Harivaṃśa, Appendix I · Part 581588
viśve viśvena vapuṣā balinaḥ kāmarūpiṇaḥ /
samanahyan mahātmāno dānavāntaṃ vidhitsavaḥ //
ebhiḥ saha balādhyakṣaiḥ samantāt parivāritaḥ /
tripuraṃ yodhayat tryakṣaḥ pragṛhya saśaraṃ dhanuḥ //
atha daityā bhinnadehāḥ purāṭ ṭālagatā iva /
nyapatan bhuvi dehais te viśīrṇā iva parvatāḥ //
abhividdhāḥ praviddhāś ca cayāṭ ṭālagatā nṛpa /
nyapatan daityasaṃghāś ca vajreṇeva hatā nagāḥ //
asibhiś ca hatā devaiḥ śakticakraparaśvadhaiḥ /
bāṇaiś ca bhinnamarmāṇo daityendrā yudhi gocare /
prapetuḥ sahitā urvyāṃ chinnapakṣā ivācalāḥ //
tatra saṃjñāṃ vyamuñcanta tena dīptena tejasā /
evaṃ te 'nyonyasaṃbādhe kṣīyante kṣayakarmaṇā /
nopālabhyanta cakṣurbhyām api divyena cakṣuṣā //
astaṃ prāpte dinakare surendrās te niśāmukhe /
chinnabhinnakṣatamukhā nipetur vasudhātale //
atha daityā jayaṃ prāptā niśāyāṃ niśitaiḥ śaraiḥ /
vinedur vipulair nādair meghā iva mahāravāḥ //
jayaprāptyāsurāś caiva te 'nyonyam abhijalpire /
trāsitās tridaśāḥ sarve saṃgrāme jayakāṅkṣiṇaḥ /
asmābhir balasaṃpannaiḥ saha prāsāsitomaraiḥ //
virejuś ca jayaṃ prāptā uśanohavyabodhitāḥ /
samare balasaṃpannāḥ sāyudhā daityasattamāḥ //
suraiś ca sahitaḥ sarvai ratham āsthāya śaṃkaraḥ /
darpitān abhinad daityān prabhindann iva vai diśaḥ //
yugāntakāle vitato raśmivān iva nirdahan /
sarvabhūtāni bhūtāgryaḥ pralaye samupasthite //
sa ratho vājibhiḥ śīghrair uhyamāno manojavaiḥ /
vibabhau nabhaso madhye savidyud iva toyadaḥ //
vṛṣabheṇa dhvajāgreṇa garjamānena bhārata /
bhāti sma sa ratho rājan sendrāyudha ivāmbudaḥ //
tato 'mbaragatāḥ siddhās tuṣṭuvur vṛṣabhadhvajam /
karmabhiḥ pūrvajaṃ pūrvaiḥ śucibhis tryambakaṃ tadā //
ṛṣayaś ca tapaḥśrāntāḥ satyavrataparāyaṇāḥ /
amṛtaprāśinaś caiva surasaṃghāḥ sahasraśaḥ //
gandharvāś copagāyanti gāndharveṇa svareṇa vai /
prahṛṣṭavadanāḥ saumyāḥ paitrye sthānāntare nṛpa //
cayāṭṭālakasaṃpanne śataghnīśatasaṃkule /
tasmiṃs tu daityanagare sarvabhūtabhayāvahe //
tatas tu śaravarṣāṇi mumucur daityadānavāḥ /
surāṇām arayo madhye tīkṣṇāgrāṇi samantataḥ //
śataghnībhiś ca nighnanto bhallaiḥ śūlaiś ca bhārata /
te cakrire mahatkarma dānavā yuddhakovidāḥ //
gadābhiś ca gadā jaghnur bhallair bhallāṃś ca cicchiduḥ /
astrair astrāṇy abādhanta māyāṃ māyābhir eva ca //
tato 'pare samudyamya śaraśaktiparaśvadhān /
aśanīś ca mahāghorā yuktāḥ śatasahasraśaḥ //
asibhir māyāvihitair mṛtyor viṣayagocaraiḥ /
te vadhyamānā vibudhāḥ śaravarṣair avasthitāḥ //
gandharvanagarākāraḥ so 'sīdat saharo rathaḥ /
hanyamāno 'suragaṇaiḥ sārdhaṃ prāsāsitomaraiḥ //
daityapraharaṇais taiś ca gurubhir bhārasādibhiḥ /
citraiś ca bahubhiḥ śastrair atiṣṭhata śacīpatiḥ //
tato madhye divyaśabdaḥ prādur āsīn mahīpate /
ṛṣīṇāṃ brahmaputrāṇāṃ mahatām api bhārata //
sa eṣa śaṃkarasyāgre ratho bhūmiṃ pratiṣṭhitaḥ /
ajeyo jayyatāṃ prāptaḥ sarvalokasya paśyataḥ //
tasmin nipatite rājan rathānāṃ pravare rathe /
nipetuḥ sarvabhūtāni vasudhāṃ vasudhādhipa //
viceluḥ parvatāgrāṇi celuś caiva mahādrumāḥ /
vicukṣubhuḥ samudrāś ca na rejuś ca diśo daśa //
vṛddhāś ca brāhmaṇās tatra jepuś ca paramaṃ japam /
yat tad brahmamayaṃ tejaḥ sarvatra vijayaiṣiṇām //
śāntyartham iha bhūtānām iha loke paratra ca /
samādhāyātmanātmānaṃ yogaprāptena hetunā //
rathantareṇa sāmnātha brahmabhūtena bhārata /
tejasā jvalayan viṣṇos tryakṣasya ca mahātmanaḥ //
sarveṣāṃ caiva devānāṃ balināṃ kāmarūpiṇām /
ṛṣīṇāṃ tapasāḍhyānāṃ vasatāṃ vijane vane //
atha viṣṇur mahāyogī sarvato dṛṣya tattvataḥ /
vṛṣarūpaṃ samāsthāya projjahāra rathottamam /
samākrāntaṃ devagaṇaiḥ samagrabalapauruṣaiḥ //
balavāṃs tolayitvā tu viṣāṇābhyāṃ mahābalaḥ /
nanāda prāṇayogena mathyamāna ivārṇavaḥ //
tṛtīyaṃ vāyuviṣayaṃ samākramya viṣāṇavān /
nanāda balavan nādaṃ samudra iva parvaṇi //
tato nādena vitrastā daiteyā yuddhadurmadāḥ /
punas te kṛtasaṃnāhā yuyudhuḥ sumahābalāḥ //
sarve vai bāhubalinaḥ samarthabalapauruṣāḥ /
surasainyaṃ pramardanti pragṛhītaśarāsanāḥ //
agniṃ saṃdhāya dhanuṣi taṃ ca bāṇaṃ suyantritam /
brahmāstreṇābhisaṃyojya brahmadaṇḍam ivāvyayaḥ /
mumuce daityanagare tridhā śabdena saṃjñitam //
taṃ bāṇaṃ trividhaṃ vīryāt saṃdhāya manasā prabhuḥ /
satyena brahmayogena tapogreṇa ca bhārata //
mumuce daityanagare sarvaprāṇaharāñ śarān /
dīptān kanakavarṇābhān suparṇāṃś ca sunirmalān //
muktvā śaravarān ghorān saviṣān iva pannagān /
supradīptais tribhir bāṇair vegibhis tad vidāritam //
śarapātapradīptāni vindhyāgrāṇīva bhārata /
gopurāṇy asuraiḥ sārdhaṃ dahyamānāni bhārata /
viśīryanta ivābhānti manujendra dharādharāḥ //
agninā saṃpradīptāni vahnigarbhāṇi bhārata /
dharaṇīṃ pratyapadyanta purāṇi vasudhādhipa //
tāni tasya tu dagdhāni vaidūryasadṛśāni vai /
nipetur dahyamānāni śikharāṇi girer iva /
śaṅkareṇa pradagdhāni brahmāstreṇāpatan nṛpa //
tatas tu vijayī rudraḥ sevyamāno maharṣibhiḥ /
vṛṣarūpaṃ tadā viṣṇuṃ pūjayan prayayau girim //
ya imaṃ śṛṇuyān nityaṃ vijayaṃ śaṃkarasya ca /
sarvatra vijayaṃ prāptaḥ sa tu dīrghāyur āpnuyāt //
hate tu tripure devair vāco harṣāt kileritāḥ /
sarvāñ jahīti śatrūṃs tvaṃ pravṛddhān puruṣottama //
viṣṇur eva mahāyogī yogena prasmayann iva /
stūyate brahmasadṛśair ṛṣibhiḥ śaṃkareṇa ca /
brahmaṇā sahitair devaiḥ saṃpannabalapauruṣaiḥ //
harivaṃśe 'tra vṛttāntāḥ kramād ete ihoditāḥ //
tatrādya ādisargas tu bhūtasargas tataḥ paraḥ /
pṛthor vainyasya cākhyānaṃ manūnāṃ kīrtanaṃ tathā //
vaivasvatakulotpattir dhundhumārakathā tathā /
gālavotpattir ikṣvāku+ vaṃśasyāpy anukīrtanam //
pitṛkalpas tathotpattiḥ somasya ca budhasya ca /
amāvasor anvayasya kīrtanaṃ kīrtivardhanam //
cyutipratiṣṭhe śakrasya prasavaḥ kṣatravṛddhijaḥ /
yayāticaritaṃ caiva pūruvaṃśānukīrtanam //
divodāsapratiṣṭhā ca triśaṅkoḥ kṣatriyasya ca /
kīrtanaṃ kṛṣṇasaṃbhūteḥ syamantakamaṇes tathā /
saṃkṣepāt kīrtitā viṣṇoḥ prādurbhāvās tataḥ param //
tārakāmayayuddhaṃ ca brahmalokasya varṇanam /
yoganidrāsamutthānaṃ viṣṇor vākyaṃ ca vedhasaḥ //
pṛthvīvākyaṃ ca devānām aṃśāvataraṇaṃ tathā /
pralambanidhanaṃ caiva śaradvarṇanam eva ca /
giriyajñapravṛttis tu govardhanavidhāraṇe /
tato nāradavākyaṃ ca svapnagarbhavidhis tathā //
āryāstavaḥ punaḥ kṛṣṇa+ samutpattiḥ prapañcataḥ /
govraje gamanaṃ viṣṇoḥ śakaṭasya nivartanam //
pūtanāyā vadho bhaṅgo yamalārjunayor api /
vṛkasaṃdarśanaṃ caiva vṛndāvananiveśanam //
prāvṛṣo varṇanaṃ cāpi yamunāhradadarśanam /
damanaṃ kāliyasyāpi dhenukasya vadhas tathā //
pralambanidhanaṃ caiva śaradvarṇanam eva ca /
giriyajñapravṛttiś ca govardhanavidhāraṇam //
govindasyābhiṣekaṃ ca gopīsaṃkrīḍanaṃ tathā /
riṣṭāsurasya nidhanam akrūrapreṣaṇaṃ tathā //
andhakasya ca vākyāni keśino nidhanaṃ tathā /
akrūrāgamanaṃ caiva nāgalokasya darśanam //
rājamārgasya gamanaṃ rajake vastrayācanam /
mālākāre mālyayācñā varadānaṃ ca tasya vai /
kubjāyā darśanaṃ cātra anulepanayācanam /
vyavasthā cātra kubjāyā akṣatasvāvihaṃsanam /
dhanurbhaṇgasya kathanaṃ kaṃsavākyam ataḥ param /
mallasya mattraṇā cātra mahāmātre nivedanam /
kuvalayāpīḍavadhaś cāṇūrasya vadhas tathā //
kaṃsasya nidhanaṃ cāpi vilāpaḥ kaṃsayoṣitām /
kaṃsasatkārakaraṇam ugrasenābhiṣecanam //
ugrasenābhiśekaś ca yādavāśvāsanaṃ tathā /
pratyāgatir gurukulād athoktā rāmakṛṣṇayoḥ /
mathurāyāś coparodho jarāsaṃḍhanivartanam //
vikadruvākyaṃ rāmasya darśanaṃ bhāṣaṇaṃ tathā /
gomantārohaṇaṃ cāpi jarāsaṃdhāgatis tathā //
gomantasya girer dāhaḥ karavīrapure gatiḥ /
śṛgālasya vadhas tatra mathurāgamanaṃ tataḥ //
yamunākarṣaṇaṃ caiva mathurāpakramas tathā /
upāyena vadhaḥ kāla+ yavanasya prakīrtitaḥ //
nirmāṇaṃ dvāravatyās tu rukmiṇīharaṇaṃ tathā /
vivāhaś caiva rukmiṇyā rukmiṇo nidhanaṃ tathā //
baladevāhnikaṃ puṇyaṃ balamāhātmyam eva ca /
narakasya vadhaḥ pāri+ jātasya haraṇaṃ tathā //
narakasya vadhaś caiva pārijātaharas tathā /
narakasya vadhaś cātra pārijātāpahāraṇam /
dvāravatyā viśeṣeṇa punar nirmāṇakīrtanam /
dvārakāyāṃ praveśaś ca sabhāyāṃ ca praveśanam //
nāradasya ca vākyāni vṛṣṇivaṃśānukīrtanam /
ṣaṭpurasya vadhākhyānam andhakasya nibarhaṇam //
samudrayātrā kṛṣṇasya jalakrīḍākutūhalam /
tathā bhaimapravīrāṇāṃ madhupānapravartanam //
tataś chālikyagāndharva+ kam udāharaṇaṃ hareḥ /
bhānoś ca duhitur bhānum atyāharaṇakīrtanam /
nikumbhasya vadhākhyānaṃ prapañcenaiva kīrtitam //
atha vajrapure bhūri+ vicitropāyakalpanaiḥ /
vajranābhavadhaś cātra prapañcenaiva darśitaḥ //
śambarasya vadhaś caiva dhanyopākhyānam eva ca /
vāsudevasya māhātmyaṃ bāṇayuddhaṃ prapañcitam //
bhaviṣyaṃ cātra dāhaś ca tripurasya udāhṛtaḥ /
bhaviṣyaṃ puṣkaraṃ caiva prapañcenaiva kīrtitam /
vārāhaṃ nārasiṃhaṃ ca vāmanaṃ bahuvistaram /
kailāsayātrā kṛṣṇasya pauṇḍrakasya vadhas tathā /
haṃsasya ḍimbhakasyaiva vadhaś caiva prakīrtitaḥ //
sudarśanena kṛtyāstu drāvaṇaṃ dahanaṃ tathā /
tripurasyāpi saṃdāho bhārataśravaṇasya tu /
phalamāhātmyaniyamam vācakasya ca pūjanam /
ity eśa harivaṃśasya prokto vṛttāntasaṃgrahaḥ //
śatāśvamedhasya yad atra puṇyaṃ @
catuḥsahasraṃ ca śatakratoś ca |
bhaved anantaṃ harivaṃśadānāt @
prakīrtitaṃ vyāsamaharṣiṇā ca ||
yad vājapeyena tu rājasūyād @
dṛṣṭaṃ phalaṃ hastirathena cānyat |
tal labhyate vyāsavacaḥ pramāṇaṃ @
gītaṃ ca vālmīkimaharṣiṇā ca ||
pārāśaryavacaḥ sarojam amalaṃ gītārthagandhotkaṭaṃ @
nānākhyānakakesaraṃ harikathāsaṃbodhanābodhitam |
loke sajjanaṣaṭpadair ahar ahaḥ pepīyamānaṃ mudā @
bhūyād bhāratapaṅkajaṃ kalimalapradhvaṃsi naḥ śreyase ||
aṣṭādaśa sahasrāṇi ślokānāṃ kīrtitāni vai /
ślokāś ca caturāśītir harivaṃśaḥ prakīrtitaḥ //
khileṣu harivaṃśe 'tra saṃkhyātāni mahātmanā /
etat sarvaṃ samākhyātaṃ bhārataṃ pūrvasaṃgrahāt //
|| iti śrīmanmahābhārate śatasahasrasaṃhitāyāṃ vaiyyāsakyāṃ pārijāte sakalaharicarite khilasaṃjñaṃ samāptam *||
|| śrī prayāgamādhavārpaṇam astu *||
tripurasyāpi dāhaś ca iti vṛttāntasaṃgrahaḥ //
harivaṃśe śrute caiva sarvapāpaiḥ pramucyate /
harivaṃśe śṛṇotīha .......tasya de.... //
.... .... .... . vācayet /
kathito nṛpaśārdūla sarvapāpapraṇāśanaḥ //
vṛttāntaṃ śṛṇuyād yas tu sāyaṃ prātaḥ samāhitaḥ /
sa yāti vaiṣṇavaṃ dhāma labdhakāmaḥ kurūdvaha //
dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ bhuktimuktiphalapradam /
imāṃ ca saṃhitāṃ ceti sarvaśāstramayīṃ tathā /
ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ vāpi yaḥ paṭhet //
devatāyatane tīrthe viṣṇoś cātra viśeṣataḥ /
śivālaye tathā kṣetre naimiṣe puṣkare tathā //
śucir bhūtvā dampatī ca vācakaṃ pūjayet sudhīḥ /
mantrāvaliṃ khilasyāpi ekena manasāpi vā //
khilo viṣṇuḥ prasīdeta vācakaḥ paṭhanāt punaḥ /
saṃhitāṃ harivaṃśasya tathānukramaṇīṃ śubhām //
śrutvā ca labhate lakṣmīṃ saṃtatiṃ manasepsitāṃ /
brahmahatyādipāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ //
sarvatīrtheṣu sa snātaḥ śrutvānukramaṇīṃ śubhām //
vaśīṃ vibhūśitakarān navanīradābhāt @
pītāmbarād aruṇabimbaphalādharoṣṭhāt |
pūrṇendusundaramukhād aravindanetrāt @
kṛṣṇāt paraṃ kim api tattvam ahaṃ na jāne ||
ya idaṃ śrāvayed vidvān samastaṃ tv ardham eva vā /
pādamātraṃ tadardhaṃ vā tv ekaṃ cākhyānaṃ uttamam /
sa namasyaḥ prayatnena viṣṇoḥ saṃprītaye sadā //
.... .... saṃpūjyas tv iṣṭadevavat /
tasmai deyaṃ prayatnena viṣṇoḥ saṃprītaye sadā /
ya etat pustakaṃ ramyaṃ leṣayitvā samarpa .. /
akhilāni purāṇāni tena dattāni nānyathā /
atrākhyānāni yāvanti ślokā yāvanta eva hi /
tathā pādāni yāvanti varṇā yāvanta ... /
yāvanty api ca mātrāṇi yāvantyaḥ patrapaṅkayaḥ /
guṇe sūtrāṇi yāvanti yāvantaḥ paṭatantavaḥ /
citrarūpāṇi ramya .. .... . pustake /
tāvad yugasahasrāṇi dātā svarge mahīyate /
aputraḥ śṛṇuyād yas tu susnātaḥ śraddhayānvitaḥ /
tasya putrā bhavanty eva nārāyaṇaprabhāvataḥ /
etacchravaṇataḥ puṃsāṃ sarvatra vijayo bhavet /
saubhāgyaṃ cāpi sarvatra prāpnuyān nirmalāśayaḥ /
yasya viśveśvaras tuṣṭas tasmai tacchravaṇe matiḥ /
jāyate puṇyayuktasya mahānirmalacetasaḥ /
tac chrotavyaṃ manuṣyeṇa paramaṃ padam icchatā /
etat pavitraṃ paramaṃ etad dharmanidarśanam /
etat sarvaguṇopetaṃ śrotavyaṃ śreya icchatā /
dharmārthakāmamokhyāṃś ca labhate nātra saṃśayaḥ //
harivaṃśe purāṇe tu śrute munivarottama /
kiṃ phalaṃ kiṃ ca deyaṃ vai tad brūhi tvaṃ mamāgrataḥ //
harivaṃśe purāṇe tu śrute ca bharatottama /
kāyikaṃ vācikaṃ caiva manasā samupārjitam /
tat sarvaṃ nāśam āyāti himaṃ sūryodaye yathā //
aṣṭādaśapurāṇānāṃ śravaṇād yat phalaṃ labhet /
tat phalaṃ samavāpnoti vaiṣṇavo nātra saṃśayaḥ //
striyaś ca puruṣāś caiva vaiṣṇavaṃ padam āpnuyuḥ /
ślokārdhaṃ ślokapādaṃ vā harivaṃśasamudbhavam /
śṛṇvantaḥ śraddhayā yuktā vaiṣṇavaṃ padam āpnuyuḥ //
jambūdvīpaṃ samāśritya śrotāro durlabhāḥ kalau /
bhaviṣyanti narā rājan satyaṃ satyaṃ vadāmy aham //
strībhiś ca putrakāmābhiḥ śrotavyaṃ vaiṣṇavaṃ yaśaḥ /
dakṣiṇā cātra deyā vai niṣkatrayasuvarṇakam /
vācakāya yathāśaktyā yathoktaṃ phalam icchatā //
svarṇaśṛṅgīṃ ca kapilāṃ savatsāṃ vastrasaṃyutām /
vācakāya pradadyād vai ātmanaḥ śreyakāṅkṣayā //
alaṃkāraṃ pradadyāc ca pāṇyor vai bharatarṣabha /
karṇasyābharaṇaṃ dadyād yānaṃ ca saviśeṣataḥ //
bhūmidānaṃ samādadyād brāhmaṇāya narādhipa /
bhūmidānasamaṃ dānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati //
ghoṭakaṃ javinaṃ dadyād vṛṣaṃ ca dhuri yojitam /
śṛṇoti śrāvayād vāpi harivaṃśaṃ tu yo naraḥ /
sarvapāpavinirmukto vaiṣṇavaṃ padam āpnuyāt //
kuṇḍale caiva dātavye ūrṇāvastraṃ tathaiva ca /
samāptau vidhivad vastraṃ deyaṃ kṣaumaṃ dvijātaye //
pitṝn uddharate sarvān ekādaśa samudbhavān /
ātmānaṃ sasutaṃ caiva striyaṃ ca bharatarṣabha /
daśāṃśaś cātra homo vai kāryaḥ śrotrā narādhipa //
idaṃ mayā tavāgre ca sarvaṃ proktaṃ nararṣabha /
yasya śravaṇamātreṇa sarvapāpaiḥ pramucyate /
aputraḥ putram āpnoti adhano dhanam āpnuyāt //
naramedhāśvamedhābhyāṃ yat phalaṃ prāpyate naraiḥ /
tat phalaṃ labhate nūnaṃ purāṇaśravaṇād dhareḥ //
brahmahā bhrūṇahā goghnaḥ surāpo gurutalpagaḥ /
sakṛt purāṇaśravaṇāt pūto bhavati nānyathā //
idaṃ mayā te parikīrtitaṃ mahac @
chrīkṛṣṇamāhātmyam apāram adbhutam |
śṛṇvan paṭhann āśu samāpnuyāt phalaṃ @
yac cāpi lokeṣu sudurlabhaṃ mahat ||
Original text: Harivaṃśa, Appendix I · Edition: Parashuram Lakshman Vaidya, Poona : Bhandarkar Oriental Research Institute 1969 (For details see the separate introduction on the Zürich server.) · Data entry Atul Agarwala J. Wayne Bass Julie Bélanger Peter Bisschop Horst Brinkhaus John Brockington Eva De Clercq André Couture James Fitzgerald Arlo Griffiths N. Hanemann Petteri Koskikallio Kreshi · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0