમ્ ।

દાતુકામઃ કરે યાવત્ તાવત્ તં પ્રત્યબોધયત્ ॥
તસ્ય તદ્ રૂપમ્ આલોક્ય અચિન્ત્યસ્યામિતૌજસઃ ।
અભૂતપૂર્વં દેવાર્થં જિહીર્ષોઃ શ્રિયમ્ આસુરીમ્ ।
ઇઙ્ગિતજ્ઞો ઽગ્રતઃ સ્થિત્વા પ્રહ્રાદસ્ ત્વ્ અબ્રવીદ્ વચઃ ॥
મા દદસ્વ જલં હસ્તે બટોર્ વામનરૂપિણઃ ।
સ ત્વ્ અસૌ યેન તે પૂર્વં નિહતઃ પ્રપિતામહઃ ।
વિષ્ણુર્ એવ મહાપ્રાજ્ઞસ્ ત્વાં વઞ્ચયિતુમ્ આગતઃ ॥
હન્ત તસ્મૈ પ્રદાસ્યામિ દેવાયેમં પ્રતિગ્રહમ્ ।
અનુગ્રહકરં દેવમ્ ઈદૃશં જગતઃ પ્રભુમ્ ॥
બ્રહ્મણો ઽપિ ગરીયાંસં પાત્રં લપ્સ્યામહે વયમ્ ।
અવશ્યં ચાસુરશ્રેષ્ઠ દાતવ્યં દીક્ષિતેન વૈ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વાસુરસંઘાનાં મધ્યે વૈરોચનિસ્ તદા ।
દેવાય પ્રદદૌ તસ્મૈ પદાનિ ત્રીણિ વિષ્ણવે ॥
દાનવેશ્વર મા દાસ્ ત્વં વિપ્રાયાસ્મૈ પ્રતિગ્રહમ્ ।
નૈનં વિપ્રશિશું મન્યે નેદૃશો ભવતિ દ્વિજઃ ॥
રૂપેણાનેન દૈત્યેન્દ્ર સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમિ તે ।
નારસિંહમ્ અહં મન્યે તમ્ એવ પુનર્ આગતમ્ ॥
એવમ્ ઉક્તસ્ તદા તેન પ્રહ્રાદેનામિતૌજસા ।
પ્રહ્રાદમ્ અબ્રવીદ્ વાક્યમ્ ઇદં નિર્ભર્ત્સયન્ન્ ઇવ ॥
દેહીતિ યાચતે યો હિ પ્રત્યાખ્યાતિ ચ યો ઽસુર ।
ઉભયોર્ અપ્ય્ અલક્ષ્યા વૈ ભાગસ્ તં વિશતે નરમ્ ॥
પ્રતિજ્ઞાય તુ યો વિપ્રે ન દદાતિ પ્રતિગ્રહમ્ ।
સ યાતિ નરકં પાપી મિત્રગોત્રસમન્વિતઃ ॥
અલક્ષ્મીભયભીતો ઽહં દદામ્ય્ અસ્મૈ વસુંધરામ્ ।
પ્રતિગ્રહીતા ચાપ્ય્ અન્યઃ કશ્ચિદ્ અસ્માદ્ દ્વિજો ઽથ વૈ ॥
નાધિકો વિદ્યતે યસ્માત્ તદ્ દદામિ વસુંધરામ્ ।
હૃદયસ્ય ચ મે તુષ્ટિઃ પરા ભવતિ દાનવ ॥
દૃષ્ટ્વા વામનરૂપેણ યાચન્તં દ્વિજપુઙ્ગવમ્ ।
એષ તસ્માત્ પ્રદાસ્યામિ ન સ્થાસ્યામિ નિવારિતઃ ॥
ભૂયશ્ ચ પ્રાબ્રવીદ્ એનં વામનં બટુરૂપિણમ્ ।
સ્વલ્પૈઃ સ્વલ્પમતે કિં તે પદૈસ્ ત્રિભિર્ અનુત્તમમ્ ।
કૃત્સ્નાં દદામિ તે વિપ્ર પૃથિવીં સાગરૈર્ વૃતામ્ ॥
ન પૃથ્વીં કામયે કૃત્સ્નાં સંતુષ્ટો ઽસ્મિ પદૈસ્ ત્રિભિઃ ।
એષ એવ રુચિષ્યો મે વરો દાનવસત્તમ ।
કૃત્વાર્ધં તનુ સિંહસ્ય નરસ્યૈવ પરં તથા ।
દેવકાર્યપ્રતિચ્છન્નઃ સર્વભૂતસુખાવહઃ ॥
દેવાનાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થં નાનાંશે નિ*તઃ પુનઃ ।
કરોતિ કદનં નેત્ર(?) દુષ્ટાનાં પાપકર્મિણામ્ ॥
એક એવ અસૌ દેવઃ કાર્યાર્થે બહુતાં ગતઃ ।
આપો ભૂઃ ખં સર્ષિગણા દેવા જ્યોતિર્ ગણાદયઃ ॥

વાયુ અનિલેન્દુર્દ્ધા ભૂધરા વીરુધાદયઃ ।
યદ્ અંશભૂતાઃ સર્વે તે સ એવ પુનર્ આગતઃ ॥
આત્માનં બટુમ્ આસ્થાય યયાચ ત્વાં સુરેશ્વર ।
ન દેયં હિ ન દેયં હિ ઇતિ મે નિશ્ચિતા મતિઃ ।
સ કથં યાચતે માં તુ બટુર્ ભૂત્વા હરિઃ સ્વયમ્ ।
પદાનિ ત્રીણિ દૈત્યેન્દ્ર યજ્ઞવાટે તતઃ પુનઃ ॥
ન વિદ્યતે સુકૃતં તાત યેન સ દૃષ્ટિમ્ આગતઃ ।
યં ધ્યાયન્તિ ચ મનસા યોગિનો નિયમે સ્થિતાઃ ।
બ્રહ્મદેવો ભવશ્ ચૈવ યં ન પશ્યતિ ચક્ષુષા ॥
નિયમેન વિના તાત ભક્ત્યા વા ભજતા મયિ ।
ઈદૃશો યદિ સો ભૂતઃ અતઃ પર કરોમિ કિમ્ ।
તતઃ શુક્રો મહાતેજા નિવવાર મહાબલિમ્ ।
કર્તવ્યં નૈતદ્ ઇત્ય્ એવં માયેયં પ્રાયિકી નૃપ ॥
બલિર્ દાનવરાજસ્ તુ અવજ્ઞાય ચ તદ્ વચઃ ।
તથાસ્ત્વ્ ઇતિ બલિઃ પ્રોચ્ય સ્પર્શયામ્ આસ દાનવઃ ।
કમ્પયામ્ય્ અશયામ્ આસ તુજેન હૃદયેન ચ (?) ।
પદાનિ ત્રીણિ દેવાય વિષ્ણવે ઽમિતતેજસે ॥
દદૌ ચ સોદકં દૈત્યો વામનાય જગત્પતિઃ ।
અસકૃત્ પ્રતિષિદ્ધો ઽપિ શુક્રેણ પ્રભુમન્ત્રિણા ।
તોયે તુ પતિતે હસ્તે વામનો ઽભૂદ્ અવામનઃ ।
સર્વદેવમયં રૂપં દર્શયામ્ આસ વૈ પ્રભુઃ ॥
ભૂઃ પાદૌ દ્યૌઃ શિરશ્ ચાસ્ય ચન્દ્રાદિત્યૌ ચ ચક્ષુષી ।
પાદાઙ્ગુલ્યઃ પિશાચાશ્ ચ હસ્તાઙ્ગુલ્યશ્ ચ ગુહ્યકાઃ ॥
વિશ્વેદેવાશ્ ચ જાનુસ્થા જઙ્ઘે સાધ્યાઃ સુરોત્તમાઃ ।
યક્ષા નખેષુ સંભૂતા લેખાશ્ ચાપ્સરસસ્ તથા ॥
દૃષ્ટિર્ ધિષ્ણ્યાનિ વિપુલાઃ કેશાઃ સૂર્યાંશવસ્ તથા ।
તારકા લોમકૂપાનિ લોમાનિ ચ મહર્ષયઃ ॥
બાહવો વિદિશશ્ ચાસ્ય દિશઃ શ્રોત્રં તથૈવ ચ ।
અશ્વિનૌ શ્રવણૌ ચાસ્ય નાસા વાયુર્ મહાબલઃ ॥
પ્રસાદશ્ ચન્દ્રમાશ્ ચૈવ મનો ધર્મસ્ તથૈવ ચ ।
સત્યમ્ અસ્યાભવદ્ વાણી જિહ્વા દેવી સરસ્વતી ॥
ગ્રીવાદિતિર્ મહાદેવી તાલુઃ સૂર્યશ્ ચ દીપ્તમાન્ ।
દ્વારં સ્વર્ગસ્ય નાભિર્ વૈ મિત્રસ્ ત્વષ્ટા ચ વૈ ભ્રુવૌ ॥
મુખં વૈશ્વાનરશ્ ચાસ્ય વૃષણૌ તુ પ્રજાપતિઃ ।
હૃદયં ભગવાન્ બ્રહ્મા પુંસ્ત્વં વૈ કશ્યપો મુનિઃ ॥
પૃષ્ઠે ઽસ્ય વસવો દેવા મરુતઃ સર્વસંધિષુ ।
સર્વચ્છન્દાંસિ દશના જ્યોતીંષિ વિમલાઃ પ્રભાઃ ॥
ઉરો રુદ્રો મહાદેવો ધૈર્યં ચાસ્ય મહાર્ણવઃ ।
ઉદરં ચાસ્ય ગન્ધર્વા ભુજગાશ્ ચ મહાબલાઃ ॥
લક્ષ્મીર્ મેધા ધૃતિઃ કાન્તિઃ સર્વવિદ્યાશ્ ચ વૈ કટિઃ ।

લલાટમ્ અસ્ય પરમં સ્વસ્થાનં પરમાત્મનઃ ॥
સર્વજ્યોતીંષિ યાનીહ તપઃ શક્રસ્ તુ દેવરાટ્ ।
તસ્ય દેવાધિદેવસ્ય તેજશ્ ચાસીન્ મહાત્મનઃ ॥
સ્તનૌ કક્ષૌ ચ વેદાશ્ ચ ઓષ્ઠૌ ચાસ્ય મખાઃ સ્થિતાઃ ।
ઇષ્ટયઃ પશુબન્ધાશ્ ચ દ્વિજાનાં ચેષ્ટિતાનિ ચ ॥
તસ્ય દેવમયં રૂપં દૃષ્ટ્વા વિષ્ણોર્ મહાસુરાઃ ।
અભિસર્પન્તિ સંક્રુદ્ધાઃ પતંગા ઇવ પાવકમ્ ॥
શૃણુ નામાનિ સર્વેષાં રૂપાણ્ય્ અભિજનાનિ ચ ।
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે દેવં જૃમ્ભમાણં જનાર્દનમ્ ।
ઋષયો જનલોકસ્થા દૃષ્ટ્વા દેવં તથાવિધમ્ ।
અસ્તુવન્ ભક્તિનમ્રાસ્ તે સનકાદ્યા મુનીશ્વરાઃ ॥
જય દેવ જગન્નાથ ભૂતભાવન ભાવન ।
જય વિશ્વ પ્રભો વિષ્ણો જય વામન માધવ ॥
નમઃ સહસ્રશિરસે દેવદેવ જગત્પતે ।
જયાચ્યુત હરે વિષ્ણો જયાજેય જગત્પતે ॥
નતાઃ સ્મ ભૂતાધિપમ્ આદિદેવં @
જગજ્જનિત્રં સકલસ્ય જન્તોઃ ।
પરાવરેશં પરમં વરેણ્યં @
નમો નમઃ સત્યજગત્પતે તે ॥
વિશ્વસ્ય ધાતારમ્ અણીયસામ્ અણું @
વેદાન્તવેદ્યં પરમ્ આમનન્તિ ।
તમ્ આદિદેવં વરદં વરેણ્યં @
નતાઃ સ્મ તં જગતાં પતિમ્ આદિભૂતમ્ ॥
નમો નમો જગન્નાથ વિષ્ણો દેવ જગત્પતે ।
ત્વામ્ એવ વિવિધા વેદા વદન્તિ બ્રહ્મ શાશ્વતમ્ ॥
જય દેવ હરે કૃષ્ણ જય વામન પાવન ।
ત્વય્ય્ એવ સકલં લોકં પશ્યામો જગતીપતે ॥
સર્વાત્મન્ સર્વભૂતેશ નમસ્ તે ઽસ્તુ જનાર્દન ।
ઇતિ સ્તુતો જગન્નાથો વ્યજૃમ્ભત જગત્પતિઃ ।
સમક્ષં સર્વભૂતાનાં યાવદ્ બ્રહ્માણ્ડસંસ્થિતઃ ॥
દક્ષિણો ઽપ્ય્ અસ્ય દેવસ્ય પાદપદ્મદલં પ્રભુમ્ ।
બ્રહ્મલોકં સમાયાતિ બ્રહ્મણા તત્ર પૂજિતઃ ॥
ઇતરશ્ ચ મહાપાદઃ પદ્મકિંજલ્કસંનિભઃ ।
રસાતલગતસ્યાથ શેષસ્યોપરિ સંસ્થિતઃ ।
તત્ર નાગાઃ પરિવૃતાઃ સમાનર્ચુઃ પદં મહત્ ॥
એવં વિજૃમ્ભતસ્ તસ્ય બાહવો વિવિધાભવન્ ।
સહસ્રબાહવો વિષ્ણોઃ પૂર્વાં દિશમ્ ઉપાયયુઃ ॥
યાભ્યાં સહસ્રમ્ અન્યે તુ વારુણીં ચ તથાપરે ।
કૌબેરીમ્ અપરે વિષ્ણોઃ સહસ્રં બાહવો ઽભવન્ ॥
અન્તરા ચ સહસ્રાણિ બાહૂનાં યાન્તિ ચક્રિણઃ ॥

કેચિચ્ છઙ્ખં સમાદઘ્મુઃ કેચિચ્ છાર્ઙ્ગં વિચિક્ષિપુઃ ।
અન્યે ખડ્ગાન્ સમાજહ્રુર્ અપરે શક્તિતોમરાન્ ॥
અન્યે પરિઘસક્તાઃ સ્યુર્ ઇતરે પાશિનો ભવન્ ।
બહૂનિ સુબહૂન્ય્ આસન્ ભીમરૂપાણિ સંતતમ્ ।
એવં વિચિત્રરૂપો ઽસૌ વ્યજૃમ્ભત જગત્પતિઃ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ક્રુદ્ધા દાનવાઃ શસ્ત્રયોધિનઃ ।
અભિપેતુર્ જગન્નાથં જૃમ્ભમાણમ્ ઇતસ્ તતઃ ।
નતાઃ સ્મ હે ભૂપતિમ્ આદિદેવમ્ ।
ઇતિ સ્તુતો જગન્નાથો વ્યજૃમ્ભત જગત્પતિઃ ।
જય ભાવન વામન ।
ત્યય્ય્ એવ સકલં લોકં પશ્યામો જગતીપતે ॥
સર્વાત્મ સર્વભૂતેશ નમસ્ તે ઽસ્તુ જનાર્દન ।
ઇતિ સ્તુતો જગન્નાથો વ્યજૃમ્ભત જગત્પતિઃ ।
સમક્ષં સર્વભૂતાનાં @
આયુધાનિ ચ મુખ્યાનિ દાનવાનાં મહાત્મનામ્ ॥
વિપ્રચિત્તિઃ શિબિઃ શઙ્કુર્ અયઃશઙ્કુસ્ તથૈવ ચ ।
અયઃશિરા અશ્વશિરા હયગ્રીવશ્ ચ વીર્યવાન્ ॥
વેગવાન્ કેતુમાન્ ઉગ્રઃ સોગ્રવ્યગ્રો મહાસુરઃ ।
પુષ્કરઃ પુષ્કલશ્ ચૈવ સાશ્વો ઽશ્વપતિર્ એવ ચ ॥
પ્રહ્રાદો ઽશ્વશિરાઃ કુમ્ભઃ સંહ્રાદો ગગનપ્રિયઃ ।
અનુહ્રાદો હરિહરૌ વરાહઃ સંહરો ઽરુજઃ ॥
વૃષપર્વા વિરૂપાક્ષો અતિચન્દ્રઃ સુલોચનઃ ।
નિષ્પ્રભઃ સુપ્રભઃ શ્રીમાંસ્ તથૈવ ચ નિરૂદરઃ ॥
એકચક્રો મહાચક્રો દ્વિચક્રઃ કાલસંનિભઃ ।
એકવક્ત્રો મહાવક્ત્રો વિદ્યુજ્જિહ્વોગ્રકર્મકૃત્ ।
શરભઃ શલભશ્ ચૈવ કુણપઃ કુલપઃ ક્રથઃ ॥
બૃહત્કીર્તિર્ મહાગર્ભઃ શઙ્કુકર્ણો મહાધ્વનિઃ ।
દીર્ઘજિહ્વો ઽર્કવદનો મૃદુબાહુર્ મૃદુપ્રિયઃ ॥
વાયુર્ ગવિષ્ઠો નમુચિઃ શમ્બરો વિક્ષરો મહાન્ ।
ચન્દ્રહન્તા ક્રોધહન્તા ક્રોધવર્ધન એવ ચ ॥
કાલકઃ કાલકાક્ષશ્ ચ વૃત્રઃ ક્રોધો વિમોક્ષણઃ ।
ગવિષ્ઠશ્ ચ હવિષ્ઠશ્ ચ પ્રલમ્બો નરકઃ પૃથુઃ ॥
ચન્દ્રતાપનવાતાપી કેતુમાન્ બલદર્પિતઃ ।
અસિલોમા પુલોમા ચ બાષ્કલઃ પ્રમદો મદઃ ॥
શૃગાલવદનશ્ ચૈવ કરાલઃ કેશિર્ એવ ચ ।
એકાક્ષશ્ ચ વરાહશ્ ચ તુહુણ્ડઃ સૃમલઃ સૃપઃ ॥
એતે ચાન્યે ચ બહવઃ ક્રમમાણં ત્રિવિક્રમમ્ ।
ઉપતસ્થુર્ મહાત્માનં વિષ્ણું દૈત્યગણાસ્ તદા ॥
પાશોદ્યતકરાઃ કે ઽપિ વ્યાદિતાસ્યાઃ ખરસ્વનાઃ ।
શતઘ્નીચક્રહસ્તાશ્ ચ વજ્રહસ્તાસ્ તથાપરે ॥

ખડ્ગપટ્ટિશહસ્તાશ્ ચ પરશ્વધધરાઃ પરે ।
પ્રાસમુદ્ગરહસ્તાશ્ ચ તથા પરિઘપાણયઃ ॥
મહાશનિવ્યગ્રકરા શૂલહસ્તા મહાબલાઃ ।
મહામુદ્ગરહસ્તાશ્ ચ ગદાહસ્તાસ્ તથા પરે ।
મહાવૃક્ષોદ્યતકરાસ્ તથૈવ ચ ધનુર્ધરાઃ ॥
મહાપટ્ટિશહસ્તાશ્ ચ તથા મુસલપાણયઃ ।
ગદાભુશુણ્ડિહસ્તાશ્ ચ વજ્રહસ્તાસ્ તથાપરે ।
અસિકમ્પનહસ્તાશ્ ચ દાનવા યુદ્ધદુર્મદાઃ ।
નાનાપ્રહરણા ઘોરા નાનાવેષા મહાબલાઃ ॥
કૂર્મકુક્કુટવક્ત્રાશ્ ચ હસ્તિવક્ત્રાસ્ તથાપરે ।
ખરોષ્ટ્રવદનાશ્ ચૈવ વરાહવદનાસ્ તથા ॥
ભીમા મકરવક્ત્રાશ્ ચ શિશુમારમુખાસ્ તથા ।
માર્જારશુકવક્ત્રાશ્ ચ દીર્ઘવક્ત્રાશ્ ચ દાનવઃ ॥
ગુરુડાનનાઃ ખડ્ગમુખા મયૂરવદનાસ્ તથા ।
અશ્વવક્ત્રા બભ્રુવક્ત્રા ઘોરા મૃગમુખાસ્ તથા ॥
શાખામૃગાનનાઃ શૂરા છાગાવિમહિષાનનાઃ ।
સારમેયુમુખા રૌદ્રાઃ ક્રૌઞ્ચવક્ત્રાશ્ ચ દાનવાઃ ।
ઉષ્ટ્રશલ્યકવક્ત્રાશ્ ચ ક્રૌઞ્ચવક્ત્રાશ્ દાનવાઃ ।
નકુલશ્યેનવક્ત્રાશ્ ચ પારાવતમુખાસ્તથા ।
ચક્રવાકમુખાશ્ ચૈવ ગોધાવક્ત્રાસ્ તથાપરે ।
નક્રઘોરાનનાઃ ક્રૂરા ઋક્ષશાર્દૂલવક્ત્રકાઃ ।
ખડ્ગિસિંહમુખાશ્ ચૈવ મયૂરદનાસ્ તથા ।
તથા મૃગાનનાઃ શૂરા ગોજાવિમહિષાનનાઃ ॥
સારમેયમુખા રૌદ્રાશ્ ચાષ્ટવક્ત્રાશ્ ચ દાનવાઃ ।
કૃકલાસમુખાશ્ ચૈવ વ્યાઘ્રવક્ત્રાસ્ તથાપરે ।
ઋક્ષશાર્દૂલવક્ત્રાશ્ ચ સિંહવક્ત્રાસ્ તથાપરે ॥
નક્રમેષાનનાઃ ક્રૂરા અન્યે ચ ગરુડાનનાઃ ।
ખડ્ગશ્યેનમુખાશ્ ચૈવ મયૂરવદનાસ્ તથા ।
ગજેન્દ્રચર્મવસનાસ્ તથા કૃષ્ણાજિનામ્બરાઃ ।
ચીરસંવૃતગાત્રાશ્ ચ તથા ફલકવાસસઃ ॥
ઉષ્ણીષિણો મુકુટિનસ્ તથા કુણ્ડલિનો ઽસુરાઃ ।
કિરીટિનો લમ્બશિખાઃ કમ્બુગ્રીવાઃ સુવર્ચસઃ ॥
નાનાવેષધરા દૈત્યા નાનામાલ્યાનુલેપનાઃ ।
સ્વાન્ય્ આયુધાનિ દીપ્તાનિ પ્રગૃહ્યાસુરસત્તમાઃ ।
ક્રમમાણં હૃષીકેશમ્ ઉપતિષ્ઠન્તિ દાનવાઃ ॥
કેચિચ્ છૂલૈઃ સમાજઘ્નુર્ અન્યે પરિઘસાયુકૈઃ ।
કુન્તૈઃ કુઠારૈઃ પરિઘૈર્ અસિભિસ્ તોમરૈઃ શરૈઃ ॥
બાહુભિર્ મુષ્ટિભિશ્ ચૈવ તલૈર્ દન્તૈર્ નખૈસ્ તથા ।
યથાશક્તિ યથાયોગં કુર્યુર્ યુદ્ધં હિ દાનવાઃ ।
પ્રમથ્ય સર્વાન્ દૈતેયાન્ પાદહસ્તતલૈઃ પ્રભુઃ ।

જહાર ત્રિદિવં દેવસ્ ત્રિભિર્ વિક્રમણૈર્ હરિઃ ।
દૈત્યેન્દ્રાન્ સ સમાગત્ય બાહુભિશ્ ચ તથા પરાન્ ।
નિઃશેષં દાનવબલં ચકાર હરિર્ ઈશ્વરઃ ।
રૂપં કૃત્વા મહાકાયં જહારાશુ સ મેદિનીમ્ ॥
ત્રૈલોક્યં ક્રમમાણસ્ય દ્યુતિર્ આદિત્યસંભવા ।
તસ્ય વિક્રમતો ભૂમિં ચન્દ્રાદિત્યૌ સ્તનાન્તરે ।
નભઃ પ્રક્રમમાણસ્ય સક્થિદેશે વ્યવસ્થિતૌ ॥
પરં વિક્રમમાણસ્ય જાનુદેશે વ્યવસ્થિતૌ ।
વિષ્ણોર્ અમિતવીર્યસ્ય વદન્ત્ય્ એવં દ્વિજાતયઃ ॥
જિત્વા લોકત્રયં કૃત્સ્નં હત્વા ચાસુરપુંગવાન્ ।
દદૌ શક્રાય વસુધાં હરિર્ લોકનમસ્કૃતઃ ॥
પુરંદરાય પ્રદદૌ ત્રૈલોક્યં પુરુષોત્તમઃ ।
પ્રીતસ્ તસ્મૈ સુરેશાય દદૌ વિષ્ણુર્ ઉરુક્રમઃ ।
સુતલં નામ પાતાલમ્ અઘસ્તાદ્ વસુધાતલે ।
બલેર્ દત્તં ભગવતા વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥
તદ્ અવાપ્યાસુરશ્રેષ્ઠશ્ ચકાર મતિમ્ ઉત્તમામ્ ।
રસાતલતલે વાસમ્ અકરોદ્ અસુરાધિપઃ ॥
તત્રસ્થશ્ ચ મહાતેજા ધ્યાનં પરમમ્ આસ્થિતઃ ।
ઉવાચ વચનં ધીમાન્ વિષ્ણું લોકનમસ્કૃતમ્ ।
કિં મયા દેવ કર્તવ્યં બ્રૂહિ સર્વમ્ અશેષતઃ ॥
પાતાલે વસતા પ્રભો ।
શાસનં તવ વિશ્વેશ @
તતો દૈત્યાધિપં પ્રાહ દેવો વિષ્ણુઃ સુરોત્તમઃ ।
દદામિ તે મહાભાગ પરિતુષ્ટો ઽસ્મિ તે ઽસુર ।
વરં વરય ભદ્રં તે યથેષ્ટં કામમ્ આપ્નુહિ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા તતો વિષ્ણુર્ અથ ભૂયો ઽસુરાધિપમ્ ।
મા ચ શક્રસ્ય વચનં પ્રતિહાસીઃ કથંચન ।
અહમ્ આજ્ઞાપયામિ ત્વાં શ્રેયશ્ ચૈવમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥
એવમ્ ઉક્ત્વા તદા વિષ્ણુ+ નરેકશઃ સુરાધિપમ્ ।
અથ દૈત્યાધિપં પ્રાહ વિષ્ણુર્ દેવાધિપાનુજઃ ।
વાચા પરમયા દેવો વરેણ્યઃ પ્રભુર્ ઈશ્વરઃ ॥
યત્ ત્વયા સલિલં દત્તં ગૃહીતં પાણિના મયા ।
તસ્માત્ તે દૈત્ય દેવેભ્યો નાસ્તિ જાતુ ભયં ક્વચિત્ ॥
તે તસ્મિન્ પરિતુષ્ટિશ્ ચ વરં ચૈતચ્ છૃણુષ્વ મે ।
દેવદાનવસંઘાનાં ન તે જીવિતસંક્ષયઃ ।
અમરત્વં હિ ભવતો નાસ્તિ મૃત્યુઃ પિતુસ્ તવ ।
ધ્યાહિ માં સતતં દૈત્ય મત્કથાપરમો ભવ ।
સુતલં નામ પાતાલં તત્ર ત્વં સાનુગો વસ ।
સર્વદૈત્ય્ગણૈઃ સાર્ધં મત્પ્રસાદાન્ મહાસુર ॥
ન ચ તે દેવદેવસ્ય શક્રસ્યામિતતેજસઃ ।

શાસનં પ્રતિહન્તવ્યં સ્મરતા શાસનં મમ ।
દેવતાશ્ ચાપિ તે સર્વાઃ પૂજ્યા એવ મહાસુર ॥
પાતાલવાસિનો નિત્યં માન્યાસ્ તવ મહર્ષયઃ ।
પ્રાપ્સ્યસે ચ મહાભાગ દિવ્યાન્ કામાન્ યથેપ્સિતાન્ ।
ઇહ ચામુત્ર ચાક્ષય્યાન્ વિવિધાંશ્ ચ પરિચ્છદાન્ ॥
દૈત્યાધિપત્યં ચ સદા મત્પ્રસાદાદ્ અવાપ્સ્યસિ ।
ભોગાંશ્ ચ વિવિધાન્ સમ્યગ્ યજ્ઞાંશ્ ચ સહદક્ષિણાન્ ॥
યદા ચૈતાં મયા પ્રોક્તાં મર્યાદાં ચાલયિષ્યસિ ।
બન્ધિષ્યન્તિ તદા હિ ત્વાં નાગપાશા મહાબલાઃ ॥
નમસ્કાર્યાશ્ ચ તે નિત્યં મહેન્દ્રાદ્યા દિવૌકસઃ ।
મમ જ્યેષ્ઠઃ સુરશ્રેષ્ઠઃ શાસનં પ્રતિગૃહ્યતામ્ ॥
દેવદેવ મહાભાગ શઙ્ખચક્રગદાધર ।
સુરાસુરગુરુશ્રેષ્ઠ સર્વલોકમહેશ્વર ॥
નમસ્ કરોમિ દેવેશં ત્વાં સદા જગતીપતે ।
ત્વમ્ એવ મમ ગોવિન્દ શરણં નાન્ય એવ હિ ॥
ચિન્તયામિ જગન્નાથ ત્વામ્ એવ સતતં હરે ।
ઇદં મમ હરે વિષ્ણો વદસ્વાદ્ય હિતં વિભો ।
તત્રાસતો મે પાતાલે ભાગં બ્રૂહિ સુરોત્તમ ॥
કથં તત્ર મયા સ્થેયં વિબુધાનાં મહેશ્વર ।
મમાન્નમ્ અશનં દેવ પ્રાશનાર્થમ્ અરિંદમ ।
તદ્ વદસ્વ સુરશ્રેષ્ઠ તૃપ્તિર્ યેન મમાક્ષયા ॥
અશ્રોત્રિયં શ્રાદ્દમ્ અધીતમ્ અવ્રતમ્ @
અદક્ષિણં યજ્ઞમ્ અનૃત્વિજા હુતમ્ ।
અશ્રદ્ધયા દત્તમ્ અસંસ્કૃતં હવિર્ @
એતે પ્રદત્તાસ્ તવ દૈત્ય ભાગાઃ ॥
પુણ્યં મદ્દ્વેષિણાં યચ્ ચ મદ્ભક્તદ્વેષિણાં તથા ।
કથાસુ મમ દૈત્યેન્દ્ર કથ્યમાનાસુ યત્ર હ ।
અશૃણ્વન્ યો નરો ગચ્છેત્ તસ્ય સંવત્સરાર્જિતમ્ ।
યત્નેન મહતા વાપિ તવ સર્વં ભવિષ્યતિ ॥
અશુશ્રૂષુર્ હરેદ્ વિદ્યાં સા તવાસ્તુ બલે પરા ॥
શુદ્રાન્નમ્ અશ્નતામ્ યેષાં પુણ્યં યચ્ ચાર્જિતં મહત્ ।
ક્ષુદ્રવિદ્યાર્જિતં પુણ્યં શ્રુતિસ્મૃતિવિવર્જિતમ્ ।
વેદોક્તં યત્ પરિત્યજ્ય ધર્મમ્ અન્યં પ્રકુર્વતઃ ।
ક્રયવિક્રયસક્તાનાં પુણ્યં યચ્ ચાગ્નિહોત્રિણામ્ ॥
અશ્રદ્ધયા ચ યદ્ દાનં દદતામ્ યજતાં યથા ।
તત્ સર્વં તવ દૈત્યેન્દ્ર મત્પ્રસાદાદ્ ભવિષ્યતિ ॥
શરદૃતૌ દિનૈકં ચ રાજ્યં તવ ભવિષ્યતિ ।
પાનભોજનસંયુક્તં લક્ષ્યાયુઃકીર્તિકારિ ચ ॥
બ્રહ્મક્ષત્રિયવિટ્શૂદ્ર+ બન્દિનાં સુરપૂજિતમ્ ।
સર્વકામસુસંપૂર્ણં મદ્પ્રસાદાદ્ ભવિષ્યતિ ।

એતચ્ છ્રુત્વા તુ વચનં બલિર્ વિષ્ણોર્ મહાત્મનઃ ।
પ્રણમ્ય પાતાલતલં યયૌ વાસાય ભારત ।
એવમ્ અસ્ત્વ્ ઇતિ તં પ્રોક્ત્વા પાતાલમ્ અસુરો ગતઃ ।
ગતેષ્વ્ અથ મહાબાહુર્ વિષ્નુઃ સત્યપરાક્રમઃ ।
ચિન્તયામ્ આસ ભગવાન્ પ્રવિભાગં જિતે(?)સ્ તદા ॥
અથ ચિન્તયતસ્ તસ્ય દેવા બ્રહ્માદયો નૃપ ।
તે ગતા જત્વરે(?) ચૈનં ભગવન્તં મહાદ્યુતિમ્ ।
દિવ્યાં વૈ સુરરાજ્યજ્ઞ સત્ત્વોપાયાનિ નિસ્વનૈઃ ।
પાતાલં પાતિતો દિવ્યા નિગૃહાણં ચ તે ક્ષયાઃ ।
નિષેકમ્ ઇદં સર્વં કૃતં તે ઽસુરસૂદનઃ ।
કૃષ્ણાષિષ મહાબાહો વિભાગં ચિન્તયત્ તદા ।
અબ્રવીચ્ ચ મહાબાહો રૂપેન્દ્રો દાનવાન્તકૃત્ ।
ઇન્દ્રો મધુરયા વાચા પાલ્યતાં ત્રિદિવં પુનઃ ।
પ્રવિવેશ મહાભાગો દેવાજ્ઞાં પ્રતિપાલયન્ ॥
એતસ્મિન્ન્ અન્તરે ચાપિ વિષ્ણુસ્ ત્રિદશપૂજિતઃ ।
જામ્બવન્તં સમાહૂય વચનં ચેદમ્ અબ્રવીત્ ।
મચ્છાસનં સમાદાય ભેરી સંતાડ્યતામ્ ઇતિ ॥
જામ્બવાન્ અથ તચ્ છ્રુત્વા ભેરીં સંનાદયન્ બહુ ।
યથેષ્ટં સંપ્રવર્તન્તાં ક્રિયાઃ સર્વા મુનીશ્વર ॥
દેવાઃ સ્વસ્થાનમ્ આયન્તુ દૈત્યાઃ સર્વે હતાશ્રયાઃ ।
ન ભયં વિદ્યતે કિંચિજ્ જિતં ભગવતા જગત્ ॥
બલિઃ પ્રવિષ્ટો ઽથ રસાતલં મહદ્ @
દૈત્યા ગતાઃ સાગરમ્ એવ શેષાઃ ।
સ્વસ્થં જગત્ સર્વમ્ ઇદં મુનીશ્વરાઃ @
ક્રિયાઃ ક્રિયતાં મહતીસ્ તપોધનાઃ ॥
વિમુચ્યન્તાં ગુહાઃ સર્વાઃ પર્વતસ્યાથ દેવતાઃ ।
સદા વેદા હ્ય્ અધીયન્તાં શીઘ્રં નાકં પ્રપદ્યતામ્ ।
બ્રાહ્મણાઃ સ્વસ્તિ વો નિત્યં ન ભયં વિદ્યતે ક્વચિત્ ।
વિષ્ણુર્ વિક્રમતો રાજ્યં જહાર બલિકણ્ટકાત્ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા જામ્બવાન્ ઋક્ષઃ સ્થિતો મેરોશ્ ચ મસ્તકે ।
સમાઘ્નન્ બહુશસ્ તૂર્યમ્ આજ્ઞયા કેશવસ્ય હિ ॥
તસ્ય ભેરીરવં સર્વં જગદ્ વિક્ષોભ્ય સંસ્થિતમ્ ।
પૃથિવીમ્ અન્તરિક્ષં ચ પાતાલં ચ સમસ્પૃશત્ ॥
શ્રુત્વા તુ ભેરીરવમ્ આદિમૂર્તેર્ @
આજ્ઞાકૃતં સાગરઘોષકલ્પમ્ ।
લોકાશ્ ચ સર્વે સચરાચરાશ્ ચ @
સ્વસ્થાનમ્ આયાન્તિ ભયં વિમુચ્ય ॥
ભગવાન્ અપિ રાજ્યાનાં પ્રવિભાગં ચકાર હ ।
દદૌ પૂર્વાં દિશં ચૈન્દ્રીં શક્રાયામિતતેજસે ॥
યામ્યાં યમાય દેવાય પિતૃરાજ્ઞે મહાત્મને ॥

પશ્ચિમામ્ તુ દિશં પ્રાદાદ્ વરુણાય મહાત્મને ।
ઉત્તરાં ચ કુબેરાય યક્ષાધિપતયે દિશમ્ ।
અઘસ્તાન્ નાગરાજાય સોમાયોર્ધ્વાં દિશં દદૌ ॥
એવં વિભજ્ય ત્રૈલોક્યં વિષ્ણુર્ બલવતાં વરઃ ।
વાસવે ચ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ત્રૈલોક્યાધિપતિર્ મહાન્ ।
શોકાપનયનં ચક્રે દેવાનામ્ અજિતઃ પ્રભુઃ ।
અક્ષયં ચામૃતત્વં ચ દદૌ જામ્બવતે હરિઃ ।
શોકાપનયનં દત્ત્વા દેવાનાં સુરપૂજિતઃ ।
જગામ ત્રિદિવં દેવઃ પૂજ્યમાનો મહર્ષિભિઃ ।
નારદેન જગન્નાથઃ સ્તૂતો દેવૈશ્ ચ પૂજિતઃ ।
વામનઃ સર્વભૂતેષુ પ્રતિષ્ટાપ્યૈવ વાસવમ્ ॥
અધિકં સર્વભૂતેષુ પ્રતિષ્ઠાપ્ય ચ કેશવઃ ॥
ઇતિ તે કથિતં સર્વં વામનત્વં યથાગતમ્ ।
હરિઃ સર્વેશ્વરો વિષ્ણુઃ પ્રાપ્તં દેવૈર્ યથા દિવમ્ ।
તસ્મિન્ પ્રયાતે દુર્ધર્ષે વામને ઽમિતતેજસિ ।
સર્વે મુમુદિરે દેવાઃ પુરસ્કૃત્ય શતક્રતુમ્ ॥
ગતે તુ ત્રિદિવં કૃષ્ણે બધ્વા વૈરોચનિં બલિમ્ ।
નાગૈઃ સપ્તશિરોભિશ્ ચ કમ્બલાશ્વતરાદિભિઃ ॥
નાગબન્ધનદુઃખાર્તં બલિં વૈરોચનિં તતઃ ।
પપ્રચ્છયાસૌ દેવર્ષિર્ નારદઃ પ્રત્યપદ્યત ॥
સ તં કૃચ્છ્રગતં દૃષ્ટ્વા કૃપયાભિપરિપ્લુતઃ ।
ઉવાચ દાનવશ્રેષ્ઠં મોક્ષોપાયં દદામિ તે ॥
સ્તવં દેવાધિદેવસ્ય વાસુદેવસ્ય ધીમતઃ ।
અનાદિનિધનસ્યાસ્ય અક્ષયસ્યાવ્યયસ્ય ચ ॥
તમ્ અધીષ્વાથ દૈત્યેન્દ્ર વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના ।
તદ્ગતસ્ તન્મના ભૂત્વા દ્રુતં મોક્ષમ્ અવાપ્સ્યસિ ॥
તતો વિરોચનસુતઃ પ્રાઞ્જલિઃ પ્રયતઃ શુચિઃ ।
મોક્ષવિંશકમ્ અવ્યગ્રો નારદાત્ સમધીતવાન્ ॥
તમ્ અધીત્ય સ્તવં દિવ્યં નારદેન સમીરિતમ્ ।
પૃથિવી ચોદ્ધૃતા યેન તં જજાપ મહાસુરઃ ॥
ઔં નમો ઽસ્ત્વ્ અનન્તપતયે અક્ષયાય મહાત્મને ।
જલેશયાય દેવાય પદ્મનાભાય વિષ્ણવે ॥
સપ્તસૂર્યવપુઃ કૃત્વા ત્રીંલ્ લોકાન્ ક્રાન્તવાન્ અસિ ।
ભગવન્ કાલકાલસ્ ત્વં તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
નષ્ટચન્દ્રાર્કગગને ક્ષીણયજ્ઞતપઃક્રિયે ।
પુનશ્ ચિન્તયસે લોકાંસ્ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
બ્રહ્મરુદ્રેન્દ્રવાય્વગ્નિ+ સરિદ્ભુજગપર્વતાઃ ।
ત્વત્સ્થા દૃષ્ટા દ્વિજેન્દ્રેણ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
માર્કણ્ડેન પુરાકલ્પે પ્રવિશ્ય જઠરં તવ ।
ચરાચરગતં દૃષ્ટં તેન સત્યેન મોક્ષય ॥

એકો વિદ્યાસહાયસ્ ત્વં યોગી યોગમ્ ઉપાગતઃ ।
પુનસ્ ત્રૈલોક્યમ્ ઉત્સૃજ્ય તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
જગ્મશય્યામ્ ઉપાસીનો યોગનિદ્રામ્ ઉપાગતઃ ।
લોકાંશ્ ચિન્તયસે ભૂયસ્ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
વારાહં રૂપમ્ આસ્થાય વેદયજ્ઞપુરસ્કૃતમ્ ।
ધરા જલોદ્ધૃતા યેન તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
ઉદ્ધૃત્ય દંષ્ટ્રયા યજ્ઞાંસ્ ત્રિપિણ્ડાન્ કૃતવાન્ અસિ ।
ત્વં પિતૄણામ્ અપિ હરે તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
પ્રદુદ્રુવુઃ સુરાઃ સર્વે હિરણ્યાક્ષભયાર્દિતાઃ ।
પરિત્રાતાસ્ ત્વયા દેવ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
દીર્ઘવક્ત્રેણ રૂપેણ હિરણ્યાક્ષસ્ય સંયુગે ।
શિરો જહાર ચક્રેણ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
ભગ્નમૂર્ધાસ્થિમસ્તિષ્કો હિરણ્યકશિપુઃ પુરા ।
હુંકારેણ હતો દૈત્યસ્ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
દાનવાભ્યાં હૃતા વેદા બ્રહ્મણઃ પશ્યતઃ પુરા ।
પરિત્રાતાસ્ ત્વયા દેવ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
કૃત્વા હયશિરોરૂપમ્ હત્વા તુ મધુકૈટભૌ ।
બ્રહ્મણે તે ઽર્પિતા વેદાસ્ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
દેવદાનવગન્ધર્વા યક્ષસિદ્ધમહોરગાઃ ।
અન્તં તવ ન પશ્યન્તિ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
અપાન્તરતમા નામ જાતો દેવસ્ય વૈ સુતઃ ।
કૃતાશ્ ચ તેન વેદાર્થાસ્ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
વેદયજ્ઞાગ્નિહોત્રાણિ પિતૃયજ્ઞહવીંષિ ચ ।
રહસ્યં તવ દેવસ્ય તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
ઋષિર્ ધીર્ઘતમા નામ જાત્યન્ધો ગુરુશાપતઃ ।
ત્વત્પ્રસાદાચ્ ચ ચક્ષુષ્માંસ્ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
ગ્રાહગ્રસ્તં ગજેન્દ્રં ચ દીનં મૃત્યુવશં ગતમ્ ।
ભક્તં મોક્ષિતવાંસ્ ત્વં હિ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
અક્ષયશ્ ચાવ્યયશ્ ચ ત્વં બ્રહ્મણ્યો ભક્તવત્સલઃ ।
ઉચ્છ્રિતાનાં નિયન્તાસિ તેન સત્યેન મોક્ષય ॥
શઙ્ખં ચક્રં ગદાં પદ્મં શાર્ઙ્ગં ગરુડમ્ એવ ચ ।
પ્રસાદયામિ શિરસા તે બન્ધાન્ મોક્ષયન્તુ મામ્ ॥
શઙ્ખચક્રગદાતૂણ+ શાર્ઙ્ગં ચ ગરુડાદયઃ ।
હરિં પ્રસાદયામ્ આસુર્ બલિં મોક્ષય બન્ધનાત્ ॥
તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ આદિદેશ ખગેશ્વરમ્ ।
ગરુડં નાગહન્તારં બલિં મોક્ષય બન્ધનાત્ ॥
તતો વિક્ષિપ્ય ગરુડઃ પક્ષાવતુલવિક્રમઃ ।
જગામ વસુધામૂલં યત્રાસ્તે સંયતો બલિઃ ॥
આગમં તસ્ય વિજ્ઞાય નાગા મુક્ત્વા મહાસુરમ્ ।
યયુઃ પુરીં ભોગવતીં વૈનતેયભયાર્દિતાઃ ॥

મુક્તં કૃષ્ણપ્રસાદેન ચિન્તયાનમ્ અધોમુખમ્ ।
ભ્રષ્ટશ્રિયમ્ ઉવાચેદં ગરુત્માન્ અપપન્નગમ્ ॥
દાનવેન્દ્ર મહાબાહો વિષ્ણુસ્ ત્વામ્ અબ્રવીત્ પ્રભુઃ ।
મુક્તો નિવસ પાતાલે સપુત્રજનબાન્ધવઃ ॥
ઇતસ્વયા ન ગન્તવ્યં ગવ્યૂતિમ્ અપિ દાનવ ।
સમયં યદિ ભિન્દ્યાસ્ ત્વં મૂર્ધા તે શતધા વ્રજેત્ ॥
પક્ષીન્દ્રવચનં શ્રુત્વા દાનવેન્દ્રો ઽબ્રવીદ્ ઇદમ્ ।
સ્થિતો ઽસ્મિ સમયે તસ્ય અનન્તસ્ય મહાત્મનઃ ॥
જીવ્યોપાયં તુ ભગવાન્ મમ કિંચિત્ કરોતુ સઃ ।
ઇહસ્થો ઽહમ્ સુખાસીનો યેનાપ્યાયે ખગેશ્વર ॥
બલેસ્ તુ વચનં શ્રુત્વા ગરુત્માન્ ઇદમ્ અબ્રવિત્ ।
પૂર્વમ્ એવ કૃતસ્ તેન જીવ્યોપાયો મહાત્મના ॥
પ્રવર્તિષ્યન્તિ યે યજ્ઞા વિધિહીના હ્ય્ અનૃત્વિજઃ ।
પ્રાયશ્ચિત્તમ્ અજાનન્તો યજ્ઞભાગસ્ તતસ્ તવ ॥
ન તેષાં યજ્ઞભાગં વૈ પ્રતિગૃહ્ણન્તિ દેવતાઃ ।
અનેનાપ્યાયિતબલઃ સુખમ્ અત્ર નિવત્સ્યસિ ॥
સંદેશમ્ એતં ભગવાન્ દત્તવાન્ કશ્યપાત્મજઃ ।
દાનવેન્દ્ર મહાબાહો વિષ્ણુસ્ ત્રૈલોક્યભાવનઃ ॥
ઇમં સ્તવમ્ અનન્તસ્ય સર્વપાપપ્રમોચનમ્ ।
યઃ પઠેત નરો ભક્ત્યા તસ્ય નશ્યતિ કિલ્બિષમ્ ॥
ગોહત્યાયાઃ પ્રમુચ્યેત બ્રહ્મઘ્નો બ્રહ્મહત્યયા ।
અપુત્રો લભતે પુત્રં કન્યા ચૈવેપ્સિતં પતિમ્ ।
લગ્નગર્ભાત્ પ્રમુચ્યેત ગર્ભિણી જનયેત્ સુતમ્ ॥
યે ચ મોક્ષૈષિણો લોકે યોગિનઃ સાંખ્યકાપિલાઃ ।
સ્તવેનાનેન ગચ્છન્તિ શ્વેતદ્વીપમ્ અકલ્મષાઃ ।
સર્વકામપ્રદો હ્ય્ એષ સ્તવો ઽનન્તસ્ય કીર્ત્યતે ॥
યઃ પઠેત્ પ્રાતર્ ઉત્થાય શુચિઃ પ્રયતમાનસઃ ।
સર્વકામમ્ અવાપ્નોતિ માનવો નાત્ર સંશયઃ ॥
એષ વૈ વામનો નામ પ્રાદુર્ભાવો મહાત્મનઃ ।
વેદવિદ્ભિર્ દ્વિજૈર્ એવ પઠ્યતે વૈષ્ણવં યશઃ ॥
યસ્ ત્વ્ ઇમં વામનં દિવ્યં પ્રાદુર્ભાવં મહાત્મનઃ ।
શૃણુયાન્ નિયતો ભક્ત્યા સદા પર્વસુ પર્વસુ ॥
પરાન્ વિજયતે રાજા યથા વિષ્ણુર્ મહાબલઃ ।
યશો વિપુલમ્ આપ્નોતિ વિપુલં ચાપ્નુતે વસુ ॥
પ્રિયો ભવતિ ભૂતાનાં સર્વેષાં વામનો યથા ।
પુત્રાંશ્ ચ લભતે ધન્યાન્ મેઘાગુણસમન્વિતા ।
ધર્માયુર્ અર્થા વર્ધન્તે આરોગ્યગુણસંપદઃ ।
પઠન્ નિત્યમ્ ઇદં સર્વં ચરિતં વામનસ્ય હ ।
ભક્ત્યા નિષ્કલ્મષો ભૂત્વા દીર્ઘમ્ આયુર્ અવાપ્નુયાત્ ।
ચિન્તયેદ્ વામનં નિત્યં શ્રિયઃ પ્રાપ્તું યદ્ ઇચ્છસિ ।

શ્રાવયેદ્ દિવ્યમ્ આખ્યાનં બ્રાહ્મણેભ્યો દિને દિને ।
પુત્રપૌત્રાશ્ ચ વર્ધન્તે આરોગ્યગુણસંપદા ॥
પ્રીયતે પઠતશ્ ચાસ્ય દેવદેવો જનાર્દનઃ ।
સર્વકામયુતશ્ ચૈવ કૃષ્ણદ્વૈપાયનો ઽબ્રવીત્ ॥
અભીક્ષ્ણં ગર્ભિણી શ્રુત્વા નમસ્યતિ ચ વામનમ્ ।
ધ્રુવં પુત્રં જનયતે દેવદેવસ્ય કીર્તનાત્ ॥
યસ્ ત્વ્ ઇમાં હરિવંશસ્ય સંહિતાં નિખિલાં પઠેત્ ।
સો ઽસુક્ષયે બ્રહ્મલોકં ગન્તા વૈ નાત્ર સંશયઃ ॥
પિતા પિતામહશ્ ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ ।
પિતામહઃ પિતા ચૈવ વિષ્ણુર્ એવ ન સંશયઃ ।
પરિવાદો ન કર્તવ્યો વિષ્ણુરુદ્રસ્વયંભુવામ્ ।
પરિવાદાત્ કૃમિર્ ભૂત્વા તત્રૈવ પરિવર્તતે ॥
મનસા કર્મણા વાચા દ્વેષમ્ એતેષુ વર્જયેત્ ।
પ્રેત્યાનન્ત્યં ફલં ભુઙ્ક્તે ઇહ ચૈવ ન સંશયઃ ॥
કૃષ્ણદ્વૈપાયનં વ્યાસં વિદ્ધિ નારાયણં પ્રભુમ્ ।
કો હ્ય્ અન્યઃ પુણ્ડરીકાક્ષાન્ મહાભારતકૃદ્ ભવેત્ ॥
ધર્માણાં ભાવિનાં ચૈવ કો બ્રૂયાત્ તમ્ ઋતે પ્રભુમ્ ।
વર્તતાં તે મહાયજ્ઞો યથા સંકલ્પિતસ્ ત્વયા ॥
સંકલ્પિતાશ્વમેધસ્ ત્વં શ્રુત્વા ધર્માંશ્ ચ શાસ્વતાન્ ।
આયુષો ઽન્તે તપસ્ તપ્ત્વા ગન્તાસિ ત્વં નરાધિપ ॥
એતત્ તે મહદ્ આખ્યાનં શ્રુત્વા ત્વં પાર્થિવોત્તમ ।
તતો યજ્ઞસમાપ્ત્યર્થં ક્રિયાઃ સર્વાઃ સમારભ ॥
પ્રાદુર્ભાવો વામનસ્ય કથિતશ્ ચૈષ તે મયા ।
રાજર્ષીણામ્ ઋષીણાં ચ નારદસ્ય ચ સંનિધૌ ॥
એષા તે વૈષ્ણવી ચર્યા મયા કાર્ત્સ્ન્યેન કીર્તિતા ।
પૃચ્છતસ્ તાત યજ્ઞે ઽસ્મિન્ નિવૃત્તે જનમેજય ॥
આશ્ચર્યપર્વમ્ અખિલં યો હીદં શૃણુયાન્ નરઃ ।
નાશુભં પ્રાપ્નુયા કિંચિદ્ દીર્ઘમ્ આયુર્ અવાપ્નુયાત્ ॥
યશ્ ચેદં બ્રાહ્મણો ઽધીતે શુચિર્ ભૂત્વા સનાતનઃ ।
ભક્તો નારાયણં દેવં શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
સખિલાનાં સકલ્પાનાં સપાદાનાં ક્રમૈઃ સહ ।
ચતુર્ણામ્ અપિ વેદાનાં ફલભાગી ભવિષ્યતિ ॥
આ બ્રહ્મભવનાચ્ ચાપિ યશઃ ખ્યાતિમ્ અસંશયમ્ ।
ભવિષ્યતિ નૃપશ્રેષ્ઠ સત્યમ્ એતદ્ બ્રવીમિ તે ॥
ઇતિ પારિક્ષિતો રાજા વૈશંપાયનભાષિતમ્ ।
શ્રુત્વા નિષ્કલ્મષો ઽભૂત્ સ હરિવંશં દ્વિજર્ષભાત્ ॥
શૌનકાદ્ યૈર્ હિ સંક્ષેપાદ્ બિસ્તરેણ તથૈવ ચ ।
પ્રોક્તસ્ તે હરિવંશસ્ તુ કિમ્ અન્યત્ કથયામિ તે ।
ત્ર્યક્ષાદ્ વધમ્ અહં બ્રહ્મઞ્ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામિ તત્ત્વતઃ ।
ત્રયાણાં પુરસંજ્ઞાનાં ખેચરાણાં સમાસતઃ ।

શૃણુ વિસ્તરતઃ સર્વં યન્ માં પૃચ્છસિ નૈધનમ્ ।
દૈત્યાનાં બાહુબલિનાં સર્વપ્રાણિવિરોધિનાં ॥
શંકરેણ વધં રાજઞ્ શૂલૈસ્ ત્રિભિર્ અજિહ્મગૈઃ ।
કૃતં પુરાસુરેન્દ્રાણાં સર્વભૂતવધૈષિણામ્ ॥
ત્રિપુરં પુરુષવ્યાઘ્ર બૃહદ્ધાતુસમીરિતમ્ ।
વિક્રામતિ નભોમધ્યે મેઘવૃન્દમ્ ઇવોત્થિતમ્ ॥
પ્રાકારેણ પ્રવૃદ્ધેન કાઞ્ચનેન વિરાજિતા ।
મણિભિશ્ ચ પ્રકાશદ્ભિઃ સર્વરત્નૈશ્ ચ તોરણૈઃ ॥
બભાસે નભસો મધ્યે શ્રિયા પરમયા જ્વલત્ ।
ગન્ધર્વાણામ્ ઇવોદગ્રં કર્મણા સાધિતં પુરં ॥
વાજિનઃ પક્ષસંયુક્તા વહન્તિ બલદર્પિતાઃ ।
પુરં પ્રભાકરં શ્રેષ્ઠં મનોભિઃ કામચારિણઃ ॥
ધાવન્તો હ્રેષમાણાસ્ તે વિક્રમૈઃ પ્રાણસંભૃતૈઃ ।
આહ્વયન્ત ઇવાકાશં ખુરૈઃ શ્યામદલપ્રભૈઃ ॥
વાયુવેગસમૈર્ વેગૈઃ કમ્પયન્ત ઇવામ્બરમ્ ।
સર્વતઃ સમદૃશ્યન્ત ચક્ષુર્ભિર્ વિહિતાત્મભિઃ ॥
ઋષિભિર્ જ્વલનપ્રખ્યૈસ્ તપસા દગ્ધકિલ્બિષૈઃ ।
ગીતવાદિત્રબહુલં ગન્ધર્વનગરોપમમ્ ॥
ચિત્રાયુધસમાકીર્ણૈઃ પ્રતપ્તકનકપ્રભૈઃ ।
ભવનૈર્ બહુવર્ણૈશ્ ચ પ્રાંશુભિઃ સમલંકૃતૈઃ ॥
દેવેન્દ્રભવનાકારૈઃ શુશુભે તન્ મહાદ્યુતિ ।
પ્રાસાદાગ્રૈઃ પ્રવૃદ્ધૈશ્ ચ કૈલાસશિખરપ્રભૈઃ ॥
શુશુભે દૈત્યનગરં બહુસૂર્યમ્ ઇવામ્બરમ્ ।
ચયાટ્ટાલકસંપન્નં તપ્તકાઞ્ચનસપ્રભમ્ ॥
પ્રદીપ્તમ્ ઇવ તેજોભી રરાજાથ મહાપ્રભો ।
ક્ષ્વેડિતોત્ક્રુષ્ટબહુલં સિંહનાદવિનાદિતમ્ ।
બભૌ વલ્ગુજનાકીર્ણં વનં ચૈત્રરથં યથા ॥
સમુદ્ધૂતપતાકં તદ્ અસિભિશ્ ચ વિરાજિતમ્ ।
રરાજ ત્રિપુરં રાજન્ મહદ્વિદ્યુદ્ ઇવામ્બરમ્ ॥
સૂર્યનાભશ્ ચ દૈત્યેન્દ્રશ્ ચન્દ્રનાભશ્ ચ ભારત ।
તથાન્યે ચ મહાવીર્યા દાનવા બલદર્પિતાઃ ॥
મમૃદુશ્ ચ બભઞ્જુશ્ ચ મોહિતાઃ પરમેષ્ઠિના ।
પન્થાનં દેવગમનં પિતૃયાનં ચ ભારત ॥
તૈર્ એવમ્ અસુરાગ્રૈશ્ ચ પ્રગૃહીતશરાસનૈઃ ।
દાનવૈર્ નરશાર્દૂલ દેવયાને મહાપથે ।
પિતૃવહ્નિબલોપેતે હૃતે ભરતસત્તમ ॥
બ્રહ્માણમ્ અભ્યધાવન્ત સર્વે સુરગણાસ્ તથા ।
વિવર્ણવદના દીનાશ્ છિન્ને ચ ગતિકર્મણિ ॥
અબ્રુવંશ્ ચાગ્રતઃ સ્થિત્વા સ્વરેણાર્તનિનાદિના ।
હન્યામહે શત્રુગણૈર્ ભાગોચ્છેદેન ભાગદ ॥

તેષાં ચૈવ વધોપાયં વદસ્વ વદતાં વર ।
યં જ્ઞાત્વા બાહુબલિનો વધેમ સમરે પરાન્ ॥
સાન્ત્વયિત્વાથ વરદો બ્રહ્મા પ્રોવાચ દેવતાઃ ।
ગચ્છધ્વમ્ અમરાઃ સર્વે રુદ્રમ્ આરાધિતું ભુવિ ।
સ એવ નિગ્રહે શક્તો દૈત્યાનાં નાત્ર સંશયઃ ॥
તપસા તસ્ય દેવસ્ય સમર્થો વૈ તતો ભવેત્ ।
રુદ્રસ્યારાધનાર્થાય દેવદેવસ્ય શાશ્વતઃ ॥
મહાદેવં વિરૂપાક્ષં ભજધ્વં ત્રિદશોત્તમાઃ ।
સ એવ હત્વા તાન્ સર્વાન્ કુશલં વો વિધાસ્યતિ ॥
શૃણુધ્વં દેવતાઃ સર્વાઃ શત્રુપ્રતિકૃતિં પરામ્ ।
અવધ્યા દાનવાઃ સર્વે ઋતે શંકરમ્ અવ્યયમ્ ॥
પ્રતિગૃહ્ય ચ તદ્વાક્યં મનોભિર્ વાગ્ભિર્ એવ ચ ।
ભૂમૌ પ્રપેદિરે સર્વે સહ રુદ્રૈશ્ ચ ભારત ॥
વિન્ધ્યપાદે ચ મેરૌ ચ મધ્યે ચ પૃથિવીતલે ।
તપસોગ્રેણ યોગજ્ઞાઃ સર્વે તે મુનયો ઽભવન્ ।
કાશ્યપેયા હરં પ્રાપ્તા જપન્તો બ્રહ્મસંહિતાં ।
તેષાં પરમનારીણામ્ અભવદ્ ધવ્યવાહને ।
વિન્યસ્તદર્ભનિચયે તામ્રં લોહં ચ ભૂષણમ્ ॥
પરિધાનાનિ ચર્માણિ મૃદૂનિ ચ શુભાનિ ચ ।
સ્વયંમૃતાનાં કૃષ્ણાનાં મૃગાણાં કુરુસત્તમ ।
ગૃહીતાનિ વિમુક્તાનિ દેહેભ્યો વનચારિણામ્ ॥
તે ઽન્તરિક્ષમ્ અથોપેત્ય વિવિશુર્ માયયા વૃતાઃ ।
હરાલયં સુરાઃ સર્વે વ્યાઘ્રચર્મનિવાસિનઃ ॥
પ્રણિપત્યાથ તે દીના ભગવન્તં જગત્પતિમ્ ।
સુવ્યક્તેનાભિધાનેન પ્રભાષન્તે હરં તતઃ ॥
હવિર્ દત્તમ્ ઇવાજ્ઞાનાદ્ ભસ્મચ્છન્નેષુ વહ્નિષુ ।
વરદાનં વૃથાસ્માસુ ભગવન્ વિમુખે ત્વયિ ॥
યથાદેશં યથાકાલં ક્રિયતાં બ્રહ્મણો વચઃ ।
યદ્ ઉક્તં દેવદેવેન ખેચરાણાં સમીપતઃ ॥
એવમ્ આરાધિતો દેવૈઃ સુરાસુરનમસ્કૃતઃ ।
પ્રસન્નચેતા ભગવાન્ દેવદેવો વૃષધ્વજઃ ।
પ્રતિજજ્ઞે ઽસુરવધં સભૃત્યબલવાહનમ્ ॥
તતઃ પ્રોવાચ ભગવાન્ પુરંદરપુરોગમાન્ ।
સર્વે મામ્ અનુગચ્છન્તુ ત્રિપુરસ્ય જિઘાંસયા ॥
એવં દેવવચોભિશ્ ચ ભાવિનો ઽર્થસ્ય વૈ બલાત્ ।
સમનહ્યન્ મહાદેવો દેવૈઃ સહ સવાસવૈઃ ॥
આદિત્યા રથમ્ આસ્થાય સંનદ્ધાઃ સમલંકૃતાઃ ।
સર્વે કાઞ્ચન વર્ણાભા બભુર્ દીપ્તા ઇવાગ્નયઃ ॥
રુદ્રેણ સહિતા રુદ્રા દહન્ત ઇવ તેજસા ।
સંનદ્ધાશ્ ચારુમુકુટાઃ પ્રાંશવઃ પર્વતા ઇવ ॥